WisarWisar
Rus tili kursi/A1 Boshlangich14 daqiqa

A1 — 23-dars: Shahar, transport va yo'l so'rash (Как пройти? Где находится?)

A1 — BOSHLANG'ICH · 23-dars


1. Dars nomi va maqsad

Bu dars — amaliy hayot darsi. Tasavvur qiling: siz notanish shaharda turibsiz, kerakli joyni topa olmayapsiz. Rus tilida qanday qilib yo'l so'raysiz? Qanday qilib odam sizga "to'g'riga yuring, keyin chapga buriling" deb tushuntiradi? Mana shu darsda buni o'rganasiz.

Dars oxirida siz uch narsani qila olasiz:

  1. Shahar joylarini nomlay olasiz — у́лица (ko'cha), пло́щадь (maydon), магази́н (do'kon), апте́ка (dorixona), вокза́л (vokzal), больни́ца (kasalxona).
  2. Transport bilan qayerga borishni ayta olasiz — на авто́бусе (avtobusda), на метро́ (metroda), на такси́ (taksida).
  3. Yo'l so'ray olasiz va yo'nalishni tushuna olasizКак пройти́ к вокза́лу? (Vokzalga qanday boraman?), Иди́те пря́мо, пото́м напра́во. (To'g'riga yuring, keyin o'ngga.)

Bu dars — sof so'zlashuv darsi. Grammatikadan chuqur emas, lekin hayotda kunda kerak bo'ladigan iboralar to'la. Har bir ibora — tayyor "qurol": eslab qolsangiz, darhol ishlata olasiz.


2. Avvalgi darslardan takror

  • 15-dars — o'rin kelishigi (где?): joyni aytish uchun predlog + ot oxiri -е: в го́роде (shaharda), на у́лице (ko'chada), в магази́не (do'konda). Bugun bu bevosita kerak bo'ladi — "qayerda?" degan savolga javob berasiz.
  • в vs на: yopiq/ichkari makon в (в апте́ке — dorixonada); ustki sirt yoki tadbir/an'anaviy на (на вокза́ле — vokzalda, на у́лице — ko'chada). Bugun yangi joy nomlarida ham shu farq ishlaydi.
  • Fe'l tuslanishi: я иду́ (men ketyapman), ты идёшь (sen ketyapsan), он идёт (u ketyapti) — bugun идти́ (piyoda yurmoq) fe'lini kengroq ko'ramiz.
  • Tez mashq: aytib ko'ring — Я в го́роде. Магази́н на у́лице. Я иду́ домо́й.

Muhim bog'lanish: 15-darsda siz "Где ты?" (Qayerdasan?) savoliga javob berishni o'rgandingiz. Bugun bir qadam oldinga: "Где нахо́дится...?" (... qayerda joylashgan?) va "Как пройти́...?" (... ga qanday boraman?) — begona odamdan yo'l so'rashning haqiqiy iboralari.


3. Asosiy tushuntirish

3.1. Shahar joylari (места́ в го́роде)

Avval so'z boyligi — shaharning asosiy joylari. Bularni yaxshi eslab qoling, chunki yo'l so'rashda aynan shu so'zlarni ishlatasiz:

text
у́лица      ko'cha
пло́щадь    maydon
магази́н    do'kon
апте́ка     dorixona
банк       bank
вокза́л     vokzal (poyezd bekati)
аэропо́рт   aeroport
больни́ца   kasalxona
парк       park
музе́й      muzey
рестора́н   restoran
шко́ла      maktab

Rodga e'tibor bering: ko'pchiligi tanish qoidaga bo'ysunadi — у́лица, апте́ка, больни́ца (-а ж); магази́н, банк, вокза́л, парк (undosh м). Lekin пло́щадь (maydon) — "-ь" bilan tugaydi va ж (ayol jinsi): больша́я пло́щадь. Buni yodlang.

