12. Jamiyat, siyosat, huquq, davlat
Ijtimoiy-siyosiy leksika: jamiyat, davlat, siyosat, huquq, harbiy soha, din va ijtimoiy muammolar. Bu mavzu asosan B1–C2 darajaga tegishli. Ruscha so'zlar urg'u bilan; ot yonida rod (м/ж/ср) ko'rsatilgan.
1. Jamiyat va aholi
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| общество | о́бщество | ot (ср) | jamiyat | Мы живём в демократи́ческом о́бществе. — Biz demokratik jamiyatda yashaymiz. | B1 |
| народ | наро́д | ot (м) | xalq | Власть принадлежи́т наро́ду. — Hokimiyat xalqqa tegishli. | B1 |
| население | населе́ние | ot (ср) | aholi | Населе́ние го́рода растёт. — Shahar aholisi o'smoqda. | B1 |
| гражданин | граждани́н | ot (м) | fuqaro | Ка́ждый граждани́н име́ет права́. — Har bir fuqaro huquqlarga ega. | B1 |
| гражданство | гражда́нство | ot (ср) | fuqarolik | Он получи́л росси́йское гражда́нство. — U rossiya fuqaroligini oldi. | B2 |
| человек | челове́к | ot (м) | inson, odam | Челове́к — часть о́бщества. — Inson jamiyatning bir qismidir. | A1 |
| люди | лю́ди | ot (мн) | odamlar | На пло́щади собрали́сь ты́сячи люде́й. — Maydonga minglab odamlar yig'ildi. | A1 |
| поколение | поколе́ние | ot (ср) | avlod | Ста́ршее поколе́ние по́мнит войну́. — Katta avlod urushni eslaydi. | B2 |
| класс | кла́сс | ot (м) | (ijtimoiy) tabaqa | Сре́дний кла́сс — осно́ва эконо́мики. — O'rta tabaqa iqtisodning asosi. | B2 |
| слой | сло́й | ot (м) | qatlam | Ре́формы затро́нули все слои́ о́бщества. — Islohotlar jamiyatning barcha qatlamlariga tegdi. | C1 |
| меньшинство | меньшинство́ | ot (ср) | ozchilik | Права́ меньши́нств должны́ защища́ться. — Ozchilik huquqlari himoya qilinishi kerak. | B2 |
| большинство | большинство́ | ot (ср) | ko'pchilik | Большинство́ проголосова́ло за. — Ko'pchilik yoqlab ovoz berdi. | B1 |
| общественный | обще́ственный | sifat | ijtimoiy, jamoat | Э́то ва́жный обще́ственный вопро́с. — Bu muhim ijtimoiy masala. | B2 |
| социальный | социа́льный | sifat | ijtimoiy | Госуда́рство прово́дит социа́льную поли́тику. — Davlat ijtimoiy siyosat yuritadi. | B2 |
| равенство | ра́венство | ot (ср) | tenglik | Ра́венство пе́ред зако́ном — при́нцип демокра́тии. — Qonun oldida tenglik demokratiya tamoyilidir. | B2 |
2. Davlat va siyosat
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| государство | госуда́рство | ot (ср) | davlat | Госуда́рство защища́ет свои́х гра́ждан. — Davlat o'z fuqarolarini himoya qiladi. | B1 |
| страна | страна́ | ot (ж) | mamlakat | На́ша страна́ бога́та ресу́рсами. — Bizning mamlakatimiz resurslarga boy. | A2 |
| правительство | прави́тельство | ot (ср) | hukumat | Прави́тельство при́няло но́вый зако́н. — Hukumat yangi qonun qabul qildi. | B1 |
| президент | президе́нт | ot (м) | prezident | Президе́нт вы́ступил с ре́чью. — Prezident nutq so'zladi. | A2 |
