C1 — 13-dars: Register — badiiy uslub va troplar (худо́жественный стиль, тро́пы) — so'zning obrazli hayoti
C1 — ILG'OR · 13-dars
1. Dars nomi va maqsad
O'tgan darslarda (ayniqsa B2 stilistikada) siz beshta funksional uslubni ko'rdingiz va ularning oxirgisi — худо́жественный стиль (badiiy uslub) — barcha boshqa uslub vositalarini o'z ichiga olishini bilib oldingiz. O'sha darsda badiiy uslub namunasi sifatida «до́ждь пла́кал», «не́бо разрыда́лось» kabi iboralarni ko'rgan edingiz va biz aytdik: bular — troplar dunyosi, ular haqida keyinroq batafsil to'xtalamiz. Mana o'sha payt keldi.
Bu dars — badiiy registrning yuragi. Tropa (тро́п) — bu so'zning to'g'ri, lug'aviy ma'nosidan obrazli, ko'chma ma'noga ataylab o'tkazilishi. B1 darsida siz ko'chma ma'no bilan tanishgandingiz (золоты́е ру́ки, о́стрый ум) — troplar aynan shu hodisaning san'atga aylangan, tizimlashtirilgan shakli. Yozuvchi «вре́мя бежи́т» deganda vaqtni yugurishga qiyoslaydi (metafora), «съел таре́лку» deganda idishni emas, ichidagi ovqatni nazarda tutadi (metonimiya), «золота́я о́сень» deganda kuzni tillaga o'xshatadi (epitet). Bularning har biri — alohida nomga ega usta priyomi.
Nega bu C1 darajada muhim? Chunki bu bosqichda siz endi shunchaki tilni tushunmaysiz — siz adabiyotni o'qiysiz: Pushkin, Tolstoy, Chexov, Yesenin. Bu matnlarni tropni tanimasdan to'g'ri tushunib bo'lmaydi. «Гори́т восто́к зарёю но́вой» (Pushkin) — bu yerda hech narsa yonmayapti, bu metafora. Bundan tashqari, C1 darajada siz o'zingiz ham obrazli, boy nutq qurishingiz kerak — insho yozganda, taassurot bayon qilganda, badiiy tahlil qilganda. Tropni bilish — matnni chuqur o'qish va chiroyli yozish kalitidir.
Dars oxirida siz quyidagilarni erkin qila olasiz:
- sakkizta asosiy tropni nomlash, ta'riflash va tanib olish: мета́фора, метони́мия (+ синéкдоха), эпи́тет, сравне́ние, олицетворе́ние, гипе́рбола (+ лито́та), иро́ния (+ перифра́з);
- badiiy matndan (klassik adabiyotdan) tropni topib, uni tahlil qilish: qaysi ikki tushuncha qanday asosda ko'chirilgan;
- o'xshash troplarni farqlash — ayniqsa metafora metonimiya, epitet oddiy sifat, metafora taqqoslash;
- badiiy matnni estetik jihatdan tushunish — obraz qanday tuyg'u uyg'otishini his qilish;
- o'z nutqingizda tropni o'rinli yaratish — obrazli ta'rif, jonlantirilgan tasvir.
Urg'u belgisi: ruscha so'zlarda urg'uli unlini ´ bilan ko'rsatamiz — мета́фора, метони́мия, эпи́тет, сравне́ние, олицетворе́ние, гипе́рбола, иро́ния, перифра́з. Trop nomlarining ko'pi grek tilidan olingan atamalar; urg'usini alohida yodlang, chunki ular o'zbekcha "metafora, giperbola" so'zlaridan urg'usi bilan farq qiladi.
2. Avvalgi darajadan takror (ko'chma ma'no va uslublar)
Chuqur qismga o'tishdan oldin ikki poydevorni tiklaymiz — ular ustiga butun dars quriladi.
Poydevor 1 — ko'chma ma'no (B1 26-dars). Siz bilasizki, so'z ikki hayot kechiradi: to'g'ri ma'no (прямо́е значе́ние) va ko'chma ma'no (перено́сное значе́ние). О́стрый нож — o'tkir pichoq (to'g'ri), о́стрый ум — o'tkir aql (ko'chma). Trop — bu aynan ko'chma ma'noning badiiy maqsadda, obraz yaratish uchun ishlatilishi. Ya'ni har bir tropa — bir turdagi ko'chma ma'no, lekin nomlangan, tasniflangaan ko'chma ma'no.
KO'CHMA MA'NO (B1) TROPA (C1)
о́стрый ум МЕТА́ФОРА (o'xshashlik bo'yicha ko'chirish)
золоты́е ру́ки МЕТА́ФОРА
холо́дный взгляд ЭПИ́ТЕТ (obrazli sifatlovchi)
вре́мя лети́т МЕТА́ФОРА (jonlantirish elementi bilan)Poydevor 2 — funksional uslublar (B2 29-dars). Beshta uslubdan худо́жественный стиль (badiiy) — troplarning asosiy yashash muhiti. Eslang: ilmiy va rasmiy uslubda obraz taqiqlangan — u yerda aniqlik kerak. Metafora, epitet, jonlantirish — bular faqat badiiy (qisman publitsistik) uslubga xos. Bugun biz aynan shu badiiy registrning ichki mexanikasini ochamiz.
BIR HODISA — IKKI REGISTR:
Ilmiy: «Наблюда́лось выпаде́ние атмосфе́рных оса́дков.» (trop yo'q — aniqlik)
Badiiy: «Не́бо разрыда́лось, и слёзы дождя́ побежа́ли по стёклам.» (2 tropa!)Muhim bog'lanish: B1da siz ko'chma ma'noni tanidingiz, B2da uni qaysi uslubga tegishli ekanini bildingiz, bugun C1da esa uni nomlaysiz, tahlil qilasiz va yaratasiz. Bu — bir ko'nikmaning uch bosqichi: tanish joylashtirish egallash.
Tez mashq: quyidagi ikki iborada bir xil so'z bor — qaysi biri to'g'ri, qaysi biri tropa (obrazli)? (a) «Со́лнце село́ за́ гору» va (b) «Со́лнце улыба́ется нам». (Javob: (a) — to'g'ri ma'no yaqin, "quyosh botdi"; (b) — tropa, aniqrog'i jonlantirish (olitsetvorenie), quyoshga jonli xususiyat berilgan.)
