WisarWisar
Rus tili kursi/C1 Ilgor27 daqiqa

C1 — 27-dars: Tarjima muammolari (русo'zbek nozik holatlar) — безэквивале́нтная ле́ксика, реа́лии, ло́жные друзья́ перево́дчика, ка́лька va tarjima usullari

C1 — ILG'OR · 27-dars


1. Dars nomi va maqsad

Bir tajriba bilan boshlaymiz. Rus tilidagi тоска́ so'zini o'zbekchaga bir so'z bilan tarjima qilib ko'ring. "G'am"mi? Yo'q, kuchsizroq. "Sog'inch"mi? Faqat bir qismi. "Zerikish"mi? Umuman boshqa. Aslida тоска́ — bu "sababi ko'pincha noma'lum, ich-etni ezuvchi, ruhni qamrab oluvchi mahzunlik, allaqanday yo'qotilgan narsaga intilish" — buni bitta o'zbek so'zi qamramaydi. Endi teskarisini sinang: hashar so'zini rus tiliga bir so'z bilan bering. Субботник? Yaqin, lekin bir xil emas. Mana shu — ikki tilning bir-biriga to'liq mos kelmasligi — bugungi darsning yuragi.

C1 darajada siz endi tilni yopiq tizim sifatida emas, boshqa til bilan yonma-yon turgan tizim sifatida ko'rasiz. Bu dars tarjimonlik kasbi haqida emas — bu dars til nozikliklari haqida; biz tarjimani shunchaki oyna sifatida ishlatamiz. Ikki tilni bir-biriga qo'yganda til qayerda "yorilishini", qayerda so'z-so'zga mos kelmasligini, qayerda grammatika boshqacha "o'ylashini" ko'rsatamiz. Aynan shu chegara nuqtalari — ona tili sohibi beixtiyor his qiladigan, chet ellik esa aynan xato qiladigan joylar.

Nega bu C1 uchun muhim? Chunki A1–B1 da siz so'zni so'zga almashtirib gapirgansiz: "stol" стол, "kitob" кни́га. B2 da bu ko'pincha ishlagan. Lekin C1 darajada aynan shu "so'z-so'zga almashtirish" odati sizni xatoga boshlaydi: dush qabul qilmoq deb tarjima qilsangiz — ruscha принима́ть душ to'g'ri, lekin o'zbekchaga "dush qabul qilmoq" deb qaytarsangiz g'aliz; sog'indim seni ni я скуча́ю тебя́ desangiz — xato (to'g'risi скуча́ю по тебе́). Bu — kalka deb ataladigan tuzoq. Bugun siz shu tuzoqlarni tanib olishni o'rganasiz.

Dars oxirida siz quyidagilarni erkin qila olasiz:

  • безэквивале́нтная ле́ксика (ekvivalentsiz leksika) va реа́лии (realiya) ni tanish — bir tilda bor, ikkinchisida so'z bo'lmagan tushunchalar;
  • ло́жные друзья́ перево́дчика ("tarjimonning soxta do'stlari") ni farqlash — o'xshash eshitiladi, lekin ma'nosi boshqa so'zlar;
  • ка́лька (so'zma-so'z tarjima) xatosini tanib, undan qochish — fe'l boshqaruvi, harakat fe'llari, turg'un birikmalarda;
  • grammatik farqlar ni tarjimada ko'rish: rus aspekti o'zbek, rus rodi o'zbek jinssizligi, rus kelishigi o'zbek, ты/вы sen/siz;
  • tarjima usullari ni qo'llash: транскри́пция · ка́лька · ана́лог · описа́тельный перево́д · компенса́ция;
  • полисеми́я va kontekst ni tarjimada boshqarish — bir so'z, o'nlab tarjima.

Urg'u belgisi: ruscha so'zlarni urg'uli unli ustida ´ bilan beramiz — тоска́, просто́р, аво́сь, реа́лия, ка́лька, безэквивале́нтный. O'zbekcha — toza lotin, rasmiy "siz". Bu darsda ikki til yonma-yon turgani uchun ayniqsa diqqat qiling: har bir juftlikda qaysi til qaysi so'zda ekanini aniq ajrating.


