A1 — 8-dars: Artikl the va umumiy qoidalar
A1 — BOSHLANG'ICH · 8-dars
1. Dars nomi va maqsad
7-darsda a / an (noaniq) ni o'rgandik. Endi the (aniq artikl) ni o'rganamiz va artikl tizimini to'liq yopamiz. Bu darsda:
- the qachon ishlatiladi (aniq, ma'lum narsa),
- a/an vs the farqi,
- qachon umuman artikl ishlatilmaydi (zero article — artiklsiz).
Artikl — uzoq mavzu; A1 da poydevorni qo'yamiz, keyingi darajalarda mustahkamlaymiz. Bu darsdan keyin siz uchala holatni (a/an, the, hech narsa) farqlay olasiz.
2. Avvalgi darsdan takror
- 7-dars: a/an — sanaladigan birlik ot, "biror/bitta"; a (undosh tovush), an (unli tovush).
- Tez mashq: a book, an apple, a university, an hour — to'g'rimi?
3. Asosiy tushuntirish
3.1. the — aniq artikl ("o'sha, ma'lum")
the /ðə/ — tinglovchi aniq qaysiligini biladigan narsa oldida ishlatiladi. "O'sha, ma'lum, biz bilgan".
a/an = noaniq (biror) the = aniq (o'sha)
I see a dog. The dog is black. — Bir it ko'ryapman. O'sha it qora.the qachon ishlatiladi:
- Ikkinchi marta eslatilganda (birinchi a, keyin the):
I have a car. The car is red. — Mashinam bor. (O'sha) mashina qizil.- Ikkalamiz ham bilamiz qaysiligini (kontekstdan aniq):
Close the door, please. — Eshikni yoping. (qaysi eshik — bu yerdagi, aniq)
Where is the teacher? — O'qituvchi qayerda? (bizning o'qituvchi)- Dunyoda yagona narsalar:
the sun (quyosh), the moon (oy), the world (dunyo), the sky (osmon), the internet- Eng ustun (superlative) va tartib sonlar bilan (keyingi darajalarda):
the best, the first, the biggest- Ba'zi joy nomlari: the USA, the UK, daryolar (the Amazon), okeanlar (the Pacific), tog' tizmalari.
3.2. a/an vs the — solishtirish
a/an: noaniq, birinchi marta, "qaysidir bitta"
the: aniq, ma'lum, "o'sha"
I want a book. (biror kitob — qaysi bo'lsa ham)
I want the book on the table. (o'sha, stoldagi aniq kitob)
She's a teacher. (kasbi — biror o'qituvchi)
She's the teacher of my class. (aniq — bizning o'qituvchimiz)3.3. Zero article — qachon ARTIKL YO'Q
Ba'zi holatda hech qanday artikl (na a/an, na the) ishlatilmaydi:
- Ko'plik, umumiy ma'noda (umuman, hammasi haqida):
Cats are nice. — Mushuklar yoqimli. (umuman mushuklar)
I like books. — Men kitoblarni yaxshi ko'raman. (umuman)- Sanalmaydigan ot, umumiy ma'noda:
Water is important. — Suv muhim.
I drink coffee. — Men kofe ichaman.- Atoqli otlar (ism, ko'p shahar/mamlakat):
Ali is my friend. I live in Tashkent. I'm from Uzbekistan.- Til, fan, ovqat, sport nomlari:
I study English. I like football. We have breakfast.- Ba'zi qat'iy iboralar: at home, at work, at school, by car, in bed, go to bed.
Qoida (sodda): umumiy gap (hammasi/umuman) artiklsiz ko'plik/sanalmaydigan. Aniq, bitta narsa the yoki a/an.
3.4. a the o'tishi (nega birinchi marta a, keyin the?)
Bu — artiklning eng muhim mantiqi. Birinchi marta bir narsani tilga olganingizda, tinglovchi uni hali bilmaydi — shuning uchun a/an (noaniq: "biror"). Ikkinchi marta esa endi ikkalangiz ham qaysi narsa haqida ekanini bilasiz — shuning uchun the (aniq: "o'sha").
I bought a book yesterday. The book is very interesting.
— Kecha bir kitob sotib oldim. (O'sha) kitob juda qiziq.
a book: hali noaniq the book: endi ma'lum, "o'sha"
A man and a woman entered. The man sat down; the woman stayed.
— Bir erkak va bir ayol kirdi. Erkak o'tirdi; ayol turaverdi.Fikrlash yo'li: "Tinglovchi qaysi narsani nazarda tutayotganimni biladimi?"
- Ha (aytilgan, ko'rinib turibdi, yagona) the.
- Yo'q (birinchi marta, ko'p variantdan biri) a/an.
