WisarWisar
Ingliz tili kursi/A1 Boshlangich9 daqiqa

A1 — 9-dars: Otlar — birlik va ko'plik (plural)

A1 — BOSHLANG'ICH · 9-dars


1. Dars nomi va maqsad

Bu darsda otlarni ko'plikka qo'yishni o'rganasiz: bitta book ko'p books. O'zbekchada bu oson — har doim "-lar" (kitob kitoblar). Ingliz tilida esa bir necha qoida va noto'g'ri (irregular) shakllar bor: book books, lekin child children, man men. Bu darsdan keyin siz otlarni to'g'ri ko'plikka qo'ya olasiz va ularning talaffuzini (-s ning uch xil o'qilishi) bilasiz.


2. Avvalgi darsdan takror

  • 7–8-dars: artikllar — a/an (biror, birlik), the (aniq), artiklsiz (umumiy ko'plik/sanalmaydigan).
  • Tez mashq: I like dogs (umuman) vs The dog is black (aniq) — farqi?

3. Asosiy tushuntirish

3.1. Oddiy ko'plik — qo'shimcha -s

Aksariyat otlar ko'plikda -s oladi:

text
book  books     car  cars      student  students
dog  dogs       table  tables  friend  friends

3.2. -es qachon qo'shiladi

Quyidagi tovushlar bilan tugaganda -es:

  • -s, -ss, -x, -ch, -sh bilan tugasa (qo'shimcha bo'g'in qo'shiladi):
text
bus  buses     box  boxes     watch  watches
glass  glasses class  classes dish  dishes
  • undosh + o bilan tugasa (ko'pincha):
text
tomato  tomatoes   potato  potatoes   hero  heroes
(lekin: photo  photos, piano  pianos — istisno)

3.3. -y -ies (undosh + y)

Agar so'z undosh + y bilan tugasa, y ies:

text
city  cities     baby  babies     country  countries
story  stories   family  families

Lekin unli + y bo'lsa — oddiy -s:

text
boy  boys     day  days     key  keys     toy  toys

3.4. -f / -fe -ves

Ba'zi -f / -fe so'zlar ko'plikda -ves bo'ladi:

text
knife  knives   wife  wives    leaf  leaves
life  lives     half  halves   shelf  shelves
(lekin: roof  roofs, chief  chiefs — istisno)

3.5. Noto'g'ri (irregular) ko'plik — YODLASH kerak

Bularning qoidasi yo'q — yodlang (juda ko'p ishlatiladi):

Birlik Ko'plik O'zbekcha
man men erkak(lar)
woman women /ˈwɪmɪn/ ayol(lar)
child children bola(lar)
person people odam(lar)
foot feet oyoq(lar)
tooth teeth tish(lar)
mouse mice sichqon(lar)
man men woman women

O'zgarmaydigan (birlik = ko'plik):

text
fish  fish     sheep  sheep    deer  deer

DIQQAT: people — bu person ning ko'pligi va o'zi ham ko'plik. peoples deyilmaydi (odatda). childrenchilds EMAS. Bu ikkitasi eng ko'p uchraydi — yodlang.

3.6. Doim ko'plik bo'ladigan otlar

Ba'zi narsalar ikki bir xil qismdan iborat bo'lgani uchun ingliz tilida doim ko'plik shaklda turadi — birligi umuman ishlatilmaydi. O'zbek so'zlovchi buni birlik deb o'ylab xato qiladi (bitta shim deganda ham inglizcha ko'plik):

text
trousers   — shim (bitta shim ham)
glasses    — ko'zoynak
scissors   — qaychi
jeans      — jinsi shim
shorts     — shortik

Bularni sanash uchun a pair of ("bir juft") ishlatiladi:

  • I need new trousers. — Menga yangi shim kerak. ( a new trouser)
  • Where are my glasses? — Ko'zoynag'im qayerda? (fe'l ham ko'plik: are, is)
  • I have two pairs of scissors. — Menda ikkita qaychi bor.