2. Avvalgi darslardan takror

Bugungi dars uchta poydevorga tayanadi — ular C1 ning avvalgi leksikologik darslarida qo'yilgan.

Poydevor 1 — frazeologiya (16-dars). Siz frazeologizm butun ma'no birligi ekanini, uni so'zma-so'z tarjima qilib bo'lmasligini ko'rgansiz: бить баклу́ши — "yog'och kesaklarni urmoq" emas, "bekorchilik qilmoq". Bugun aynan shu qoida tarjima nuqtai nazaridan yangraydi: frazeologizmni ikkinchi tilga so'zma-so'z o'girsangiz — ma'no yo'qoladi. Tarjimada ibora ekvivalent ibora yoki tavsif bilan beriladi.

Poydevor 2 — paronimiya va leksik qiyinliklar (18-dars). O'sha darsda siz bir til ichida o'xshash so'zlar (надева́ть/одева́ть) chalkashishini ko'rgansiz. Bugun bu hodisa ikki til orasida takrorlanadi: ло́жные друзья́ перево́дчика — bu, aslida, tillararo paronim. Rus интеллиге́нтный va xalqaro intelligent — tovushi bir, ma'nosi boshqa.

Poydevor 3 — omonimiya va polisemiya (20-dars). Siz bir so'z ichida bog'liq ma'nolar tarmog'i (полисеми́я) yashashini ko'rgansiz: идти́ — yurmoq, yog'moq, yurishmoq (soat), namoyish etilmoq... Bugun siz shuni ko'rasiz: polisemiya tarjimada tarqaladi — ruscha bir идти́ o'zbekchada beshta boshqa fe'lga bo'linadi. Kontekst har safar boshqa tarjimani talab qiladi.

text
16-dars (frazeologiya)    iborani so'zma-so'z tarjima QILMANG
18-dars (paronimiya)      til ICHIDA o'xshash so'z chalkashadi
20-dars (polisemiya)      bir so'z, ko'p bog'liq ma'no
─────────────────────────────────────────────────────────────
27-dars (tarjima)         shu uch hodisa IKKI TIL orasida namoyon bo'ladi

Muhim bog'lanish: avvalgi darslarda siz hodisalarni bir til ichida o'rgandingiz. Bugun ikkinchi til — o'zbek tili — nazorat vositasi bo'lib xizmat qiladi: rus tilining nozikligi aynan o'zbekchaga o'girganda "ko'rinib qoladi". Tarjima — bu til tuzilishini ko'radigan mikroskop.

Tez mashq: рука́ so'zini o'zbekchaga tarjima qiling. Bitta so'z yetadimi? (Javob: yo'q — ruscha рука́ ham "qo'l" (kaft), ham "bilak", ham butun "qo'l"ni bildiradi; o'zbekchada bu chegaralar boshqacha. Bu — tarjima muammosi.)


3. Asosiy tushuntirish

Bugungi mavzu beshta katta muammo atrofida quriladi — har biri ikki tilning bir-biriga to'liq mos kelmasligining bir ko'rinishi.

text
TARJIMA MUAMMOLARI — besh yo'nalish:
   1. БЕЗЭКВИВАЛЕ́НТНАЯ ЛЕ́КСИКА va РЕА́ЛИИ — bir tilda bor, boshqasida so'z yo'q
   2. ЛО́ЖНЫЕ ДРУЗЬЯ́ ПЕРЕВО́ДЧИКА       — o'xshash, lekin ma'nosi boshqa
   3. КА́ЛЬКА                            — so'zma-so'z tarjima XATOSI
   4. ГРАММАТИ́ЧЕСКИЕ РАЗЛИ́ЧИЯ           — aspekt · rod · kelishik · siz/sen
   5. ПОЛИСЕМИ́Я va KONTEKST             — bir so'z, o'nlab tarjima
   + TARJIMA USULLARI (yechim vositalari): транскри́пция · ка́лька ·
     ана́лог · описа́тельный перево́д · компенса́ция

