WisarWisar
Rus tili kursi/A1 Boshlangich15 daqiqa

A1 — 8-dars: Egalik olmoshlari

Даража: A1 (Boshlang'ich) · Mavzu: Притяжа́тельные местоиме́ния (egalik olmoshlari) Kerakli vaqt: 45–60 daqiqa · Talab: 1–7-darslar (rod, ko'plik, kishilik olmoshlari)


1. Dars nomi va maqsad

Bu darsda egalik olmoshlari bilan tanishamiz. Egalik olmoshi biror narsa kimga tegishli ekanini bildiradi: mening kitobim, sizning uyingiz, uning mashinasi.

Ruschada bu olmoshlar quyidagilar:

Kishi Ruscha O'zbekcha
1-shaxs birlik мой mening
2-shaxs birlik твой sening
3-shaxs (u — erkak) его́ uning
3-shaxs (u — ayol) её uning
1-shaxs ko'plik наш bizning
2-shaxs ko'plik / hurmat ваш sizning
3-shaxs ko'plik их ularning

Dars maqsadi. Ushbu darsni tugatganingizdan so'ng siz:

  • мой, твой, наш, ваш olmoshlarini otning rodi va soni bilan to'g'ri moslashtira olasiz;
  • его́, её, их olmoshlari hech qachon o'zgarmasligini bilib olasiz;
  • Чей? Чья? Чьё? Чьи? ("kimning?") savolini bera olasiz;
  • kundalik nutqda "bu mening kitobim", "bu sizning uyingizmi?" kabi gaplarni tuza olasiz.

Diqqat: ruscha so'zlar kirill alifbosida, tushuntirishlar lotin yozuvida beriladi. Urg'u belgisi ( ́ ) urg'uli bo'g'inni ko'rsatadi.


2. Avvalgi darsdan takror (ko'plik)

O'tgan darsda otlarning ko'plik shaklini o'rgangan edik. Egalik olmoshlari otga bog'lanadi, shuning uchun ko'plikni yaxshi eslab olishimiz kerak.

Asosiy qoida — ko'plikda ko'p otlar yoki qo'shimchasini oladi:

Birlik Ko'plik O'zbekcha
дом дома́ uy uylar
кни́га кни́ги kitob kitoblar
стол столы́ stol stollar
окно́ о́кна deraza derazalar
друг друзья́ do'st do'stlar

Mini-takror. Quyidagi otlarni ko'plikka qo'ying (javoblar 11-bo'limda):

  1. маши́на …
  2. телефо́н …
  3. кот …

Ko'plikni bilsangiz, endi "mening kitoblarim" (мои́ кни́ги) kabi iboralarni oson tuzasiz.


3. Asosiy tushuntirish

Ruscha egalik olmoshlarini ikki guruhga ajratamiz:

  • 1-guruh (o'zgaruvchan): мой, твой, наш, ваш — bular ega bo'lgan otning rodi va soniga qarab shakl o'zgartiradi.
  • 2-guruh (o'zgarmas): его́, её, их — bular hech qachon o'zgarmaydi.

3.1. мой / моя́ / моё / мои́ — rod va son bilan moslashadi

мой ("mening") ega bo'lgan otning rodiga qarab to'rt xil shaklga ega bo'ladi:

Shakl Rod / son Misol O'zbekcha
мой erkak rod (м.р.) мой дом mening uyim
моя́ ayol rod (ж.р.) моя́ кни́га mening kitobim
моё o'rta rod (ср.р.) моё окно́ mening derazam
мои́ ko'plik (мн.ч.) мои́ кни́ги mening kitoblarim

Muhim tushuncha. O'zbekchada "mening" so'zi hech o'zgarmaydi: mening uyim, mening kitobim, mening derazam. Ruschada esa ot qaysi rodda bo'lsa, olmosh ham shu rodga moslashadi. Ya'ni olmosh otga "ergashadi".

Rodni qanday aniqlaymiz? Otning oxiriga qaraymiz:

  • undosh bilan tugasa erkak rod мой (дом, стол, телефо́н)
  • -а / -я bilan tugasa ayol rod моя́ (кни́га, маши́на, семья́)
  • -о / -е bilan tugasa o'rta rod моё (окно́, мо́ре, письмо́)
  • ko'plik мои́ (дома́, кни́ги, о́кна)

3.2. твой, наш, ваш — bir xil naqsh

Yaxshi xabar: твой, наш, ваш ham aynan мой kabi o'zgaradi. Bir marta naqshni yodlab olsangiz, hammasiga yetadi.