| министр | мини́стр | ot (м) | vazir | Мини́стр иностра́нных де́л прибыл. — Tashqi ishlar vaziri keldi. | B1 |
| министерство | министе́рство | ot (ср) | vazirlik | Министе́рство образова́ния — Ta'lim vazirligi. | B1 |
| парламент | парла́мент | ot (м) | parlament | Парла́мент обсужда́ет бюдже́т. — Parlament byudjetni muhokama qilmoqda. | B1 |
| депутат | депута́т | ot (м) | deputat | Депута́ты голосу́ют за зако́н. — Deputatlar qonun uchun ovoz berishmoqda. | B2 |
| выборы | вы́боры | ot (мн) | saylov | Вы́боры прохо́дят ка́ждые пять ле́т. — Saylov har besh yilda o'tadi. | B1 |
| голосовать | голосова́ть | fe'l (НСВ) | ovoz bermoq | Я иду́ голосова́ть за́втра. — Men ertaga ovoz berishga boraman. | B1 |
| партия | па́ртия | ot (ж) | partiya | Он состои́т в полити́ческой па́ртии. — U siyosiy partiya a'zosi. | B1 |
| оппозиция | оппози́ция | ot (ж) | muxolifat | Оппози́ция кри́тикует прави́тельство. — Muxolifat hukumatni tanqid qiladi. | B2 |
| власть | вла́сть | ot (ж) | hokimiyat | Вла́сть должна́ служи́ть наро́ду. — Hokimiyat xalqqa xizmat qilishi kerak. | B1 |
| политика | поли́тика | ot (ж) | siyosat | Он интересу́ется поли́тикой. — U siyosat bilan qiziqadi. | B1 |
| политик | поли́тик | ot (м) | siyosatchi | О́пытный поли́тик знáет наро́д. — Tajribali siyosatchi xalqni biladi. | B2 |
| демократия | демокра́тия | ot (ж) | demokratiya | Демокра́тия — вла́сть наро́да. — Demokratiya xalq hokimiyatidir. | B2 |
| свобода | свобо́да | ot (ж) | erkinlik, ozodlik | Свобо́да сло́ва защищена́ конститу́цией. — So'z erkinligi konstitutsiya bilan himoyalangan. | B1 |
| реформа | рефо́рма | ot (ж) | islohot | Прави́тельство начало́ экономи́ческие рефо́рмы. — Hukumat iqtisodiy islohotlarni boshladi. | B2 |
| политический | полити́ческий | sifat | siyosiy | Э́то серьёзный полити́ческий кри́зис. — Bu jiddiy siyosiy inqiroz. | B2 |
| государственный | госуда́рственный | sifat | davlat (…iga oid) | Э́то госуда́рственный пра́здник. — Bu davlat bayrami. | B1 |
| флаг | фла́г | ot (м) | bayroq | Над зда́нием разве́вается фла́г. — Bino ustida bayroq hilpiramoqda. | A2 |
| гимн | ги́мн | ot (м) | madhiya | Все встаю́т во вре́мя ги́мна. — Madhiya paytida hamma o'rnidan turadi. | B1 |
| граница | грани́ца | ot (ж) | chegara, sarhad | Мы пересекли́ грани́цу у́тром. — Biz chegarani ertalab kesib o'tdik. | B1 |
| столица | столи́ца | ot (ж) | poytaxt | Москва́ — столи́ца Росси́и. — Moskva Rossiya poytaxti. | A2 |
| независимость | незави́симость | ot (ж) | mustaqillik | Страна́ обрела́ незави́симость. — Mamlakat mustaqillikka erishdi. | B2 |
| союз | сою́з | ot (м) | ittifoq | Страны́ вошли́ в экономи́ческий сою́з. — Davlatlar iqtisodiy ittifoqqa kirdi. | B2 |
3. Huquq, adliya va tartib
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| право | пра́во | ot (ср) | huquq | Ка́ждый име́ет пра́во на образова́ние. — Har kim ta'lim olish huquqiga ega. | B1 |
