WisarWisar
Rus tili kursi/A1 Boshlangich12 daqiqa

A1 — 16-dars: Sifatlar (прилага́тельные) — rod bo'yicha moslik

A1 — BOSHLANG'ICH · 16-dars


1. Dars nomi va maqsad

Bu darsda sifat (по-русски: прилага́тельное) bilan tanishasiz — bu predmetning belgisini bildiruvchi so'z: краси́вый (chiroyli), но́вый (yangi), ста́рый (eski), большо́й (katta), ма́ленький (kichik).

Rus tilida sifatning eng muhim xususiyati bor: sifat o'zi bog'langan otning rodiga moslashadi. Ya'ni bitta "chiroyli" so'zi otning rodiga qarab to'rt xil ko'rinishga kiradi:

text
краси́вый дом      (chiroyli uy)      — м (erkak jinsi)
краси́вая маши́на   (chiroyli mashina) — ж (ayol jinsi)
краси́вое окно́     (chiroyli deraza)  — с (o'rta jins)
краси́вые дома́     (chiroyli uylar)   — мн. (ko'plik)

O'zbek tilida sifat umuman o'zgarmaydi: "chiroyli uy", "chiroyli mashina", "chiroyli uylar" — hamma joyda bir xil "chiroyli". Shuning uchun bu moslik siz uchun yangi ko'nikma. Lekin xavotir olmang: qoida oddiy — otning rodini bilsangiz (buni 5-darsda o'rgangansiz), sifatning oxirini shunga qarab tanlaysiz, tamom.

Bu dars oxirida siz istalgan otga to'g'ri sifat qo'sha olasiz va "Како́й?" (Qanaqa?) savoliga to'g'ri javob bera olasiz.


2. Avvalgi darsdan takror (rodni eslang)

Sifat mosligini tushunish uchun rodni (5-dars) mustahkam eslashingiz kerak. Qisqacha takrorlaymiz:

Род (jins) So'z nima bilan tugaydi Olmosh Misol
мужско́й (m) undosh yoki он дом (uy)
же́нский (f) -а / -я она́ маши́на (mashina)
сре́дний (n) -о / -е оно́ окно́ (deraza)
  • Tez mashq: har bir so'zning rodini ayting — стол, кни́га, мо́ре, чай, ла́мпа, письмо́. (Javob: стол — m, кни́га — f, мо́ре — n, чай — m, ла́мпа — f, письмо́ — n.)

Muhim bog'lanish: 5-darsda siz мой / моя́ / моё (mening) egalik olmoshi rodga moslashishini ko'rgansiz. Sifat ham xuddi shunday ishlaydi — faqat oxiri boshqacha. Agar rodni aniqlashni bilsangiz, bu dars siz uchun oson bo'ladi.


3. Asosiy tushuntirish

3.1. Sifat nima va u qanday ishlaydi?

Sifat — predmetning belgisini bildiradi: rangi, o'lchami, holati, sifati. U doim "Qanaqa?" degan savolga javob beradi. Rus tilida bu savol ham rodga qarab o'zgaradi:

text
Како́й?  — м uchun (Qanaqa? — erkak jinsi)
Кака́я?  — ж uchun (Qanaqa? — ayol jinsi)
Како́е?  — с uchun (Qanaqa? — o'rta jins)
Каки́е?  — мн. uchun (Qanaqalar? — ko'plik)

Masalan: Како́й дом?Но́вый дом. (Qanaqa uy? — Yangi uy.)

3.2. Asosiy qoida — sifat OTNING rodiga moslashadi

Bu darsning eng muhim qismi. Sifatning oxirgi harflari otning rodiga qarab o'zgaradi:

Rod Sifat oxiri "yangi" "chiroyli" "katta"
мужско́й (m) -ый / -ой / -ий но́вый краси́вый большо́й
же́нский (f) -ая / -яя но́вая краси́вая больша́я
сре́дний (n) -ое / -ее но́вое краси́вое большо́е
мно́жественное (mn.) -ые / -ие но́вые краси́вые больши́е
text
   OT NIMA BILAN TUGAYDI      ROD      SIFAT OXIRI
   undosh / -й                m        -ый / -ой / -ий
   -а / -я                    ж        -ая / -яя
   -о / -е                    с        -ое / -ее
   ko'plik                    мн.      -ые / -ие