3.1. БЕЗЭКВИВАЛЕ́НТНАЯ ЛЕ́КСИКА va РЕА́ЛИИ — ekvivalentsiz leksika

Ta'rif: безэквивале́нтная ле́ксика — bir tilda mavjud bo'lgan, lekin ikkinchi tilda tayyor bir so'zli ekvivalenti yo'q so'zlar. Ularning eng katta guruhi — реа́лии (realiya): muayyan xalqning turmushi, tabiati, tarixi, urf-odatiga xos, boshqa madaniyatda uchramaydigan narsa va tushunchalar.

a) Rus realiyalari (o'zbekchada tayyor so'z yo'q):

text
МОШ TURMUSH / TAOM
   щи        — karam bilan pishirilgan rus sho'rvasi (aynan ekvivalent yo'q)
   борщ      — lavlagili qizil rus/ukrain sho'rvasi
   квас      — javdar nonidan achitilgan salqin ichimlik
   ва́ленки   — kigizdan bosilgan qishki poyabzal
   самова́р   — choy qaynatadigan metall idish
   да́ча      — shahar tashqarisidagi yozgi hovli-bog'

MADANIYAT / TARIX
   суббо́тник — dam olish kunidagi ixtiyoriy jamoat mehnati
   ма́сленица — bahorni kutib olish, quymoq bayrami
   копе́йка   — rublning yuzdan bir bo'lagi (mayda pul)

RUHIYAT / TUSHUNCHA (eng qiyin guruh!)
   тоска́     — ich-etni ezuvchi, sababsiz mahzunlik-intilish
   просто́р   — ko'z yetmas keng, ochiq makon (ozodlik hissi bilan)
   у́даль     — jasoratli, jo'shqin, bepisand dovyuraklik
   аво́сь     — "ehtimol o'zi o'ng kelar" degan xayolparast umid

b) O'zbek realiyalari (rus tilida tayyor so'z yo'q):

text
palov (osh)  — o'zbek milliy taomi (плов deb transkripsiya qilinadi)
mahalla      — an'anaviy qo'shnichilik-hududiy jamoa (маха́лля)
hashar       — jamoa bo'lib, bepul yordamlashish (субботник — taxminan)
sumalak      — Navro'zda pishiriladigan bug'doy may'izidan taom
do'ppi       — o'zbek milliy bosh kiyimi (тюбете́йка — yaqin)
kelin        — yangi kelin, oiladagi maxsus maqom (неве́стка — qisman)

Diqqat qiling: hashar ni ruscha субботник bilan berish taxminan to'g'ri, lekin bir xil emas — субботник sovet davri shahar mehnati, hashar esa qadimiy qishloq an'anasi. Bu — realiyaning tarjimadagi asosiy qiyinligi: yaqin bor, aniq yo'q.

DIQQAT — realiyani qanday tarjima qilamiz? Uch yo'l bor (batafsil 3.6-bo'limda): (1) transkripsiya — so'zni o'z tovushi bilan ko'chirib olish: плов, махалля, самовар; (2) tavsif — izohlash: тоска́ "ich-etni ezuvchi mahzunlik"; (3) analog — taxminan yaqin so'z: hashar субботник. Ko'pincha ikkitasi birga ishlatiladi: transkripsiya + izoh (dácha — shahar chetidagi yozgi hovli).

3.2. ЛО́ЖНЫЕ ДРУЗЬЯ́ ПЕРЕВО́ДЧИКА — soxta do'stlar

Ta'rif: ло́жные друзья́ перево́дчика ("tarjimonning soxta do'stlari") — ikki tilda o'xshash eshitiladigan yoki yoziladigan, lekin ma'nosi boshqacha so'zlar. Ular "tanish" ko'ringani uchun xatoga boshlaydi — go'yo do'st, aslida tuzoq.

a) Rus–o'zbek tillararo omonimlar (bir xil eshitiladi, ma'no boshqa):

text
RUSCHA (ma'nosi)                    O'ZBEKCHA (ma'nosi)
сон  [son] — uyqu, tush            son — raqam, miqdor
бор  [bor] — qarag'ayzor           bor — mavjud, bor
май  [may] — may oyi (oy nomi)     may — sharob, ichimlik
бой  [boy] — jang, urush           boy — badavlat, boy odam
рад  [rat] — xursand, mamnun       rad — rad etish, inkor