3. Asosiy tushuntirish
Тро́п (ko'plikda — тро́пы) — grekcha tropos "burilish, o'girilish" so'zidan; so'zning to'g'ri ma'nodan obrazli ma'noga "burilishi". Har bir tropa ikki tushunchani bog'laydi va farq qanday asosda bog'langanidadir. Sakkizta asosiy tropni ketma-ket, har birini ta'rif + klassik misol + tahlil bilan ochamiz.
3.1. МЕТА́ФОРА — metafora (o'xshashlik asosida ko'chirish)
Ta'rif: metafora — bir predmet nomining boshqa predmetga yashirin o'xshashlik asosida ko'chirilishi. Bu — "yashirin qiyoslash": как (kabi) so'zisiz qiyoslash. Aslida «вре́мя как бегу́н» deyish o'rniga to'g'ridan-to'g'ri «вре́мя бежи́т» deyiladi.
MEXANIKA: A tushuncha B tushuncha nomini oladi (chunki o'xshash)
вре́мя "бежи́т" (yugurmoq — inson/hayvon harakati)
asos: vaqt tez o'tadi yuguruvchi tez harakatlanadiKlassik misollar va tahlil:
золоты́е ру́ки — qo'l tilla. Asos: mohirlik tilla kabi qadrli.
мо́ре цвето́в — gullar dengiz. Asos: ko'plik, chegara ko'rinmasligi.
вре́мя бежи́т — vaqt yuguruvchi. Asos: tez harakat.
гори́т зака́т — shafaq olov. Asos: qizil rang, yorqinlik.
река́ вре́мени — vaqt daryo. Asos: to'xtovsiz oqim, orqaga qaytmaslik.
в глаза́х огонёк — nigoh uchqun. Asos: yorqinlik, jonlilik.Adabiyotdan: Pushkin — «Гори́т восто́к зарёю но́вой» ("Sharq yangi shafaq bilan yonadi"). Bu yerda sharq yonmaydi — гори́т metafora: shafaqning qizil rangi olovga o'xshatilgan. Yesenin — «Отгово́рила ро́ща золота́я» ("Tilla to'qayzor gapirishdan to'xtadi") — bu yerda ikki tropa qo'shilgan: metafora (золота́я — barglar tilla rangda) va jonlantirish (отгово́рила — to'qay gapiradi).
Metaforaning belgisi: so'z to'g'ri ma'noda mumkin bo'lmagan kontekstda turadi. Vaqt jismonan yugura olmaydi, shafaq jismonan yona olmaydi — demak bu obrazli ko'chirish, metafora.
3.2. МЕТОНИ́МИЯ — metonimiya (yaqinlik asosida ko'chirish)
Ta'rif: metonimiya — bir predmet nomining boshqasiga ular o'rtasidagi real, hayotiy yaqinlik (bog'liqlik) asosida ko'chirilishi. Metaforadan farqi shundaki — bu yerda o'xshashlik yo'q, balki qo'shnilik, aloqadorlik bor: idish va ichidagi narsa, muallif va uning asari, joy va undagi odamlar.
METAFORA: o'xshashlik asosida (вре́мя как бегу́н)
METONIMIYA: yaqinlik asosida (съел таре́лку — idish ovqat, real bog'liqlik)Klassik yaqinlik turlari va misollar:
IDISH ICHIDAGI: съел таре́лку — tarelkani emas, ichidagi ovqatni yedi
вы́пил ча́шку — chashkani emas, choyni ichdi
MUALLIF ASAR: чита́ю Пу́шкина — Pushkinni emas, uning kitobini o'qiyman
слу́шаю Чайко́вского — Chaykovskiy musiqasini eshityapman
JOY ODAMLAR: весь го́род спит — shahar emas, undagi odamlar uxlaydi
аудито́рия молча́ла — auditoriya emas, undagi tinglovchilar
MATERIAL BUYUM: серебро́ на столе́ — kumushdan yasalgan idishlarСИНЕ́КДОХА (sinekdoxa) — metonimiyaning maxsus turi: bo'lak butun munosabati (qism butun o'rnida yoki aksincha).
ли́шний рот — ortiqcha og'iz = boqiladigan ortiqcha odam (qism butun)
все фла́ги в го́сти — bayroqlar = mamlakatlar/kemalar (qism butun)
ни одна́ душа́ — birorta jon = birorta odam
пять голо́в скота́ — besh bosh = besh hayvon (butun qism sanoq uchun)Adabiyotdan: Pushkin — «Все фла́ги в го́сти бу́дут к нам» ("Barcha bayroqlar bizga mehmon bo'ladi") — bayroqlar = turli mamlakat kemalari va savdogarlari (sinekdoxa). Gogol — «...и слы́шно бы́ло до са́мого рассве́та, как весели́лся францу́з» — bir францу́з butun bir xalq vakillari o'rnida.
Metonimiyani ajratish: o'zingizga savol bering — "bu ikki narsa o'xshaydimi ( metafora) yoki real bog'liqmi/yonma-yonmi ( metonimiya)?" Читаю Пу́шкина — Pushkin bilan kitob o'xshamaydi, lekin real bog'liq (muallif-asar) metonimiya.
3.3. ЭПИ́ТЕТ — epitet (obrazli sifatlovchi)
Ta'rif: epitet — predmetga obrazli, hissiy-baholovchi ta'rif beruvchi so'z (ko'pincha sifat, ba'zan ravish yoki ot). MUHIM: har qanday sifat epitet emas! Желе́зный гвоздь (temir mix) — oddiy sifat (materialni bildiradi). Желе́зная во́ля (temir iroda) — epitet (obrazli, "bukilmas iroda"). Epitet obraz qo'shadi, quruq belgi emas.
ODDIY SIFAT (mantiqiy belgi) ≠ EPITET (obrazli ta'rif)
де́ревянный стол золото́е се́рдце (mehribon yurak)
кра́сный шар свинцо́вые ту́чи (og'ir, qorong'u bulutlar)
больша́я ко́мната немо́й укор (so'zsiz tanbeh)Klassik misollar va tahlil:
золота́я о́сень — tilla kuz. Barglar rangi + qadr, go'zallik obrazi.
немо́й укор — soqov tanbeh. Tanbeh gapirmaydi, lekin his qilinadi.
свинцо́вые ту́чи — qo'rg'oshin bulutlar. Og'irlik, xavf, qorong'ulik hissi.
седо́й тума́н — oqargan (kul rang) tuman. Qarilik, mangulik obrazi.
мёртвая тишина́ — o'lik sukunat. Mutlaq, qo'rqinchli jimlik.
