A1 — 3-dars: Salomlashish va tanishish

A1 — BOSHLANG'ICH · 3-dars

1. Dars nomi va maqsad

Endi nazariy poydevor (alifbo, talaffuz) tayyor — haqiqiy muloqotni boshlaymiz! Bu darsda siz:

• turli vaziyatda salomlashishni (rasmiy/norasmiy),
• hol-ahvol so'rash va javob berishni (How are you?),
• o'zingizni tanishtirish va boshqaning ismini so'rashni,
• xayrlashishni

o'rganasiz. Dars oxirida siz birinchi to'liq inglizcha suhbatingizni qura olasiz. Bu — eng ko'p ishlatiladigan, hayotiy darslardan biri.

2. Avvalgi darsdan takror

• 1–2-dars: alifbo, harf nomi ≠ tovushi, IPA, qiyin tovushlar (/θ/, /ð/, /w/, schwa).
• Tez mashq: Hello, Thank you, water — to'g'ri ayting (helou, θenk yu, uo:tə).

3. Asosiy tushuntirish

3.1. Salomlashish (greetings)

Ingliz tilida vaziyatga qarab turli salom bor:

Diqqat: Good night! — bu salom emas, xayrlashuv (uxlashdan oldin "Xayrli tun"). Adashtmang.

Rasmiy vs norasmiy — qanday tanlash kerak?

O'zbek tilida "Assalomu alaykum" (rasmiy/hurmatli) va "Salom" (norasmiy) o'rtasidagi farqni his qilasiz. Ingliz tilida ham xuddi shunday chiziq bor, lekin u boshqacha joylashgan:

• Rasmiy (notanish odam, keksa kishi, xizmatchi, mijoz, ish suhbati): Hello yoki Good morning / Good afternoon / Good evening. Bu variantlar hech qachon xato bo'lmaydi.
• Norasmiy (do'st, tengdosh, hamkasb, yaqin tanish): Hi yoki Hey. Bularni notanish keksa odamga yoki rasmiy vaziyatda ishlatish g'alati eshitiladi.

Amaliy qoida: ishonchingiz komil bo'lmasa, Hello deng. U universal — do'stga ham, direktorga ham mos keladi. Vaqt ma'lum bo'lsa, Good morning / afternoon / evening yanada iliqroq va professional taassurot qoldiradi (masalan, do'konga yoki ofisga kirganda).

Madaniy izoh: Ingliz tilida salomlashish o'zbeknikiga qaraganda qisqaroq — uzun duo yoki "yaxshimisiz, yaxshi keldingizmi" kabi ketma-ket savollar odatda bo'lmaydi. Ko'pincha bir salom + bir hol so'rash yetarli. Bu sovuqlik emas, shunchaki madaniy uslub.

3.2. Hol-ahvol so'rash (How are you?)

Salomdan keyin odatda hol so'raladi:

How are you?          — Qalaysiz? (eng keng, har vaziyatga mos)
How are you doing?    — Ishlaringiz qanday? (norasmiy, do'stona)
How's it going?       — Ahvol qalay? (norasmiy)
How have you been?    — So'nggi paytlar qalaysiz? (uzoq ko'rishmagandan keyin)

Javoblar (ijobiydan kuchsizga):

Javobdan keyin savolni qaytarish odob hisoblanadi:

I'm fine, thank you. And you?     — Yaxshi, rahmat. O'zingizchi?
I'm good, thanks. How about you?  — Yaxshi. Sizchi?

Muhim madaniy nozik nuqta — "How are you?" ko'pincha haqiqiy savol emas. Ingliz-amerika muhitida How are you? aksariyat hollarda salomning bir qismi, chin dildan sog'lig'ingizni so'rash emas. Do'kondagi sotuvchi ham buni aytadi. Shuning uchun bunga uzun javob (kasalliklaringiz, muammolaringiz) kutilmaydi — odatda "Fine, thanks. And you?" deb qisqa javob berib, savolni qaytarasiz. Bu sun'iy tuyulishi mumkin, lekin bu — madaniy odob. Chin dildan so'rovchi savol boshqacha eshitiladi: "How are you, really?" yoki "How have you been?".

Ovozli hol so'rashning norasmiy variantlari (do'stlar orasida):

You OK?        — Yaxshimisiz? (juda norasmiy, Britaniya)
What's up?     — Nima gap? / Qandaysiz? (AQSh, juda norasmiy)
How's things?  — Ishlar qalay? (norasmiy)

Diqqat: What's up? ba'zan haqiqiy "nima bo'ldi?" ma'nosini ham beradi, lekin do'stlar orasida u shunchaki "salom, qalaysiz?" degani. Javob: "Not much. You?" (Hech narsa. Sizchi?).

3.3. O'zini tanishtirish va ism so'rash

What's your name?        — Isming(iz) nima?
My name is Ali.          — Mening ismim Ali.
I'm Ali.                 — Men Aliman. (qisqaroq, keng ishlatiladi)
Nice to meet you!        — Tanishganimdan xursandman!
Nice to meet you, too!   — Men ham! (javob)

Muhim: What's — bu What is ning qisqartmasi (contraction). Ingliz tilida og'zaki nutqda qisqartma deyarli har doim ishlatiladi: I am I'm, what is what's. Buni 5-darsda chuqur ko'ramiz.

