Grammatik yadro — sifat, ravish, predlog, bog'lovchi, olmosh
Mavzuli lug'at — 15. Yordamchi va tayanch so'zlar: eng ko'p ishlatiladigan sifatlar, ravishlar, predloglar, bog'lovchilar va olmoshlar. Ruscha (kirill, urg'u belgilangan) + turkum + o'zbekcha + misol + CEFR daraja. Predloglar uchun turkum ustunida boshqaradigan kelishik ko'rsatilgan (Р.п. — qaratqich, Д.п. — jo'nalish, В.п. — tushum, Т.п. — vosita, П.п. — o'rin).
1. Asosiy sifatlar — qarama-qarshi juftlar
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| большой | большо́й | sifat | katta | У них большо́й дом. — Ularning uyi katta. | A1 |
| маленький | ма́ленький | sifat | kichkina, kichik | Э́то ма́ленькая ко́мната. — Bu kichkina xona. | A1 |
| хороший | хоро́ший | sifat | yaxshi | Он хоро́ший челове́к. — U yaxshi odam. | A1 |
| плохой | плохо́й | sifat | yomon | Сего́дня плоха́я пого́да. — Bugun ob-havo yomon. | A1 |
| новый | но́вый | sifat | yangi | Я купи́л но́вый телефо́н. — Men yangi telefon sotib oldim. | A1 |
| старый | ста́рый | sifat | eski; keksa | Э́то ста́рый дом. — Bu eski uy. | A1 |
| молодой | молодо́й | sifat | yosh | Он ещё молодо́й. — U hali yosh. | A1 |
| высокий | высо́кий | sifat | baland; bo'yi baland | Э́то высо́кое зда́ние. — Bu baland bino. | A1 |
| низкий | ни́зкий | sifat | past | У ко́мнаты ни́зкий потоло́к. — Xonaning shifti past. | A2 |
| длинный | дли́нный | sifat | uzun | Э́то о́чень дли́нная у́лица. — Bu juda uzun ko'cha. | A2 |
| короткий | коро́ткий | sifat | kalta, qisqa | У неё коро́ткие во́лосы. — Uning sochi kalta. | A2 |
| широкий | широ́кий | sifat | keng | Здесь широ́кая доро́га. — Bu yerda yo'l keng. | A2 |
| узкий | у́зкий | sifat | tor | Э́то у́зкая тропи́нка. — Bu tor so'qmoq. | A2 |
| толстый | то́лстый | sifat | yo'g'on; semiz; qalin | У меня́ то́лстая кни́га. — Menda qalin kitob bor. | A2 |
| тонкий | то́нкий | sifat | ingichka; yupqa | Э́то то́нкая тетра́дь. — Bu yupqa daftar. | A2 |
| тяжёлый | тяжёлый | sifat | og'ir | Э́тот чемода́н о́чень тяжёлый. — Bu chamadon juda og'ir. | A2 |
| лёгкий | лёгкий | sifat | yengil; oson | Су́мка совсе́м лёгкая. — Sumka juda yengil. | A2 |
| быстрый | бы́стрый | sifat | tez, tezkor | У него́ бы́страя маши́на. — Uning mashinasi tezkor. | A2 |
| медленный | ме́дленный | sifat | sekin, sust | Э́то ме́дленный по́езд. — Bu sekin poyezd. | B1 |
| горячий | горя́чий | sifat | issiq (harorat) | Осторо́жно, ко́фе горя́чий! — Ehtiyot bo'l, kofe issiq! | A1 |
| холодный | холо́дный | sifat | sovuq | Вода́ в реке́ холо́дная. — Daryodagi suv sovuq. | A1 |
| чистый | чи́стый | sifat | toza | У неё чи́стая ко́мната. — Uning xonasi toza. | A2 |
| грязный | гря́зный | sifat | iflos, kir | Ру́ки бы́ли гря́зные. — Qo'llar iflos edi. | A2 |
| полный | по́лный | sifat | to'la, to'liq | Стака́н по́лный. — Stakan to'la. | A2 |
| пустой | пусто́й | sifat | bo'sh | Буты́лка пуста́я. — Shisha bo'sh. | A2 |