горя́чее се́рдце — issiq yurak. Ehtiros, samimiylik.Adabiyotdan: Pushkin — «Уны́лая пора́! Оче́й очарова́нье!» ("G'amgin fasl! Ko'zlar sehri!") — уны́лая (g'amgin) va очарова́нье — kuzga berilgan hissiy epitetlar. Lermontov — «ночева́ла ту́чка золота́я» ("tilla bulutcha tunab qoldi") — золота́я epitet + jonlantirish.
Doimiy epitet (постоя́нный эпи́тет): xalq og'zaki ijodida qat'iy juftlashgan epitetlar — до́брый мо́лодец (yaxshi yigit), кра́сна де́вица (go'zal qiz), чи́сто по́ле (ochiq dala), си́нее мо́ре (ko'k dengiz). Ular ertak va bilinalarning belgisidir.
3.4. СРАВНЕ́НИЕ — taqqoslash (ochiq o'xshatish)
Ta'rif: taqqoslash — bir predmetni boshqasiga ochiq, ko'rinadigan qiyoslash. Metaforadan farqi: bu yerda qiyoslash yashirin emas — maxsus bog'lovchi/so'z bilan ko'rsatiladi: как, сло́вно, бу́дто, то́чно, подо́бно (kabi, go'yo, xuddi).
METAFORA (yashirin): глаза́-звёзды (to'g'ridan-to'g'ri: ko'zlar=yulduz)
СРАВНЕ́НИЕ (ochiq): глаза́ как звёзды (bog'lovchi bor: ko'zlar yulduz kabi)Taqqoslash vositalari va misollar:
как: глаза́ как звёзды — ko'zlar yulduzlar kabi
сло́вно: сло́вно во сне — go'yo tushdagidek
бу́дто: бу́дто ка́менная — xuddi toshdek (qimirlamas)
то́чно: то́чно ли́ст на ве́тру — xuddi shamoldagi barg kabi
подо́бно: подо́бно мо́лнии — chaqmoqqa o'xshab (kitobiy)
-о/-е qo'shimcha bilan: снег лежи́т ковро́м (qor gilamdek yotibdi — TVOR. kelishik)Klassik misollar:
Она́ бе́лая как снег. — U qordek oppoq.
Ле́д, как са́хар, хру́пкий. — Muz, shakar kabi, mo'rt.
Слова́ его́ лили́сь, сло́вно ре́чка. — So'zlari daryodek oqar edi.
Он мо́лча стоя́л, то́чно ка́мень. — U toshdek jimgina turardi.Adabiyotdan: Lermontov — «...И зве́зды слу́шают меня́, лучами ра́достно игра́я» — hamda «Как ча́сто, пёстрою толпо́ю окружён...». Krylov masallarida — «...И в го́лос все ревё́т, как бу́ря». Tolstoy nasrida taqqoshlashlar juda ko'p: «Не́бо, как ша́тёр».
Taqqoslashni tanish — eng oson: bog'lovchi so'zni (как, сло́вно, бу́дто, то́чно, подо́бно) ko'rsangiz — bu deyarli har doim taqqoslash. Metaforada bu so'zlar yo'q.
3.5. ОЛИЦЕТВОРЕ́НИЕ — jonlantirish (personifikatsiya)
Ta'rif: jonlantirish — jonsiz predmetlarga, tabiat hodisalariga yoki mavhum tushunchalarga jonli mavjudotning (odam yoki hayvon) xususiyat, harakat va tuyg'ularini berish. Bu — metaforaning maxsus, kuchli turi: predmet jonlanadi, harakat qiladi, his etadi.
MEXANIKA: jonsiz predmet jonli xususiyat oladi
ве́тер "во́ет" (uvillaydi — jonli mavjudot harakati)
приро́да "пла́чет" (yig'laydi — inson tuyg'usi)Klassik misollar va tahlil:
ве́тер во́ет — shamol uvillaydi (bo'ridek jonli tovush)
приро́да пла́чет — tabiat yig'laydi (inson tuyg'usi)
зима́-волше́бница — qish-sehrgar (qishga inson roli berilgan)
дождь шепта́л — yomg'ir pichirlardi (inson harakati)
со́лнце улыбну́лось — quyosh jilmaydi
вре́мя не ждёт — vaqt kutmaydi (inson qarori)
мете́ль зли́тся — bo'ron jahli chiqadiAdabiyotdan: Tyutchev — «Зима́ неда́ром зли́тся, прошла́ её пора́» ("Qish bejiz jahli chiqmaydi, uning fasli o'tdi") — butun she'r qish va bahorni jonli ikki mavjudot sifatida ko'rsatadi. Pushkin — «Бу́ря мгло́ю не́бо кро́ет, вихри сне́жные крутя́; то, как зверь, она́ заво́ет, то запла́чет, как дитя́» — bo'ron goh yirtqichdek uvillaydi, goh bolakay kabi yig'laydi (jonlantirish + taqqoslash).
Jonlantirish vs metafora: jonlantirish — metaforaning tor turi: predmetga aynan jonli mavjudot xususiyati beriladi. Гори́т зака́т — oddiy metafora (shafaq olovga o'xshatildi, jonli emas). Зака́т умира́ет — jonlantirish (shafaqqa o'lish, ya'ni jonli xususiyat berildi).
3.6. ГИПЕ́РБОЛА va ЛИТО́ТА — bo'rttirish va kamaytirish
Ta'rif (giperbola): гипе́рбола — badiiy maqsadda haddan tashqari bo'rttirish, oshirib yuborish. Real bo'lmagan darajada kattalashtirilgan tasvir.
сто раз говори́л — yuz marta aytdim (aslida bir necha marta)
мо́ре слёз — ko'z yosh dengizi (juda ko'p yig'lash)
ты́сячу лет не ви́делись — ming yil ko'rishmadik
напуга́л до́ смерти — o'lguday qo'rqitdi
река́ кро́ви — qon daryosi
сто раз тебе́ повторя́ть? — yuz marta takrorlashim kerakmi?Ta'rif (litota): лито́та — giperbolaning teskarisi: badiiy maqsadda haddan tashqari kamaytirish, kichraytirish.
