09 — Tabiat, ob-havo, hayvonlar, o'simliklar
Mavzuli lug'at: tabiat, fasllar va ob-havo, hayvonot dunyosi, o'simliklar, ekologiya va geografiya. Format: ruscha (kirill, urg'u bilan) + turkum + o'zbekcha + misol + CEFR daraja.
1. Tabiat va uning unsurlari (Природа)
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| природа | приро́да | ot (ж) | tabiat | Я люблю́ приро́ду. — Men tabiatni yaxshi ko'raman. | A2 |
| земля | земля́ | ot (ж) | yer, zamin | Земля́ кру́глая. — Yer yumaloq. | A1 |
| небо | не́бо | ot (ср) | osmon | Не́бо голубо́е. — Osmon moviy. | A1 |
| солнце | со́лнце | ot (ср) | quyosh | Со́лнце я́рко све́тит. — Quyosh yorqin nur sochyapti. | A1 |
| луна | луна́ | ot (ж) | oy (samoviy) | Луна́ све́тит но́чью. — Oy tunda nur sochadi. | A2 |
| звезда | звезда́ | ot (ж) | yulduz | На не́бе мно́го звёзд. — Osmonda ko'p yulduz bor. | A2 |
| воздух | во́здух | ot (м) | havo | Здесь чи́стый во́здух. — Bu yerda toza havo. | A2 |
| вода | вода́ | ot (ж) | suv | Вода́ о́чень холо́дная. — Suv juda sovuq. | A1 |
| огонь | ого́нь | ot (м) | olov, o't | Не игра́й с огнём. — Olov bilan o'ynama. | A2 |
| гора | гора́ | ot (ж) | tog' | Мы подняли́сь на го́ру. — Biz toqqa chiqdik. | A2 |
| река | река́ | ot (ж) | daryo | Река́ течёт бы́стро. — Daryo tez oqadi. | A2 |
| озеро | о́зеро | ot (ср) | ko'l | Э́то глубо́кое о́зеро. — Bu chuqur ko'l. | A2 |
| море | мо́ре | ot (ср) | dengiz | Ле́том мы е́дем на мо́ре. — Yozda dengizga boramiz. | A1 |
| океан | океа́н | ot (м) | okean | Ти́хий океа́н — са́мый большо́й. — Tinch okean eng katta. | B1 |
| лес | ле́с | ot (м) | o'rmon | В лесу́ поют́ пти́цы. — O'rmonda qushlar sayraydi. | A2 |
| поле | по́ле | ot (ср) | dala, maydon | В по́ле растёт пшени́ца. — Dalada bug'doy o'sadi. | A2 |
| пустыня | пусты́ня | ot (ж) | cho'l, sahro | В пусты́не о́чень жа́рко. — Cho'lda juda issiq. | B1 |
| остров | о́стров | ot (м) | orol | Мы живём на о́строве. — Biz orolda yashaymiz. | B1 |
| берег | бе́рег | ot (м) | qirg'oq, sohil | Дом стои́т на берегу́ реки́. — Uy daryo qirg'og'ida turibdi. | B1 |
| долина | доли́на | ot (ж) | vodiy | В доли́не тепло́ и зелено́. — Vodiyda iliq va yashil. | B2 |
| холм | хо́лм | ot (м) | tepalik | За хо́лмом видна́ дере́вня. — Tepalik orqasida qishloq ko'rinadi. | B2 |
| камень | ка́мень | ot (м) | tosh | Он бро́сил ка́мень в во́ду. — U suvga tosh otdi. | A2 |
| песок | песо́к | ot (м) | qum | Де́ти игра́ют в песке́. — Bolalar qumda o'ynashyapti. | B1 |
| почва | по́чва | ot (ж) | tuproq | Здесь плодоро́дная по́чва. — Bu yerda unumdor tuproq. | B2 |
| водопад | водопа́д | ot (м) | sharshara | Водопа́д о́чень краси́вый. — Sharshara juda chiroyli. | B2 |