Bunday so'zlar tovushi bir xil bo'lgani uchun quloqni chalg'itadi: ruscha я рад ("men xursandman") ni o'zbekcha "rad" (inkor) bilan aralashtirmang.

b) Xalqaro soxta do'stlar (ikkala tilga ham o'zlashgan, lekin rus tilida ma'nosi boshqa):

Bu guruh — C1 uchun eng xavflisi, chunki bu so'zlar o'zbek tiliga ham (ko'pincha ingliz tili orqali) o'zlashgan, va o'quvchi rus tilidagi ma'nosini "bilaman" deb o'ylaydi:

text
RUSCHA so'z          RUSCHA ma'nosi (TO'G'RI)        Xato kutilgan ma'no
интеллиге́нтный      madaniyatli, ziyoli, odobli    ≠ "aqlli" (intelligent)
симпати́чный         chiroyli, yoqimtoy             ≠ "hamdard" (sympathetic)
магази́н             do'kon                         ≠ "jurnal" (magazine)
арти́ст              aktyor, sahna ijrochisi        ≠ faqat "rassom" (artist)
декада              o'n kunlik davr                ≠ "o'n yil" (decade)
аккура́тный          ozoda, batartib                ≠ "aniq" (accurate)
фами́лия             familiya (nasab nomi)          ≠ "oila" (family)
конди́тер            qandolatchi                    ≠ "konditsioner"

Masalan, интеллиге́нтный челове́к — bu "aqlli odam" emas, "madaniyatli, ziyoli, tarbiyali odam". "Aqlli" — у́мный. Bu farqni bilmaslik C1 darajada darrov sezilib qoladi.

DIQQAT — soxta do'st va haqiqiy o'zlashma farqi: hamma o'xshash so'z ham soxta do'st emas! Кни́га — kitob? Yo'q, bular umuman o'xshamaydi. Стол — stol? Bu haqiqiy o'zlashma — ma'nosi ham bir xil (stol), demak xavfsiz. Soxta do'st — faqat tovushi bir, ma'nosi ayri bo'lgan juftlik. Har o'xshash so'zni ko'rganda bitta savol bering: ma'nosi ham bir xilmi? Agar "ha" — do'st haqiqiy; agar "yo'q" — bu tuzoq.

3.3. КА́ЛЬКА — so'zma-so'z tarjima xatosi

Ta'rif: ка́лька — bir tildagi ibora yoki konstruksiyani ikkinchi tilga so'zma-so'z, tuzilishini saqlab tarjima qilish. Ba'zan bu til boyligini oshiradi (небоскрёб — ingliz skyscraper dan kalka, "osmono'par"), lekin ko'pincha bu — XATO, chunki har til o'z birikma qoidasiga ega.

a) Turg'un birikma kalkasi (eng ko'p uchraydigan xato):

text
XATO (kalka)                       TO'G'RI                          Izoh
душ прини́мать                     принима́ть душ  (bu rus normasi)
"dush qabul qilmoq" (o'zb)        o'zb: dush olmoq / cho'milmoq   o'zbekcha "qabul qilmoq"
                                                                     bu yerda g'aliz
принима́ть реше́ние  (рус)         o'zb: qaror qabul qilmoq       (bu holatda mos)
приня́ть уча́стие  (рус)          o'zb: ishtirok etmoq           "ishtirok qabul
                                                                     qilmoq" — XATO

Har tilning o'z "yordamchi fe'li" bor: rus принима́ть (душ, реше́ние, уча́стие) — o'zbekchada har birida boshqacha (dush olmoq, qaror qabul qilmoq, ishtirok etmoq). Bularni bittalab yodlash kerak.

b) Fe'l boshqaruvi (kelishik) kalkasi — juda xavfli:

O'zbekcha kelishikni rus tiliga so'zma-so'z ko'chirsangiz — xato:

text
O'ZBEKCHA (kelishik)         XATO kalka                  TO'G'RI RUSCHA
seni sog'indim               скуча́ю тебя́               скуча́ю по тебе́  (по + предл.)
undan foydalanmoq            по́льзоваться от           по́льзоваться чем  (творит.)
unga uylanmoq                жени́ться к                жени́ться на ком  (на + предл.)
kimdandir qo'rqmoq           боя́ться от                боя́ться кого́/чего́  (родит.)
nimadir haqida o'ylamoq      ду́мать про /о чём        (ikkalasi mumkin)
futbol o'ynamoq              игра́ть футбо́л            игра́ть в футбо́л  (в + вин.)
gitara chalmoq               игра́ть гита́ру            игра́ть на гита́ре  (на + предл.)