мужичо́к с ного́ток — tirnoqcha bo'yli dehqoncha (juda kichik)
ка́пля в мо́ре — dengizdagi bir tomchi (juda oz)
ни ка́пли (не жаль) — bir tomchi ham (mutlaqo yo'q)
в двух шага́х — ikki qadam narida (juda yaqin)
рука́й подать — qo'l uzatgulik (juda yaqin)Adabiyotdan: Gogol — «Ре́дкая пти́ца долети́т до середи́ны Днепра́» (Dneprning kengligini bo'rttirish — giperbola). Nekrasov — «...и, ше́ствуя ва́жно, в споко́йствии чи́нном, ло́шадку ведёт под уздцы́ мужичо́к... в больши́х сапога́х, в полушу́бке овчи́нном... а сам с ного́ток!» — mashhur litota: мужичо́к с ного́ток (tirnoqcha bo'yli dehqoncha).
Giperbola so'zlashuvda ham bor: «я тебе́ ты́сячу раз говори́л», «умира́ю от го́лода», «це́лую ве́чность жду» — bular kundalik nutqdagi giperbolalar. Badiiy uslubda ular ataylab, obraz uchun ishlatiladi.
3.7. ИРО́НИЯ — ironiya (kesatiq)
Ta'rif: иро́ния — so'z yoki iborani teskari ma'noda, yashirin masxara/kesatiq bilan ishlatish. Aytilgan so'zning zohiriy ma'nosi ijobiy, lekin haqiqiy ma'no — salbiy yoki masxaraomuz. Kontekst va ohang haqiqiy ma'noni ochadi.
ZOHIRIY MA'NO (ijobiy) HAQIQIY MA'NO (masxara)
«Ну ты и геро́й!» — kimdir qo'rqoqlik qilganda: "Qanaqa qahramon!"
«Отку́да тако́й у́мный?» — kimdir ahmoqlik qilganda
«Прекра́сно! Опя́ть дождь.» — yomg'ir yoqmaganda: "Zo'r! Yana yomg'ir."Klassik misollar va tahlil:
«Отко́ле, у́мная, бредёшь ты, голова́?» — Krylov, eshakka murojaat: "úмная"
(aqlli) — aynan teskari, masxara.
«Слуга́ знамени́тых госпо́д» — past mansabli odamni "знамени́тых"
deb atash — kinoya.Adabiyotdan: Krylov masali «Лиса́ и осёл» — «Отко́ле, у́мная, бредёшь ты, голова́?» — tulki eshakni у́мная (aqlli) deb ataydi, aslida masxara. Griboyedov «Го́ре от ума́» nomining o'zi kinoyaviy. САРКА́ЗМ — ironiyaning eng o'tkir, achchiq, shafqatsiz turi.
Ironiyani tanish — kontekstga bog'liq: yozma matnda ironiyani vaziyat qarama-qarshiligidan payqaysiz: agar ma'no vaziyatga to'g'ridan-to'g'ri zid bo'lsa — bu ironiya. Og'zaki nutqda esa ohang (kesatiq intonatsiyasi) ochib beradi.
3.8. ПЕРИФРА́З — perifraz (tasviriy nom)
Ta'rif: перифра́з (yoki перифра́за) — predmet yoki hodisani to'g'ridan-to'g'ri nomlash o'rniga, uning belgisi orqali tasviriy ibora bilan atash. Nomni takrorlamaslik va obraz qo'shish uchun ishlatiladi.
TO'G'RIDAN-TO'G'RI PERIFRAZ (tasviriy nom)
лев царь звере́й (hayvonlar shohi)
нефть чёрное зо́лото (qora tilla)
Пу́шкин со́лнце ру́сской поэ́зии (rus she'riyati quyoshi)
Пе́рмь / го́род се́верная столи́ца (shimoliy poytaxt — Peterburg)
верблю́д кора́бль пусты́ни (sahro kemasi)
доктор / врач лю́ди в бе́лых хала́тах (oq xalatli odamlar)Klassik misollar:
царь звере́й — hayvonlar shohi = arslon
чёрное зо́лото — qora tilla = neft
голубо́е то́пливо — ko'k yoqilg'i = tabiiy gaz
со́лнце ру́сской поэ́зии — rus she'riyati quyoshi = Pushkin
брáтья на́ши ме́ньшие — kichik birodarlarimiz = hayvonlarAdabiyotdan: Pushkin haqida odatda «со́лнце ру́сской поэ́зии» deyiladi (bu ibora Pushkin vafotidagi nekrologdan). Peterburg — «се́верная Вене́ция» yoki «град Петра́» (Pyotr shahri). Perifraz gazeta tilida (publitsistik uslubda) ham keng ishlatiladi: «лю́ди в бе́лых хала́тах» (shifokorlar), «короли́ футбо́ла» (mashhur futbolchilar).
Perifrazning ikki turi: (1) obrazli (troplı) — царь звере́й, чёрное зо́лото (obraz, metafora bor); (2) mantiqiy (нетропеический) — а́втор "Войны́ и ми́ра" = Tolstoy (obrazsiz, faqat tasviriy). Badiiy uslubga birinchisi xos.
3.9. Troplar xaritasi (yig'ma jadval)
Bu jadval — darsning ish quroli. Badiiy matnda tropni ko'rganda uni shu yerdan aniqlang:
| Tropa | Asos / mexanika | Kalit misol |
|---|---|---|
| Мета́фора | yashirin o'xshashlik | вре́мя бежи́т, золоты́е ру́ки, гори́т зака́т |
| Метони́мия | real yaqinlik/bog'liqlik | съел таре́лку, чита́ю Пу́шкина, го́род спит |
| Сине́кдоха | bo'lak butun | ли́шний рот, все фла́ги |
| Эпи́тет | obrazli sifatlovchi | золота́я о́сень, немо́й укор, свинцо́вые ту́чи |
| Сравне́ние | ochiq qiyoslash (как, сло́вно) | глаза́ как звёзды, бу́дто ка́менный |
| Олицетворе́ние | jonsizga jonli xususiyat | ве́тер во́ет, приро́да пла́чет |
| Гипе́рбола | bo'rttirish | мо́ре слёз, сто раз говори́л |
| Лито́та | kamaytirish | мужичо́к с ного́ток, ка́пля в мо́ре |
| Иро́ния | teskari ma'no, kesatiq | «Ну ты и геро́й!» (qo'rqoqqa) |
| Перифра́з | tasviriy nom | царь звере́й, чёрное зо́лото |
Asosiy farqlash uchligi (eng ko'p adashiladigan joy):
- Metafora vs Metonimiya: o'xshashlik ( metafora) yoki yaqinlik ( metonimiya)?
- Metafora vs Taqqoslash: как/сло́вно bormi ( taqqoslash) yoki yo'qmi ( metafora)?
- Epitet vs oddiy sifat: obraz/his qo'shadimi ( epitet) yoki quruq belgimi ( sifat)?