| дорогой | дорого́й | sifat | qimmat; qadrli | Э́то сли́шком дорого́й пода́рок. — Bu juda qimmat sovg'a. | A1 |
| дешёвый | дешёвый | sifat | arzon | Здесь фру́кты дешёвые. — Bu yerda mevalar arzon. | A2 |
| трудный | тру́дный | sifat | qiyin, mushkul | Э́то тру́дный вопро́с. — Bu qiyin savol. | A2 |
| ранний | ра́нний | sifat | erta, barvaqt | Э́то ра́нний рейс. — Bu erta reys. | B1 |
| поздний | по́здний | sifat | kech | Уже́ по́зднее вре́мя. — Vaqt allaqachon kech. | B1 |
| правильный | пра́вильный | sifat | to'g'ri | Э́то пра́вильный отве́т. — Bu to'g'ri javob. | A2 |
| неправильный | непра́вильный | sifat | noto'g'ri, xato | Ты вы́брал непра́вильный путь. — Sen noto'g'ri yo'lni tanlading. | B1 |
2. Boshqa muhim sifatlar
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| важный | ва́жный | sifat | muhim | Э́то о́чень ва́жный вопро́с. — Bu juda muhim masala. | A2 |
| главный | гла́вный | sifat | asosiy, bosh | В чём гла́вная причи́на? — Asosiy sabab nimada? | B1 |
| разный | ра́зный | sifat | turli, har xil | У нас ра́зные мне́ния. — Bizning fikrlarimiz har xil. | B1 |
| одинаковый | одина́ковый | sifat | bir xil, teng | У них одина́ковые су́мки. — Ularning sumkalari bir xil. | B1 |
| похожий | похо́жий | sifat | o'xshash | Он похо́ж на отца́. — U otasiga o'xshaydi. | B1 |
| свободный | свобо́дный | sifat | bo'sh; erkin | Э́то ме́сто свобо́дно? — Bu joy bo'shmi? | A2 |
| занятый | за́нятый | sifat | band, mashg'ul | Я сего́дня о́чень за́нят. — Men bugun juda bandman. | A2 |
| сильный | си́льный | sifat | kuchli | Он о́чень си́льный. — U juda kuchli. | A2 |
| слабый | сла́бый | sifat | kuchsiz, zaif | По́сле боле́зни он сла́бый. — Kasallikdan keyin u zaif. | B1 |
| красивый | краси́вый | sifat | chiroyli, go'zal | Кака́я краси́вая карти́на! — Qanday chiroyli rasm! | A1 |
| удобный | удо́бный | sifat | qulay, shinam | Э́то удо́бное кре́сло. — Bu qulay o'rindiq. | A2 |
| интересный | интере́сный | sifat | qiziqarli | Э́то интере́сная кни́га. — Bu qiziqarli kitob. | A1 |
| скучный | ску́чный | sifat | zerikarli | Фильм был ску́чный. — Film zerikarli edi. | B1 |
| добрый | до́брый | sifat | mehribon, yaxshi | Она́ о́чень до́брая. — U juda mehribon. | A2 |
| умный | у́мный | sifat | aqlli | Э́то у́мный ма́льчик. — Bu aqlli bola. | A2 |
| настоящий | настоя́щий | sifat | haqiqiy, chin | Он настоя́щий друг. — U chin do'st. | B1 |
| последний | после́дний | sifat | oxirgi, so'nggi | Э́то мой после́дний шанс. — Bu mening oxirgi imkoniyatim. | A2 |
| следующий | сле́дующий | sifat | keyingi, navbatdagi | На сле́дующей неде́ле уви́димся. — Keyingi hafta ko'rishamiz. | A2 |
| целый | це́лый | sifat | butun, yaxlit | Я ждал це́лый час. — Men butun bir soat kutdim. | B1 |
| общий | о́бщий | sifat | umumiy, birgalikdagi | У нас о́бщие интере́сы. — Bizning umumiy qiziqishlarimiz bor. | B1 |
3. Ravishlar
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| хорошо | хорошо́ | ravish | yaxshi | Я себя́ чу́вствую хорошо́. — O'zimni yaxshi his qilyapman. | A1 |