3.2. Transport (тра́нспорт) va "nima bilan borish?" — на + ot

Endi eng muhim yangi qoidalardan biri. "Nima bilan borasiz?" (transport vositasi) degan ma'noni rus tilida на + ot bilan beriladi:

text
на авто́бусе    avtobusda
на метро́       metroda
на такси́       taksida
на по́езде      poyezdda
на маши́не      mashinada
на трамва́е     tramvayda

Diqqat — bu yerda "на" "ustida" degani EMAS! на авто́бусе — bu "avtobus ustida" emas, "avtobusda / avtobus bilan" degani. Ya'ni bu yerda на vositani (nima bilan harakat qilish) bildiradi. Buni alohida yodlab qo'ying: transport на.

Solishtiring — o'zbekcha bir xil, ruscha ikki xil:

text
Я е́ду на авто́бусе.   Men avtobusda ketyapman.   (vosita — на + ot)
Я в авто́бусе.         Men avtobus ichidaman.     (joy — в + ot)

Ya'ni "nima bilan?" на авто́бусе, "qayerda?" (ichida) в авто́бусе.

Ikki muhim istisno shaklga e'tibor bering:

text
метро́   на метро́    (метро́ o'zgarmaydi — chet so'z, hech qachon o'zgarmaydi)
такси́   на такси́    (такси́ ham o'zgarmaydi — chet so'z)

метро́ va такси́ — chetdan kirgan so'zlar, ular hech qachon oxirini o'zgartirmaydi: har doim метро́, такси́.

3.3. "идти́" fe'li — piyoda yurish (kirish)

Yo'l so'rashda идти́ (piyoda yurmoq, bormoq) fe'li kerak bo'ladi. Uni to'liq tuslaymiz:

Olmosh Shakl O'zbekcha
я иду́ men ketyapman / boraman
ты идёшь sen ketyapsan
он / она́ идёт u ketyapti
мы идём biz ketyapmiz
вы идёте siz ketyapsiz
они́ иду́т ular ketyapti

Buyruq shakli (kimgadir "yuring" deyish) — bu darsning yuragi:

text
Иди́те пря́мо!      To'g'riga yuring!    (siz — hurmat)
Иди́ пря́мо!        To'g'riga yur!       (sen)

Muhim farq — идти́ vs е́хать: rus tilida "bormoq" ikki xil: идти́piyoda yurish; е́хатьtransportda borish. Я иду́ в парк (parkka piyoda ketyapman) · Я е́ду в парк на авто́бусе (parkka avtobusda ketyapman). A1 darajasida shu farqni tanib olish yetarli — harakat fe'llari (глаго́лы движе́ния) A2 darajasida chuqur o'rganiladi. Hozircha идти́ ni yaxshi bilib oling.

3.4. Yo'l so'rash iboralari (главное!)

Bu — darsning eng amaliy qismi. Notanish odamdan yo'l so'rashning tayyor iboralari. Ularni butun holicha yodlang — grammatikasini keyin tahlil qilamiz:

So'rashni boshlash (odob bilan):

text
Извини́те, ...          Kechirasiz, ...
Прости́те, ...          Kechirasiz, ... (muqobil)
Скажи́те, пожа́луйста... Ayting-chi, iltimos...

Asosiy savollar:

text
Где нахо́дится вокза́л?      Vokzal qayerda joylashgan?
Где здесь апте́ка?          Bu yerda dorixona qayerda?
Как пройти́ к метро́?        Metroga qanday boraman? (piyoda)
Как пройти́ на пло́щадь?     Maydonga qanday boraman?
Это далеко́?                Bu uzoqmi?
Это ря́дом?                Bu yaqinmi?

Eslatma — "к" predlogi: Как пройти́ к вокза́лу? — bu yerda к (tomon, -ga) predlogi ishlatiladi va ot oxiri o'zgaradi (вокза́л к вокза́лу). Bu — jo'nalish kelishigi (да́тельный паде́ж), keyingi darslarda chuqur ko'riladi. Hozircha Как пройти́ к...? iborasini tayyor qolip sifatida eslab qoling: к вокза́лу, к метро́, к апте́ке.

