A1 — 22-dars: have / have got (egalik)
A1 — BOSHLANG'ICH · 22-dars
1. Dars nomi, maqsad va motivatsiya
Bu darsda "menda ... bor" deyishning ikki usulini o'rganasiz: have va have got. I have a car / I've got a car — ikkalasi ham "mashinam bor".
Real hayotda nega kerak: egalikni (I have a laptop), oilani (I have two brothers), xususiyatni (She has blue eyes), kasallikni (I have a headache), vaqt/rejani (Do you have time?) — kundalik hayotning katta qismi shu fe'l bilan. Intervyu: "I have three years of experience."
O'xshatish: have — "egalik fe'li". 17-darsdagi there is "biror joyda bor" (mavjudlik), have esa "kimdadir bor" (egalik): There is a car (mashina bor) vs I have a car (menda mashina bor).
2. Avvalgi darsdan takror
- 14-dars: Present Simple — have has (3-shaxs): He has a car.
- 10-dars: egalik olmoshlari (my, his) — have bilan birga: I have my book.
- Tez mashq: He ___ (have) a car. They ___ (have) two kids. (has / have).
3. Asosiy tushuntirish
3.1. have — Present Simple fe'li (14-15-dars qoidasi)
have oddiy fe'l sifatida 14-15-darsdagi qoidaga bo'ysunadi:
IJOBIY: I/you/we/they have | he/she/it has
INKOR: don't have | doesn't have
SAVOL: Do ... have? | Does ... have?I have a car. — Mashinam bor.
She has two children. — Uning ikkita farzandi bor.
I don't have a car. — Mashinam yo'q.
He doesn't have time. — Uning vaqti yo'q.
Do you have a pen? — Ruchkangiz bormi?
Does she have a job? — Uning ishi bormi?Diqqat: inkor/savolda have (sof), has emas: Does he have? (Does he has ) — -s allaqachon does da (15-dars).
3.2. have got — ikkinchi usul (ko'proq BrE, og'zaki)
have got — xuddi shu ma'no ("bor"), lekin boshqa tuzilma. Bu yerda have — yordamchi (do/does kerak emas):
IJOBIY: I have got (I've got) | he has got (he's got)
INKOR: haven't got | hasn't got
SAVOL: Have ... got? | Has ... got?I've got a car. — Mashinam bor.
She's got two children. — Uning ikkita farzandi bor.
I haven't got a car. — Mashinam yo'q.
Have you got a pen? — Ruchkangiz bormi?
Has she got a job? — Uning ishi bormi?Native siri: have got — kundalik, og'zaki nutqda (ayniqsa Britaniyada) juda keng. I've got "ayv got". AmE ko'proq oddiy have ishlatadi. Ikkalasi to'g'ri — bittasini tanlang, lekin ikkalasini tanish.
Register (qaysi vaziyatda qaysi biri): have got — norasmiy, og'zaki, Britaniya inglizchasiga xos; do'stlar, chat, kundalik suhbat uchun. Oddiy have — universal: rasmiy yozuv, imtihon inshosi, ish xati, Amerika inglizchasi uchun mos. Ikkilanganingizda have ni tanlang — u hech qachon g'alati eshitilmaydi.
Muhim chegara: bu yerdagi have got faqat hozirgi egalikni anglatadi ("hozir menda bor"), o'tgan zamon emas. I've got a car = "mashinam bor", "mashina sotib oldim/oldim" degani emas. (B1 darajada have got ning butunlay boshqa, o'tgan zamon ma'nosi — Present Perfect — chiqadi; hozircha faqat "egalik" deb yodlang.)
3.3. Ikki usul — solishtirish
IJOBIY I have a car. I've got a car.
INKOR I don't have a car. I haven't got a car.
SAVOL Do you have a car? Have you got a car?
3-shaxs She has a car. She's got a car.Oltin qoida: have do/does bilan (don't have, Does he have). have got got bilan (haven't got, Has he got). Aralashtirmang: Do you have got? ().
Qisqa javob. Savolga qanday so'ralgan bo'lsa, o'sha yordamchi bilan javob berasiz — bu 12-darsdagi qisqa javob qoidasining aynan o'zi. have got bilan so'ralsa, javobda ham have/haven't; oddiy have (do/does) bilan so'ralsa, javobda do/don't:
Have you got a car? — Yes, I have. / No, I haven't.
Has she got a job? — Yes, she has. / No, she hasn't.
Do you have a car? — Yes, I do. / No, I don't.
Does she have a job? — Yes, she does./ No, she doesn't.Diqqat: have got savoliga "Yes, I do" deb javob bermang — yordamchi have edi, shuning uchun "Yes, I have". Aksincha, Do you have? ga "Yes, I have" emas, "Yes, I do".
Mini-mashq (javobi bilan). Bo'sh joyni to'ldiring:
Have you got a pen? — Yes, I ___. · Do you have a pen? — No, I ___.
Javob: have · don't.