4. Ko'p misollar (troplar amalda)
Har tropadan qo'shimcha misollar (adabiy va kundalik):
| Tropa | Qo'shimcha misollar |
|---|---|
| Мета́фора | огонь любви́, крыло́ самолёта, но́жка сту́ла, го́рло буты́лки, зерно́ и́стины, це́пи ра́бства, заря́ жи́зни |
| Метони́мия | чита́л всего́ Достое́вского, зал апло́дировал, ел из зо́лота, ста́дион ликова́л, класс написа́л дикта́нт |
| Эпи́тет | живи́тельная вла́га, кровáвый зака́т, хруста́льный звон, бархáтный го́лос, желéзная ло́гика |
| Сравне́ние | бел как мел, кра́сный как рак, ги́бкий сло́вно ло́за, лёгкий бу́дто пёрышко, си́льный как медве́дь |
| Олицетворе́ние | часы́ спеша́т, го́род просну́лся, доро́га убега́ет вдаль, стре́лки бегу́т, ра́дость поёт |
| Гипе́рбола | ждать це́лую ве́чность, тьма наро́ду, гро́мче гро́ма, устáл до́ смерти |
| Лито́та | от горшка́ два вершка́, ме́ньше ма́кового зёрнышка, в одно́ мгнове́ние |
| Иро́ния | «Ты сего́дня про́сто в ударе!» (hech narsa uddalamadi), «Хорошо́ пожи́вём!» |
| Перифра́з | город на Нев́е (Peterburg), покори́тели ко́смоса (космонавтлар), зелёный друг (o'rmon/daraxt) |
Troplar zichlashgan badiiy jumlalar (bir necha tropa birga):
«Отгово́рила ро́ща золота́я берёзовым, весёлым языко́м.» (Yesenin)
метафора (золота́я — barglar rangi) + олицетворе́ние
(ро́ща отгово́рила — to'qay gapiradi) + эпи́тет (весёлым)
«В крови́ горит ого́нь жела́нья.» (Pushkin)
метафора (ого́нь жела́нья — istak olovga o'xshatildi)
«Слеза́ми обливáется душа́.»
метафора + олицетворе́ние (душа́ обливáется — jon yig'laydi)
«Мечты́ кипя́т, в уме́, подавленном тоско́й...»
метафора (мечты́ кипя́т — orzular qaynaydi)"To'g'ri ma'no tropa" juftliklari (o'qib, farqni ko'ring):
| To'g'ri ma'no (прямо́е) | Tropa (обрáзное) | Tropa turi |
|---|---|---|
| желе́зный гвоздь (temir mix) | желе́зная во́ля (temir iroda) | эпи́тет |
| со́лнце село́ (quyosh botdi) | со́лнце смеётся (quyosh kuladi) | олицетворе́ние |
| вы́пил во́ду (suv ichdi) | вы́пил ча́шку (chashkani ichdi) | метони́мия |
| он бы́стрый (u tez) | он как ве́тер (u shamoldek) | сравне́ние |
| мно́го люде́й (ko'p odam) | мо́ре люде́й (odam dengizi) | гипе́рбола/метафора |
5. Talaffuz bo'limi
- мета́фора /mi-TÁ-fa-ra/ — urg'u ikkinchi bo'g'inda -та́- da. DIQQAT: o'zbekcha "metafóra" emas! Ruscha мета́фора — urg'u та da. Sifat: метафори́ческий.
- метони́мия /mi-ta-NÍ-mi-ya/ — urg'u -ни́- da. Uzun so'z, bo'g'inlab: mi-ta-ní-mi-ya. Sifat: метоними́ческий.
- эпи́тет /e-PÍ-tit/ — urg'u -пи́- da; boshda toza "э". O'zbekcha "epítet" bilan mos, lekin oxiri urg'usiz "-тет" "tit".
- сравне́ние /srav-NYÉ-ni-ye/ — urg'u -не́- da; boshida "срав-" undosh to'plami. Ildizi — равня́ть (tenglashtirmoq).
- олицетворе́ние /a-li-tsy-tva-RYÉ-ni-ye/ — urg'u -ре́- da; eng uzun trop nomi, 6 bo'g'in: a-li-tsy-tva-ré-ni-ye. Ildizi — лицо́ (yuz), ya'ni "yuz berish, jonlantirish".
- гипе́рбола /gi-PYÉR-ba-la/ — urg'u -пе́- da. DIQQAT: o'zbekcha "giperbóla" emas, ruscha urg'u пе da! "г" qattiq.
- иро́ния /i-RÓ-ni-ya/ — urg'u -ро́- da; o'zbekcha "iróniya" bilan mos.
- перифра́з /pi-ri-FRÁZ/ — urg'u oxirgi bo'g'inda -фра́з da; "перифра́за" varianti ham bor (urg'u фра́ da).