Asos Erkak rod Ayol rod O'rta rod Ko'plik
мой мой моя́ моё мои́
твой твой твоя́ твоё твои́
наш наш на́ша на́ше на́ши
ваш ваш ва́ша ва́ше ва́ши

Misollar:

  • твой брат — sening akang · твоя́ сестра́ — sening opang · твои́ друзья́ — sening do'stlaring
  • наш го́род — bizning shahrimiz · на́ша страна́ — bizning mamlakatimiz · на́ши де́ти — bizning bolalarimiz
  • ваш па́спорт — sizning pasportingiz · ва́ша фами́лия — sizning familiyangiz · ва́ши докуме́нты — sizning hujjatlaringiz

3.3. его́ / её / их — O'ZGARMAYDI

Endi eng oson, lekin eng ko'p xato qilinadigan qismga keldik. его́ (uning — erkak egasi), её (uning — ayol egasi), их (ularning) olmoshlari hech qachon rod yoki songa qarab o'zgarmaydi.

Qarang, ot o'zgaradi, lekin olmosh doim bir xil:

его́ (uning) её (uning) их (ularning)
erkak rod его́ дом её дом их дом
ayol rod его́ кни́га её кни́га их кни́га
o'rta rod его́ окно́ её окно́ их окно́
ko'plik его́ о́кна её кни́ги их дома́

Nega bunday? Chunki его́ aslida "uniki (erkakniki)", её "uniki (ayolniki)", их "ularniki" degan ma'noni beradi — ya'ni bu olmoshlar egasining kimligini bildiradi, ega bo'lgan narsaning rodiga bog'liq emas.

  • его́ маши́на = u (erkak)ning mashinasi
  • её маши́на = u (ayol)ning mashinasi
  • их маши́на = ularning mashinasi

3.4. Чей? Чья? Чьё? Чьи? — "kimning?" savoli

Egalikni so'rash uchun чей? ("kimning?") savolidan foydalanamiz. Bu savol ham мой kabi otning rodiga moslashadi:

Savol shakli Qaysi rod uchun Misol
Чей? erkak rod Чей э́то дом? — Bu kimning uyi?
Чья? ayol rod Чья э́то кни́га? — Bu kimning kitobi?
Чьё? o'rta rod Чьё э́то окно́? — Bu kimning derazasi?
Чьи? ko'plik Чьи э́то ключи́? — Bular kimning kalitlari?

Javob berishda egalik olmoshini ishlatamiz:

— Чья э́то маши́на? (Bu kimning mashinasi?) — Э́то моя́ маши́на. (Bu mening mashinam.)

3.5. Umumiy jadval: barcha shaxslar × rod

Mana barcha egalik olmoshlarining to'liq jadvali. Uni chop etib, ko'z oldingizda saqlashingiz mumkin:

Egasi Erkak rod (дом) Ayol rod (кни́га) O'rta rod (окно́) Ko'plik (кни́ги)
mening мой дом моя́ кни́га моё окно́ мои́ кни́ги
sening твой дом твоя́ кни́га твоё окно́ твои́ кни́ги
uning (erk.) его́ дом его́ кни́га его́ окно́ его́ кни́ги
uning (ayol) её дом её кни́га её окно́ её кни́ги
bizning наш дом на́ша кни́га на́ше окно́ на́ши кни́ги
sizning ваш дом ва́ша кни́га ва́ше окно́ ва́ши кни́ги
ularning их дом их кни́га их окно́ их кни́ги

Eslab qoling: ustunlar bo'ylab (chapdan o'ngga) мой, твой, наш, ваш o'zgaradi; его́, её, их qatorlari esa boshdan oxirigacha bir xil turadi.


4. Misollar

Endi olmoshlarni jonli gaplarda ko'ramiz.

Erkak rod (мой / твой / наш / ваш):

  • Э́то мой оте́ц. — Bu mening otam.
  • Где твой телефо́н? — Sening telefoning qayerda?
  • Наш учи́тель о́чень до́брый. — Bizning o'qituvchimiz juda mehribon.
  • Ваш но́мер, пожа́луйста. — Sizning raqamingiz, iltimos.

Ayol rod (моя́ / твоя́ / на́ша / ва́ша):

  • Моя́ ма́ма — врач. — Mening onam — shifokor.
  • Твоя́ ко́мната о́чень чи́стая. — Sening xonang juda toza.
  • На́ша шко́ла нахо́дится в це́нтре. — Bizning maktabimiz markazda joylashgan.
  • Ва́ша соба́ка о́чень краси́вая. — Sizning itingiz juda chiroyli.