3.4. have nimalar uchun ishlatiladi
| Soha | Misol | O'zbekcha |
|---|---|---|
| Egalik | I have a laptop. | Noutbukim bor. |
| Oila | She has two sisters. | Ikkita opasi bor. |
| Xususiyat | He has brown eyes. | Jigarrang ko'zi bor. |
| Kasallik | I have a cold. | Shamollaganman. |
| Vaqt/reja | Do you have time? | Vaqtingiz bormi? |
3.5. have — "qilmoq" ma'nosida (got ISHLAMAYDI)
have ba'zi iboralarda "egalik" emas, "qilmoq" degani — bunda have got ishlatilmaydi:
have breakfast/lunch (nonushta/tushlik qilmoq)
have a shower (dush olmoq), have a break (tanaffus qilmoq)
have a good time (yaxshi vaqt o'tkazmoq)I have breakfast at 8. — Soat 8 da nonushta qilaman. (I've got breakfast )
We have a meeting today. — Bugun yig'ilishimiz bor / yig'ilish qilamiz.
I have a shower every day. — Har kuni dush olaman.Oson test: agar "bor" o'rniga bemalol "qilmoq/o'tkazmoq" deb aytish mumkin bo'lsa — bu "qilmoq" ma'nosidagi have, unga got qo'shilmaydi va u do/does bilan ishlaydi: Do you have breakfast early? (Have you got breakfast ). Aksincha, "menda ... bor" (egalik) bo'lsa — ikkala usul ham mumkin.
4. Misollar
have (oddiy fe'l):
I have a new phone. — Yangi telefonim bor.
He has a big family. — Uning katta oilasi bor.
Do you have any questions? — Savollaringiz bormi?
have got:
I've got a headache. — Boshim og'riyapti.
She's got long hair. — Uning uzun sochi bor.
Have you got a minute? — Bir daqiqa vaqtingiz bormi?
have = qilmoq:
We have lunch at one. — Soat birda tushlik qilamiz.
Have a good day! — Kuningiz yaxshi o'tsin!5. Talaffuz bo'limi
- have /hæv/ "hev", has /hæz/ "hez", have got "həv got", I've got /aɪv ɡɒt/ "ayv got", he's got "hi:z got".
- haven't /ˈhævnt/ "hevnt", hasn't /ˈhæznt/ "heznt".
Native siri: have got og'zaki nutqda qisqaradi: I've got ba'zan "I got" (juda norasmiy, AmE). Yozma/rasmiy: to'liq I have.
Topshiriq: I have / I've got / Do you have? / Have you got? ni ayting; ikki tuzilmani mashq qiling.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| English | IPA / talaffuz | O'zbekcha | Misol gap |
|---|---|---|---|
| have | /hæv/ hev | ega bo'lmoq | I have a car. |
| have got | /hæv ɡɒt/ | (xuddi have) | I've got a car. |
| family | /ˈfæmɪli/ femili | oila | a big family |
| brother | /ˈbrʌðə/ braðə | aka/uka | I have a brother. |
| sister | /ˈsɪstə/ sistə | opa/singil | two sisters |
| eyes | /aɪz/ ayz | ko'zlar | blue eyes |
| hair | /heə/ heə | soch | long hair |
| headache | /ˈhedeɪk/ hedeyk | bosh og'rig'i | I have a headache |
| cold | /kəʊld/ kould | shamollash | I have a cold |
| time | /taɪm/ taym | vaqt | Do you have time? |
| money | /ˈmʌni/ mani | pul | I don't have money |
| question | /ˈkwestʃən/ kweschən | savol | Any questions? |
Kollokatsiya: have a headache/a cold/a temperature (kasallik), have breakfast/a shower/a break (qilmoq), have time/money/a question. Have a good day/weekend! (tilak).
7. Dialog — tanishuv (oila va xususiyat)
A: Have you got a big family? — Katta oilang bormi?
B: Yes, I have. I've got two brothers and a sister. — Ha. Ikki akam va singlim bor.
A: Do they have children? — Ularning farzandlari bormi?
B: My brother has a son. He's got blue eyes, like me. — Akamning o'g'li bor. U menga o'xshab ko'k ko'zli.
A: Nice! Have you got a photo? — Zo'r! Surating bormi?
B: Sorry, I don't have my phone now. — Kechirasiz, hozir telefonim yo'q.
A: No problem. Have a good day! — Muammosiz. Kuningiz yaxshi o'tsin!Topshiriq: dialogda have va have got ni belgilang; o'z oilangiz haqida ikki usulda ham yozing.
8. O'zbekcha-inglizcha tipik xatolar
have got ni do/does bilan: Do you have got a car? She doesn't has got. Sabab: ikki tuzilmani aralashtirish. Have you got a car? (got have yordamchi) yoki Do you have a car? (oddiy fe'l). Bittasini tanlang.
3-shaxsda have: He have a car. She have got. He has a car. She's got (has got).