3.5. Yo'nalishlar (направле́ния) — javobni tushunish

So'rasangiz, sizga javob berishadi. Javobni tushunish ham muhim. Mana asosiy yo'nalish so'zlari:

text
пря́мо      to'g'riga
нале́во     chapga
напра́во    o'ngga
здесь      bu yerda
там        u yerda
ря́дом      yaqin (yonginasida)
далеко́     uzoq
бли́зко     yaqin

Tayyor javob iboralari:

text
Иди́те пря́мо.              To'g'riga yuring.
Пото́м нале́во.             Keyin chapga.
Пото́м напра́во.            Keyin o'ngga.
Это там, напра́во.         U yerda, o'ng tomonda.
Это ря́дом.                Bu yaqin.
Это далеко́, на метро́.     Bu uzoq, metroda boring.
Идти́ пять мину́т.          Besh daqiqa piyoda.

Chalkashtirmang: нале́во (chapga) va напра́во (o'ngga) — juda o'xshash, lekin qarama-qarshi. Eslash usuli: на-ПРА-во ichida "пра" bor — o'zbekcha "prav" (to'g'ri, o'ng) so'ziga o'xshaydi. на-ЛЕ-во — "лево" = chap (inglizcha "left" ga o'xshaydi).


4. Misollar

Transport bilan borish (на + ot):

Ruscha O'zbekcha
Я е́ду на авто́бусе. Avtobusda ketyapman.
Мы е́дем на метро́. Metroda ketyapmiz.
Она́ е́дет на такси́. U taksida ketyapti.
Я е́ду на по́езде в Москву́. Poyezdda Moskvaga ketyapman.

Piyoda yurish (идти́):

Ruscha O'zbekcha
Я иду́ в магази́н. Do'konga ketyapman.
Мы идём в парк. Parkka ketyapmiz.
Иди́те пря́мо! To'g'riga yuring!
Он идёт на рабо́ту. U ishga ketyapti.

Yo'l so'rash:

Ruscha O'zbekcha
Извини́те, где апте́ка? Kechirasiz, dorixona qayerda?
Где нахо́дится вокза́л? Vokzal qayerda joylashgan?
Как пройти́ к метро́? Metroga qanday boraman?
Это далеко́? Bu uzoqmi?

Yo'nalish javoblari:

Ruscha O'zbekcha
Иди́те пря́мо, пото́м нале́во. To'g'riga yuring, keyin chapga.
Апте́ка там, напра́во. Dorixona u yerda, o'ngda.
Магази́н ря́дом, здесь. Do'kon yaqin, shu yerda.
Банк далеко́, на авто́бусе. Bank uzoq, avtobusda boring.

5. Talaffuz bo'limi

  • у́лица /U-li-tsa/ — urg'u birinchi bo'g'inda; "ц" — o'zbekcha "ts" tovushi (bitta harf).
  • авто́бус /af-TO-bus/ — urg'u "то"da; boshdagi "в" jarangsizlashib "f" bo'lib eshitiladi: "aftóbus".
  • метро́ /mi-TRO/ — urg'u oxirda; birinchi "е" urg'usiz "i" ga yaqin: "mitró".
  • пло́щадь /PLO-shchat'/ — "щ" — yumshoq, cho'ziq "sh" tovushi; oxirgi "дь" yumshoq va jarangsiz "t'" bo'lib eshitiladi.
  • пря́мо /PRYA-ma/ — urg'u birinchi bo'g'inda; oxirgi urg'usiz "о" "a": "pryáma".
  • нале́во /na-LYE-va/ — urg'u o'rtada "ле"da; oxiri "-о" urg'usiz "a".
  • напра́во /na-PRA-va/ — urg'u "пра"da; oxiri urg'usiz "о" "a".
  • вокза́л /vag-ZAL/ — "к" bu yerda jaranglashib "g" bo'lib eshitiladi (keyingi "з" jarangli), urg'u oxirda.