2. Ob-havo, fasllar (Погода, времена́ го́да)
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| погода | пого́да | ot (ж) | ob-havo | Кака́я сего́дня пого́да? — Bugun havo qanday? | A1 |
| климат | кли́мат | ot (м) | iqlim | Здесь мя́гкий кли́мат. — Bu yerda mo'tadil iqlim. | B1 |
| время года | вре́мя го́да | ibora | fasl, yil fasli | У нас четы́ре вре́мени го́да. — Bizda to'rt fasl bor. | A2 |
| зима | зима́ | ot (ж) | qish | Зимо́й идёт снег. — Qishda qor yog'adi. | A1 |
| весна | весна́ | ot (ж) | bahor | Весно́й всё цветёт. — Bahorda hamma narsa gullaydi. | A1 |
| лето | ле́то | ot (ср) | yoz | Ле́том жа́рко. — Yozda issiq bo'ladi. | A1 |
| осень | о́сень | ot (ж) | kuz | О́сенью пáдают ли́стья. — Kuzda barglar to'kiladi. | A1 |
| дождь | до́ждь | ot (м) | yomg'ir | Идёт си́льный дождь. — Kuchli yomg'ir yog'yapti. | A1 |
| снег | сне́г | ot (м) | qor | Снег бе́лый и холо́дный. — Qor oq va sovuq. | A1 |
| ветер | ве́тер | ot (м) | shamol | Ду́ет холо́дный ве́тер. — Sovuq shamol esyapti. | A2 |
| гроза | гроза́ | ot (ж) | momaqaldiroq | Начала́сь си́льная гроза́. — Kuchli momaqaldiroq boshlandi. | B1 |
| гром | гро́м | ot (м) | momaqaldiroq guldirashi | Гром гро́хнул внеза́пно. — Momaqaldiroq to'satdan guldiradi. | B1 |
| молния | мо́лния | ot (ж) | chaqmoq | Сверкну́ла мо́лния. — Chaqmoq chaqdi. | B1 |
| туман | тума́н | ot (м) | tuman (havo) | На доро́ге густо́й тума́н. — Yo'lda quyuq tuman. | B1 |
| мороз | моро́з | ot (м) | ayoz, sovuq | На у́лице си́льный моро́з. — Tashqarida qattiq ayoz. | B1 |
| жара | жара́ | ot (ж) | jazirama issiq | Ле́том быва́ет жара́. — Yozda jazirama bo'ladi. | B1 |
| облако | о́блако | ot (ср) | bulut | По не́бу плыву́т облака́. — Osmonda bulutlar suzadi. | A2 |
| температура | температу́ра | ot (ж) | harorat | Кака́я сего́дня температу́ра? — Bugun harorat qancha? | A2 |
| градус | гра́дус | ot (м) | daraja (harorat) | Сего́дня два́дцать гра́дусов. — Bugun yigirma daraja. | A2 |
| прогноз погоды | прогно́з пого́ды | ibora | ob-havo ma'lumoti | Я смотрю́ прогно́з пого́ды. — Men ob-havo ma'lumotini ko'raman. | B1 |
| холодно | хо́лодно | ravish | sovuq (holat) | Сего́дня о́чень хо́лодно. — Bugun juda sovuq. | A1 |
| тепло | тепло́ | ravish | iliq (holat) | Весно́й уже́ тепло́. — Bahorda allaqachon iliq. | A1 |
| жарко | жа́рко | ravish | issiq (holat) | В ко́мнате жа́рко. — Xonada issiq. | A1 |
| солнечно | со́лнечно | ravish | quyoshli | Сего́дня я́сно и со́лнечно. — Bugun ochiq va quyoshli. | A2 |
| облачно | о́блачно | ravish | bulutli | У́тром бы́ло о́блачно. — Ertalab bulutli edi. | A2 |
| пасмурно | па́смурно | ravish | tund, qorong'i havo | Сего́дня па́смурно и сы́ро. — Bugun tund va nam. | B1 |
