WisarWisar
Rus tili kursi/C1 Ilgor27 daqiqa

C1 — 30-dars: YAKUNIY takror + checkpoint test (ТРКИ-3)

C1 — ILG'OR · 30-dars (yakuniy)


1. Kirish — nima o'rgandingiz va bu dars nima uchun

Tabriklaymiz! Siz C1 (Ilg'or) darajasining barcha 29 darsini yakunladingiz. A1–A2 da poydevor va tizimni, B1 da nafislikni, B2 da aniqlik va uslub mahoratini egallagan bo'lsangiz, C1 da siz "aniq gapiruvchi"dan "tilni tuyg'u bilan his qiluvchi ustaga" aylandingiz. Endi grammatika siz uchun qoidalar to'plami emas, balki ma'no soyalarini boshqarish quroli. C1 da siz:

  • fe'l aspektining eng nozik holatlarini — bosqich fe'llari (нача́ть/переста́ть + несов), uzual (odatiy) ma'no, aspekt tanlashning stilistik nuanslari — his bilan tanlaysiz;
  • zamonlarni ko'chma ma'noda (наста́ящее истори́ческое: иду́ я вчера́...; kelasi zamon o'tmish ma'noda: как закричи́т!) ishlatasiz;
  • mayllarni nozik — buyruqning ko'chma ma'nolari (будь он хоть ге́ний — imtiyoz), shart maylining murakkab holatlari — boshqarasiz;
  • kelishik va predlog variantlarini (ча́ю/ча́я, в лесу́/о ле́се, по оконча́нии) uslub bilan farqlaysiz;
  • nominalizatsiya va analitik konstruksiyalar orqali rasmiy-ilmiy matnni tuzasiz (оказа́ть по́мощь, приня́тие реше́ния);
  • nozik bog'lovchilarni (ибо, дабы, поско́льку, тогда́ как, по ме́ре того́ как) va arxaik/kitobiy vositalarni qo'llaysiz;
  • subyektiv modallikni (ehtimollik, baho, shubha: вряд ли, едва́ ли, чего́ до́брого) ifodalaysiz;
  • ekspressiv sintaksisni (inversiya, parsellyatsiya, takror, ritorik figuralar) va so'z tartibini stilistik maqsadda ishlatasiz;
  • registerni to'liq egallaysiz: adabiy uslub va troplar (metafora, metonimiya, epitet, giperbola, litota, ironiya), so'zlashuv nozikliklari (jargon, sleng), arxaizm/historizm va tantanavor leksika;
  • frazeologiyani chuqur (variant, transformatsiya, aforizm, manba), ilg'or kollokatsiyani (intensifikator, funksional fe'l), paronimiyani, omonimiya/polisemiyani boshqarasiz;
  • okkazionalizm va neologizm — potensial so'z yasashni tushunasiz;
  • matn bog'lanishini (когезия: anafora, ellipsis, bog'lovchi vositalar) ta'minlaysiz;
  • akademik yozuvni (ilmiy maqola, sharh, taqriz, referat), murakkab rasmiy hujjatlarni (shartnoma, nizom, hisobot), publitsistik janrlarni (ocherk, esse, kolonka) va notiqlik san'atini egallaysiz;
  • tarjima muammolarini (realiya, bezekvivalent leksika) va madaniy-lingvistik kompetensiyani (pretsedent matnlar, allyuziya) hal qilasiz.

Bu dars — oddiy 12-bo'limli dars emas. Bu — takror + nazorat testi (checkpoint), ТРКИ-3 (C1 sertifikati) formatiga yaqinlashtirilgan. Maqsadi ikki xil:

  1. Takror: 1–29-darslardagi butun ilg'or grammatika, stilistika va leksikologiyani bitta xaritada jamlab, xotirangizni mustahkamlash.
  2. Nazorat: 56 savollik test bilan o'zingizni xolis baholash — nimani mukammal bilasiz, qaysi blokni takrorlash kerak.

Qanday ishlash kerak: avval 2–3-bo'limlarni (xarita + 15 qoida) sinchiklab o'qing. So'ng 4-bo'limdagi testni kitobga qaramay, o'zingizni sinab yeching. Faqat tugatgach 5-bo'limdagi javoblar kalitini oching va o'zingizni baholang. Halol bo'ling — bu test siz uchun, boshqa hech kim uchun emas.


2. C1 LEKSIKA-GRAMMATIKA-STILISTIKA XARITASI (1–29-darslar bir joyda)

Quyida butun C1 kursi bloklar bo'yicha jamlangan. Har bir blokni ko'zdan kechiring — nimani unutgan bo'lsangiz, o'sha darsga qaytib o'qing.

2.1. Aspekt — C1 nozikliklari (2-dars)

Holat Qoida Misol
bosqich fe'llari нача́ть, стать, продолжа́ть, переста́ть, ко́нчить + faqat несов Он на́чал чита́ть ( прочита́ть)
uzual (odatiy) takroriy odat — несов Ка́ждый день он выпива́ет ко́фе
potensial ma'no "uddasidan chiqadimi" — сов inkorda Он ника́к не откро́ет дверь
umumfaktik несов fakt bor edimi Вы чита́ли «Войну́ и мир»?
konkret-jarayonli ayni damdagi jarayon — несов Он сейча́с пи́шет письмо́

Xulosa: C1 da aspekt "tugadimi?" emas, balki niyat, odat, ta'kid va uslub darajasidagi tanlov.

2.2. Fe'l zamonlari — ko'chma ishlatilish (3-dars)

Ko'chma qo'llash Ma'no Misol
наста́ящее истори́ческое o'tmish jonli tasvirda hozirgi zamonda Вчера́ иду́ я по у́лице и ви́жу...
kelasi zamon o'tmish kutilmagan tez harakat А он вдруг как закричи́т!
hozirgi kelasi reja/jadval По́езд отправля́ется в семь
buyruq o'tmish kutilmaganlik А он возьми́ да и скажи́

2.3. Mayl — nozik (4-dars)

  • Buyruq ko'chma ma'noda: shart (Приди́ он во́время — всё бы́ло бы ина́че), imtiyoz (будь он хоть ге́ний), majburiyat (А ты сиди́ и молчи́).
  • Shart mayli murakkab: ирреа́льное усло́вие (Е́сли бы я знал, я бы пришёл), muloyimlik (Я хоте́л бы...), orzu (Поспа́ть бы!).

