A1 — 9-dars: Otlar — birlik va ko'plik (plural)
A1 — BOSHLANG'ICH · 9-dars
1. Dars nomi va maqsad
Bu darsda otlarni ko'plikka qo'yishni o'rganasiz: bitta book ko'p books. O'zbekchada bu oson — har doim "-lar" (kitob kitoblar). Ingliz tilida esa bir necha qoida va noto'g'ri (irregular) shakllar bor: book books, lekin child children, man men. Bu darsdan keyin siz otlarni to'g'ri ko'plikka qo'ya olasiz va ularning talaffuzini (-s ning uch xil o'qilishi) bilasiz.
2. Avvalgi darsdan takror
- 7–8-dars: artikllar — a/an (biror, birlik), the (aniq), artiklsiz (umumiy ko'plik/sanalmaydigan).
- Tez mashq: I like dogs (umuman) vs The dog is black (aniq) — farqi?
3. Asosiy tushuntirish
3.1. Oddiy ko'plik — qo'shimcha -s
Aksariyat otlar ko'plikda -s oladi:
book books car cars student students
dog dogs table tables friend friends3.2. -es qachon qo'shiladi
Quyidagi tovushlar bilan tugaganda -es:
- -s, -ss, -x, -ch, -sh bilan tugasa (qo'shimcha bo'g'in qo'shiladi):
bus buses box boxes watch watches
glass glasses class classes dish dishes- undosh + o bilan tugasa (ko'pincha):
tomato tomatoes potato potatoes hero heroes
(lekin: photo photos, piano pianos — istisno)3.3. -y -ies (undosh + y)
Agar so'z undosh + y bilan tugasa, y ies:
city cities baby babies country countries
story stories family familiesLekin unli + y bo'lsa — oddiy -s:
boy boys day days key keys toy toys3.4. -f / -fe -ves
Ba'zi -f / -fe so'zlar ko'plikda -ves bo'ladi:
knife knives wife wives leaf leaves
life lives half halves shelf shelves
(lekin: roof roofs, chief chiefs — istisno)3.5. Noto'g'ri (irregular) ko'plik — YODLASH kerak
Bularning qoidasi yo'q — yodlang (juda ko'p ishlatiladi):
| Birlik | Ko'plik | O'zbekcha |
|---|---|---|
| man | men | erkak(lar) |
| woman | women /ˈwɪmɪn/ | ayol(lar) |
| child | children | bola(lar) |
| person | people | odam(lar) |
| foot | feet | oyoq(lar) |
| tooth | teeth | tish(lar) |
| mouse | mice | sichqon(lar) |
| man men | woman women |
O'zgarmaydigan (birlik = ko'plik):
fish fish sheep sheep deer deerDIQQAT: people — bu person ning ko'pligi va o'zi ham ko'plik. peoples deyilmaydi (odatda). children — childs EMAS. Bu ikkitasi eng ko'p uchraydi — yodlang.
3.6. Doim ko'plik bo'ladigan otlar
Ba'zi narsalar ikki bir xil qismdan iborat bo'lgani uchun ingliz tilida doim ko'plik shaklda turadi — birligi umuman ishlatilmaydi. O'zbek so'zlovchi buni birlik deb o'ylab xato qiladi (bitta shim deganda ham inglizcha ko'plik):
trousers — shim (bitta shim ham)
glasses — ko'zoynak
scissors — qaychi
jeans — jinsi shim
shorts — shortikBularni sanash uchun a pair of ("bir juft") ishlatiladi:
- I need new trousers. — Menga yangi shim kerak. ( a new trouser)
- Where are my glasses? — Ko'zoynag'im qayerda? (fe'l ham ko'plik: are, is)
- I have two pairs of scissors. — Menda ikkita qaychi bor.