Muhim qoida: yo'nalish so'zlari (пря́мо, нале́во, напра́во) — hammasida oxirgi urg'usiz, shuning uchun "a" bo'lib eshitiladi. Lekin yozuvda -о turadi. Urg'u qayerda bo'lsa, o'sha unli aniq eshitiladi.

Topshiriq: ovoz chiqarib ayting: на авто́бусе · на метро́ · пря́мо · нале́во · напра́во · Как пройти́? Har bir iborani bir nafasda, ravon ayting.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
го́род го́-род shahar Я в го́роде.
у́лица у́-ли-ца ko'cha на у́лице
пло́щадь пло́-щадь maydon (ж) больша́я пло́щадь
магази́н ма-га-зи́н do'kon в магази́не
апте́ка ап-те́-ка dorixona в апте́ке
банк банк bank в ба́нке
вокза́л вок-за́л vokzal на вокза́ле
аэропо́рт а-э-ро-по́рт aeroport в аэропорту́
больни́ца боль-ни́-ца kasalxona в больни́це
парк парк park в па́рке
музе́й му-зе́й muzey в музе́е
авто́бус ав-то́-бус avtobus на авто́бусе
метро́ ме-тро́ metro на метро́
такси́ так-си́ taksi на такси́
по́езд по́-езд poyezd на по́езде
маши́на ма-ши́-на mashina на маши́не
идти́ ид-ти́ (piyoda) yurmoq Я иду́.
е́хать е́-хать (transportda) bormoq Я е́ду.
пря́мо пря́-мо to'g'riga Иди́те пря́мо.
нале́во на-ле́-во chapga пото́м нале́во
напра́во на-пра́-во o'ngga пото́м напра́во
здесь здесь bu yerda Апте́ка здесь.
там там u yerda Банк там.
ря́дом ря́-дом yaqin (yonida) Это ря́дом.
далеко́ да-ле-ко́ uzoq Это далеко́.
бли́зко бли́з-ко yaqin Это бли́зко.
пото́м по-то́м keyin пото́м напра́во
Как пройти́? как прой-ти́ Qanday boraman? Как пройти́ к метро́?
Где нахо́дится? где на-хо́-дит-ся Qayerda joylashgan? Где нахо́дится банк?
Извини́те из-ви-ни́-те Kechirasiz Извини́те, где...?

Yodlash qoidasi: joy nomlarini predlog bilan yodlang (на вокза́ле, в апте́ке), transportni esa на bilan yodlang (на метро́, на такси́). Iboralarni (Как пройти́?, Где нахо́дится?) butun holicha eslab qoling.


7. Dialog (yo'l so'rash)

text
— Извини́те, пожа́луйста!              — Kechirasiz, iltimos!
— Да, слу́шаю вас.                     — Ha, eshitaman.
— Как пройти́ к вокза́лу?              — Vokzalga qanday boraman?
— Вокза́л? Это далеко́.                — Vokzalmi? U uzoq.
— А как лу́чше — пешко́м и́ли на метро́? — Qanday qilsa yaxshi — piyodami yoki metroda?
— Лу́чше на метро́. Ста́нция там.      — Metroda yaxshi. Bekat u yerda.
— А где ста́нция метро́?               — Metro bekati qayerda?
— Иди́те пря́мо, пото́м напра́во.      — To'g'riga yuring, keyin o'ngga.
   Ста́нция бу́дет сле́ва.                Bekat chap tomonda bo'ladi.
— Спаси́бо большо́е!                   — Katta rahmat!
— Пожа́луйста! Уда́чи!                 — Arzimaydi! Omad!

E'tibor bering: Извини́те, пожа́луйста — so'rashni doim shu bilan boshlang (odob). Как пройти́ к вокза́лу? — piyoda yo'l so'rash. на метро́ — transport (на!). Иди́те пря́мо, пото́м напра́во — yo'nalish javobi. So'ngida Спаси́бо! — rahmat aytishni unutmang.