Qadamba-qadam misol:

text
маши́на   oxiri "а"   ж   но́вАЯ маши́на   (yangi mashina)
дом       oxiri "м"   m   но́вЫЙ дом       (yangi uy)
окно́      oxiri "о"   с   но́вОЕ окно́      (yangi deraza)
дома́      ko'plik     мн. но́вЫЕ дома́      (yangi uylar)

Oddiy eslash usuli: ayol jinsi oxiri -ая ("а" bilan boshlanadi, xuddi ot маши́н-а kabi). O'rta jins -ое ("о" bilan, xuddi ot окн-о kabi). Bir-biriga "jarangdosh" — otning oxirgi unlisini eslasangiz, sifat oxirini ham topasiz.

3.3. Urg'u naqshi — «-ой» doim urg'uli

Erkak jinsining oxiri ikki xil bo'lishi mumkin: -ый yoki -ой. Farqi — urg'uda:

  • Agar so'zning negizi urg'uli bo'lsa oxiri -ый: но́вый, ста́рый, краси́вый.
  • Agar urg'u oxirga tushsa oxiri -ой (va u doim urg'uli): большо́й, молодо́й (yosh), друго́й (boshqa).
text
но́вый    — urg'u negizda (НО́в)  -ый
большо́й  — urg'u oxirda (шО́й)   -ой (doim urg'uli!)

Yodda tuting: -ой hech qachon urg'usiz bo'lmaydi. Shuning uchun большо́й, молодо́й, друго́й so'zlarida oxiri doim baland aytiladi.

3.4. Imlo qoidasi — ж, ш, ч, щ, г, к, х dan keyin -ий/-ие

Rus tilida bir muhim imlo qoidasi bor. Agar sifatning negizi ж, ш, ч, щ (shovqinli) yoki г, к, х (til orqa) tovushlari bilan tugasa, undan keyin -ый o'rniga -ий, -ые o'rniga -ие yoziladi:

Sifat Negiz oxiri m ж с мн.
хоро́ший (yaxshi) ш хоро́ший хоро́шая хоро́шее хоро́шие
ма́ленький (kichik) к ма́ленький ма́ленькая ма́ленькое ма́ленькие
ру́сский (rus, ruscha) к ру́сский ру́сская ру́сское ру́сские
text
хоро́ший   negiz "хорош" (ш bilan)  -ий, -ие (NE -ый, -ые!)
ма́ленький  negiz "маленьк" (к bilan)  -ий, -ие

DIQQAT: хоро́шый deb hech qachon yozilmaydi — faqat хоро́ший. "ш" dan keyin "-ы" kelmaydi, faqat "-и". Bu — qat'iy imlo qoidasi.

Ammo diqqat qiling: хоро́шийning o'rta jinsi хоро́шее (-ое emas, чунки "ш" dan keyin urg'usiz "о" o'rniga "е" keladi). Bu ham o'sha imlo qoidasining davomi. ма́ленький esa ма́ленькое — bu yerda "-ое" saqlanadi. Hozircha ikkalasini shundayligicha yodlab qo'ying.

3.5. Sifat va ot tartibi

Rus tilida sifat odatda otdan oldin keladi — xuddi o'zbek tilidagi kabi:

text
краси́вая де́вушка   (chiroyli qiz)   — sifat + ot
большо́й го́род      (katta shahar)   — sifat + ot
но́вое окно́         (yangi deraza)   — sifat + ot

E'tibor bering: sifat va ot bir xil rodda bo'lishi shart. краси́вая де́вушка — ikkalasi ham ж. большо́й го́род — ikkalasi ham m. Bu — moslashuv (согласова́ние). Sifatni tanlashda avval otning rodini aniqlang, keyin sifat oxirini shunga moslang.

Eslatma (kelasi darslar uchun): bu darsda biz sifatni faqat Имени́тельный паде́ж (bosh kelishik — "kim? nima?" shakli) da o'rganamiz. Kelishiklar o'zgarganda (masalan "chiroyli uyDA", "yangi kitobNI") sifat oxiri yana o'zgaradi — buni ancha keyin, kelishiklar mavzusida ko'ramiz. Hozircha faqat bosh shaklga e'tibor bering.