2.4. Kelishik — nozik variantlar (5-dars)

Variant Qoida Misol
Р. -у/-а -у: qism/miqdor (so'zlashuv) ча́шка ча́ю вкус ча́я
П. -у/-е -у: o'rin (в/на bilan) в лесу́ о ле́се
имя о́тчество П. -е ko'pincha о вре́мени, о зна́мени
ko'plik Р. -ов/-Ø нет чуло́к, но нет носко́в пять грузи́н, но пять килогра́ммов

2.5. Predloglar — nozik ma'nolar (6-dars)

Predlog Ma'no soyasi Misol
по + предл. -dan keyin (rasmiy) по оконча́нии ку́рса, по прибы́тии
за + твор. maqsad/ergashish пойти́ за хле́бом
при + предл. sharoit/davr при Петре́ I, при усло́вии
о об обо tovushga qarab о до́ме, об а́рмии, обо мне
благодаря́ / из-за ijobiy / salbiy sabab благодаря́ по́мощи из-за дождя́

2.6. Sifatdosh/ravishdosh — stilistik (7-dars)

  • Sifatdosh va ravishdosh oboroti — kitobiy/ilmiy uslub belgisi; so'zlashuvda kam ishlatiladi (ergash gap bilan almashtiriladi).
  • Badiiy matnda ravishdosh oboroti ikkilamchi harakatni obrazli beradi: Улыба́ясь, она́ протяну́ла ру́ку.
  • Arxaik shakllar: -учи/-ючи (иду́чи, гля́дючи) — folklor/tantanavor bo'yoq.

2.7. Nominalizatsiya va analitik konstruksiyalar (8-dars)

Fe'l (jonli) Analitik (rasmiy)
помо́чь оказа́ть по́мощь
реши́ть приня́ть реше́ние
влия́ть оказа́ть влия́ние
измени́ть внести́ измене́ния
рассмотре́ть произвести́ рассмотре́ние

Nominalizatsiya — rasmiy-ish va ilmiy uslubning asosiy belgisi: fe'l ot birikma (постро́или произвели́ строи́тельство). Ortiqcha ishlatilsa — "kanselyarizm" (quruq idoraviy til).

2.8. Ergash gap — nozik bog'lovchilar (9-dars)

Bog'lovchi Ma'no Uslub
и́бо chunki kitobiy/tantanavor
да́бы ...ishi uchun (maqsad) arxaik/kitobiy
поско́льку ...ligi sababli rasmiy/ilmiy
тогда́ как holbuki, vaholanki qarama-qarshilik
по ме́ре того́ как ...sari, ...bora jarayon parallelligi
несмотря́ на то что ...ga qaramay imtiyoz

2.9. Modallik — subyektiv (10-dars)

Vosita Ma'no Misol
вряд ли / едва́ ли shubha (dargumon) Вряд ли он придёт
должно́ быть taxmin (ehtimol) Он, должно́ быть, уста́л
чего́ до́брого noxush ehtimol Чего́ до́брого, опозда́ем
как бу́дто / сло́вно qiyoslash/noaniqlik Сло́вно его́ подмени́ли
к сча́стью / к сожале́нию baho К сожале́нию, всё измени́лось

2.10. Ekspressiv sintaksis (11-dars)

Figura Ta'rif Misol
инве́рсия teskari so'z tartibi Ди́вной красоты́ был го́род
парцелля́ция gapni bo'laklarga uzish Он ушёл. Навсегда́. Без слов.
анафора boshda takror Жди меня́, и я верну́сь. Жди...
риторический вопро́с javob talab qilmas savol Кто из нас не мечта́л?
града́ция kuchayib borish Пришёл, уви́дел, победи́л

2.11. So'z tartibi — stilistik/emfatik (12-dars)

  • Тема ре́ма: eski ma'lumot boshda, yangi (muhim) — oxirda (neytral).
  • Emfaza: rema boshiga ko'chsa — kuchli ta'kid: «Тала́нтлив э́тот ю́ноша».
  • Matn bog'lanishi: har yangi gap oldingi gapning remasini tema qilib oladi (zanjir bog'lanish).

2.12. Register — adabiy uslub va troplar (13-dars)

Trop Ta'rif Misol
мета́фора o'xshashlik asosidagi ko'chirish зо́лото воло́с, река́ вре́мени
метони́мия qo'shnilik asosida Весь зал аплоди́ровал; чита́ю Пу́шкина
эпи́тет obrazli sifatlash золоты́е ру́ки, немо́е го́ре
гипе́рбола bo'rttirish ты́сячу раз говори́л
ли́тота kichraytirish в двух шага́х отсю́да
иро́ния teskari ma'no Ну ты и геро́й! (aksincha)

2.13. Register — so'zlashuv nozik (14-dars)

  • So'zlashuv leksikasi: здо́рово, кла́ссно, парен́ь, вка́лывать (mehnat qilmoq).
  • Jargon/sleng: зачёт (yaxshi), кринж, хайп — zamonaviy nutq; rasmiy matnda ishlatilmaydi.
  • So'zlashuv sintaksisi: to'liqsiz gaplar, kirish so'zlar (ну, вот, зна́чит), ekspressiv zarralar (же, -то, ведь).

2.14. Register — arxaizm, historizm, kitobiy (15-dars)

Tur Ta'rif Misol
архаи́зм eskirgan so'z, zamonaviy sinonimi bor о́чи (глаза́), чело́ (лоб), уста́ (гу́бы)
истори́зм yo'qolgan narsa nomi боя́рин, кольчу́га, це́ловальник
kitobiy/tantanavor yuksak uslub воздви́гнуть, сверше́ние, гряду́щий
старославяни́зм cherkov-slavyan град (го́род), брег (бе́рег), злато́

2.15. Frazeologiya — chuqur (16-dars)

  • Variant: бить баклу́ши гоня́ть ло́дыря (bir ma'no).
  • Transformatsiya (o'yin): «Не всё то зо́лото, что молчи́т» (maqol buzib qo'llash).
  • Aforizm/qanotli so'z: А ларчи́к про́сто открыва́лся (Krilov), Быть и́ли не быть.
  • Manba: Injil (ма́нна небе́сная), antik (а́хиллесова пята́), adabiyot (ме́ртвые ду́ши).