| плохо | пло́хо | ravish | yomon | Он пло́хо спит. — U yomon uxlaydi. | A1 |
| быстро | бы́стро | ravish | tez | Ты говори́шь сли́шком бы́стро. — Sen juda tez gapiryapsan. | A1 |
| медленно | ме́дленно | ravish | sekin, asta | Пиши́ ме́дленно. — Sekin yoz. | A2 |
| много | мно́го | ravish | ko'p | Он мно́го рабо́тает. — U ko'p ishlaydi. | A1 |
| мало | ма́ло | ravish | oz, kam | У меня́ ма́ло вре́мени. — Menda vaqt kam. | A1 |
| очень | о́чень | ravish | juda | Мне о́чень прия́тно. — Men juda mamnunman. | A1 |
| слишком | сли́шком | ravish | haddan tashqari, o'ta | Э́то сли́шком до́рого. — Bu haddan tashqari qimmat. | A2 |
| достаточно | доста́точно | ravish | yetarli | У нас доста́точно де́нег. — Bizda yetarli pul bor. | B1 |
| почти | почти́ | ravish | deyarli | Я почти́ гото́в. — Men deyarli tayyorman. | A2 |
| совсем | совсе́м | ravish | butunlay, mutlaqo | Я совсе́м забы́л. — Men butunlay unutibman. | A2 |
| вместе | вме́сте | ravish | birga, birgalikda | Мы рабо́таем вме́сте. — Biz birga ishlaymiz. | A1 |
| отдельно | отде́льно | ravish | alohida, ayrim | Заплати́те отде́льно. — Alohida to'lang. | B1 |
| здесь | зде́сь | ravish | bu yerda | Я живу́ здесь. — Men shu yerda yashayman. | A1 |
| там | та́м | ravish | u yerda | Он рабо́тает там. — U o'sha yerda ishlaydi. | A1 |
| везде | везде́ | ravish | hamma yerda | Я иска́л тебя́ везде́. — Men seni hamma yerdan qidirdim. | B1 |
| вперёд | вперёд | ravish | oldinga | Иди́ вперёд. — Oldinga yur. | A2 |
| назад | наза́д | ravish | orqaga; oldin (vaqt) | Сде́лай шаг наза́д. — Bir qadam orqaga tashla. | A2 |
| рядом | ря́дом | ravish | yonida, yaqinda | Он сиди́т ря́дом. — U yonida o'tiribdi. | A2 |
| сейчас | сейча́с | ravish | hozir | Я сейча́с за́нят. — Men hozir bandman. | A1 |
| всегда | всегда́ | ravish | doim, hamisha | Он всегда́ опа́здывает. — U doim kechikadi. | A1 |
| никогда | никогда́ | ravish | hech qachon | Я никогда́ там не́ был. — Men u yerda hech qachon bo'lmaganman. | A2 |
| иногда | иногда́ | ravish | ba'zan, goho | Иногда́ я гуля́ю ве́чером. — Ba'zan kechqurun sayr qilaman. | A2 |
| часто | ча́сто | ravish | tez-tez, ko'pincha | Мы ча́сто встреча́емся. — Biz tez-tez uchrashamiz. | A2 |
| редко | ре́дко | ravish | kamdan-kam | Он ре́дко звони́т. — U kamdan-kam qo'ng'iroq qiladi. | A2 |
4. Predloglar — kelishigi bilan
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| в | в | predlog + П.п./В.п. | -da; -ga (ich) | Я живу́ в го́роде. — Men shaharda yashayman. | A1 |
| на | на | predlog + П.п./В.п. | -da; -ga (ust) | Кни́га на столе́. — Kitob stol ustida. | A1 |
| под | по́д | predlog + Т.п./В.п. | ostida, tagida | Кот спит под столо́м. — Mushuk stol ostida uxlayapti. | A2 |
| над | на́д | predlog + Т.п. | ustida (tepasida) | Ла́мпа виси́т над столо́м. — Chiroq stol tepasida osilgan. | A2 |