3.5. Geografik nomlar — the USA lekin Uzbekistan
Joy nomlarida artikl ba'zan bor, ba'zan yo'q — bu tasodifiy emas, tizim bor:
ARTIKLSIZ (ko'pchilik):
mamlakat: Uzbekistan, France, Japan, Turkey
shahar: Tashkent, London, Paris
ko'cha: Amir Temur Street
bitta ko'l/tog': Lake Issyk-Kul, Mount Everest
THE bilan:
ko'plik/birlashma nom: the USA (United States), the UK, the Netherlands, the UAE
daryo: the Amazon, the Nile, the Syr Darya
okean/dengiz: the Pacific, the Atlantic, the Aral Sea
tog' tizmasi (ko'plik): the Alps, the Himalayas
cho'l: the Sahara, the KyzylkumSodda mantiq: oddiy bitta joy nomi artiklsiz (Uzbekistan, Tashkent). Nomida "birlashma/ko'plik" g'oyasi bo'lsa (the United States, the Netherlands) yoki suv/tog' tizmasi bo'lsa the. A1 da faqat shu ikki naqshni eslang; to'liq ro'yxat keyingi darajalarda.
3.6. Qaror berish sxemasi
Ot sanaladimi?
├─ Yo'q (suv, pul) umumiy: artiklsiz | aniq: the
└─ Ha
├─ Ko'plikmi? umumiy: artiklsiz | aniq: the
└─ Birlikmi?
├─ Aniq (o'sha)? the
└─ Noaniq (biror)? a / an4. Misollar
a the (birinchi va ikkinchi marta):
There is a cat in the garden. The cat is white.
— Bog'da bir mushuk bor. O'sha mushuk oq.
the (yagona / aniq):
The sun is hot today. — Bugun quyosh issiq.
Open the window, please. — Derazani oching.
artiklsiz (umumiy):
I love music. — Men musiqani sevaman.
Dogs are friendly. — Itlar do'stona.
Ali lives in London. — Ali Londonda yashaydi.5. Talaffuz bo'limi
- the ikki xil o'qiladi — bu keyingi so'zning yozilishiga emas, TOVUSHiga qarab hal bo'ladi:
- undosh tovush oldidan /ðə/ "ðə": the book, the sun, the moon.
- unli tovush oldidan /ðiː/ "ði:": the apple, the egg, the end.
- Diqqat — harf emas, tovush muhim. hour (soat) h harfi bilan yozilsa ham, birinchi tovushi unli /ˈaʊə/, shuning uchun the hour = /ði: aʊə/. Aksincha, university u bilan yozilsa ham, birinchi tovushi undosh /j/ ("yu"), shuning uchun the university = /ðə/. Xuddi 7-darsdagi a/an qoidasi kabi: tovushga qaraladi.
- the boshida har doim /ð/ (tovushli, "yumshoq" th — til uchi tishlar orasida): "ðə", "zə"/"də" emas.
/ðə/ (undosh tovush): the book, the sun, the university, the year
/ðiː/ (unli tovush): the apple, the egg, the hour, the end, the orangeTopshiriq: the book (ðə), the apple (ði:), the sun (ðə), the egg (ði:), the hour (ði:), the university (ðə) — ð tovushiga va oldingi tovush unli/undoshligiga e'tibor bilan ayting.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| English | IPA / talaffuz | O'zbekcha | Misol gap |
|---|---|---|---|
| the | /ðə/, /ðiː/ | (aniq artikl) | the sun |
| sun | /sʌn/ san | quyosh | The sun is hot. |
| moon | /muːn/ mu:n | oy | the moon |
| world | /wɜːld/ wə:ld | dunyo | the world |
| door | /dɔː/ do: | eshik | Close the door. |
| window | /ˈwɪndəʊ/ windou | deraza | Open the window. |
| garden | /ˈɡɑːdn/ ga:dn | bog' | in the garden |
| music | /ˈmjuːzɪk/ myu:zik | musiqa | I love music. |
| coffee | /ˈkɒfi/ kofi | kofe | I drink coffee. |
| English | /ˈɪŋɡlɪʃ/ inglish | ingliz tili | I study English. |
| football | /ˈfʊtbɔːl/ futbo:l | futbol | I like football. |
| table | /ˈteɪbl/ teybl | stol | on the table |
7. O'qish matni
This is my room. — Bu mening xonam.
There is a desk and a chair. — Stol va stul bor.
The desk is near the window. — Stol deraza yonida.
I have many books. I love books. — Menda ko'p kitob bor. Kitoblarni sevaman.
On the table, there is a cup. The cup is full of coffee. — Stolda piyola bor. Piyola kofega to'la.
The sun comes in the window. The room is bright. — Quyosh derazadan kiradi. Xona yorug'.Topshiriq: matndagi har artiklni belgilang — nega a, nega the, nega artiklsiz?
8. O'zbekcha-inglizcha tipik xatolar
the ni hamma joyda yoki hech qayerda ishlatmaslik (extremes). the — aniq narsa; a — biror narsa; umumiy ko'plik — artiklsiz.
Umumiy ko'plikka the: I like the dogs (umuman itlarni nazarda tutib). I like dogs. (umumiy — artiklsiz). the dogs = aniq, ma'lum itlar.