Ikki oltin talaffuz qoidasi bugun: (1) Trop nomlari — grek atamalari, urg'usi o'zbekchadan farq qiladi. мета́фора (та!), гипе́рбола (пе!) — bu ikkitasida o'zbekcha odatga qarshi urg'u qo'yiladi, alohida yodlang. (2) Uzun nomlarni ildizi orqali eslang: олицетворе́ние лицо́ (yuz berish = jonlantirish); сравне́ние равня́ть (tenglashtirish = qiyoslash). Ildiz urg'uni va ma'noni bir vaqtda beradi.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| троп | троп | trop, obrazli vosita | Тро́пы украша́ют речь. — Troplar nutqni bezaydi. |
| мета́фора | ме-та́-фо-ра | metafora | Я́ркая мета́фора. — Yorqin metafora. |
| метони́мия | ме-то-ни́-ми-я | metonimiya | Метони́мия — сдвиг по сме́жности. — Metonimiya yaqinlik bo'yicha ko'chishdir. |
| сине́кдоха | си-не́к-до-ха | sinekdoxa (bo'lakbutun) | «Ли́шний рот» — сине́кдоха. — "Ortiqcha og'iz" — sinekdoxa. |
| эпи́тет | э-пи́-тет | epitet (obrazli sifat) | Кра́сочный эпи́тет. — Bo'yoqdor epitet. |
| сравне́ние | срав-не́-ни-е | taqqoslash, o'xshatish | Сравне́ние с «как». — "Kabi" bilan taqqoslash. |
| олицетворе́ние | о-ли-цет-во-ре́-ни-е | jonlantirish | Олицетворе́ние приро́ды. — Tabiatni jonlantirish. |
| гипе́рбола | ги-пе́р-бо-ла | giperbola, bo'rttirish | Гипе́рбола преувели́чивает. — Giperbola bo'rttiradi. |
| лито́та | ли-то́-та | litota, kamaytirish | «Ка́пля в мо́ре» — лито́та. — "Dengizdagi tomchi" — litota. |
| иро́ния | и-ро́-ни-я | ironiya, kesatiq | То́нкая иро́ния. — Nozik ironiya. |
| сарка́зм | сар-ка́зм | sarkazm, achchiq masxara | Е́дкий сарка́зм. — O'tkir sarkazm. |
| перифра́з | пе-ри-фра́з | perifraz, tasviriy nom | «Царь звере́й» — перифра́з. — "Hayvonlar shohi" — perifraz. |
| обра́зный | о́б-раз-ный | obrazli, tasviriy | Обра́зная речь. — Obrazli nutq. |
| перено́сный | пе-ре-но́с-ный | ko'chma (ma'no) | Перено́сное значе́ние. — Ko'chma ma'no. |
| вырази́тельность | вы-ра-зи́-тель-ность | ifodaviylik, ta'sirchanlik | Сре́дства вырази́тельности. — Ifoda vositalari. |
| преувеличе́ние | пре-у-ве-ли-че́-ни-е | bo'rttirish, mubolag'a | Наро́чное преувеличе́ние. — Ataylab bo'rttirish. |
| сме́жность | сме́ж-ность | yaqinlik, qo'shnilik | Сдвиг по сме́жности. — Yaqinlik bo'yicha ko'chish. |
| ско́лько сходства | схо́д-ство | o'xshashlik | Мета́фора на схо́дстве. — Metafora o'xshashlikka asoslanadi. |
| воспева́ть | вос-пе-ва́ть | kuylamoq, madh etmoq | Поэ́т воспева́ет приро́ду. — Shoir tabiatni kuylaydi. |
| зака́т | за-ка́т | quyosh botishi, shafaq | Гори́т зака́т. — Shafaq yonadi. |
| свинцо́вый | свин-цо́-вый | qo'rg'oshin(rang) | Свинцо́вые ту́чи. — Qo'rg'oshin bulutlar. |
| немо́й | не-мо́й | soqov, so'zsiz | Немо́й укор. — So'zsiz tanbeh. |
Yodlash qoidasi: har tropa nomini kalit misoli bilan yodlang — quruq atama emas. Метони́мия so'zini yodlaganda darrov «съел таре́лку» misoli miyaga kelsin. Anki kartochkasi orqasiga: (1) tropa nomi, (2) uning asosi (o'xshashlik? yaqinlik? bo'rttirish?), (3) bitta yorqin misol. Uch qatlam — tropa mustahkam o'rnashadi.
7. Matn (badiiy parcha va tahlil)
Quyida badiiy uslubdagi kichik parcha va uning tropli tahlili. Avval matnni o'qing, keyin har jumladagi tropni toping.
О́сень ступи́ла в наш го́род ти́хо, на цы́почках. Kuz shahrimizga jimgina, oyoq uchida kirdi.
Она́ разброса́ла по алле́ям золоты́е моне́ты U xiyobonlarga tilla tangalarni sochib chiqdi —
ли́стьев и ушла́, оста́вив за собо́й barglarning, va o'zidan keyin
хруста́льную тишину́. Не́бо, седо́е и уста́лое, billur sukunatni qoldirib ketdi. Osmon, kul rang va
пла́кало ме́лким дождём. Дере́вья, как ни́щие, charchagan, mayda yomg'ir bilan yig'lardi. Daraxtlar,
протя́гивали го́лые ве́тви к прохо́жим. tilanchilar kabi, yalang'och shoxlarini o'tkinchilarga cho'zardi.
Весь го́род замолча́л, слу́шая э́ту пе́чальную Butun shahar jimib qoldi, bu g'amgin
му́зыку увяда́ния. so'lish musiqasini tinglab.Tahlil (jumla ma'no tahlili — har trop ochib beriladi):
1. «О́сень ступи́ла... на цы́почках»
ОЛИЦЕТВОРЕ́НИЕ: kuz jonli mavjudot kabi oyoq uchida yuradi.
2. «золоты́е моне́ты ли́стьев»
МЕТА́ФОРА: barglar tanga bilan o'xshatildi (rang, shakl asosida).
Bir vaqtda ЭПИ́ТЕТ (золоты́е).
3. «хруста́льную тишину́»
ЭПИ́ТЕТ: sukunat billurga o'xshatildi (tiniqlik, mo'rtlik hissi).
4. «Не́бо... пла́кало ме́лким дождём»
ОЛИЦЕТВОРЕ́НИЕ: osmon yig'laydi (inson tuyg'usi); yomg'ir = ko'z yosh (metafora).
5. «Дере́вья, как ни́щие, протя́гивали... ве́тви»
СРАВНЕ́НИЕ (как ни́щие) + ОЛИЦЕТВОРЕ́НИЕ (shox cho'zadi).
6. «Весь го́род замолча́л»
МЕТОНИ́МИЯ: shahar emas, undagi odamlar jimib qoldi (joy odamlar).
7. «му́зыку увяда́ния»
МЕТА́ФОРА: so'lish jarayoni musiqaga o'xshatildi.E'tibor bering: shu qisqa parchada yettita tropa bor — bu badiiy uslubning zichligi. Ilmiy matnda bir tropa ham bo'lmaydi («Наблюда́лось выпаде́ние оса́дков и листопа́д»), badiiyda esa har jumla — obraz. C1 o'quvchisi bu troplarni avtomatik tanishi kerak: aynan shu tanish tezligi klassik adabiyotni erkin o'qishni ta'minlaydi.
8. Tipik xatolar + mini-mashq
Metafora va metonimiyani chalkashtirish (eng ko'p uchraydigan xato): «чита́ю Пу́шкина» ni metafora deb hisoblash. Bu — metonimiya. Sabab: Pushkin va uning kitobi o'xshamaydi, ular real bog'liq (muallif–asar yaqinligi). Metafora o'xshashlik, metonimiya yaqinlik asosida. Test: "bu ikki narsa o'xshaydimi (metafora) yoki yonma-yon/bog'liqmi (metonimiya)?"