4. Misollar (sifatlar to'liq jadvali)

5 ta asosiy sifat — to'rt rodda:

Ma'no м (он) ж (она́) с (оно́) мн. (они́)
yangi но́вый но́вая но́вое но́вые
eski ста́рый ста́рая ста́рое ста́рые
chiroyli краси́вый краси́вая краси́вое краси́вые
yaxshi хоро́ший хоро́шая хоро́шее хоро́шие
katta большо́й больша́я большо́е больши́е
kichik ма́ленький ма́ленькая ма́ленькое ма́ленькие

Gap ichida (har rod uchun):

text
но́вый телефо́н     (yangi telefon)   — телефо́н m
но́вая кни́га       (yangi kitob)     — кни́га f
но́вое пла́тье      (yangi ko'ylak)   — пла́тье n
но́вые друзья́      (yangi do'stlar)  — ko'plik

большо́й дом        (katta uy)        — дом m
больша́я семья́      (katta oila)      — семья́ f
большо́е мо́ре       (katta dengiz)    — мо́ре n

хоро́ший студе́нт    (yaxshi talaba)   — студе́нт m
хоро́шая пого́да     (yaxshi ob-havo)  — пого́да f
хоро́шее у́тро       (yaxshi tong)     — у́тро n

5. Talaffuz bo'limi

  • краси́вый /kra-SI-viy/ — urg'u o'rtada (СИ); oxiri "-ый" yumshoq "iy" bo'lib eshitiladi.
  • большо́й /bal-SHOY/ — urg'usiz birinchi "о" "a" bo'lib o'qiladi ("balshoy"); oxiri "-ой" urg'uli, aniq "oy".
  • но́вая /NO-va-ya/ — urg'u birinchi bo'g'inda (НО); oxiri "-ая" ikki tovush "a-ya".
  • хоро́ший /kha-RO-shiy/ — birinchi "о" urg'usiz, "a" bo'lib o'qiladi ("kharoshiy"); "ш" — o'zbekcha "sh".
  • большо́е /bal-SHO-ye/ — oxiri "-ое" = "o-ye" ikki tovush; urg'u "о" da.
  • ма́ленький /MA-lin-kiy/ — urg'u boshda; "-ий" oxiri yumshoq.

Muhim qoida: urg'usiz о har doim "a" bo'lib o'qiladi (большо́й "balshoy", хоро́ший "kharoshiy"). Lekin yozuvda "о" saqlanadi. Sifat oxirini yozuvga qarab tanlang, quloqqa emas.

Topshiriq: har bir sifatni to'rt rodda ovoz chiqarib ayting: но́вый — но́вая — но́вое — но́вые. Oxirlaridagi farqni quloqingiz bilan seznig.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
но́вый но́-вый yangi но́вый дом (yangi uy)
ста́рый ста́-рый eski, keksa ста́рый го́род (eski shahar)
краси́вый кра-си́-вый chiroyli краси́вая де́вушка (chiroyli qiz)
хоро́ший хо-ро́-ший yaxshi хоро́ший день (yaxshi kun)
плохо́й пло-хо́й yomon плохо́й фильм (yomon film)
большо́й боль-шо́й katta большо́й го́род (katta shahar)
ма́ленький ма́-лень-кий kichik ма́ленькая ко́мната (kichik xona)
молодо́й мо-ло-до́й yosh молодо́й челове́к (yigit, yosh odam)
ру́сский ру́с-ский rus, ruscha ру́сский язы́к (rus tili)
како́й ка-ко́й qanaqa (m) Како́й дом? (Qanaqa uy?)
кака́я ка-ка́я qanaqa (ж) Кака́я маши́на? (Qanaqa mashina?)
како́е ка-ко́е qanaqa (с) Како́е окно́? (Qanaqa deraza?)
де́вушка де́-вуш-ка qiz (yosh ayol) краси́вая де́вушка
ко́мната ко́м-на-та xona ма́ленькая ко́мната
пого́да по-го́-да ob-havo хоро́шая пого́да

Yodlash qoidasi: sifatni erkak shakli bilan yodlang (lug'atda shu shakl beriladi): но́вый, большо́й, хоро́ший. Keyin qolgan uch shaklni oxirini almashtirib hosil qiling.