Bu yerda tuzoq shuki: o'zbek tilida "seni sog'indim" — tushum kelishigi (seni), o'quvchi shuni rus tiliga ko'chirib скуча́ю тебя́ deydi. Lekin rus tili bu fe'l bilan по + предложный talab qiladi: скуча́ю по тебе́.

c) Harakat fe'llari kalkasi (o'zbek rus yo'nalishida):

O'zbek tilida bitta bormoq fe'li bor; rus tilida esa bir necha harakat fe'li — kontekstga qarab tanlanadi:

text
O'ZBEKCHA "bormoq"    qaysi rus fe'li? (kontekst hal qiladi)
Ishga (piyoda) boraman    Я иду́ на рабо́ту.      (bir marta, hozir, piyoda)
Ishga (mashinada) boraman Я е́ду на рабо́ту.      (transportda)
Har kuni ishga boraman    Я хожу́ на рабо́ту.     (takroriy, odat — ходи́ть)
Toshkentga boraman        Я е́ду в Ташке́нт.      (uzoq, transportda)

O'zbekcha "boraman" — bir so'z; rus tilida esa иду́ / е́ду / хожу́ / е́зжу — yo'nalish, takror va harakat usuli farqi. (Bu — B1 harakat fe'llari darsining tarjimadagi aksi.)

DIQQAT — kalka har doim xato emas! Ba'zi kalkalar tilga singib ketgan va norma bo'lib qolgan: вре́мя — де́ньги (ingliz time is money), o'zbek vaqt — pul. Bu — "yaxshi kalka". Xato kalka esa — tabiiy bo'lmagan, ona tili sohibi hech qachon aytmaydigan birikma: скуча́ю тебя́, игра́ть футбо́л. Farqni bilish uchun bitta mezon: ona tili sohibi shunday deydimi? Shubhalansangiz — kalka qilmang, tayyor rus birikmasini yodlang.

3.4. ГРАММАТИ́ЧЕСКИЕ РАЗЛИ́ЧИЯ — grammatik farq tarjimada

Ikki til nafaqat so'zlar bilan, balki grammatik tuzilish bilan ham farq qiladi. Bu farqlar tarjimada aniq ko'rinadi.

a) Rus aspekti o'zbek tuslanishi. Rus tilida tugallangan/tugallanmagan aspekt (СВ/НСВ) grammatik juftlik bilan beriladi (писа́ть — написа́ть). O'zbek tilida bu asosan kontekst va yordamchi fe'llar bilan uzatiladi:

text
Я чита́л кни́гу.      — Men kitob o'qidim / o'qiyotgan edim.  (НСВ — jarayon)
Я прочита́л кни́гу.   — Men kitobni o'qib chiqdim / o'qib bo'ldim. (СВ — natija)

O'zbekchada "o'qidim" ikkala holatga ham mos kelishi mumkin — aniqlik "o'qib chiqdim", "o'qib bo'ldim" (yakunlanganlik) bilan beriladi. Ruschadan o'zbekchaga o'girganda СВ ni "-ib bo'lmoq / -ib chiqmoq" bilan uzatish tabiiy.

b) Rus rodi o'zbek jinssizligi. Rus tilida jins (род) bor — он / она́ / оно́; o'zbek tilida yo'q — hammasi "u":

text
RUSCHA             O'ZBEKCHA
он пришёл           u keldi
она́ пришла́         u keldi           bir xil! jins yo'qoladi
оно́ пришло́         u keldi