3.7. Sanalmaydigan otlar — ko'plik YO'Q

Suyuqlik, material, mavhum tushunchalar odatda sanalmaydi — ularga -s qo'shilmaydi va fe'l birlikda bo'ladi. Bu — o'zbek so'zlovchining eng katta xatolaridan biri (o'zbekchada suvlar, pullar deyish mumkin, inglizchada esa yo'q):

text
water   — suv         waters
rice    — guruch       rices
money   — pul          moneys
bread   — non          breads
milk    — sut          milks
  • I need water. — Menga suv kerak. ( waters)
  • He has a lot of money. — Uning ko'p puli bor. ( moneys, fe'l has)

Sanash kerak bo'lsa "idish/o'lchov" so'zi qo'shiladi: two glasses of water (ikki stakan suv), three kilos of rice. Bu mavzu A2 da chuqurroq ochiladi — hozircha shuni yodda tuting: water, rice, money, bread, milk — hech qachon -s olmaydi.

3.8. -s/-es talaffuzi — uch xil!

Ko'plik -s uch xil o'qiladi (oxirgi tovushga qarab):

Talaffuz Qachon Misol
/s/ tovushsiz undoshdan keyin (p, t, k, f) books, cats, maps
/z/ tovushli undosh/unlidan keyin (b, d, g, unli) dogs, cars, boys
/ɪz/ s, z, x, ch, sh, ge dan keyin (qo'shimcha bo'g'in) buses, watches, boxes
text
books "buks" /s/ | dogs "dogz" /z/ | buses "basiz" /ɪz/

4. Misollar

text
oddiy -s:    one cat  two cats, one book  three books
-es:         one box  two boxes, one watch  many watches
-ies:        one city  two cities, one baby  three babies
-ves:        one knife  two knives, one leaf  many leaves
irregular:   one man  two men, one child  three children, one person  many people

Gaplarda:
  There are three children in the garden. — Bog'da uchta bola bor.
  I have two feet and ten toes.           — Menda ikki oyoq va o'n barmoq bor.
  Five women are teachers.                — Besh ayol o'qituvchi.

5. Talaffuz bo'limi

  • -s/-es: /s/ (books), /z/ (dogs), /ɪz/ (buses) — yuqoridagi jadval.
  • women /ˈwɪmɪn/ "wimin" — yozuvi "wo", lekin o'qilishi "wi"! (birlik woman "wumən").
  • children /ˈtʃɪldrən/ "childrən", people /ˈpiːpl/ "pi:pl".

Topshiriq: books, dogs, buses, watches, cities, knives — har birini ayting; -s ning to'g'ri tovushini (/s/ /z/ /ɪz/) tanlang.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

English (birlik ko'plik) Talaffuz O'zbekcha
book books buk buks kitob(lar)
box boxes boks boksiz quti(lar)
city cities siti sitiz shahar(lar)
baby babies beybi beybiz chaqaloq(lar)
knife knives nayf nayvz pichoq(lar)
man men men men erkak(lar)
woman women wumən wimin ayol(lar)
child children chayld childrən bola(lar)
person people pə:sn pi:pl odam(lar)
foot feet fut fi:t oyoq(lar)
tooth teeth tu:θ ti:θ tish(lar)
watch watches woch wochiz soat (qo'l)

7. O'qish matni

text
My family is big.                          — Mening oilam katta.
There are six people in my family.         — Oilamda olti kishi bor.
I have two brothers and one sister.        — Ikki akam va bir singlim bor.
We have two cats and three dogs.           — Bizda ikki mushuk va uch it bor.
The children play in the garden.           — Bolalar bog'da o'ynaydi.
There are many books on the shelves.       — Tokchalarda ko'p kitob bor.

Topshiriq: matndagi ko'plik otlarni toping; har birining qoidasini (oddiy -s, -es, irregular) ayting.


8. O'zbekcha-inglizcha tipik xatolar

  • Irregularga -s: childs, mans, persons, foots, tooths. children, men, people, feet, teeth. Sabab: o'zbekchada har doim "-lar"; inglizchada istisnolar bor — yodlang.