2.16. Kollokatsiya — ilg'or (17-dars)

Tur Misol
intensifikator проливно́й дождь, кро́мешная тьма, закады́чный друг
funksional fe'l оказа́ть влия́ние, вести́ перегово́ры, нести́ отве́тственность
terminologik удельный вес, обра́тная связь, замкнутый круг
cheklangan moslik ка́рие глаза́ (faqat ko'z), гнедо́й конь (faqot ot)

2.17. Paronimiya — chuqur (18-dars)

Paronim juftlik Farq
эффекти́вный / эффе́ктный samarali / ko'zga tashlanuvchi
представи́ть / предоста́вить tanishtirmoq / bermoq
описка / отпи́ска yozuvdagi xato / quruq javob
дипломати́ческий / дипломати́чный diplomatiyaga oid / mohirona
пра́ктичный / практи́ческий tejamkor / amaliyotga oid
невежа / неве́жда qo'pol / bilimsiz

2.18. So'z yasash — okkazionalizm, neologizm (19-dars)

  • Neologizm: til talabi bilan paydo bo'lgan yangi so'z: сма́ртфон, блог, лайк.
  • Okkazionalizm: muallif "bir martalik" so'zi (badiiy effekt): громадьё (Mayakovskiy), обломовщина.
  • Potensial so'z: model bo'yicha yasalishi mumkin, lekin lug'atda yo'q: залайкать, отфотошопить.

2.19. Omonimiya, polisemiya, ko'chma ma'no (20-dars)

Hodisa Ta'rif Misol
омо́нимы shakli bir, ma'nosi bog'liq emas ключ (kalit / buloq)
омо́графы yozilishi bir, urg'usi har xil за́мок замо́к
омофо́ны talaffuzi bir, yozilishi har xil луг лук; плод плот
полисеми́я bir so'z — bog'liq ma'nolar нос (odam / kema / choynak)

2.20. Matn bog'lanishi — когезия (21-dars)

Vosita Vazifa Misol
анафора oldingiga olmosh bilan ishora Пришёл дире́ктор. Он сказа́л...
э́ллипсис takrorni tushirib qoldirish Я взял ко́фе, а он — чай
bog'lovchi vositalar mantiqiy ko'prik таки́м о́бразом, сле́довательно, ита́к
leksik takror/sinonim mavzu ipini ushlab turish учёный иссле́дователь он

2.21. Akademik yozuv (22–23-dars)

Janr Struktura / klishe
ilmiy maqola аннота́ция введе́ние ме́тоды результа́ты вы́вод; «В да́нной статье́ рассма́тривается...»
taqriz/sharh (реце́нзия) ba'zi tahlil + baho: «К досто́инствам рабо́ты сле́дует отнести́...»
referat/konspekt manbani siqib bayon: «А́втор утвержда́ет, что...»

2.22. Rasmiy-ish — murakkab hujjatlar (24-dars)

Hujjat Belgi
догово́р «Сторо́ны прише́ли к соглаше́нию о нижесле́дующем...»
уста́в / положе́ние moddalarga bo'linish, «настоя́щим положе́нием регули́руется...»
отчёт / протоко́л «СЛУ́ШАЛИ... ПОСТАНОВИ́ЛИ...», passiv, nominalizatsiya

2.23. Publitsistika — tahliliy janrlar (25-dars)

  • о́черк — badiiy-hujjatli tasvir (real voqea + obraz).
  • эссе́ — subyektiv, erkin fikr, muallif "men"i.
  • коло́нка / коммента́рий — dolzarb voqeaga tahliliy izoh.
  • Vosita: ritorik savol, murojaat, ekspressiv leksika, obrazlilik + dalil.

2.24. Notiqlik san'ati (26-dars)

  • Kompozitsiya: зачи́н (jalb qilish) основна́я часть (dalil) заключе́ние (chaqiriq).
  • Ishontirish: ло́гос (mantiq), па́фос (hissiyot), э́тос (obro'/ishonch).
  • Vosita: ritorik figuralar, takror, gradatsiya, pauza, ko'z bilan aloqa.

2.25. Tarjima muammolari (27-dars)

  • Реа́лия: milliy-madaniy so'z (борщ, самова́р, дача́ / palov, choyxona) — izohli tarjima yoki transliteratsiya.
  • Bezekvivalent leksika: тоска́, авось, суту́лый — to'g'ridan-to'g'ri tarjimasi yo'q, tushuntiriladi.
  • Soxta do'st (ло́жный друг): магазин (do'kon, jurnal), фами́лия (familiya, oila).

2.26. Madaniy-lingvistik kompetensiya (28-dars)

  • Pretsedent matn: hammaga tanish iqtibos: «А во́з и ны́не там», «Сча́стливые часо́в не наблюда́ют».
  • Allyuziya: yashirin ishora (adabiyot, tarix, Injil): «наш Га́млет», «тридцать сре́бреников».
  • Bu qatlamsiz publitsistika va badiiy matn to'liq tushunilmaydi.

2.27. Mavzuli lug'at — ilg'or/mavhum (29-dars)

  • Fan-texnika: иннова́ция, алгори́тм, гипо́теза.
  • Gumanitar: мировоззре́ние, самосозна́ние, дискурс.
  • Ijtimoiy-siyosiy: конце́нсус, легити́мность, толера́нтность.