3.7. Sanalmaydigan otlar — ko'plik YO'Q
Suyuqlik, material, mavhum tushunchalar odatda sanalmaydi — ularga -s qo'shilmaydi va fe'l birlikda bo'ladi. Bu — o'zbek so'zlovchining eng katta xatolaridan biri (o'zbekchada suvlar, pullar deyish mumkin, inglizchada esa yo'q):
water — suv waters
rice — guruch rices
money — pul moneys
bread — non breads
milk — sut milks- I need water. — Menga suv kerak. ( waters)
- He has a lot of money. — Uning ko'p puli bor. ( moneys, fe'l has)
Sanash kerak bo'lsa "idish/o'lchov" so'zi qo'shiladi: two glasses of water (ikki stakan suv), three kilos of rice. Bu mavzu A2 da chuqurroq ochiladi — hozircha shuni yodda tuting: water, rice, money, bread, milk — hech qachon -s olmaydi.
3.8. -s/-es talaffuzi — uch xil!
Ko'plik -s uch xil o'qiladi (oxirgi tovushga qarab):
| Talaffuz | Qachon | Misol |
|---|---|---|
| /s/ | tovushsiz undoshdan keyin (p, t, k, f) | books, cats, maps |
| /z/ | tovushli undosh/unlidan keyin (b, d, g, unli) | dogs, cars, boys |
| /ɪz/ | s, z, x, ch, sh, ge dan keyin (qo'shimcha bo'g'in) | buses, watches, boxes |
books "buks" /s/ | dogs "dogz" /z/ | buses "basiz" /ɪz/4. Misollar
oddiy -s: one cat two cats, one book three books
-es: one box two boxes, one watch many watches
-ies: one city two cities, one baby three babies
-ves: one knife two knives, one leaf many leaves
irregular: one man two men, one child three children, one person many people
Gaplarda:
There are three children in the garden. — Bog'da uchta bola bor.
I have two feet and ten toes. — Menda ikki oyoq va o'n barmoq bor.
Five women are teachers. — Besh ayol o'qituvchi.5. Talaffuz bo'limi
- -s/-es: /s/ (books), /z/ (dogs), /ɪz/ (buses) — yuqoridagi jadval.
- women /ˈwɪmɪn/ "wimin" — yozuvi "wo", lekin o'qilishi "wi"! (birlik woman "wumən").
- children /ˈtʃɪldrən/ "childrən", people /ˈpiːpl/ "pi:pl".
Topshiriq: books, dogs, buses, watches, cities, knives — har birini ayting; -s ning to'g'ri tovushini (/s/ /z/ /ɪz/) tanlang.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| English (birlik ko'plik) | Talaffuz | O'zbekcha |
|---|---|---|
| book books | buk buks | kitob(lar) |
| box boxes | boks boksiz | quti(lar) |
| city cities | siti sitiz | shahar(lar) |
| baby babies | beybi beybiz | chaqaloq(lar) |
| knife knives | nayf nayvz | pichoq(lar) |
| man men | men men | erkak(lar) |
| woman women | wumən wimin | ayol(lar) |
| child children | chayld childrən | bola(lar) |
| person people | pə:sn pi:pl | odam(lar) |
| foot feet | fut fi:t | oyoq(lar) |
| tooth teeth | tu:θ ti:θ | tish(lar) |
| watch watches | woch wochiz | soat (qo'l) |
7. O'qish matni
My family is big. — Mening oilam katta.
There are six people in my family. — Oilamda olti kishi bor.
I have two brothers and one sister. — Ikki akam va bir singlim bor.
We have two cats and three dogs. — Bizda ikki mushuk va uch it bor.
The children play in the garden. — Bolalar bog'da o'ynaydi.
There are many books on the shelves. — Tokchalarda ko'p kitob bor.Topshiriq: matndagi ko'plik otlarni toping; har birining qoidasini (oddiy -s, -es, irregular) ayting.