| за | за | predlog + Т.п./В.п. | orqasida; uchun | Маши́на стои́т за до́мом. — Mashina uy orqasida turibdi. | A2 |
| перед | пе́ред | predlog + Т.п. | oldida, oldin | Он стои́т пе́ред две́рью. — U eshik oldida turibdi. | A2 |
| у | у | predlog + Р.п. | yonida; -da (egalik) | У меня́ есть маши́на. — Menda mashina bor. | A1 |
| о | о | predlog + П.п. | haqida, to'g'risida | Мы говори́м о рабо́те. — Biz ish haqida gaplashyapmiz. | A1 |
| с | с | predlog + Т.п./Р.п. | bilan; -dan | Я иду́ с дру́гом. — Men do'stim bilan ketyapman. | A1 |
| из | из | predlog + Р.п. | -dan (ichdan) | Он прие́хал из Москвы́. — U Moskvadan keldi. | A1 |
| от | от | predlog + Р.п. | -dan (kimdandir) | Я получи́л письмо́ от бра́та. — Akamdan xat oldim. | A2 |
| до | до | predlog + Р.п. | -gacha; oldin | Я рабо́таю до пяти́. — Men beshgacha ishlayman. | A2 |
| для | для | predlog + Р.п. | uchun | Э́то пода́рок для тебя́. — Bu sen uchun sovg'a. | A1 |
| без | без | predlog + Р.п. | -siz | Я пью ко́фе без са́хара. — Men kofeni shakarsiz ichaman. | A2 |
| около | о́коло | predlog + Р.п. | yaqinida; taxminan | Он живёт о́коло па́рка. — U park yaqinida yashaydi. | A2 |
| через | че́рез | predlog + В.п. | orqali; -dan keyin | Я верну́сь че́рез час. — Men bir soatdan keyin qaytaman. | A2 |
| между | ме́жду | predlog + Т.п. | orasida, o'rtasida | Банк ме́жду апте́кой и шко́лой. — Bank dorixona bilan maktab orasida. | B1 |
| против | про́тив | predlog + Р.п. | qarshi | Я про́тив э́того пла́на. — Men bu rejaga qarshiman. | B1 |
| к | к | predlog + Д.п. | -ga (tomon) | Я иду́ к врачу́. — Men shifokorga ketyapman. | A1 |
| по | по | predlog + Д.п. | bo'ylab; -da | Мы гуля́ем по у́лице. — Biz ko'cha bo'ylab sayr qilyapmiz. | A2 |
5. Bog'lovchilar
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| и | и | bog'lovchi | va | Я купи́л хлеб и молоко́. — Non va sut sotib oldim. | A1 |
| а | а | bog'lovchi | -u, esa (zidlash) | Я чита́ю, а он спит. — Men o'qiyapman, u esa uxlayapti. | A1 |
| но | но | bog'lovchi | lekin, ammo | Хочу́ пойти́, но нет вре́мени. — Bormoqchiman, lekin vaqt yo'q. | A1 |
| или | и́ли | bog'lovchi | yoki | Чай или ко́фе? — Choymi yoki kofemi? | A1 |
| что | что | bog'lovchi | -ligi, deb (ergash) | Я зна́ю, что ты прав. — Men sen haq ekaningni bilaman. | A2 |
| чтобы | что́бы | bog'lovchi | uchun, deb (maqsad) | Я пришёл, что́бы помо́чь. — Men yordam berish uchun keldim. | B1 |
| потому что | потому́ что | bog'lovchi | chunki | Я не пришёл, потому́ что боле́л. — Kelmadim, chunki kasal edim. | A2 |
| если | е́сли | bog'lovchi | agar | Е́сли бу́дет вре́мя, я приду́. — Agar vaqt bo'lsa, kelaman. | A2 |
| когда | когда́ | bog'lovchi | -ganda, qachonki | Когда́ я пришёл, все спа́ли. — Men kelganimda hamma uxlayotgan edi. | A2 |
| хотя | хотя́ | bog'lovchi | garchi, -sa ham | Он пришёл, хотя́ был бо́лен. — U kasal bo'lsa ham keldi. | B1 |