Boshqa foydali tanishish iboralari:

Where are you from?   — Qayerdansiz?
I'm from Uzbekistan.  — Men O'zbekistondanman.
This is my friend Bek. — Bu mening do'stim Bek. (boshqani tanishtirish)

Nozik farq — Nice to meet you vs Nice to see you. Bu ikkisini o'zbeklar tez-tez adashtiradi:

• Nice to meet you — birinchi marta tanishganda ("Tanishganimdan xursandman").
• Nice to see you — allaqachon tanish odamni qaytadan ko'rganda ("Ko'rganimdan xursandman").

Ya'ni meet = birinchi tanishuv, see = keyingi uchrashuvlar. Buni A1 bosqichida yodda saqlab qolsangiz, tabiiy so'zlashasiz.

Rasmiy tanishishda to'liqroq iboralar ham bor (ish, konferensiya):

How do you do?              — Tanishganimdan xursandman. (juda rasmiy, Britaniya)
It's a pleasure to meet you. — Siz bilan tanishish men uchun sharaf.
May I introduce myself?     — O'zimni tanishtirsam maylimi?

Diqqat: How do you do? — bu haqiqiy savol emas! Javobi ham xuddi shu ibora: "How do you do?". U bugungi kunda kam ishlatiladi, lekin rasmiy matnlarda uchraydi, shuning uchun tanib olishingiz kerak.

3.4. Xayrlashish (saying goodbye)

4. Misollar (to'liq mini-suhbatlar)

A: Hi! How are you?              — Salom! Qalaysiz?
B: I'm fine, thanks. And you?    — Yaxshi, rahmat. O'zingizchi?
A: I'm good, thanks!             — Yaxshi, rahmat!

A: Hello! What's your name?      — Salom! Ismingiz nima?
B: My name is Bek. And you?      — Mening ismim Bek. O'zingizchi?
A: I'm Ali. Nice to meet you!    — Men Aliman. Tanishganimdan xursandman!
B: Nice to meet you, too!        — Men ham!

Rasmiy vaziyat (masalan, ofisga yangi xodim keldi):

A: Good morning. My name is Sara.  — Xayrli tong. Mening ismim Sara.
B: Good morning, Sara. I'm Tom.    — Xayrli tong, Sara. Men Tomman.
   Nice to meet you.               — Tanishganimdan xursandman.
A: Nice to meet you, too.          — Men ham xursandman.
   Where are you from?             — Qayerdansiz?
B: I'm from London. And you?       — Men Londondanman. Sizchi?
A: I'm from Tashkent.              — Men Toshkentdanman.

Xayrlashuv namunasi (uchrashuv oxirida):

A: OK, I have to go. See you tomorrow! — Mayli, ketishim kerak. Ertaga ko'rishguncha!
B: See you! Take care.                 — Ko'rishguncha! O'zingizni ehtiyot qiling.
A: Bye!                                — Xayr!

5. Talaffuz bo'limi

• How are you? ko'pincha bog'lanib aytiladi: "ha-wə-yu" (/haʊ ə juː/). So'zlar alohida emas, oqim kabi.
• Nice to meet you "nays-tə-mi:t-yu" (to /tə/, weak form).
• What's your name? "uots-yo:-neym".
• Thank you /θ/ tovushi: "θenk yu" (senk emas).

Topshiriq: "How are you? I'm fine, thank you. And you?" — bu almashinuvni 10 marta ravon aytib mashq qiling.

6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

7. Dialog — to'liq suhbat

Two friends meet in the morning:

Ali:  Good morning, Bek!            — Xayrli tong, Bek!
Bek:  Good morning, Ali! How are you? — Xayrli tong, Ali! Qalaysiz?
Ali:  I'm great, thanks! And you?   — Juda yaxshi, rahmat! O'zingizchi?
Bek:  I'm fine, thank you.          — Yaxshi, rahmat.
Ali:  OK, see you later!            — Mayli, ko'rishguncha!
Bek:  Bye! Take care!               — Xayr! O'zingizni ehtiyot qiling!

Topshiriq: bu suhbatni yodlang va o'z ismingiz bilan, ovoz chiqarib o'ynang (ikkala rolda).

8. O'zbekcha-inglizcha tipik xatolar

• How are you? ga "I am fine" deb to'liq, robotdek javob (har doim). Tabiiy: "I'm fine, thanks. And you?" — qisqartma + savolni qaytarish. Sabab: o'zbeklar qisqartmadan qochadi va savolni qaytarmaydi.

• Good night! ni salom sifatida ishlatish. Good night = xayrlashuv (uxlashdan oldin); salom uchun Good evening.

• Nice to meet you ni har uchrashganda aytish. Faqat birinchi tanishganda. Keyin Nice to see you (yana ko'rishganda).