8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar

  • Transport uchun в ishlatish: Я е́ду в авто́бусе ("avtobusda ketyapman" ma'nosida). Я е́ду на авто́бусе. Sabab: "nima bilan borish" (vosita) на. в авто́бусе — "avtobus ichida turibman" degani, boshqa ma'no.

  • метро́ va такси́ ni o'zgartirish: на метре́, на такси́е. на метро́, на такси́. Sabab: bular chet so'zlar — hech qachon oxirini o'zgartirmaydi.

  • нале́во va напра́во ni chalkashtirish. напра́во = o'ngga ("пра" — prav), нале́во = chapga. Sabab: ikkalasi o'xshash, lekin qarama-qarshi — eslash usulini ishlating.

  • идти́ va е́хать ni chalkashtirish: Я иду́ в Москву́ на по́езде. Я е́ду в Москву́ на по́езде. Sabab: transportda borish е́хать (е́ду), piyoda идти́ (иду́).

  • Yo'l so'rashda odob so'zini tushirish: Где вокза́л?! (keskin). Извини́те, где вокза́л? Sabab: notanish odamdan so'raganda Извини́те / Скажи́те, пожа́луйста bilan boshlash — madaniyat talabi.

Mini-mashq (xatolarni to'g'rilang)

Quyidagi gaplarni to'g'rilang:

1. Я е́ду в метро́.
2. Иди́те напра́во — bu chapga demoqchi edingiz.
3. Я иду́ в Москву́ на по́езде.
4. Где вокза́л?! (odobsiz)

(Javoblar 11-bo'limda.)


9. Mashqlar

Mashq 1. To'g'ri predlogni tanlang (в yoki на) — transport yoki joy:

Я е́ду ___ авто́бусе.
Кни́га ___ магази́не.
Мы е́дем ___ метро́.
Я ___ апте́ке.
Она́ е́дет ___ такси́.

Mashq 2. O'zbekchadan ruschaga o'giring:

1. Kechirasiz, dorixona qayerda?
2. Metroga qanday boraman?
3. To'g'riga yuring, keyin chapga.
4. Bu uzoqmi?
5. Men avtobusda ketyapman.

Mashq 3. идти́ fe'lini to'g'ri shaklga qo'ying:

Я ___ в парк.        (иду́ / идёт)
Ты ___ пря́мо.
Мы ___ в магази́н.
Иди́те ___ !          (yo'nalish: to'g'riga)

Mashq 4. Savolga mos javobni yo'nalish so'zi bilan to'ldiring:

1. Апте́ка там, ___ .        (o'ngda)
2. Иди́те ___ , пото́м ___ . (to'g'riga; chapga)
3. Магази́н ___ , здесь.     (yaqin)

Mashq 5. Yo'l so'rash iborasini tuzing (Как пройти́ к...? / Где нахо́дится...?):

1. (vokzal)  ___
2. (dorixona)  ___
3. (bank)  ___

Mashq 6. Xatoni toping va to'g'rilang:

1. Я е́ду в такси́.
2. Иди́те налево — но nujno napravo (o'ngga kerak edi).
3. Я е́ду в парк пешко́м. (piyoda)
4. на метре́

Mashq 7. Kichik dialog tuzing: notanish odamdan musey ga yo'l so'rang (kamida 4 gap: salom/kechirasiz savol javob rahmat).