Teskari yo'nalishda esa muammo: o'zbekcha "u keldi" ni rus tiliga o'girganda jinsni tanlash shart — он пришёл yoki она́ пришла́? Buni faqat kontekst aytadi. Aynan shu sabab o'zbek o'quvchi rus tilida o'tgan zamon fe'lining jinsini ("пришёл/пришла́") ko'p unutadi.

c) Rus kelishigi o'zbek kelishigi. Ikkala tilda ham 6 ta kelishik bor, lekin ular mos kelmaydi. Masalan, rus творительный (kim/nima bilan) o'zbekchada goh "-da", goh "bilan", goh boshqa vosita bilan beriladi:

text
писа́ть карандашо́м   — qalam bilan yozmoq   (творит.  "bilan")
горди́ться сы́ном     — o'g'lidan faxrlanmoq (творит.  "-dan")
рабо́тать учи́телем   — o'qituvchi bo'lib ishlamoq (творит.  "bo'lib")

Bir rus kelishigi — uch xil o'zbek vositasi. Shuning uchun "kelishikni kelishikka" almashtirish kalka xatosiga olib keladi.

d) Ты/вы sen/siz. Ikkala tilda ham "sen/siz" farqi bor, lekin chegarasi bir xil emas:

text
рус. ты  — yaqin, tanish, tengdosh, bola bilan
рус. вы  — hurmat, notanish, kattaga, rasmiy
o'zb. sen — yaqin, tengdosh, bola bilan
o'zb. siz — hurmat, notanish, kattaga

Asosan mos keladi, lekin nozik farq bor: o'zbek tilida kattalarga (ota-ona, ustoz) deyarli doim "siz", hatto yaqin bo'lsa ham; rus tilida ota-onaga ko'pincha ты. Shuning uchun rus filmidagi bolaning onasiga ты deyishini o'zbekchaga o'girganda "siz" qilib berish tabiiy — aks holda o'zbek quloqiga qo'pol tuyuladi. Bu — madaniy moslashtirish (28-darsning mavzusi).

DIQQAT: grammatik farqni tarjimada so'z bilan qoplab bo'lmaydi — uni qayta qurish kerak. Rus jinsini o'zbekchada berib bo'lmasa, agar muhim bo'lsa, so'z qo'shiladi ("u — ayol kishi — keldi"). Rus aspektini o'zbekchada yordamchi fe'l uzatadi. Grammatik farq — tarjimaning eng chuqur qatlami.

3.5. ПОЛИСЕМИ́Я va KONTEKST — bir so'z, o'nlab tarjima

20-darsda ko'rgan polisemiya (ko'p ma'nolilik) tarjimada portlaydi: ruscha bir ko'p ma'noli so'z o'zbekchada bir necha boshqa so'zga bo'linadi. To'g'ri tarjimani faqat kontekst aytadi.

a) Rus fe'li — o'zbekcha ko'p fe'l:

text
ИДТИ́ — ruscha bitta fe'l:
   Он идёт домо́й.        — U uyga ketyapti / boryapti.
   Дождь идёт.           — Yomg'ir yog'yapti.
   Часы́ иду́т.           — Soat yuribdi / ishlayapti.
   Фильм идёт в кино́.    — Film namoyish etilyapti.
   Тебе́ идёт э́то пла́тье.— Bu ko'ylak sizga yarashadi.
   Речь идёт о де́ньгах.  — Gap pul haqida ketyapti.

Bitta идти́ — olti xil o'zbek fe'li! "So'zni yodlab qo'yaman" degan yondashuv bu yerda ishlamaydi — har kontekst boshqa tarjima.

b) Rus oti — o'zbekcha chegara boshqacha:

text
рус. рука́    — o'zb. qo'l (kaft ham, bilak ham, butun qo'l ham — bir so'z, lekin
                chegara boshqa: rus "рука" barmoqdan yelkagacha)
рус. па́лец   — o'zb. barmoq (qo'l barmog'i) VA oyoq barmog'i — рус: па́лец руки́ /
                па́лец ноги́; o'zb faqat "barmoq"
рус. си́ний / голубо́й  — o'zb. ko'k (rus tili "to'q ko'k" va "och ko'k"ni ikki
                          alohida so'zga ajratadi!)
o'zb. ko'k    — рус: си́ний (osmon) / зелёный (o't) — o'zbekcha "ko'k" ikkalasi ham

Diqqat: rus tili "ko'k" rangni ikkiga bo'ladi — си́ний (to'q) va голубо́й (och); o'zbek tilida bitta "ko'k". Teskarisiga, o'zbekcha "ko'k" ba'zan "yashil" (ko'kat, ko'k choy) ma'nosida — rus tilida bu зелёный. Bu — til dunyoni boshqacha bo'lakka bo'lishining klassik misoli.