O'rta rod (моё / твоё / на́ше / ва́ше):

  • Моё и́мя — Али́. — Mening ismim — Ali.
  • Твоё пальто́ на сту́ле. — Sening paltong stulda.
  • Ва́ше зада́ние гото́во? — Sizning topshirig'ingiz tayyormi?

Ko'plik (мои́ / твои́ / на́ши / ва́ши):

  • Мои́ роди́тели живу́т в Ташке́нте. — Mening ota-onam Toshkentda yashaydi.
  • Твои́ ключи́ на столе́. — Sening kalitlaring stolda.
  • На́ши сосе́ди — хоро́шие лю́ди. — Bizning qo'shnilarimiz — yaxshi odamlar.

O'zgarmas (его́ / её / их):

  • Его́ брат — студе́нт. — Uning (erkakning) akasi — talaba.
  • Её су́мка о́чень тяжёлая. — Uning (ayolning) sumkasi juda og'ir.
  • Их дом ря́дом с па́рком. — Ularning uyi park yonida.
  • Я зна́ю его́ и́мя и её фами́лию. — Men uning ismini va uning familiyasini bilaman.

5. Talaffuz bo'limi

Egalik olmoshlarida bir nechta muhim talaffuz nuqtalari bor.

его́ — "yevo" deb o'qiladi!

Bu — eng muhim qoida. его́ so'zidagi г harfi bu yerda "v" tovushi kabi o'qiladi:

его́ [yi-VO] ("yevo") — "yego" demang!

Bu rus tilida -его / -ого bilan tugaydigan so'zlarga xos qoida. Ali (o'zbek o'quvchisi) ko'pincha xat ko'rinishiga qarab "yego" deydi — bu xato. Doim "yevo".

Boshqa muhim tovushlar:

So'z Qanday o'qiladi Izoh
его́ yi-VO ("yevo") г v
её yi-YO ("yeyo") ё doim urg'uli, "yo"
их ikh qattiq "x" tovushi
моя́ ma-YA urg'usiz о "a" ga yaqin
моё ma-YO ё "yo"
мои́ ma-I urg'u oxirgi "i" da
на́ши NA-shi urg'u birinchi bo'g'inda
чья ch'ya yumshoq "ch" + "ya"

Urg'u haqida. Urg'usiz о ko'pincha "a" ga o'xshab eshitiladi: моя́ aslida "maya", моё "mayo" kabi. Bu — rus tilidagi "akanye" hodisasi. A1 darajada shu holatni quloqqa singdirish kifoya.

Mashq: ovoz chiqarib 5 marta takrorlang: его́ дом — "yevo dom", её дом — "yeyo dom", их дом — "ikh dom".


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Quyidagi so'zlarni Anki yoki daftaringizga ko'chirib, yod oling.

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
мой мой mening (erk. rod) мой дом — mening uyim
моя́ моя́ mening (ayol rod) моя́ кни́га — mening kitobim
моё моё mening (o'rta rod) моё окно́ — mening derazam
мои́ мои́ mening (ko'plik) мои́ друзья́ — mening do'stlarim
твой твой sening твой брат — sening akang
наш наш bizning наш го́род — bizning shahrimiz
ваш ваш sizning ваш па́спорт — sizning pasportingiz
его́ его́ uning (erkakniki) его́ маши́на — uning mashinasi
её её uning (ayolniki) её су́мка — uning sumkasi
их их ularning их дом — ularning uyi
чей чей kimning? (erk. rod) Чей э́то дом?
чья чья kimning? (ayol rod) Чья э́то кни́га?
семья́ семья́ oila моя́ семья́ — mening oilam
друг друг do'st (erkak) мой друг — mening do'stim
ко́мната ко́мната xona твоя́ ко́мната — sening xonang
ключ ключ kalit твои́ ключи́ — sening kalitlaring
сосе́д сосе́д qo'shni наш сосе́д — bizning qo'shnimiz
и́мя и́мя ism моё и́мя — mening ismim
фами́лия фами́лия familiya ва́ша фами́лия — sizning familiyangiz
су́мка су́мка sumka её су́мка — uning sumkasi

7. Dialog

Диало́г: В университе́те (Universitetda)

Ikki tanish — Ali va Olga — auditoriyada narsalar haqida gaplashmoqda.