Har qanday sifatni epitet deb atash: «деревя́нный стол» dagi деревя́нный ni epitet deyish. Деревя́нный — oddiy sifat (materialni bildiradi, obraz yo'q). Золото́е се́рдце — epitet (obrazli, "mehribon"). Sabab: epitet obraz va his qo'shishi shart. Quruq mantiqiy belgi (rang, material, o'lcham) epitet emas.
Metaforani taqqoslash bilan aralashtirish: «глаза́ как звёзды» ni metafora deyish. Bu — taqqoslash (сравне́ние), chunki как bog'lovchisi bor. Metafora esa какsiz: «глаза́-звёзды», «звёзды её глаз». Sabab: как, сло́вно, бу́дто, то́чно — taqqoslash belgisi; ular yo'q bo'lsa va o'xshatish yashirin bo'lsa — metafora.
Har bir jonlantirishni "shunchaki metafora" deb qo'yish: «ве́тер во́ет» ni oddiy metafora deb ta'riflash. Bu — jonlantirish (олицетворе́ние), metaforaning aniq turi: jonsizga (shamol) jonli mavjudot harakati (uvillash) berilgan. Sabab: aniqlik muhim — agar jonsiz predmet jonli xususiyat olsa, uni jonlantirish deb aniq nomlang.
Giperbolani so'zma-so'z tushunish: «я тебе́ сто раз говори́л» ni "aynan 100 marta" deb tarjima qilish. Bu — giperbola, "juda ko'p marta" ma'nosida bo'rttirish. Sabab: giperbola raqamni emas, hissiy kuchni bildiradi. Uni obrazli, mubolag'a sifatida tushuning.
Ironiyani ohangsiz to'g'ri ma'noda o'qish: «Ну ты и геро́й!» (qo'rqoqlik qilgan odamga) ni "u qahramon" deb tushunish. Bu — ironiya, teskari ma'no (masxara). Sabab: kontekst (odam qo'rqoqlik qilgan) zohiriy maqtovga zid — demak haqiqiy ma'no teskari. Vaziyat qarama-qarshiligi ironiyani ochadi.
Mini-mashq (og'zaki): har iborada qaysi tropa ishlatilgan — ayting:
1. «Мо́ре слёз» tropa: ?
2. «Аудито́рия внима́тельно слу́шала» tropa: ?
3. «Со́лнце улыбну́лось из-за ту́ч» tropa: ?
4. «Она́ красна́ как ма́к» tropa: ?
5. «Царь звере́й вы́шел на охо́ту» tropa: ?(Javoblar 11-bo'limda.)
9. Mashqlar
Mashq 1. Har iborada qaysi tropa ishlatilgan (metafora / metonimiya / epitet / taqqoslash / jonlantirish / giperbola / litota / ironiya / perifraz)?
a) «Го́род не спал всю ночь.» ______
b) «Её глаза́ — два бри́ллианта.» ______
c) «Ве́тер игра́л с ли́стьями, напева́я пе́сню.» ______
d) «Он бе́гал бы́стро, сло́вно ге́пард.» ______
e) «Я жду тебя́ уже́ це́лую ве́чность!» ______
f) «Свинцо́вое не́бо навали́лось на го́род.» ______Mashq 2. Metafora yoki metonimiya? (o'xshashlik metafora, yaqinlik metonimiya)
1) река́ вре́мени ______
2) съел две таре́лки ______
3) золоты́е ру́ки ______
4) чита́ю Че́хова ______
5) весь зал встал ______
6) огонь в глаза́х ______Mashq 3. Oddiy sifat yoki epitet? (obraz/his bormi?)
1) кирпи́чный дом
2) желе́зная во́ля
3) кру́глый стол
4) золото́е се́рдце
5) больша́я кни́га
6) мёртвая тишина́Mashq 4. Har tropani ta'rifi bilan juftlang:
1) мета́фора a) jonsizga jonli xususiyat berish
2) метони́мия b) ochiq qiyoslash (как, сло́вно)
3) сравне́ние c) yashirin o'xshashlik asosida ko'chirish
4) олицетворе́ние d) real yaqinlik asosida ko'chirish
5) гипе́рбола e) tasviriy nom (царь звере́й)
6) перифра́з f) badiiy bo'rttirishMashq 5. Berilgan tushunchani obrazli ifodalang — so'ralgan tropani ishlatib:
1) «yomg'ir yog'di» — JONLANTIRISH bilan: ________________________
2) «u juda charchadi» — GIPERBOLA bilan: ________________________
3) «uning ko'zlari chiroyli» — TAQQOSLASH bilan: ________________________
4) «kuz keldi» — EPITET bilan: ________________________Mashq 6. Badiiy jumladan barcha troplarni toping va nomlang:
a) «Отгово́рила ро́ща золота́я берёзовым, весёлым языко́м.»
b) «Не́бо разрыда́лось се́рыми слеза́ми дождя́ над спя́щим го́родом.»
c) «Мо́ре цвето́в разлило́сь по лу́гу, и ка́ждый цвето́к улыба́лся со́лнцу.»Mashq 7. Perifrazni "shifrini oching" — kim yoki nima nazarda tutilgan?
1) со́лнце ру́сской поэ́зии ______
2) чёрное зо́лото ______
3) кора́бль пусты́ни ______
4) лю́ди в бе́лых хала́тах ______
5) го́род на Нев́е ______Mashq 8. Ironiyani toping — qaysi jumlada so'z teskari ma'noda ishlatilgan?
a) «Прекра́сная пого́да!» — deydi kimdir bo'ron paytida.
b) «Прекра́сная пого́да!» — deydi kimdir quyoshli kunda.
c) «Ну ты и по́мощник!» — deydi ona hamma narsani sindirgan bolaga.
d) «Спаси́бо за по́мощь!» — deydi kimdir haqiqatan yordam bergan do'stiga.10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
Trop aniqlash drilli: Wisar AIdan sizga klassik adabiyotdan (Pushkin, Yesenin, Tyutchev, Lermontov) 10 ta qatorni bersin. Siz har birida qaysi tropa borligini va qaysi ikki tushuncha qanday asosda bog'langanini ayting. AI to'g'ri javobni tasdiqlasin va nechtasini topganingizni sanang.
Metafora metonimiya farqlash: AI sizga aralash 12 ta iborani bersin (yarmi metafora, yarmi metonimiya). Siz har birini "o'xshashlik" (metafora) yoki "yaqinlik" (metonimiya) deb ajrating. AI sabab bilan tekshirsin — nega aynan shu tropa.