3. Hayvonlar (Живо́тные)
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| животное | живо́тное | ot (ср) | hayvon | Соба́ка — дома́шнее живо́тное. — It uy hayvoni. | A2 |
| собака | соба́ка | ot (ж) | it | Соба́ка гро́мко ла́ет. — It qattiq huradi. | A1 |
| кошка | ко́шка | ot (ж) | mushuk | Ко́шка спит на дива́не. — Mushuk divanda uxlayapti. | A1 |
| лошадь | ло́шадь | ot (ж) | ot (hayvon) | Ло́шадь бежи́т бы́стро. — Ot tez chopadi. | A2 |
| корова | коро́ва | ot (ж) | sigir | Коро́ва даёт молоко́. — Sigir sut beradi. | A2 |
| овца | овца́ | ot (ж) | qo'y | Овца́ пасётся на лугу́. — Qo'y o'tloqda o'tlaydi. | B1 |
| свинья | свинья́ | ot (ж) | cho'chqa | Свинья́ лежи́т в гря́зи. — Cho'chqa loyda yotibdi. | B1 |
| коза | коза́ | ot (ж) | echki | Коза́ ест траву́. — Echki o't yeydi. | B1 |
| курица | ку́рица | ot (ж) | tovuq | Ку́рица несёт я́йца. — Tovuq tuxum tug'adi. | A2 |
| петух | пету́х | ot (м) | xo'roz | Пету́х поёт у́тром. — Xo'roz ertalab qichqiradi. | B1 |
| лев | ле́в | ot (м) | sher, arslon | Лев — царь звере́й. — Sher hayvonlar shohi. | A2 |
| тигр | ти́гр | ot (м) | yo'lbars | Тигр — си́льный хи́щник. — Yo'lbars kuchli yirtqich. | B1 |
| медведь | медве́дь | ot (м) | ayiq | Медве́дь спит зимо́й. — Ayiq qishda uxlaydi. | A2 |
| волк | во́лк | ot (м) | bo'ri | Волк живёт в лесу́. — Bo'ri o'rmonda yashaydi. | A2 |
| лиса | лиса́ | ot (ж) | tulki | Лиса́ о́чень хи́трая. — Tulki juda ayyor. | B1 |
| заяц | за́яц | ot (м) | quyon | За́яц бы́стро бежи́т. — Quyon tez qochadi. | A2 |
| слон | сло́н | ot (м) | fil | Слон — огро́мное живо́тное. — Fil ulkan hayvon. | A2 |
| обезьяна | обезья́на | ot (ж) | maymun | Обезья́на сиди́т на де́реве. — Maymun daraxtda o'tiribdi. | B1 |
| верблюд | верблю́д | ot (м) | tuya | Верблю́д живёт в пусты́не. — Tuya cho'lda yashaydi. | B1 |
| птица | пти́ца | ot (ж) | qush | Пти́ца лети́т высоко́. — Qush baland uchadi. | A1 |
| рыба | ры́ба | ot (ж) | baliq | Ры́ба пла́вает в воде́. — Baliq suvda suzadi. | A1 |
| змея | змея́ | ot (ж) | ilon | Змея́ ползёт по земле́. — Ilon yerda sudraladi. | B1 |
| насекомое | насеко́мое | ot (ср) | hasharot | Мура́вей — ма́ленькое насеко́мое. — Chumoli kichik hasharot. | B1 |
| комар | кома́р | ot (м) | chivin | Кома́р меня́ уку́сил. — Chivin meni chaqdi. | B1 |
| пчела | пчела́ | ot (ж) | asalari | Пчела́ собира́ет мёд. — Asalari asal yig'adi. | B1 |
| муха | му́ха | ot (ж) | pashsha | Му́ха лета́ет по ко́мнате. — Pashsha xonada uchyapti. | B1 |
| бабочка | ба́бочка | ot (ж) | kapalak | Ба́бочка се́ла на цвето́к. — Kapalak gulga qo'ndi. | B1 |
| хвост | хво́ст | ot (м) | dum | У ко́шки дли́нный хвост. — Mushukning uzun dumi bor. | A2 |