3. ENG MUHIM 15 QOIDA/TUSHUNCHA (siqilgan takror kartochkasi)

  1. Bosqich fe'llari faqat несов: нача́ть/переста́ть/продолжа́ть чита́ть ( прочита́ть).
  2. Наста́ящее истори́ческое: o'tmish jonli tasvirda hozirgi zamonda beriladi: Иду́ я вчера́...; kelasi zamon kutilmagan harakatda: как закричи́т!
  3. Buyruq mayl ko'chma ma'noda: shart (Приди́ он во́время...), imtiyoz (будь он хоть ге́ний).
  4. Kelishik varianti uslubni belgilaydi: ча́шка ча́ю (so'zlashuv, qism) вкус ча́я; в лесу́ (o'rin) о ле́се.
  5. Predlog nozikligi: по оконча́нии (predl., "keyin"), благодаря́ (ijobiy sabab) из-за (salbiy).
  6. Nominalizatsiya = rasmiy uslub: помо́чь оказа́ть по́мощь; реши́ть приня́ть реше́ние. Haddan oshsa — kanselyarizm.
  7. Nozik bog'lovchilar: и́бо (chunki, kitobiy), тогда́ как (holbuki), по ме́ре того́ как (...sari), несмотря́ на то что (...ga qaramay).
  8. Subyektiv modallik: вряд ли/едва́ ли (dargumon), должно́ быть (taxmin), чего́ до́брого (noxush ehtimol).
  9. Ekspressiv sintaksis: инве́рсия, парцелля́ция (uzish), анафора (takror), града́ция (kuchayish), ritorik savol.
  10. Тема ре́ма: yangi/muhim ma'lumot neytral gapda oxirda; rema boshiga ko'chsa — kuchli ta'kid.
  11. Troplar: мета́фора (o'xshashlik: зо́лото воло́с), метони́мия (qo'shnilik: чита́ю Пу́шкина), эпи́тет, гипе́рбола, ли́тота, иро́ния.
  12. Registerni ajrating: архаи́зм (о́чи=глаза́) истори́зм (боя́рин, yo'qolgan narsa) neologizm (лайк) okkazionalizm (muallif so'zi).
  13. Kollokatsiyani juftlik bilan: проливно́й дождь, закады́чный друг, ка́рие глаза́, оказа́ть влия́ние ( сде́лать).
  14. Paronim juftligi: эффекти́вный (samarali)/эффе́ктный (ko'rkam); дипломати́ческий (sohaga oid)/дипломати́чный (mohir).
  15. Omonim turlari: омо́графы (за́мок/замо́к — urg'u), омофо́ны (луг/лук — talaffuz), полисеми́я (нос — bog'liq ma'nolar).

4. CHECKPOINT TEST (56 savol)

Qoida: kitobga qaramay yeching. Har savolga javobingizni daftaringizga yozib boring (A1, A2 … deb belgilang). Vaqt: taxminan 110–130 daqiqa. Tugatgach 5-bo'limdan tekshiring.

A bo'limi. Nozik grammatika — aspekt / zamon / mayl / kelishik / predlog (10 savol)

A1. To'g'ri aspektni tanlang (bosqich fe'li): Он на́чал ___ дипло́мную рабо́ту.   a) писа́ть    b) написа́ть

A2. To'g'ri aspektni tanlang (uzual, odatiy takror): Ка́ждое у́тро она́ ___ заря́дку.   a) сде́лает    b) де́лает

A3. Zamonni ko'chma ma'noda aniqlang. Gapdagi иду́ qanday ma'noda? Иду́ я вчера́ по у́лице и вдруг ви́жу ста́рого дру́га.

A4. Bo'sh joyni to'ldiring (kelasi zamon — kutilmagan tez harakat): Он молча́л, молча́л, а пото́м как ___ ! (кри́кнуть — baqirib yubormoq)

A5. Buyruq maylining ma'nosini aniqlang (bu buyruqmi?): Приди́ он во́время — ничего́ бы не случи́лось. приди́ bu yerda ___ ma'noni bildiradi.

A6. To'g'ri kelishik variantini tanlang (qism/miqdor, so'zlashuv): Нале́й мне ча́шку ___ .   a) ча́я    b) ча́ю

A7. To'g'ri shaklni qo'ying (o'rin ma'nosi, П. -у): Де́ти игра́ли в ___ . (лес)

A8. To'g'ri predlogli konstruksiyani tanlang (rasmiy, "...tugagach"): ___ университе́та он устро́ился на рабо́ту.   a) По́сле оконча́ния    b) По оконча́нии    v) ikkalasi ham to'g'ri, uslub farqi bilan

A9. To'g'ri predlogni tanlang (sabab — ijobiy salbiy): Мы победи́ли ___ упо́рной трениро́вке, но проигра́ли пе́рвый тайм ___ уста́лости.   (благодаря́ / из-за — har biriga birini qo'ying)

A10. Xatoni toping va to'g'rilang: Он продолжа́л прочита́ть кни́гу, не замеча́я вре́мени.

B bo'limi. Sintaksis — ekspressiv, so'z tartibi, oborot, bog'lovchi (8 savol)

B1. Ekspressiv figurani aniqlang: Он ушёл. Навсегда́. Без объясне́ний. bu ___ (figura nomi).

B2. Figurani aniqlang: Пришёл, уви́дел, победи́л. bu ___ (figura nomi).

B3. Nozik bog'lovchini tanlang (qarama-qarshilik — "holbuki"): Он молчи́т, ___ все жду́т отве́та.   a) тогда́ как    b) потому́ что    v) е́сли

B4. Bo'sh joyni kitobiy bog'lovchi bilan to'ldiring (sabab — tantanavor): Мы должны́ бере́чь приро́ду, ___ она́ — исто́чник жи́зни. (chunki, kitobiy)

B5. Bog'lovchini qo'ying (jarayon parallelligi — "...sari"): ___ разви́тия техноло́гий меня́ется и о́браз жи́зни. (...rivojlanishi sari)

B6. So'z tartibini emfatik qiling (sifatga kuchli ta'kid): Э́тот ю́ноша о́чень тала́нтлив. ___ (rema — "tala'ntlivligi" — boshiga).

B7. Ilmiy uslubda gapni sifatdosh oboroti bilan ixchamlashtiring: Фа́кторы, кото́рые влия́ют на кли́мат, многочи́сленны. Фа́кторы, ___ , многочи́сленны.

B8. Xatoni toping va tushuntiring (ravishdosh oboroti egasi): Прочита́в докла́д, вопро́сов у ауди́тории не оста́лось.

C bo'limi. Register / stilistika — uslub, trop, arxaizm (8 savol)

C1. Uslubni aniqlang: «Настоя́щим догово́ром сто́роны регули́руют поря́док взаи́мных расчётов». ___ uslub.

C2. Tropni aniqlang: «Весь за́л встал и зааплоди́ровал». (za'l = tomoshabinlar) ___ (trop nomi).

C3. Tropni aniqlang: «У неё бы́ло зо́лото воло́с и не́бо в глаза́х». ___ (trop nomi).

C4. Tropni aniqlang: «Я тебе́ ты́сячу раз говори́л!» ___ (trop nomi).

C5. Bu so'z arxaizmmi yoki historizmmi? Zamonaviy muqobilini yozing: о́чи ___ , tur: ___ .