| закон | зако́н | ot (м) | qonun | Зако́н одина́ков для все́х. — Qonun hamma uchun bir xil. | B1 |
| конституция | конститу́ция | ot (ж) | konstitutsiya | Конститу́ция — осно́вной зако́н страны́. — Konstitutsiya mamlakatning asosiy qonuni. | B2 |
| суд | су́д | ot (м) | sud | Де́ло рассма́тривается в суде́. — Ish sudda ko'rilmoqda. | B1 |
| судья | судья́ | ot (м/ж) | sudya | Судья́ вы́нес пригово́р. — Sudya hukm chiqardi. | B2 |
| адвокат | адвока́т | ot (м) | advokat | Адвока́т защища́ет обвиня́емого. — Advokat ayblanuvchini himoya qiladi. | B2 |
| прокурор | прокуро́р | ot (м) | prokuror | Прокуро́р потре́бовал наказа́ния. — Prokuror jazo talab qildi. | B2 |
| преступление | преступле́ние | ot (ср) | jinoyat | Он соверши́л тя́жкое преступле́ние. — U og'ir jinoyat sodir etdi. | B2 |
| преступник | престу́пник | ot (м) | jinoyatchi | Престу́пника задержа́ли. — Jinoyatchi ushlandi. | B2 |
| наказание | наказа́ние | ot (ср) | jazo | Наказа́ние должно́ быть справедли́вым. — Jazo adolatli bo'lishi kerak. | B2 |
| тюрьма | тюрьма́ | ot (ж) | qamoqxona | Его́ приговори́ли к пяти́ года́м тюрьмы́. — U besh yil qamoqqa hukm qilindi. | B2 |
| полиция | поли́ция | ot (ж) | politsiya | Поли́ция расследует де́ло. — Politsiya ishni tergov qilmoqda. | B1 |
| свидетель | свиде́тель | ot (м) | guvoh | Свиде́тель дал показа́ния. — Guvoh guvohlik berdi. | B2 |
| вина | вина́ | ot (ж) | aybdorlik, gunoh | Его́ вина́ не дока́зана. — Uning aybi isbotlanmagan. | B2 |
| виновный | вино́вный | sifat | aybdor | Су́д призна́л его́ вино́вным. — Sud uni aybdor deb topdi. | B2 |
| невиновный | невино́вный | sifat | aybsiz, begunoh | Он оказа́лся невино́вным. — U aybsiz chiqdi. | B2 |
| обязанность | обя́занность | ot (ж) | majburiyat, burch | Э́то обя́занность ка́ждого граждани́на. — Bu har bir fuqaroning burchi. | B2 |
| ответственность | отве́тственность | ot (ж) | mas'uliyat, javobgarlik | Он несёт отве́тственность за реше́ние. — U qaror uchun javobgar. | B2 |
| справедливость | справедли́вость | ot (ж) | adolat | Лю́ди тре́буют справедли́вости. — Odamlar adolat talab qilmoqda. | B2 |
| нарушать | наруша́ть | fe'l (НСВ) | buzmoq (qoidani) | Нельзя́ наруша́ть зако́н. — Qonunni buzish mumkin emas. | B1 |
| нарушить | нару́шить | fe'l (СВ) | buzib qo'ymoq | Он нару́шил пра́вила движе́ния. — U yo'l qoidalarini buzdi. | B1 |
| соблюдать | соблюда́ть | fe'l (НСВ) | rioya qilmoq | На́до соблюда́ть зако́ны. — Qonunlarga rioya qilish kerak. | B2 |
| защищать | защища́ть | fe'l (НСВ) | himoya qilmoq | Госуда́рство защища́ет права́ гра́ждан. — Davlat fuqarolar huquqlarini himoya qiladi. | B1 |
| запрещать | запреща́ть | fe'l (НСВ) | taqiqlamoq | Зако́н запреща́ет курить зде́сь. — Qonun bu yerda chekishni taqiqlaydi. | B1 |
| разрешать | разреша́ть | fe'l (НСВ) | ruxsat bermoq | Зако́н разреша́ет ми́рные проте́сты. — Qonun tinch namoyishlarga ruxsat beradi. | B1 |