| поэтому | поэ́тому | bog'lovchi | shuning uchun | Шёл дождь, поэ́тому я оста́лся до́ма. — Yomg'ir yog'di, shuning uchun uyda qoldim. | B1 |
| как | как | bog'lovchi | qanday; kabi, -day | Я не зна́ю, как э́то сде́лать. — Buni qanday qilishni bilmayman. | A2 |
| чем | чем | bog'lovchi | -dan (ko'ra) | Он вы́ше, чем я. — U mendan balandroq. | B1 |
6. Olmoshlar
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| я | я | olmosh | men | Я студе́нт. — Men talabaman. | A1 |
| ты | ты | olmosh | sen | Ты гото́в? — Sen tayyormisan? | A1 |
| он | о́н | olmosh | u (erkak) | Он мой брат. — U mening akam. | A1 |
| она | она́ | olmosh | u (ayol) | Она́ учи́тельница. — U o'qituvchi. | A1 |
| оно | оно́ | olmosh | u (jonsiz) | Оно́ рабо́тает хорошо́. — U yaxshi ishlaydi. | A1 |
| мы | мы | olmosh | biz | Мы живём здесь. — Biz shu yerda yashaymiz. | A1 |
| вы | вы | olmosh | siz | Вы говори́те по-ру́сски? — Siz ruscha gapirasizmi? | A1 |
| они | они́ | olmosh | ular | Они́ на́ши друзья́. — Ular bizning do'stlarimiz. | A1 |
| этот | э́тот | olmosh | bu, mana bu | Э́тот дом ста́рый. — Bu uy eski. | A1 |
| тот | то́т | olmosh | u, ana u, o'sha | Тот челове́к мне знако́м. — O'sha odam menga tanish. | A2 |
| мой | мо́й | olmosh | mening | Э́то мой телефо́н. — Bu mening telefonim. | A1 |
| твой | тво́й | olmosh | sening | Где твой дом? — Sening uying qayerda? | A1 |
| наш | на́ш | olmosh | bizning | Э́то наш го́род. — Bu bizning shahrimiz. | A1 |
| ваш | ва́ш | olmosh | sizning | Как ва́ше и́мя? — Sizning ismingiz nima? | A1 |
| свой | сво́й | olmosh | o'z(ining) | Он лю́бит свою́ рабо́ту. — U o'z ishini yaxshi ko'radi. | B1 |
| себя | себя́ | olmosh | o'zini | Он ду́мает то́лько о себе́. — U faqat o'zini o'ylaydi. | B1 |
| сам | са́м | olmosh | o'zi (shaxsan) | Я сде́лаю э́то сам. — Buni o'zim qilaman. | B1 |
| каждый | ка́ждый | olmosh | har (bir) | Ка́ждый день я чита́ю. — Har kuni o'qiyman. | A2 |
| весь | ве́сь | olmosh | butun, hamma | Я прочита́л всю кни́гу. — Butun kitobni o'qib chiqdim. | A2 |
| который | кото́рый | olmosh | qaysi; -gan (nisbiy) | Э́то дом, кото́рый я купи́л. — Bu men sotib olgan uy. | B1 |
| кто | кто | olmosh | kim | Кто э́то? — Bu kim? | A1 |
| что | что | olmosh | nima | Что ты де́лаешь? — Sen nima qilyapsan? | A1 |
| какой | како́й | olmosh | qanday, qanaqa | Како́й фильм тебе́ нра́вится? — Qanday film senga yoqadi? | A1 |
| никто | никто́ | olmosh | hech kim | Никто́ не зна́ет. — Hech kim bilmaydi. | A2 |
| ничто | ничто́ | olmosh | hech nima | Ничто́ не измени́лось. — Hech nima o'zgarmadi. | B1 |
Eslatma: Predloglar rus tilida kelishikni boshqaradi — bir predlog turli kelishikda turlicha ma'no beradi (masalan, в + П.п. "qayerda", в + В.п. "qayerga"; за + Т.п. "orqasida", за + В.п. "orqasiga/uchun"). Sifat va olmoshlar ot bilan rod, son va kelishikda moslashadi. Ravishlar o'zgarmaydi. Bu so'zlar gap qurilishining tayanchi — ularsiz jonli nutq tuzib bo'lmaydi.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!