Али́: Приве́т, О́льга! Э́то твоя́ кни́га? (Salom, Olga! Bu sening kitobingmi?)

О́льга: Нет, э́то не моя́ кни́га. Мои́ кни́ги в су́мке. (Yo'q, bu mening kitobim emas. Mening kitoblarim sumkada.)

Али́: А чья э́то кни́га? Мо́жет быть, его́? (Unda bu kimning kitobi? Balki uningdir?)

О́льга: Да, э́то его́ кни́га. Э́то кни́га Ива́на. (Ha, bu uning kitobi. Bu Ivanning kitobi.)

Али́: Поня́тно. А чей э́то телефо́н на столе́? (Tushunarli. Stoldagi bu telefon kimning?)

О́льга: Э́то мой телефо́н! Спаси́бо! (Bu mening telefonim! Rahmat!)

Али́: Не́ за что. Кста́ти, где на́ша аудито́рия за́втра? (Arzimaydi. Aytmoqchi, ertaga bizning auditoriyamiz qayerda?)

О́льга: На́ша аудито́рия — но́мер пять. А их аудито́рия — но́мер шесть. (Bizning auditoriyamiz — beshinchi raqam. Ularniki esa — oltinchi raqam.)

Dialogdan e'tibor bering:

  • твоя́ кни́га, моя́ кни́га — ayol rod (кни́га -а).
  • его́ кни́га — o'zgarmas, "yevo" deb o'qiladi.
  • мой телефо́н, чей телефо́н — erkak rod.
  • на́ша аудито́рия, их аудито́рия — ayol rod; "наш" "на́ша", "их" esa o'zgarmaydi.

8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar

Bu bo'lim — oltin qadrga ega. Quyidagi xatolar o'zbek o'quvchilarida eng ko'p uchraydi.

Xato 1: его́ / её ni moslashtirishga urinish

O'zbek o'quvchisi мой моя́ o'zgarganini ko'rib, его́ ni ham o'zgartirishga urinadi. Bu noto'g'ri.

Xato To'g'ri Izoh
его́я кни́га его́ кни́га его́ hech qachon o'zgarmaydi
её́й дом её дом её doim bir xil
и́хи дома́ их дома́ их o'zgarmaydi

Qoida: его́, её, их — muzlatilgan so'zlar. Ularga hech narsa qo'shmang.

Xato 2: "yego" deb o'qish

Xat ko'rinishiga aldanmang. его́ "yevo", "yego" emas.

Xato 3: rodni chalkashtirish

O'zbekchada rod yo'q, shuning uchun "mening kitobim" doim bir xil. Ruschada esa кни́га ayol rodda, demak моя́ (не мой).

Xato To'g'ri
мой кни́га моя́ кни́га (кни́га — ж.р.)
моя́ дом мой дом (дом — м.р.)
мой окно́ моё окно́ (окно́ — ср.р.)

Xato 4: "sizning" uchun noto'g'ri olmosh

Hurmat bilan murojaat qilganda (siz) ваш ishlatiladi, твой emas. Rasmiy vaziyatda:

  • Ваш па́спорт, пожа́луйста. (Sizning pasportingiz, iltimos.)
  • Твой па́спорт, пожа́луйста. (rasmiy vaziyatda qo'pol eshitiladi)

9. Mashqlar

Mashq 1. To'g'ri shaklni tanlang (мой / моя́ / моё / мои́)

  1. … дом (mening uyim)
  2. … кни́га (mening kitobim)
  3. … окно́ (mening derazam)
  4. … друзья́ (mening do'stlarim)
  5. … телефо́н (mening telefonim)

Mashq 2. его́, её yoki их — mosini qo'ying

  1. Э́то Ива́н. Э́то … маши́на. (Ivan — erkak)
  2. Э́то Мари́я. Э́то … су́мка. (Mariya — ayol)
  3. Э́то роди́тели. Э́то … дом. (ota-ona — ko'plik)
  4. Э́то мой брат. … и́мя — Тиму́р.

Mashq 3. Чей? Чья? Чьё? Чьи? — savolni to'ldiring

  1. … э́то дом? — Э́то наш дом.
  2. … э́то кни́га? — Э́то моя́ кни́га.
  3. … э́то окно́? — Э́то ва́ше окно́.
  4. … э́то ключи́? — Э́то его́ ключи́.

Mashq 4. O'zbekchadan ruschaga tarjima qiling

  1. Bu mening oilam.
  2. Sening akang qayerda?
  3. Bu uning (ayolning) sumkasi.
  4. Bizning maktabimiz markazda.
  5. Bu sizning pasportingizmi?