4. Harbiy soha va urush
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| война | война́ | ot (ж) | urush | Война́ принесла́ мно́го го́ря. — Urush ko'p qayg'u keltirdi. | B1 |
| мир | ми́р | ot (м) | tinchlik; dunyo | Все наро́ды хотя́т ми́ра. — Barcha xalqlar tinchlikni istaydi. | A2 |
| армия | а́рмия | ot (ж) | armiya, qo'shin | Он слу́жит в а́рмии. — U armiyada xizmat qiladi. | B1 |
| солдат | солда́т | ot (м) | askar | Солда́ты защища́ют страну́. — Askarlar mamlakatni himoya qiladi. | B1 |
| офицер | офице́р | ot (м) | ofitser | Офице́р о́тдал прика́з. — Ofitser buyruq berdi. | B2 |
| оружие | ору́жие | ot (ср) | qurol | Примене́ние ору́жия запрещено́. — Qurol ishlatish taqiqlangan. | B2 |
| битва | би́тва | ot (ж) | jang | Э́та би́тва вошла́ в исто́рию. — Bu jang tarixga kirdi. | B2 |
| победа | побе́да | ot (ж) | g'alaba | Наро́д пра́зднует побе́ду. — Xalq g'alabani nishonlaydi. | B1 |
| поражение | пораже́ние | ot (ср) | mag'lubiyat | А́рмия потерпе́ла пораже́ние. — Qo'shin mag'lubiyatga uchradi. | B2 |
| враг | вра́г | ot (м) | dushman | Враг отступи́л. — Dushman chekindi. | B1 |
| солдатский | солда́тский | sifat | askariy | Солда́тский долг — защищáть Ро́дину. — Askarning burchi — Vatanni himoya qilish. | C1 |
| конфликт | конфли́кт | ot (м) | mojaro, nizo | Конфли́кт удало́сь разреши́ть ми́рно. — Mojaroni tinch yo'l bilan hal qilishga muvaffaq bo'lindi. | B2 |
| безопасность | безопа́сность | ot (ж) | xavfsizlik | Безопа́сность страны́ — приорите́т. — Mamlakat xavfsizligi ustuvor vazifa. | B2 |
5. Din va e'tiqod
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| религия | рели́гия | ot (ж) | din | Свобо́да рели́гии гаранти́рована. — Din erkinligi kafolatlangan. | B1 |
| вера | ве́ра | ot (ж) | e'tiqod, imon | Ве́ра даёт лю́дям наде́жду. — E'tiqod odamlarga umid beradi. | B1 |
| верующий | ве́рующий | ot (м) | dindor, mo'min | Ве́рующие мо́лятся ка́ждый де́нь. — Dindorlar har kuni namoz o'qiydi. | B2 |
| бог | бо́г | ot (м) | xudo, tangri | Лю́ди ве́рят в Бо́га. — Odamlar Xudoga ishonadi. | A2 |
| церковь | це́рковь | ot (ж) | cherkov | В воскресе́нье они́ хо́дят в це́рковь. — Yakshanba kuni ular cherkovga borishadi. | B1 |
| мечеть | мече́ть | ot (ж) | masjid | Ря́дом с до́мом есть мече́ть. — Uy yonida masjid bor. | B1 |
| храм | хра́м | ot (м) | ibodatxona | Дре́вний хра́м привлека́ет тури́стов. — Qadimiy ibodatxona sayyohlarni jalb qiladi. | B2 |
| молитва | моли́тва | ot (ж) | ibodat, duo | Он чита́ет моли́тву у́тром. — U ertalab duo o'qiydi. | B2 |
| молиться | моли́ться | fe'l (НСВ) | ibodat qilmoq, duo qilmoq | Она́ мо́лится ка́ждый ве́чер. — U har oqshom ibodat qiladi. | B2 |
| священник | свяще́нник | ot (м) | ruhoniy | Свяще́нник провёл обря́д. — Ruhoniy marosim o'tkazdi. | B2 |