C6. Bu so'z arxaizmmi yoki historizmmi? Sababini ayting: боя́рин tur: ___ .

C7. Iborada qanday trop bor va asl ma'no nima: «Ну ты и геро́й — от паука́ убежа́л!» trop: ___ , asl ma'no: ___ .

C8. Quyidagi so'zlarni uslub bo'yicha ajrating (so'zlashuv / neytral / kitobiy-tantanavor): вка́лывать, рабо́тать, труди́ться ___ .

D bo'limi. Leksikologiya — kollokatsiya / paronim / omonim / frazeologizm (10 savol)

D1. Kollokatsiya — to'g'ri intensifikatorni tanlang (jala): На у́лице ___ дождь.   a) си́льный    b) проливно́й    v) большо́й

D2. Kollokatsiya — to'g'ri funksional fe'lni tanlang: Компа́ния ___ перегово́ры с партнёрами.   a) де́лает    b) ведёт    v) берёт

D3. Kollokatsiya — "yaqin do'st"ni to'g'ri sifat bilan to'ldiring: Они́ ___ друзья́ с де́тства. (a'zayi jon)

D4. Paronimni to'g'ri tanlang: Э́то о́чень ___ ме́тод — он даёт результа́т при ми́нимуме затра́т.   a) эффекти́вный    b) эффе́ктный

D5. Paronimni to'g'ri tanlang: Он дал ___ отве́т, что́бы не реша́ть пробле́му по существу́.   a) описку    b) отпи́ску

D6. Omonim turini aniqlang: за́мок (qal'a) — замо́к (qulf) bu ___ (omograf / omofon / polisemiya).

D7. Omonim turini aniqlang: луг — лук (talaffuzi bir xil) bu ___ .

D8. Frazeologizm ma'nosini toping: а́хиллесова пята́ ___ (o'zbekcha) va manbasi ___ .

D9. Frazeologizmni tanlang (behuda, natijasiz ish): Все на́ши уси́лия оказа́лись ___ .   a) си́зифовым трудо́м    b) ма́нной небе́сной    v) второ́й нату́рой

D10. Xatoni toping va to'g'rilang (kollokatsiya): Э́то реше́ние игра́ет большо́е значе́ние для на́шей компа́нии.

E bo'limi. So'z yasash + matn bog'lanishi (6 savol)

E1. Bu so'z neologizmmi yoki okkazionalizmmi? сма́ртфон ___ , sabab: ___ .

E2. Bu so'z neologizmmi yoki okkazionalizmmi? громадьё (Mayakovskiy she'ridan) ___ .

E3. Potensial fe'l yasang (model bo'yicha): лайк + prefiks/qo'shimcha "layk bosmoq" ma'nosida so'zlashuv fe'li ___ .

E4. Matn bog'lanishida bo'sh joyni anafora (olmosh) bilan to'ldiring: В зал вошёл профе́ссор. ___ на́чал ле́кцию сра́зу.

E5. Ellipsis (takrorni tushirish) bilan gapni ixchamlashtiring: Я заказа́л ко́фе, а мой друг заказа́л чай. Я заказа́л ко́фе, а мой друг — ___ .

E6. Matnni bog'lovchi vosita bilan to'ldiring (xulosa/natija): Все аргуме́нты бы́ли рассмо́трены. ___ , мы прихо́дим к вы́воду о необходи́мости рефо́рм. (demak/shu tariqa)

F bo'limi. Akademik / rasmiy yozuv — klishe, janr (6 savol)

F1. Ilmiy maqola klishesini qo'ying (maqola boshlanishi): «В да́нной статье́ ___ вопро́с о влия́нии интерне́та на язы́к». (ko'rib chiqiladi — passiv)

F2. Janrni aniqlang: matn asar yutuq va kamchiliklarini tahlil qilib baho beradi, «К досто́инствам рабо́ты сле́дует отнести́...» klishesi bilan. bu ___ (janr).

F3. Rasmiy hujjat klishesini to'ldiring (shartnoma): «Сто́роны пришли́ к соглаше́нию о ___ ». (quyidagilar haqida)

F4. Fe'lni rasmiy nominalizatsiyaga aylantiring: «Комиссия рассмотре́ла зая́вку» «Комиссией ___ рассмотре́ние зая́вки». (amalga oshirildi/o'tkazildi)

F5. Protokol klishesini to'ldiring (majlis bayonnomasi tuzilishi): ___ : докла́д дире́ктора. ___ : утверди́ть план. (tingladilar / qaror qildilar — bosh harflarda)

F6. Uslub xatosini toping (kanselyarizm — ortiqcha idoraviy til) va soddalashtiring: Мной бы́ло при́нято реше́ние о произведе́нии поку́пки хле́ба.

G bo'limi. Madaniyat / tarjima / publitsistika (6 savol)

G1. Bu realiyani o'zbekchaga qanday berasiz va qanday usul (transliteratsiya/izoh): дача́ ___ .

G2. "Soxta do'st"ni (ложный друг) tuzoqqa tushmay tarjima qiling: Я купи́л журна́л в магази́не. магази́н = ___ ( nima emas).

G3. Bezekvivalent leksikani tushuntiring (bir so'z tarjima yo'q): тоска́ ___ (ma'nosi).

G4. Pretsedent matn/qanotli iborani izohlang: «А во́з и ны́не там». ma'nosi ___ , manbasi ___ .

G5. Publitsistik parchada qo'llanilgan asosiy vositani ayting: «Неуже́ли мы, лю́ди XXI ве́ка, останемся глухи́ к чужо́й беде́?» ___ (vosita nomi).

G6. Quyidagi publitsistik parchani o'zbekchaga tarjima qiling: «Язы́к — э́то не про́сто сре́дство обще́ния. Э́то па́мять наро́да, его́ душа́ и его́ бу́дущее. Поте́рять язы́к — зна́чит потеря́ть себя́».