| крыло | крыло́ | ot (ср) | qanot | У пти́цы два крыла́. — Qushning ikkita qanoti bor. | B1 |
4. O'simliklar (Расте́ния)
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| растение | расте́ние | ot (ср) | o'simlik | Э́то расте́ние лю́бит со́лнце. — Bu o'simlik quyoshni yaxshi ko'radi. | B1 |
| дерево | де́рево | ot (ср) | daraxt | В саду́ растёт высо́кое де́рево. — Bog'da baland daraxt o'sadi. | A1 |
| цветок | цвето́к | ot (м) | gul | Я подари́л ей цвето́к. — Men unga gul sovg'a qildim. | A1 |
| трава | трава́ | ot (ж) | o't, maysa | Трава́ зелёная и мя́гкая. — O't yashil va yumshoq. | A2 |
| лист | ли́ст | ot (м) | barg | О́сенью ли́стья желте́ют. — Kuzda barglar sarg'ayadi. | A2 |
| корень | ко́рень | ot (м) | ildiz | У де́рева глубо́кие ко́рни. — Daraxtning chuqur ildizlari bor. | B1 |
| ветка | ве́тка | ot (ж) | shox, novda | На ве́тке сиди́т пти́ца. — Shoxda qush o'tiribdi. | B1 |
| семя | се́мя | ot (ср) | urug' | Из се́мени вы́росло расте́ние. — Urug'dan o'simlik o'sib chiqdi. | B2 |
| роза | ро́за | ot (ж) | atirgul | Ро́за — краси́вый цвето́к. — Atirgul chiroyli gul. | A2 |
| берёза | берёза | ot (ж) | qayin | Берёза — си́мвол Росси́и. — Qayin Rossiya ramzi. | B1 |
| дуб | ду́б | ot (м) | eman | Дуб — о́чень кре́пкое де́рево. — Eman juda mustahkam daraxt. | B2 |
| ель | е́ль | ot (ж) | archa, qoraqarag'ay | На Но́вый год украша́ют ель. — Yangi yilda archani bezashadi. | B1 |
| сорняк | сорня́к | ot (м) | begona o't | Сорняки́ ме́шают расти́. — Begona o'tlar o'sishga xalaqit beradi. | B2 |
| урожай | урожа́й | ot (м) | hosil | В э́том году́ хоро́ший урожа́й. — Bu yil hosil yaxshi. | B1 |
5. Ekologiya va geografiya (Эколо́гия, геогра́фия)
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| экология | эколо́гия | ot (ж) | ekologiya | Эколо́гия — ва́жная нау́ка. — Ekologiya muhim fan. | B1 |
| окружающая среда | окружа́ющая среда́ | ibora | atrof-muhit | Ну́жно бере́чь окружа́ющую среду́. — Atrof-muhitni asrash kerak. | B2 |
| загрязнение | загрязне́ние | ot (ср) | ifloslanish | Загрязне́ние во́здуха растёт. — Havo ifloslanishi ortyapti. | B2 |
| природные ресурсы | приро́дные ресу́рсы | ibora | tabiiy resurslar | Приро́дные ресу́рсы ограни́чены. — Tabiiy resurslar cheklangan. | B2 |
| изменение климата | измене́ние кли́мата | ibora | iqlim o'zgarishi | Измене́ние кли́мата опа́сно. — Iqlim o'zgarishi xavfli. | C1 |
| охрана природы | охра́на приро́ды | ibora | tabiatni muhofaza qilish | Охра́на приро́ды — наш долг. — Tabiatni muhofaza qilish burchimiz. | B2 |
| мусор | му́сор | ot (м) | axlat, chiqindi | Не броса́йте му́сор на зе́млю. — Axlatni yerga tashlamang. | B1 |