| грех | гре́х | ot (м) | gunoh | Э́то счита́ется грехо́м. — Bu gunoh hisoblanadi. | B2 |
| душа | душа́ | ot (ж) | ruh, jon | Он ве́рит в бессме́ртие души́. — U ruhning o'lmasligiga ishonadi. | B1 |
| святой | свято́й | sifat | muqaddas | Э́то свято́е ме́сто для ве́рующих. — Bu dindorlar uchun muqaddas joy. | B2 |
| духовный | духо́вный | sifat | ma'naviy, ruhiy | Духо́вные це́нности ва́жны для наро́да. — Ma'naviy qadriyatlar xalq uchun muhim. | C1 |
6. Ijtimoiy muammolar
| Ruscha | Urg'u | Turkum | O'zbekcha | Misol | Daraja |
|---|---|---|---|---|---|
| бедность | бе́дность | ot (ж) | qashshoqlik, kambag'allik | Прави́тельство бо́рется с бе́дностью. — Hukumat qashshoqlikka qarshi kurashadi. | B2 |
| богатство | бога́тство | ot (ср) | boylik | Бога́тство распределено́ нера́вномерно. — Boylik notekis taqsimlangan. | B2 |
| безработица | безрабо́тица | ot (ж) | ishsizlik | Безрабо́тица растёт среди́ молодёжи. — Yoshlar orasida ishsizlik o'smoqda. | B2 |
| коррупция | корру́пция | ot (ж) | korrupsiya | Корру́пция подрыва́ет дове́рие к вла́сти. — Korrupsiya hokimiyatga ishonchni buzadi. | B2 |
| дискриминация | дискримина́ция | ot (ж) | kamsitish, diskriminatsiya | Дискримина́ция по по́лу запрещена́. — Jinsga ko'ra kamsitish taqiqlangan. | C1 |
| неравенство | нера́венство | ot (ср) | tengsizlik | Социа́льное нера́венство растёт. — Ijtimoiy tengsizlik ortmoqda. | C1 |
| преступность | престу́пность | ot (ж) | jinoyatchilik | Престу́пность в го́роде сни́зилась. — Shaharda jinoyatchilik kamaydi. | C1 |
| наркомания | наркома́ния | ot (ж) | giyohvandlik | Наркома́ния — серьёзная пробле́ма. — Giyohvandlik jiddiy muammo. | C1 |
| миграция | мигра́ция | ot (ж) | migratsiya, ko'chish | Мигра́ция меня́ет структу́ру о́бщества. — Migratsiya jamiyat tuzilishini o'zgartiradi. | C1 |
| беженец | бе́женец | ot (м) | qochqin | Беженцáм ну́жна по́мощь. — Qochqinlarga yordam kerak. | C1 |
| проблема | пробле́ма | ot (ж) | muammo | Э́то о́страя социа́льная пробле́ма. — Bu keskin ijtimoiy muammo. | A2 |
| права человека | права́ челове́ка | ibora | inson huquqlari | Организа́ция защища́ет права́ челове́ка. — Tashkilot inson huquqlarini himoya qiladi. | B2 |
| протест | проте́ст | ot (м) | norozilik, protest | Лю́ди вы́шли на проте́ст. — Odamlar norozilikka chiqdi. | B2 |
| митинг | ми́тинг | ot (м) | miting | На ми́тинге вы́ступил ли́дер. — Mitingda rahbar nutq so'zladi. | B2 |
| кризис | кри́зис | ot (м) | inqiroz | Страна́ пережива́ет экономи́ческий кри́зис. — Mamlakat iqtisodiy inqirozni boshdan kechirmoqda. | B2 |
Eslatma. Bu mavzu leksikasi rasmiy, publitsistik va akademik uslubda ko'p uchraydi. Otlarning kelishik shakllariga e'tibor bering: власть у власти, к власти; суд в суде, под судом. Ko'plik shakllaridagi urg'u siljishini yodda tuting: вы́боры, права́, зако́ны.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!