• What is your name? ni "What your name?" deyish. to be (is) tushib qolmasin: What is your name? / What's your name? Sabab: o'zbekda "to be" ko'pincha tushadi (keyingi darslarda).

• Nice to meet you o'rniga so'zma-so'z tarjima qilib "Happy to know you" deyish. Tayyor ibora — Nice to meet you. Ingliz tilida salomlashish iboralari ko'pincha so'zma-so'z tarjima qilinmaydi, ular butun holicha yodlanadi. Sabab: o'zbeklar gapni bo'lakma-bo'lak tarjima qilishga urinadi.

• Meet va see ni chalkashtirib, eski do'stga "Nice to meet you" deyish. Qaytadan ko'rishganda: Nice to see you. Meet faqat birinchi tanishuvga.

• /h/ tovushini tushirib, Hello ni "ello", How ni "ow" deb aytish. Boshdagi h ni aniq talaffuz qiling: Hello (h-elou), How (h-au). Sabab: o'zbekchada so'z boshidagi "h" ba'zan sust aytiladi.

• Good afternoon o'rniga har doim Good day deyish. Good afternoon — tushdan keyingi standart salom. Good day zamonaviy so'zlashuvda kam ishlatiladi (ba'zan rasmiy xayrlashuv). Sabab: ba'zi darsliklarda eskirgan iboralar uchraydi.

9. Mashqlar

Mashq 1. Mos salomni tanlang (vaqtga qarab): Ertalab = ___, Kechqurun = ___, Universal salom = ___, Norasmiy salom = ___

Mashq 2. Suhbatni to'ldiring:

A: Hello! How ___ you?
B: I'm ___, thank you. And ___?
A: I'm good, ___.

Mashq 3. O'zbekchadan inglizchaga: Ismingiz nima? = ___, Tanishganimdan xursandman! = ___, Ko'rishguncha! = ___, O'zingizchi? = ___

Mashq 4. To'g'rilang: What your name?, I fine, thank you., Good night! (salom o'rnida)

Mashq 5. Tartibga soling (so'zlardan gap tuzing): name / your / what's / ? ___ you / nice / meet / to ___

Mashq 6. Rasmiymi (F) yoki norasmiymi (I)? Har biriga F yoki I qo'ying: Hi! ___, Good evening. ___, What's up? ___, Hello. ___, Hey! ___

Mashq 7 (rol o'yini). Quyidagi vaziyat uchun to'liq suhbat yozing: siz do'koningizga kirdingiz va sotuvchi bilan salomlashdingiz. Kamida 4 ta almashinuv bo'lsin (salom hol so'rash ...). So'ng ovoz chiqarib o'qing.

10. Amaliy topshiriq

1. Rol o'yini: hamrohingiz (yoki suhbatdoshingiz) bilan tanishuv sahnasini o'ynang. Bir kishi salomlashib ismini so'raydi, ikkinchisi to'liq suhbatni olib boradi: salom ism Nice to meet you xayr. So'ngra rollarni almashtiring. Yolg'iz mashq qilsangiz, ikkala rolni o'zingiz ovoz chiqarib ijro eting.
2. Yozish: o'zingizni tanishtiruvchi 5 ta gap yozing (Hello! My name is... I'm from... I'm fine...) va ularni ovoz chiqarib o'qing. Har bir gapda qisqartma (I'm, what's) ishlatishga harakat qiling.
3. O'z-o'zini tekshirish: yozganingizni 4-bo'limdagi namunalar bilan solishtiring — salom, hol so'rash, ism va xayrlashuv bosqichlari to'liqmi?

11. Javoblar kaliti

Mashq 1: Ertalab = Good morning; Kechqurun = Good evening; Universal = Hello; Norasmiy = Hi. Mashq 2: are / fine / you / thanks. Mashq 3: What's your name? / Nice to meet you! / See you! / And you? Mashq 4: What's your name? / I'm fine, thank you. / Good evening! (salom uchun). Mashq 5: What's your name? / Nice to meet you. Mashq 6: Hi! = I; Good evening. = F; What's up? = I; Hello. = F (yoki universal); Hey! = I. Mashq 7: Namuna — A: Good morning! B: Good morning. How are you? A: I'm fine, thanks. And you? B: I'm good, thank you. (Sizning javobingiz shunga o'xshash bo'lsa, to'g'ri.)

12. Xulosa va keyingi dars

• Salomlashish: Hello (universal), Hi (norasmiy), Good morning/afternoon/evening.
• Hol so'rash: How are you? I'm fine, thanks. And you? (qisqartma + qaytarish).
• Tanishish: What's your name? — I'm Ali. Nice to meet you!
• Xayrlashuv: Goodbye, Bye, See you, Take care.

Keyingi dars — A1 — 4-dars: Shaxs olmoshlari (I, you, he, she, it, we, they). Endi gap qurishni boshlaymiz — har gap kim haqida ekanini bildiruvchi olmoshlarni o'rganamiz; bu "to be" va butun grammatikaning asosi.