| переработка | перерабо́тка | ot (ж) | qayta ishlash | Перерабо́тка отхо́дов помога́ет приро́де. — Chiqindini qayta ishlash tabiatga yordam beradi. | C1 |
| страна | страна́ | ot (ж) | mamlakat, davlat | Росси́я — больша́я страна́. — Rossiya katta mamlakat. | A1 |
| город | го́род | ot (м) | shahar | Москва́ — большо́й го́род. — Moskva katta shahar. | A1 |
| столица | столи́ца | ot (ж) | poytaxt | Ташке́нт — столи́ца Узбекиста́на. — Toshkent O'zbekiston poytaxti. | A2 |
| континент | контине́нт | ot (м) | qit'a | А́зия — са́мый большо́й контине́нт. — Osiyo eng katta qit'a. | B1 |
| материк | матери́к | ot (м) | materik, quruqlik | Австра́лия — отде́льный матери́к. — Avstraliya alohida materik. | B2 |
| карта | ка́рта | ot (ж) | xarita | Покажи́ го́род на ка́рте. — Shaharni xaritada ko'rsat. | A2 |
| граница | грани́ца | ot (ж) | chegara | Здесь прохо́дит грани́ца. — Chegara shu yerdan o'tadi. | B1 |
| заповедник | запове́дник | ot (м) | qo'riqxona | В запове́днике живу́т ре́дкие звери́. — Qo'riqxonada noyob hayvonlar yashaydi. | B2 |
| земной шар | земно́й ша́р | ibora | yer shari | Земно́й шар — наш о́бщий дом. — Yer shari umumiy uyimiz. | B2 |
| экватор | эква́тор | ot (м) | ekvator | На эква́торе всегда́ жа́рко. — Ekvatorda doim issiq. | B2 |
| полюс | по́люс | ot (м) | qutb | На Се́верном по́люсе ле́д. — Shimoliy qutbda muz bor. | B2 |
6. Foydali fe'llar (Tabiat va ob-havo bilan)
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| идти (о дожде) | идти́ | fe'l (НСВ) | yog'moq (yomg'ir/qor) | Идёт дождь. — Yomg'ir yog'yapti. | A2 |
| дуть | ду́ть | fe'l (НСВ) | esmoq (shamol) | Си́льно ду́ет ве́тер. — Shamol kuchli esyapti. | B1 |
| светить | свети́ть | fe'l (НСВ) | nur sochmoq | Со́лнце я́рко све́тит. — Quyosh yorqin nur sochyapti. | A2 |
| расти | расти́ | fe'l (НСВ) | o'smoq | В саду́ расту́т дере́вья. — Bog'da daraxtlar o'sadi. | A2 |
| цвести | цвести́ | fe'l (НСВ) | gullamoq | Весно́й цвету́т сады́. — Bahorda bog'lar gullaydi. | B1 |
| таять | та́ять | fe'l (НСВ) | erimoq (qor/muz) | Весно́й снег та́ет. — Bahorda qor eriydi. | B1 |
| замерзать / замёрзнуть | замерза́ть | fe'l (НСВ/СВ) | muzlamoq, sovqotmoq | Река́ замёрзла зимо́й. — Daryo qishda muzladi. | B1 |
| охранять | охраня́ть | fe'l (НСВ) | muhofaza qilmoq | Мы должны́ охраня́ть приро́ду. — Biz tabiatni muhofaza qilishimiz kerak. | B2 |
| загрязнять / загрязнить | загрязня́ть | fe'l (НСВ/СВ) | ifloslantirmoq | Заво́ды загрязня́ют во́здух. — Zavodlar havoni ifloslantiradi. | B2 |
Eslatma: Ob-havo haqida gapirganda ko'pincha shaxssiz tuzilma ishlatiladi: Сего́дня хо́лодно (Bugun sovuq), Ста́ло тепло́ (Iliq bo'lib qoldi). "Yog'moq" ma'nosida идёт дождь / идёт снег barqaror iboradir.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!