7. Dialog

text
— Приве́т! Э́то твоя́ но́вая кварти́ра?    — Salom! Bu sening yangi kvartirangmi?
— Да! Смотри́: э́то больша́я ко́мната.     — Ha! Qara: bu katta xona.
— Кака́я краси́вая ко́мната!               — Qanday chiroyli xona!
— А э́то ма́ленькая ко́мната, моя́.        — Bu esa kichik xona, mening.
— Како́й краси́вый вид из окна́!           — Derazadan qanday chiroyli manzara!
— Да, и пого́да сего́дня хоро́шая.         — Ha, bugun ob-havo ham yaxshi.
— А э́то что? Ста́рый стол?                — Bu nima? Eski stolmi?
— Нет, э́то но́вый стол. Он просто тёмный. — Yo'q, bu yangi stol. Shunchaki qora rangda.
— Поня́тно. О́чень хоро́шая кварти́ра!     — Tushunarli. Juda yaxshi kvartira!

E'tibor bering: но́вая кварти́ра (ж), большо́й / ма́ленькая ко́мната, но́вый стол (m), хоро́шая пого́да (ж) — har bir sifat o'z otining rodiga moslashgan. Shu moslikni kuzating.


8. Tipik xatolar (rod mosligi) + mini-mashq

  • Sifatni o'zgartirmaslik (o'zbekcha odat): краси́вый маши́на, но́вый окно́. краси́вая маши́на (ж), но́вое окно́ (с). Sabab: o'zbekchada sifat o'zgarmaydi, shuning uchun ko'pincha erkak shakli hamma joyga qo'yiladi. Har doim otning rodini tekshiring.

  • хоро́шийni imlo qoidasisiz yozish: хоро́шый, хоро́шые. хоро́ший, хоро́шие. Sabab: "ш, ж, ч, щ, г, к, х" dan keyin "-ы" emas, "-и" yoziladi.

  • -ой oxirini urg'usiz aytish: бо́льшой, мо́лодой. большо́й, молодо́й. Sabab: "-ой" oxiri doim urg'uli.

  • O'rta jinsni erkak bilan aralashtirish: но́вый окно́, большо́й мо́ре. но́вое окно́, большо́е мо́ре. Sabab: oxiri -о/-е bo'lgan ot с sifat oxiri -ое/-ее.

  • Talaffuzga qarab yozish: большой "balshoy" eshitilgani uchun "а" bilan boshlab yozish. большо́й — yozuvda "о". Sabab: urg'usiz "о" "a" bo'lib eshitiladi, lekin yozuvda o'zgarmaydi.

Mini-mashq (5 soniya): to'g'ri shaklni tez tanlang — но́в___ кни́га · хоро́ш___ пого́да · больш___ окно́ (Javob: но́вая кни́га, хоро́шая пого́да, большо́е окно́.)


9. Mashqlar

Mashq 1. Otning rodini aniqlang va to'g'ri sifat oxirini qo'ying (но́в-):

но́в___ дом        (uy)
но́в___ маши́на     (mashina)
но́в___ окно́       (deraza)
но́в___ дома́       (uylar)

Mashq 2. «Како́й / Кака́я / Како́е?» — to'g'ri savolni tanlang:

___ дом?        (uy)
___ кни́га?      (kitob)
___ письмо́?     (xat)
___ маши́на?     (mashina)

Mashq 3. Sifatni to'g'ri shaklga qo'ying (qavsda erkak shakli berilgan):

(большо́й) ___ го́род
(хоро́ший) ___ пого́да
(ста́рый) ___ окно́
(краси́вый) ___ де́вушка
(ма́ленький) ___ ко́мната

Mashq 4. Imlo qoidasini qo'llang — «-ый» yoki «-ий»?