H bo'limi. Yozma / produktiv (2 savol)

H1. Argumentli esse xulosa parchasini nozik bog'lovchilar va modallik bilan to'ldiring (3 ta bo'sh joy): ___ , цифровиза́ция открыва́ет но́вые возмо́жности. ___ , она́ несёт и ри́ски для приватно́сти. ___ , по́льзу и опа́сность необходи́мо взве́шивать одновреме́нно. (bir tomondan / boshqa tomondan / shunday qilib)

H2. 3–4 gaplik qisqa tahliliy parcha yozing (ruscha, C1 daraja) mavzuda: «Роль иностра́нных языко́в в совреме́нном ми́ре». Kamida ishlatishingiz shart: bitta nominalizatsiya (masalan, оказа́ть влия́ние / игра́ть роль), bitta nozik bog'lovchi (поско́льку / тогда́ как / несмотря́ на то что) va bitta kirish-modallik so'zi (безусло́вно / на мой взгляд).


5. JAVOBLAR KALITI (to'liq javob + izoh)

A bo'limi

  • A1. a) писа́ть. Izoh: bosqich fe'li нача́ть faqat несов infinitiv oladi ( нача́ть написа́ть).
  • A2. b) де́лает. Izoh: ка́ждое у́тро — takroriy odat (uzual ma'no) несов.
  • A3. иду́ bu yerda наста́ящее истори́ческое (tarixiy hozirgi zamon): o'tmish voqeasi jonlilik uchun hozirgi zamonda beriladi ("kecha ketyapman..." = ketayotgan edim).
  • A4. ...а пото́м как кри́кнет! Izoh: kelasi zamon shakli (сов) как + кри́кнет — kutilmagan, keskin harakatni ifodalaydi.
  • A5. приди́ bu yerda shart ma'nosini bildiradi (buyruq emas): "Agar u o'z vaqtida kelganida..." (= е́сли бы он пришёл во́время). Buyruq mayli ko'chma — ирреа́льное усло́вие.
  • A6. b) ча́ю. Izoh: qism/miqdor ma'nosi (родит. -у) — so'zlashuv varianti: ча́шка ча́ю. ча́я ham grammatik to'g'ri, lekin neytral-kitobiy.
  • A7. в лесу́. Izoh: o'rin ma'nosida в/на bilan o'rin (предло́жный) kelishigining urg'uli -у́ varianti: в лесу́, в саду́, на берегу́.
  • A8. v) ikkalasi ham to'g'ri, uslub farqi bilan. Izoh: по́сле оконча́ния — neytral; по оконча́нии (по + предл.) — rasmiy-kitobiy klishe, bir xil ma'no.
  • A9. ...победи́ли благодаря́ упо́рной трениро́вке... проигра́ли ...из-за уста́лости. Izoh: благодаря́ — ijobiy sabab (+ дат.), из-за — salbiy sabab (+ род.).
  • A10. Xato: продолжа́л прочита́ть. To'g'ri: продолжа́л чита́ть — bosqich fe'li продолжа́ть faqat несов infinitiv oladi.

B bo'limi

  • B1. парцелля́ция (parsellyatsiya). Izoh: yagona gap ekspressiya uchun mustaqil bo'laklarga uzilgan.
  • B2. града́ция (gradatsiya). Izoh: ma'no/kuch ortib boruvchi qator (Sezar iborasi — qanotli so'z ham).
  • B3. a) тогда́ как. Izoh: qarama-qarshilik bog'lovchisi — "holbuki, vaholanki".
  • B4. ...бере́чь приро́ду, и́бо она́ — исто́чник жи́зни. Izoh: и́бо — kitobiy/tantanavor "chunki".
  • B5. По ме́ре разви́тия техноло́гий... Izoh: по ме́ре (того́ как) — jarayonlar parallel o'zgarishini bildiradi ("...rivojlanishi sari").
  • B6. «Тала́нтлив э́тот ю́ноша!» Izoh: rema (тала́нтлив) gap boshiga ko'chirilib, kuchli emfatik ta'kid hosil qilindi (inversiya).
  • B7. Фа́кторы, влия́ющие на кли́мат, многочи́сленны. Izoh: aktiv hozirgi zamon sifatdoshi (влия́ть влия́ющий) ergash gapni siqadi.
  • B8. Xato: ravishdosh oborotining egasi bosh gap egasiga mos kelmaydi. Прочита́в harakatini bajaruvchi shaxs bo'lishi kerak, lekin bosh gapda ega yo'q (вопро́сов не оста́лось — egasiz gap). To'g'ri: Когда́ докла́д был прочи́тан, вопро́сов у ауди́тории не оста́лось (yoki: Прочита́в докла́д, ле́ктор отве́тил на все вопро́сы — bir ega).

C bo'limi

  • C1. rasmiy-ish (официа́льно-делово́й) uslub. Izoh: настоя́щим догово́ром, регули́руют поря́док, взаи́мных расчётов — klishe, nominalizatsiya, hissiyotsizlik.
  • C2. метони́мия. Izoh: зал (bino) — undagi odamlar o'rniga (qo'shnilik/o'rin-egasi bog'lanishi).
  • C3. мета́фора (+ эпи́тет). Izoh: зо́лото воло́с — o'xshashlik asosidagi ko'chirish (sochning tilloligi/qimmati); не́бо в глаза́х ham metafora.
  • C4. гипе́рбола. Izoh: ты́сячу раз — miqdorni bo'rttirib ta'kidlash.
  • C5. о́чи глаза́; tur: архаи́зм (zamonaviy sinonimi bor eskirgan so'z).
  • C6. боя́рин tur: истори́зм. Izoh: bu — yo'qolgan ijtimoiy tabaqa nomi; zamonaviy sinonimi yo'q, chunki narsaning o'zi tarixga ketgan.
  • C7. trop: иро́ния; asl ma'no: aslida u qo'rqoq (o'rgimchakdan qochgan), "geroy" teskari — kesatiq ma'noda.
  • C8. so'zlashuv: вка́лывать; neytral: рабо́тать; kitobiy-tantanavor: труди́ться.