8. O'zbekcha-inglizcha tipik xatolar
Irregularga -s: childs, mans, persons, foots, tooths. children, men, people, feet, teeth. Sabab: o'zbekchada har doim "-lar"; inglizchada istisnolar bor — yodlang.
-y so'ziga to'g'ridan -s: citys, babys. cities, babies (undosh + y ies).
Sanalmaydiganni ko'plikka qo'yish: waters, moneys, informations. water, money, information (sanalmaydigan — ko'plik yo'q; A2 da).
-s ni hamma joyda /s/ deb o'qish: dogs "doks". dogs "dogz" /z/; buses "basiz" /ɪz/.
people ni birlik deb ishlatish: people is... people are... (ko'plik). one person, many people.
Songa qo'shilgan ot birlikda qolishi: two book, three cat, five dog. Sabab: o'zbekchada "ikki kitob" — kitob o'zgarmaydi; inglizchada esa ikkidan boshlab ot ham ko'plikda bo'ladi. two books, three cats, five dogs.
Doim ko'plik otni birlik deb hisoblash: a trouser, my glass is broken (ko'zoynak ma'nosida). trousers, my glasses are broken; sanash uchun a pair of trousers.
9. Mashqlar
Mashq 1. Ko'plikka qo'ying:
book ___, box ___, city ___, knife ___, boy ___, watch ___, tomato ___
Mashq 2. Noto'g'ri ko'plik:
man ___, woman ___, child ___, foot ___, tooth ___, person ___, fish ___
Mashq 3. -s talaffuzi (/s/, /z/ yoki /ɪz/)?
cats = ___, dogs = ___, buses = ___, books = ___, boxes = ___
Mashq 4. To'g'rilang:
three childs, two mans, many citys, five persons, two foots
Mashq 5. O'zbekchadan inglizchaga:
Uchta bola = ___
Ikki ayol = ___
Ko'p odam = ___
Mening ikki oyog'im bor. = ___
Mashq 6. To'g'ri variantni tanlang (sanalmaydigan / doim ko'plik):
I need (water / waters).
He has a lot of (money / moneys).
Where (is / are) my glasses?
Give me two (rice / kilos of rice).
My (trouser / trousers) are new.
10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
- Yozish: oilangiz yoki xonangizdagi narsalar haqida 5 ta gap yozing, ko'plik otlar bilan (There are three books... two cats...) va "tekshir" deb yuboring.
- O'yin: Wisar AI birlik ot beradi (child, city, man, box), siz to'g'ri ko'plikni ayting va qoidasini tushuntiring.
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: books, boxes, cities, knives, boys, watches, tomatoes. Mashq 2: men, women, children, feet, teeth, people, fish. Mashq 3: cats /s/, dogs /z/, buses /ɪz/, books /s/, boxes /ɪz/. Mashq 4: three children, two men, many cities, five people, two feet. Mashq 5: three children / two women / many people / I have two feet. Mashq 6: water / money / are / kilos of rice / trousers.
12. Xulosa va keyingi dars
- Oddiy ko'plik: -s (books). -es (s/x/ch/sh/o dan keyin: boxes). -ies (undosh+y: cities). -ves (knifeknives).
- Noto'g'ri (yodlang): manmen, womanwomen, childchildren, personpeople, footfeet, toothteeth.
- O'zgarmaydigan: fish, sheep.
- Doim ko'plik: trousers, glasses, scissors (sanash uchun a pair of).
- Sanalmaydigan (-s YO'Q): water, rice, money, bread, milk.
- Diqqat: ikkidan boshlab ot ham ko'plikda — two books ( two book).
- -s talaffuzi: /s/ (books), /z/ (dogs), /ɪz/ (buses).
Keyingi dars — A1 — 10-dars: Egalik (my, your, his... va 's). Endi "kimning" ekanini bildirishni o'rganamiz: my book (mening kitobim), Ali's car (Alining mashinasi). Bu — egalik olmoshlari va egalik 's belgisi.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!