хоро́ш___    (yaxshi)
но́в___      (yangi)
ру́сск___    (ruscha)
ста́р___     (eski)
ма́леньк___  (kichik)

Mashq 5. Xatoni toping va to'g'rilang:

краси́вый маши́на
хоро́шый студе́нт
но́вый окно́
бо́льшой дом

Mashq 6. O'zbekchadan ruschaga tarjima qiling:

1) yangi kitob
2) katta shahar
3) chiroyli deraza
4) yaxshi ob-havo
5) kichik mashina

Mashq 7. Gaplarni to'ldiring — o'zingizga yoqqan sifatni to'g'ri shaklda qo'ying:

Э́то ___ дом.
Э́то ___ маши́на.
Э́то ___ окно́.

10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. Moslashtirish o'yini: Wisar AIdan sizga 12 ta ot berishni so'rang (aralash rodlarda). Har biriga но́вый sifatini to'g'ri shaklda qo'ying (но́вый/но́вая/но́вое/но́вые). AI xatolaringizni tushuntirsin.
  2. Xona tavsifi: o'z xonangizni 5 ta gap bilan tasvirlang, har birida sifat ishlating — У меня́ ма́ленькая ко́мната. Здесь большо́й стол и но́вое окно́. Keyin AIdan tekshirishni so'rang.
  3. Imlo mashqi: AIdan "ж, ш, ч, щ, г, к, х" bilan tugaydigan 5 ta sifat berishni so'rang, ularni to'rt rodda to'g'ri yozib chiqing (хоро́ший хоро́шая хоро́шее хоро́шие).
  4. "Како́й?" savol-javob: AI sizga predmet aytsin, siz "Како́й/Кака́я/Како́е ...?" deb so'rang, so'ng o'zingiz sifat bilan javob bering.

11. Javoblar kaliti

Mashq 1: но́вый дом (m); но́вая маши́на (ж); но́вое окно́ (с); но́вые дома́ (мн.).

Mashq 2: Како́й дом? (m); Кака́я кни́га? (ж); Како́е письмо́? (с); Кака́я маши́на? (ж).

Mashq 3: большо́й го́род (m); хоро́шая пого́да (ж); ста́рое окно́ (с); краси́вая де́вушка (ж); ма́ленькая ко́мната (ж).

Mashq 4: хоро́ший (ш -ий); но́вый; ру́сский (к -ий); ста́рый; ма́ленький (к -ий).

Mashq 5: краси́вая маши́на (ж); хоро́ший студе́нт (imlo: -ий); но́вое окно́ (с); большо́й дом (urg'u -ой).

Mashq 6: 1) но́вая кни́га; 2) большо́й го́род; 3) краси́вое окно́; 4) хоро́шая пого́да; 5) ма́ленькая маши́на.

Mashq 7: namuna javoblar — Э́то большо́й дом. Э́то краси́вая маши́на. Э́то но́вое окно́. (Har qanday to'g'ri moslashtirilgan sifat qabul qilinadi.)


12. Xulosa va keyingi dars

  • Sifat (прилага́тельное) predmetning belgisini bildiradi va "Како́й?" (Qanaqa?) savoliga javob beradi.
  • Asosiy qoida: sifat otning rodiga moslashadi — otdan avval keladi va oxiri o'zgaradi:
    • м -ый / -ой / -ий (но́вый, большо́й, хоро́ший)
    • ж -ая / -яя (но́вая, больша́я, хоро́шая)
    • с -ое / -ее (но́вое, большо́е, хоро́шее)
    • мн. -ые / -ие (но́вые, больши́е, хоро́шие)
  • Urg'u naqshi: oxiri -ой doim urg'uli (большо́й, молодо́й).
  • Imlo qoidasi: ж, ш, ч, щ, г, к, х dan keyin -ый emas, -ий; -ые emas, -ие (хоро́ший, ма́ленький).
  • Oltin qoida: avval otning rodini aniqlang, keyin sifat oxirini tanlang.

Keyingi dars — A1 — 17-dars: мочь / хоте́ть / ну́жно — imkoniyat, xohish va zaruriyat. Endi "qila olaman", "xohlayman" va "kerak" ma'nolarini ifodalashni o'rganamiz — Я могу́..., Я хочу́..., Мне ну́жно... — bular sizga rus tilida o'z fikr va rejalaringizni aytish imkonini beradi.

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
A1 — 16-dars: Sifatlar (прилага́тельные) — rod bo'yicha moslik — Wisar