D bo'limi

  • D1. b) проливно́й. Izoh: barqaror kollokatsiya проливно́й дождь (jala); си́льный mumkin, lekin большо́й дождь .
  • D2. b) ведёт. Izoh: funksional fe'l — вести́ перегово́ры ( де́лать/брать перегово́ры).
  • D3. закады́чные друзья́. Izoh: cheklangan moslikdagi intensifikator — закады́чный faqat друг bilan ("jonajon do'st").
  • D4. a) эффекти́вный. Izoh: "samarali, natija beruvchi". эффе́ктный — "ko'zga tashlanuvchi, ta'sirli ko'rinishli".
  • D5. b) отпи́ску. Izoh: отпи́ска — mohiyatan hal qilmaydigan "quruq javob". описка — yozuvdagi tasodifiy xato.
  • D6. омо́граф (omograf). Izoh: yozilishi bir xil, urg'usi va ma'nosi har xil (за́мок замо́к).
  • D7. омофо́н (omofon). Izoh: talaffuzi bir xil ([лук]), yozilishi va ma'nosi har xil (луг — o'tloq, лук — piyoz/kamon).
  • D8. а́хиллесова пята́zaif nuqta, ojiz tomon; manbasi — antik mifologiya (Axilles tovoni).
  • D9. a) си́зифовым трудо́м (Sizif mehnati — behuda, natijasiz og'ir ish). ма́нна небе́сная — kutilmagan noz-ne'mat; втора́я нату́ра — ikkinchi tabiat (odat).
  • D10. Xato: игра́ет большо́е значе́ние. To'g'ri: име́ет большо́е значе́ние (yoki игра́ет большу́ю роль). Izoh: kollokatsiya kesishmasi — игра́ть роль + име́ть значе́ние, aralashtirib bo'lmaydi.

E bo'limi

  • E1. сма́ртфонneologizm. Sabab: til talabi bilan (yangi narsa paydo bo'lgani uchun) kirib kelgan, endi umumiste'moldagi so'z.
  • E2. громадьёokkazionalizm. Izoh: Mayakovskiy yaratgan "bir martalik" muallif so'zi, badiiy effekt uchun; umumtilda yo'q.
  • E3. лайкнуть (yoki so'zlashuv залайкать). Izoh: чужой o'zakka rus fe'l qo'shimchasi — potensial/so'zlashuv fe'li.
  • E4. В зал вошёл профе́ссор. Он на́чал ле́кцию сра́зу. Izoh: anafora — olmosh (он) oldingi otga (профе́ссор) ishora qilib, matnni bog'laydi.
  • E5. ...а мой друг — чай. Izoh: ellipsis — takroriy kesim (заказа́л) tushirilib, o'rniga tire qo'yiladi.
  • E6. ...рассмо́трены. Таки́м о́бразом (yoki сле́довательно), мы прихо́дим к вы́воду... Izoh: xulosa/natija bog'lovchi vositasi matnni mantiqan yakunlaydi.

F bo'limi

  • F1. «В да́нной статье́ рассма́тривается вопро́с...». Izoh: ilmiy klishe — passiv (-ся) shakli, muallif "men"i yashiriladi.
  • F2. реце́нзия (taqriz/sharh). Izoh: asarni tahlil qilib baho beruvchi janr; к досто́инствам... сле́дует отнести́ — tipik klishe.
  • F3. «...пришли́ к соглаше́нию о нижесле́дующем». Izoh: shartnoma klishesi — о нижесле́дующем ("quyidagilar haqida").
  • F4. «Комиссией бы́ло произведено́ рассмотре́ние зая́вки». Izoh: nominalizatsiya + passiv (произвести́ рассмотре́ние) — rasmiy uslub; bajaruvchi творит. (комиссией).
  • F5. СЛУ́ШАЛИ: докла́д дире́ктора. ПОСТАНОВИ́ЛИ (yoki РЕШИ́ЛИ): утверди́ть план. Izoh: bayonnoma (протоко́л) klishesi — bosh harflarda СЛУ́ШАЛИ / ПОСТАНОВИ́ЛИ.
  • F6. Kanselyarizm. To'g'ri (sodda): Я реши́л купи́ть хлеб. Izoh: бы́ло при́нято реше́ние о произведе́нии поку́пки — ortiqcha nominalizatsiya zanjiri; jonli fe'l bilan almashtiriladi.

G bo'limi

  • G1. дача́transliteratsiya + izoh: "dacha" (shahar tashqarisidagi bog'-hovli/dala hovli). Izoh: to'g'ridan-to'g'ri o'zbekcha ekvivalenti yo'q — realiya.
  • G2. магази́н = do'kon ( "jurnal/magazin" emas). Izoh: soxta do'st — ovozdosh, lekin ma'no boshqa. To'g'ri tarjima: "Men do'kondan jurnal sotib oldim".
  • G3. тоска́ich-ichdan ezuvchi ma'yuslik/g'am-anduh, sog'inch aralash zerikish. Izoh: bir so'zli aniq o'zbekcha (yoki inglizcha) ekvivalenti yo'q — bezekvivalent leksika, tushuntirib beriladi.
  • G4. «А во́з и ны́не там» — ma'nosi: ish joyidan qimirlamadi, hech narsa o'zgarmadi (harakat qilinsa-da, natija yo'q); manbasi — Krilovning "Oqqush, cho'rtan va qisqichbaqa" masali.
  • G5. ритори́ческий вопро́с (ritorik savol) + murojaat. Izoh: неуже́ли...? javob talab qilmaydi, o'quvchini his-tuyg'uga chorlaydi (publitsistik vosita).
  • G6. «Til — bu shunchaki muloqot vositasi emas. Bu — xalqning xotirasi, uning ruhi va uning kelajagi. Tilni yo'qotish — o'zini yo'qotish demakdir». Izoh: поте́рять... зна́чит потеря́ть — parallel konstruksiya, publitsistik ta'sir.

H bo'limi

  • H1. С одно́й стороны́, цифровиза́ция открыва́ет но́вые возмо́жности. С друго́й стороны́, она́ несёт и ри́ски. Таки́м о́бразом, по́льзу и опа́сность необходи́мо взве́шивать одновреме́нно. Izoh: qarama-qarshi qo'yish + xulosa zanjiri (har biri to'g'ri bo'lsa — 1 ball).
  • H2. Namuna (baholash mezoni bilan): «Иностра́нные языки́ игра́ют огро́мную роль в совреме́нном ми́ре, поско́льку они́ открыва́ют до́ступ к зна́ниям и культу́рам. Безусло́вно, владе́ние языко́м оказы́вает влия́ние на карье́ру и мышле́ние челове́ка. Несмотря́ на то что перево́дчики стано́вятся всё точне́е, живо́е зна́ние языка́ ниче́м не замени́мо». Baholash: nominalizatsiya (игра́ть роль / оказа́ть влия́ние) — 1 element; nozik bog'lovchi (поско́льку / несмотря́ на то что) — 1 element; modallik (безусло́вно) — 1 element. Uchtadan kamida ikkitasi to'g'ri ishlatilsa — 1 ball; grammatik toza va mavzuga mos bo'lsa — to'liq.