  • -y so'ziga to'g'ridan -s: citys, babys. cities, babies (undosh + y ies).

  • Sanalmaydiganni ko'plikka qo'yish: waters, moneys, informations. water, money, information (sanalmaydigan — ko'plik yo'q; A2 da).

  • -s ni hamma joyda /s/ deb o'qish: dogs "doks". dogs "dogz" /z/; buses "basiz" /ɪz/.

  • people ni birlik deb ishlatish: people is... people are... (ko'plik). one person, many people.

  • Songa qo'shilgan ot birlikda qolishi: two book, three cat, five dog. Sabab: o'zbekchada "ikki kitob" — kitob o'zgarmaydi; inglizchada esa ikkidan boshlab ot ham ko'plikda bo'ladi. two books, three cats, five dogs.

  • Doim ko'plik otni birlik deb hisoblash: a trouser, my glass is broken (ko'zoynak ma'nosida). trousers, my glasses are broken; sanash uchun a pair of trousers.


9. Mashqlar

Mashq 1. Ko'plikka qo'ying: book ___, box ___, city ___, knife ___, boy ___, watch ___, tomato ___

Mashq 2. Noto'g'ri ko'plik: man ___, woman ___, child ___, foot ___, tooth ___, person ___, fish ___

Mashq 3. -s talaffuzi (/s/, /z/ yoki /ɪz/)? cats = ___, dogs = ___, buses = ___, books = ___, boxes = ___

Mashq 4. To'g'rilang: three childs, two mans, many citys, five persons, two foots

Mashq 5. O'zbekchadan inglizchaga: Uchta bola = ___ Ikki ayol = ___ Ko'p odam = ___ Mening ikki oyog'im bor. = ___

Mashq 6. To'g'ri variantni tanlang (sanalmaydigan / doim ko'plik): I need (water / waters). He has a lot of (money / moneys). Where (is / are) my glasses? Give me two (rice / kilos of rice). My (trouser / trousers) are new.


10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. Yozish: oilangiz yoki xonangizdagi narsalar haqida 5 ta gap yozing, ko'plik otlar bilan (There are three books... two cats...) va "tekshir" deb yuboring.
  2. O'yin: Wisar AI birlik ot beradi (child, city, man, box), siz to'g'ri ko'plikni ayting va qoidasini tushuntiring.

11. Javoblar kaliti

Mashq 1: books, boxes, cities, knives, boys, watches, tomatoes. Mashq 2: men, women, children, feet, teeth, people, fish. Mashq 3: cats /s/, dogs /z/, buses /ɪz/, books /s/, boxes /ɪz/. Mashq 4: three children, two men, many cities, five people, two feet. Mashq 5: three children / two women / many people / I have two feet. Mashq 6: water / money / are / kilos of rice / trousers.


12. Xulosa va keyingi dars

  • Oddiy ko'plik: -s (books). -es (s/x/ch/sh/o dan keyin: boxes). -ies (undosh+y: cities). -ves (knifeknives).
  • Noto'g'ri (yodlang): manmen, womanwomen, childchildren, personpeople, footfeet, toothteeth.
  • O'zgarmaydigan: fish, sheep.
  • Doim ko'plik: trousers, glasses, scissors (sanash uchun a pair of).
  • Sanalmaydigan (-s YO'Q): water, rice, money, bread, milk.
  • Diqqat: ikkidan boshlab ot ham ko'plikda — two books ( two book).
  • -s talaffuzi: /s/ (books), /z/ (dogs), /ɪz/ (buses).

Keyingi dars — A1 — 10-dars: Egalik (my, your, his... va 's). Endi "kimning" ekanini bildirishni o'rganamiz: my book (mening kitobim), Ali's car (Alining mashinasi). Bu — egalik olmoshlari va egalik 's belgisi.

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
A1 — 9-dars: Otlar — birlik va ko'plik (plural) — Wisar