Mashq 5. Xatoni toping va tuzating

  1. его́я маши́на
  2. мой кни́га
  3. Твой па́спорт, пожа́луйста. (rasmiy vaziyatda)
  4. Э́то и́хи дом.

10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

Wisar AI suhbatdoshi bilan quyidagi topshiriqni bajaring.

Topshiriq: "Мои́ ве́щи" (Mening narsalarim)

  1. Stolingiz yoki xonangizdagi 5 ta narsani tanlang (кни́га, телефо́н, ключ, су́мка, окно́...).
  2. Har biri haqida ruscha bir gap tuzing: Э́то моя́ кни́га. Э́то мой телефо́н...
  3. Wisar AI'ga har bir gapni yozing yoki ayting. AI rodni to'g'ri moslashtirganingizni tekshiradi.
  4. So'ng AI'dan Чей? Чья? Чьё? savollarini berishni so'rang va javob bering.

Wisar AI uchun namuna so'rov (buni AI'ga yuboring):

"Men A1 rus tili o'quvchisiman. Menga egalik olmoshlari (мой, твой, его́, её...) bo'yicha 5 ta savol ber. Har birida 'Чей э́то...?' shaklidan foydalan. Men javob beraman, sen xatolarimni tuzat va urg'uni ko'rsat."

Qo'shimcha (talaffuz): AI'dan его́ so'zini o'z ichiga olgan 3 ta gap so'rang va ularni ovoz chiqarib "yevo" deb o'qing.


11. Javoblar kaliti

2-bo'lim (mini-takror):

  1. маши́на маши́ны
  2. телефо́н телефо́ны
  3. кот коты́

Mashq 1:

  1. мой дом
  2. моя́ кни́га
  3. моё окно́
  4. мои́ друзья́
  5. мой телефо́н

Mashq 2:

  1. Э́то его́ маши́на.
  2. Э́то её су́мка.
  3. Э́то их дом.
  4. Его́ и́мя — Тиму́р.

Mashq 3:

  1. Чей э́то дом?
  2. Чья э́то кни́га?
  3. Чьё э́то окно́?
  4. Чьи э́то ключи́?

Mashq 4:

  1. Э́то моя́ семья́.
  2. Где твой брат?
  3. Э́то её су́мка.
  4. На́ша шко́ла в це́нтре.
  5. Э́то ваш па́спорт?

Mashq 5 (tuzatilgan):

  1. его́я маши́на его́ маши́на (его́ o'zgarmaydi)
  2. мой кни́га моя́ кни́га (кни́га — ayol rod)
  3. Твой па́спорт Ваш па́спорт (rasmiy murojaat)
  4. и́хи дом их дом (их o'zgarmaydi)

12. Xulosa va keyingi dars

Bugun o'rgandik:

  • мой, твой, наш, ваш — otning rodi va soniga moslashadi (мой дом, моя́ кни́га, моё окно́, мои́ кни́ги).
  • его́, её, ихhech qachon o'zgarmaydi (его́ дом, его́ кни́га, его́ о́кна).
  • Чей? Чья? Чьё? Чьи? — "kimning?" savoli, u ham rodga moslashadi.
  • его́ so'zi "yevo" deb o'qiladi — "yego" emas!
  • O'zbekchada rod yo'q, shuning uchun ruscha rodni har doim ot oxiriga qarab aniqlaymiz.

O'z-o'zini tekshirish (belgilab chiqing):

  • "mening kitobim" ni to'g'ri ayta olaman: моя́ кни́га
  • его́ / её / их o'zgarmasligini bilaman
  • его́ ni "yevo" deb o'qiyman
  • Чей? Чья? Чьё? savollarini bera olaman

Keyingi dars — 9-dars: "Ко́мната и ме́бель" (Xona va mebel). U yerda uy-joy so'zlarini o'rganamiz va egalik olmoshlarini yangi so'zlar bilan mustahkamlaymiz: моя́ ко́мната, наш стол, их дива́н...

Uy vazifasi: o'z oilangiz a'zolari haqida 5 ta gap yozing, har birida egalik olmoshidan foydalaning (masalan: Моя́ ма́ма — учи́тель. Мой па́па — инжене́р.).


A1 kursi · 8-dars · © Rus Tili Kursi (o'zbeklar uchun)

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
A1 — 8-dars: Egalik olmoshlari — Wisar