6. BAHOLASH SHKALASI

Har to'g'ri javob — 1 ball. Ko'p qismli savollarda (masalan, A9, C7, D8, H1, H2) har bir to'g'ri element yaxlitlanadi: savolning yarmidan ko'pi to'g'ri bo'lsa — 1 ball. Jami 56 ball.

Ball Daraja Xulosa
51–56 A'lo C1 mustahkam! ТРКИ-3 formatiga tayyorsiz. C2 ga bemalol o'tavering.
43–50 Yaxshi Ilg'or bosqichni puxta egallagansiz. Xato qilgan bloklarni bir bor takrorlang.
34–42 O'rtacha Tizim bor, lekin nozik joylar bo'sh. Quyidagi darslarni takrorlang.
< 34 Takrorlash shart C2 ga o'tmang. C1 ni qayta mustahkamlang.

Qaysi blok past bo'lsa — o'sha darslarga qayting:

  • A bloki past 2-dars (aspekt C1 nozikliklari), 3-dars (zamon ko'chma), 4-dars (mayl nozik), 5-dars (kelishik variantlar), 6-dars (predloglar nozik).
  • B bloki past 7-dars (sifatdosh/ravishdosh stilistik), 9-dars (nozik bog'lovchilar), 11-dars (ekspressiv sintaksis), 12-dars (so'z tartibi).
  • C bloki past 13-dars (adabiy uslub, troplar), 14-dars (so'zlashuv nozik), 15-dars (arxaizm/kitobiy).
  • D bloki past 16-dars (frazeologiya chuqur), 17-dars (kollokatsiya ilg'or), 18-dars (paronimiya), 20-dars (omonimiya/polisemiya).
  • E bloki past 19-dars (okkazionalizm/neologizm), 21-dars (matn bog'lanishi/kogeziya).
  • F bloki past 8-dars (nominalizatsiya), 22-dars (ilmiy maqola), 23-dars (sharh/taqriz), 24-dars (murakkab hujjatlar).
  • G bloki past 25-dars (publitsistika), 27-dars (tarjima muammolari), 28-dars (madaniy kompetensiya).
  • H bloki past 10-dars (modallik), 25–26-dars (publitsistika/notiqlik); ko'proq esse va tahliliy matn mashq qiling.

Maslahat: 43 balldan kam olsangiz, xafa bo'lmang. Bu — test emas, oyna. U sizga aynan nimani mustahkamlash kerakligini ko'rsatadi. C1 darajasi nozikliklar darajasi — bu yerda "deyarli to'g'ri" ham ma'no soyasini o'zgartiradi. Bir hafta takrorlab, testni qaytadan yeching — natija albatta o'sadi.


7. C2 GA O'TISH TAYYORLIGI — nima kutilishi

Agar 43+ ball olgan bo'lsangiz, siz C2 (Mahorat) darajaga tayyorsiz. Bu — g'ayrioddiy yutuq: dunyodagi rus tili o'rganuvchilarning juda oz qismi bu cho'qqiga yetadi. C1 da siz tilning nozik soyalarini — ko'chma zamon va mayl, kelishik/predlog variantlari, nominalizatsiya, nozik bog'lovchilar, subyektiv modallik, ekspressiv sintaksis, troplar, chuqur frazeologiya va kollokatsiya, matn bog'lanishi, akademik va rasmiy yozuv, publitsistika, notiqlik, tarjima va madaniy kompetensiyani — egalladingiz. C2 (Mahorat) darajada sizni nima kutadi:

1. Native-mahorat (ona tili darajasidagi tuyg'u). C1 da siz "deyarli xatosiz" gapirdingiz. C2 da farq ko'zga ko'rinmaydigan darajada nozik bo'ladi: ona tilida so'zlashuvchining o'zi ham anglamaydigan intuitiv normalar, ohang, ritm va "shunday deyilmaydi" tuyg'usi.

2. Stilistika cho'qqisi. Bir fikrni o'nlab uslub va ohangda — rasmiy hujjatdan tortib she'riy nasrgacha — mukammal ijro etasiz. Uslublararo o'yin, aralashtirish va ataylab buzish (stilizatsiya) sizning quroliingizga aylanadi.

3. So'z o'yini va lingvistik ijod. Kalambur (игра́ слов), qofiya, alliteratsiya, okkazionalizm yaratish, hazil va yashirin ma'no qatlamlari. C2 da til — nafaqat vosita, balki badiiy material.

4. Adabiy til va chuqur madaniy savodxonlik. Klassik va zamonaviy adabiyot, pretsedent matnlar, allyuziyalar, madaniy kodlarni erkin o'qish va ishlatish. Matn "ostidagi" ma'noni — kinoya, tagma'no, madaniy ishorani — his qilasiz.

5. Mintaqaviy va ijtimoiy farqlar. Dialekt xususiyatlari, ijtimoiy va kasbiy nutq registrlarini tanish va farqlash; nutqdan so'zlovchining kelib chiqishi va maqomini "o'qish".

6. ТРКИ-4 (C2) — eng yuqori sertifikat. Xalqaro tizimning yakuniy bosqichi: filolog-mutaxassis darajasidagi til bilimi. Bu daraja tarjimon, muharrir, o'qituvchi va diplomat kasblari uchun eshik ochadi.

Oxirgi so'z: A1 da siz poydevorni qo'ydingiz, A2 da butun tizimni o'rnatdingiz, B1 da unga nafislik, B2 da aniqlik va uslub, C1 da esa nozik tuyg'u va mahorat qo'shdingiz. Endi siz murakkab ilmiy matnni yozasiz, publitsistik maqolada fikringizni obrazli asoslaysiz, rasmiy hujjatni tuzasiz va notiq sifatida auditoriyani ishontirasiz. C2 — bu mahoratning eng yuqori pog'onasi: siz "ustadan" "san'atkorga" aylanasiz — til sizning qo'lingizda musiqa asbobiga aylanadi. Siz allaqachon hayratlanarli yo'lni bosib o'tdingiz. Уда́чи! (Omad!) C2 — 1-darsda ko'rishguncha.

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
C1 — 30-dars: YAKUNIY takror + checkpoint test (ТРКИ-3) — Wisar