10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. Yo'l so'rash rolli o'yin: Wisar AIdan "yo'lovchi" bo'lishni so'rang — siz notanish shaharda turibsiz. AIdan вокза́л, апте́ка, метро́ ga yo'l so'rang (Извини́те, как пройти́ к...?), AI sizga yo'nalish bersin (пря́мо, нале́во, напра́во). So'ng rolni almashtiring — endi AI so'raydi, siz yo'l ko'rsatasiz.
  2. Transport mashqi: AIga 8 ta transport so'zini (авто́бус, метро́, такси́, по́езд, маши́на, трамва́й...) bering va har biriga "на ___" shaklini to'g'ri ayting. AI метро́ va такси́ o'zgarmasligini tekshirsin.
  3. O'z shahringiz: AIga o'z shahringizdagi joylar haqida gaplar yozing — У нас есть большо́й парк. Апте́ка ря́дом с до́мом. Вокза́л далеко́. — AI xatolaringizni tuzatsin.

11. Javoblar kaliti

Mini-mashq (8-bo'lim):

  1. Я е́ду на метро́. 2. Иди́те нале́во (chapga). 3. Я е́ду в Москву́ на по́езде (transport е́хать). 4. Извини́те, где вокза́л? (odob bilan).

Mashq 1: на авто́бусе; в магази́не; на метро́; в апте́ке; на такси́. Mashq 2: 1. Извини́те, где апте́ка? 2. Как пройти́ к метро́? 3. Иди́те пря́мо, пото́м нале́во. 4. Это далеко́? 5. Я е́ду на авто́бусе. Mashq 3: Я иду́; Ты идёшь; Мы идём; Иди́те пря́мо! Mashq 4: 1. Апте́ка там, напра́во. 2. Иди́те пря́мо, пото́м нале́во. 3. Магази́н ря́дом, здесь. Mashq 5: 1. Как пройти́ к вокза́лу? / Где нахо́дится вокза́л? 2. Как пройти́ к апте́ке? / Где нахо́дится апте́ка? 3. Как пройти́ к ба́нку? / Где нахо́дится банк? Mashq 6: 1. Я е́ду на такси́ (transport на). 2. Иди́те напра́во (o'ngga). 3. Я иду́ в парк пешко́м (piyoda идти́). 4. на метро́ (o'zgarmaydi). Mashq 7: namuna — — Извини́те, пожа́луйста! Как пройти́ к музе́ю? — Музе́й? Иди́те пря́мо, пото́м напра́во. Это ря́дом. — Спаси́бо большо́е! — Пожа́луйста!


12. Xulosa va keyingi dars

  • Shahar joylari: у́лица, пло́щадь, магази́н, апте́ка, банк, вокза́л, аэропо́рт, больни́ца, парк, музе́й. (пло́щадь — ж, "-ь" bilan!)
  • Transport = на + ot: на авто́бусе, на метро́, на такси́, на по́езде. Bu yerda на "vosita" (nima bilan) degani. метро́ va такси́ o'zgarmaydi.
  • идти́ (piyoda) vs е́хать (transportda): Я иду́ в парк · Я е́ду на метро́.
  • Yo'l so'rash iboralari: Извини́те, где...? · Где нахо́дится...? · Как пройти́ к...? · Это далеко́?
  • Yo'nalishlar: пря́мо (to'g'riga), нале́во (chapga), напра́во (o'ngga), здесь, там, ря́дом, далеко́, бли́зко.
  • Odob: yo'l so'rashni doim Извини́те / Скажи́те, пожа́луйста bilan boshlang, javobga Спаси́бо deng.
  • Oltin qoida: iboralarni butun holicha yodlang — Как пройти́ к метро́? ni bo'lak-bo'lak emas, bitta "qurol" sifatida eslab qoling.

Keyingi dars — A1 — 24-dars: O'tgan zamon (проше́дшее вре́мя). Endi bo'lib o'tgan voqealar haqida gapirishni o'rganamiz: Я был в го́роде (Men shaharda edim), Она́ была́ на рабо́те (U ishda edi), Мы е́здили в парк (Biz parkka bordik). O'tgan zamon — 5-darsda ko'rgan rodga moslashadi (был / была́ / бы́ло), shuning uchun bugungi shahar-transport so'zlari o'sha yerda ham asqotadi.

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
A1 — 23-dars: Shahar, transport va yo'l so'rash (Как пройти? Где находится?) — Wisar