Bir fikr — troplar bilan bezash: AIdan bitta oddiy, quruq fikr bersin (masalan «bahor keldi», «tun cho'kdi», «u xafa bo'ldi»). Siz shu fikrni kamida uch xil tropa bilan qayta yozing (metafora, epitet, jonlantirish). AI har bir troplı variantni baholasin.
Badiiy matn tahlili: AIdan bir band she'r yoki nasr parchasini bersin. Siz undagi barcha troplarni topib, ro'yxat qiling va har birini tahlil qiling. AI biror tropni o'tkazib yubormaganingizni tekshirsin.
Perifraz o'yini: AIga 5 ta tushuncha ayting (masalan арслон, quyosh, kitob, o'qituvchi, dengiz), AI ularga obrazli perifraz o'ylab topsin, keyin rolni almashtiring — AI perifraz aytadi, siz "shifrini" ochasiz.
11. Javoblar kaliti
Mini-mashq (8-bo'lim): 1 — гипе́рбола (мо́ре слёз — bo'rttirish); 2 — метони́мия (аудито́рия = tinglovchilar, joyodamlar); 3 — олицетворе́ние (со́лнце улыбну́лось — quyosh jilmaydi); 4 — сравне́ние (как ма́к — bog'lovchi bor); 5 — перифра́з (царь звере́й = arslon).
Mashq 1: a) метони́мия (го́род = odamlar); b) мета́фора (глаза́ — бри́ллианты, какsiz); c) олицетворе́ние (ве́тер игра́л, напева́я); d) сравне́ние (сло́вно ге́пард); e) гипе́рбола (це́лую ве́чность — bo'rttirish); f) эпи́тет (свинцо́вое не́бо — obrazli) + olicetvorenie (навали́лось).
Mashq 2: 1) мета́фора (vaqt daryoga o'xshaydi); 2) метони́мия (tarelka = ovqat); 3) мета́фора (qo'l tillaga o'xshaydi); 4) метони́мия (Chexov = uning asari); 5) метони́мия (zal = odamlar); 6) мета́фора (nigoh olovga o'xshaydi).
Mashq 3: 1) oddiy sifat (material — g'isht); 2) epitet (obrazli — bukilmas iroda); 3) oddiy sifat (shakl — dumaloq); 4) epitet (obrazli — mehribon); 5) oddiy sifat (o'lcham — katta); 6) epitet (obrazli — mutlaq, qo'rqinchli jimlik).
Mashq 4: 1–c; 2–d; 3–b; 4–a; 5–f; 6–e.
Mashq 5 (namunaviy javoblar): 1) «Дождь запла́кал по стёклам» / «Не́бо зарыда́ло»; 2) «Он уста́л до́ смерти» / «Он вали́лся с ног от уста́лости»; 3) «Её глаза́ как две звезды́» / «Глаза́, сло́вно глубо́кие озёра»; 4) «Пришла́ золота́я о́сень» / «Насту́пила уны́лая пора́».
Mashq 6: a) метафора (золота́я — barglar rangi) + олицетворе́ние (ро́ща отгово́рила) + эпи́тет (весёлым); b) олицетворе́ние (не́бо разрыда́лось) + метафора (слёзы дождя́) + эпи́тет (се́рыми) + олицетворе́ние (спя́щим го́родом); c) метафора/гипербола (мо́ре цвето́в) + олицетворе́ние (цвето́к улыба́лся).
Mashq 7: 1) Пу́шкин; 2) нефть; 3) верблю́д; 4) врачи́ / медики (shifokorlar); 5) Санкт-Петербу́рг.
Mashq 8: ironiya — a (bo'ron paytida "ajoyib ob-havo" — teskari ma'no) va c (hamma narsani sindirgan bolaga "yordamchi" — masxara). b va d — to'g'ri, samimiy ma'noda (ironiya emas).
12. Xulosa va keyingi dars
- Тро́п — so'zning to'g'ri ma'nodan obrazli ma'noga ataylab o'tkazilishi; badiiy uslubning (худо́жественный стиль) asosiy quroli. Trop — B1dagi ko'chma ma'noning san'atga aylangan, nomlangan shakli.
- Sakkiz asosiy tropa: мета́фора (yashirin o'xshashlik — вре́мя бежи́т), метони́мия (real yaqinlik — съел таре́лку; + сине́кдоха bo'lakbutun — ли́шний рот), эпи́тет (obrazli sifatlovchi — золота́я о́сень), сравне́ние (ochiq qiyoslash как/сло́вно bilan — глаза́ как звёзды), олицетворе́ние (jonlantirish — ве́тер во́ет), гипе́рбола (bo'rttirish — мо́ре слёз; + лито́та kamaytirish — мужичо́к с ного́ток), иро́ния (teskari ma'no — «Ну ты и геро́й!»), перифра́з (tasviriy nom — царь звере́й).
- Asosiy ko'nikma: badiiy matndagi tropni tanish, nomlash va tahlil qilish — qaysi ikki tushuncha qanday asosda bog'langanini ko'rish. Va teskarisi — o'z nutqingizda obraz yaratish.
- Eng muhim uchta farqlash: metafora metonimiya (o'xshashlik yoki yaqinlik?); metafora taqqoslash (как yo'q yoki bor?); epitet oddiy sifat (obraz yoki quruq belgi?). Bu uch chegara — troplar mavzusining yuragidir.
- Urg'u: trop nomlarini grek atamalari sifatida, o'zbekchadan farqli urg'u bilan yodlang — мета́фора (та!), гипе́рбола (пе!), метони́мия (ни!); uzun nomlarni ildizi orqali (олицетворе́ние лицо́).
Keyingi dars — C1 — 14-dars: Register — so'zlashuv registrining nozik qatlamlari (разгово́рная речь: сни́женная ле́ксика, жарго́н, разгово́рный синтаксис). Bugun siz registrning yuqori qutbini — badiiy, obrazli, ko'tarinki tilni — ko'rdingiz. 14-darsda biz teskari qutbga, jonli so'zlashuv registrining eng nozik qatlamlariga tushamiz: qanday qilib «кла́ссно, кру́то, жесть» kabi past leksika (сни́женная ле́ксика) ishlaydi, jargon va sleng qayerda o'rinli, so'zlashuv sintaksisi (tugallanmagan gap, so'z tartibi erkinligi, ekspressiv takror) qanday quriladi. Bugun troplar tilni yuqoriga ko'tardi — ertaga so'zlashuv registri uni hayotning jonli, tabiiy zaminiga tushiradi. Bir til — ikki qutb, va usta uni ikkalasida ham erkin boshqaradi. Уда́чи! (Omad!)
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!