Inkor/savolda has: Does he has a car? Does he have a car? (-s does da).
"menda bor" ni there is bilan: There is me a car. I have a car. (egalik have; mavjudlik there is).
Yoshni have bilan (6-dars): I have 19 years. I am 19. (yosh — to be, have emas).
Artiklsiz sanaladigan ot: I have car. She's got sister. Sabab: o'zbekchada artikl yo'q, shuning uchun tushib qoladi. I have a car. She's got a sister. (bitta sanaladigan narsa oldida a/an — 16-dars).
Qisqa javobda yordamchini aralashtirish: Have you got a car? — Yes, I do. Have you got a car? — Yes, I have. (savol have got bilan javob have; Do you have...? bo'lsagina Yes, I do).
9. Mashqlar
Mashq 1. have yoki has?
I ___ a laptop. He ___ two sisters. They ___ a big house.
She ___ blue eyes. We ___ a question. It ___ four legs.Mashq 2. have got bilan qayta yozing:
I have a car. ___
She has long hair. ___
Do you have a pen? ___
Mashq 3. Inkor qiling (ikki usul):
I have a car. (have) ___ / (have got) ___
He has time. (have) ___ / (have got) ___
Mashq 4. To'g'rilang:
He have a car., Do you have got a pen?, Does she has a job?, I have 19 years., She don't have time.
Mashq 5. O'zbekchadan inglizchaga (ikki usulda):
Mashinam bor. = ___ / ___
Uning ikkita akasi bor. = ___ / ___
Vaqtingiz bormi? = ___ / ___
Boshim og'riyapti. = ___
Mashq 6. Qisqa javob bering (savoldagi yordamchiga qarab):
Have you got a bike? — Yes, ___.
Do you have a bike? — No, ___.
Has she got children? — Yes, ___.
Does he have a job? — No, ___.
10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
Maqsad: have va have got bilan egalik, oila va xususiyatni xatosiz ifodalash.
Vazifa:
- Yozish: oilangiz va narsalaringiz haqida 8 ta gap yozing — 4 tasini have, 4 tasini have got bilan (I have a laptop. I've got two brothers...) va "tekshir" deb yuboring.
- Savol mashqi: menga have/have got bilan 5 ta savol bering (Do you have...? Have you got...?).
- Intervyu: "Tajriba haqida so'ra" deb yozing — men Do you have experience? deb so'rayman, siz I have... / I've got... bilan javob berasiz.
"Tayyor" mezonlari:
- have (do/does bilan) va have got (got bilan) aralashmagan.
- 3-shaxsda has / has got to'g'ri.
- Inkor/savolda have (sof, has emas).
- Yosh to be bilan (I'm 19, I have 19 emas).
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: have / has / have / has / have / has. Mashq 2: I've got a car. / She's got long hair. / Have you got a pen? Mashq 3: I don't have a car. / I haven't got a car. — He doesn't have time. / He hasn't got time. Mashq 4: He has a car. / Have you got a pen? (Do you have a pen?) / Does she have a job? / I'm 19. / She doesn't have time. Mashq 5: I have a car. / I've got a car. — He has two brothers. / He's got two brothers. — Do you have time? / Have you got time? — I have a headache. (I've got a headache.) Mashq 6: Yes, I have. / No, I don't. / Yes, she has. / No, he doesn't.
12. Xulosa va keyingi dars
Tez ma'lumotnoma:
"menda ... bor" = have / have got (bir xil ma'no, ikki tuzilma)
have (oddiy fe'l): I have | he has | don't/doesn't have | Do/Does ... have?
have got (yordamchi): I've got | he's got | haven't/hasn't got | Have/Has ... got?
ARALASHTIRMA: "Do you have got?" ()
have = qilmoq (got YO'Q): have breakfast/a shower/a break
Yosh: I'm 19 (to be), "I have 19" emasAsosiy nuqtalar:
- have (do/does bilan) va have got (got bilan) — bir ma'no, ikki yo'l.
- 3-shaxs: has / has got; inkor/savolda have (sof).
- have = "qilmoq" iboralarda got ishlatilmaydi.
- Egalik have; mavjudlik there is.
Bog'lanish: have A2 da o'tgan zamonda had ga aylanadi; B1 da have/has — Present Perfect yordamchisi bo'ladi (I have worked — butunlay boshqa funksiya, lekin shakl o'sha). Bu — eng ko'p ishlatiladigan fe'llardan.
Keyingi dars — A1 — 23-dars: Asosiy so'z mavzulari (oila, ranglar, tana, kiyim, ovqat, uy, kasblar, ob-havo). Endi grammatikadan tanaffus — A1 davomida kerak bo'lgan eng muhim so'z to'plamlarini mavzular bo'yicha tizimlashtiramiz.
Manba
R. Murphy, "English Grammar in Use" (have got, Unit 9); Cambridge Dictionary; British Council LearnEnglish — "have got / have".
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!