Atoqli otga artikl: the Ali, the Tashkent. Ali, Tashkent (atoqli ot — artiklsiz). Lekin the USA, the UK (istisno).
Yagona narsaga a: a sun, a moon. the sun, the moon (dunyoda yagona the).
the ni "zə"/"də" deb talaffuz qilish. /ð/ — til tish orasida: "ðə"/"ði:".
Artiklni umuman tushirib qoldirish. O'zbekchada artikl yo'q, shuning uchun boshlang'ich o'quvchi ko'pincha uni butunlay unutadi: I have book. Close door. I have a book. Close the door. Inglizchada sanaladigan birlik ot deyarli har doim artikl (yoki my/this kabi so'z) talab qiladi — "yalang'och" birlik ot bo'lmaydi.
Yagona/aniq narsaga the ni tushirish: Sun is hot. Open window. The sun is hot. Open the window.
Talaffuzni yozilishiga qarab tanlash: the hour ni /ðə/ deb aytish yoki the university ni /ði:/ deb aytish. Tovushga qarang: the hour /ði:/ (unli tovush), the university /ðə/ (undosh /j/ tovushi).
9. Mashqlar
Mashq 1. a, an, the yoki — (artiklsiz)?
___ sun is hot. I have ___ car. ___ car is new.
I like ___ music. Close ___ door. ___ dogs are friendly.
She's ___ engineer. I live in ___ Tashkent. I drink ___ water.Mashq 2. a/an yoki the?
I see ___ bird. ___ bird is small.
Where is ___ teacher?
I want ___ apple from ___ table.Mashq 3. To'g'rilang:
I like the dogs. (umuman) a sun is hot. the Ali is my friend. I study the English.
Mashq 4. O'zbekchadan inglizchaga:
Quyosh issiq. = ___
Eshikni yoping. = ___
Men kitoblarni sevaman. = ___ (umuman)
Bir mushuk ko'ryapman. O'sha mushuk oq. = ___
Mashq 5. Nega bu artikl? (sababini ayting):
the moon, I like music, a book, the door (xonadagi)
Mashq 6 (a the). Bo'sh joyni to'ldiring:
I see ___ dog. ___ dog is big.
There is ___ shop near my house. ___ shop is open now.Mashq 7 (geografik). the kerakmi yoki artiklsiz?
I live in ___ Uzbekistan. He is from ___ USA.
___ Amazon is a long river. We visited ___ London.Mashq 8 (talaffuz). the /ðə/ mi yoki /ði:/ mi?
the sun ___ the apple ___ the hour ___ the book ___ the university ___10. Amaliy topshiriq
- Yozish: xonangiz yoki uyingiz haqida 6 ta gap yozing, a/an, the va artiklsizni to'g'ri ishlatib (There is a table. The table is...). Har bir artiklning yoniga nega shu artikl tanlanganini qisqa izohlang.
- O'yin: bo'sh artikli bo'lgan gaplarni (___ sun is hot, I like ___ music, Close ___ door) o'zingizga o'zingiz berib, to'g'ri artiklni qo'ying va nega — ovoz chiqarib tushuntiring. Sabab aytish — artiklni yodda mustahkamlaydi.
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: The sun / a car. The car / — music / the door / — Dogs / an engineer / — Tashkent / — water. Mashq 2: a bird. The bird / the teacher / an apple from the table. Mashq 3: I like dogs. / The sun is hot. / Ali is my friend. / I study English. Mashq 4: The sun is hot. / Close the door, please. / I love books. / I see a cat. The cat is white. Mashq 5: the moon (yagona); I like music (umumiy, sanalmaydigan); a book (biror, birinchi marta); the door (aniq — xonadagi, ma'lum). Mashq 6: a dog. The dog / a shop... The shop. (Birinchi marta a, ikkinchi marta the.) Mashq 7: — Uzbekistan (oddiy mamlakat, artiklsiz) / the USA (birlashma nom) / The Amazon (daryo) / — London (shahar, artiklsiz). Mashq 8: the sun /ðə/ · the apple /ði:/ · the hour /ði:/ (unli tovush) · the book /ðə/ · the university /ðə/ (undosh /j/ tovushi).
12. Xulosa va keyingi dars
- the — aniq artikl ("o'sha, ma'lum"): ikkinchi marta, kontekstdan aniq, yagona narsalar (the sun).
- a/an vs the: biror (noaniq) vs o'sha (aniq).
- Artiklsiz (zero): umumiy ko'plik (I like dogs), sanalmaydigan (water), atoqli ot (Ali, Tashkent), til/sport (English, football).
- Artikl — uzoq mavzu; keyingi darajalarda mustahkamlaymiz. Hozircha qaror sxemasini eslang.
Keyingi dars — A1 — 9-dars: Otlar — birlik va ko'plik. Endi otlarni ko'plikka qo'yishni o'rganamiz: book books, lekin child children (noto'g'ri shakllar). O'zbekchada bitta "-lar", inglizchada bir necha qoida + istisnolar.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!