DIQQAT — kontekstsiz tarjima yo'q: идти́ so'zini lug'atdan "yurmoq" deb yodlab, keyin дождь идёт ni "yomg'ir yuribdi" desangiz — xato. C1 o'quvchi so'zni kontekstda tarjima qiladi: avval "bu yerda so'z nimani anglatyapti?" deb so'raydi, keyin o'zbekcha mos so'zni tanlaydi. Polisemik so'z — bu bitta emas, butun oila tarjima demakdir.

3.6. TARJIMA USULLARI — muammoni qanday yechamiz (C1 sintezi)

Butun darsni beshta amaliy usulga jamlaymiz. Ekvivalent bo'lmaganda, tarjimon (va til o'rganuvchi) shu vositalardan foydalanadi:

text
1. ТРАНСКРИ́ПЦИЯ / ТРАНСЛИТЕРА́ЦИЯ — so'zni tovushi bilan ko'chirish
      палов  плов · махалля  маха́лля · борщ  borsh
      (realiya, atoqli ot, milliy tushuncha uchun)

2. КА́ЛЬКА — tuzilishni saqlab so'zma-so'z (faqat mos kelsa!)
      небоскрёб  skyscraper · вре́мя — де́ньги  time is money

3. АНА́ЛОГ — taxminan yaqin, tanish so'z bilan almashtirish
      hashar  субботник · do'ppi  тюбете́йка · щи  sho'rva (taxminan)

4. ОПИСА́ТЕЛЬНЫЙ ПЕРЕВО́Д (экспликация) — izohlab, tavsiflab berish
      тоска́  "ich-etni ezuvchi, sababsiz mahzunlik"
      да́ча  "shahar chetidagi yozgi hovli-bog'"

5. КОМПЕНСА́ЦИЯ — bir joyda yo'qolgan ma'noni boshqa joyda qoplash
      (masalan, uslub, ohang, hazil boshqa so'z bilan tiklanadi)

Oltin qoida: to'g'ri usulni matn maqsadi aytadi. Badiiy matnda тоска́ ni "g'am" deb berish (ana'log) ohangni buzadi — u yerda tavsif yoki transkripsiya+izoh kerak. Rasmiy hujjatda esa aniqlik uchun ana'log yetadi. Realiya (palov, mahalla) — deyarli har doim transkripsiya + qavs ichida izoh. Eng yomon yechim — ko'r-ko'rona kalka: u ma'noni ham, ohangni ham buzadi.


4. Ko'p misol (tarjima muammolari kontekstda)

Безэквивалентная лексика / realiya (transkripsiya yoki tavsif bilan):

text
На обе́д была́ тарелка горя́чих щей.        — Tushlikka bir kosa issiq rus karam sho'rvasi bor edi.
Ле́том вся семья́ уезжа́ет на да́чу.        — Yozda butun oila shahar chetidagi hovliga (dachaga) ketadi.
Его́ охвати́ла стра́нная тоска́.            — Uni g'alati, ich-etni ezuvchi mahzunlik chulg'adi.
Мы всей маха́ллёй вы́шли на суббо́тник.     — Butun mahalla bo'lib hasharga (subbotnikka) chiqdik.

Ложные друзья (soxta do'stlar — to'g'ri ma'no bilan):

text
Он о́чень интеллиге́нтный челове́к.         — U juda madaniyatli, ziyoli odam. (NE "aqlli"!)
Кака́я симпати́чная де́вушка!               — Qanday chiroyli qiz! (NE "hamdard"!)
Я купи́л э́то в магази́не.                  — Buni do'kondan sotib oldim. (NE "jurnal"!)
Он изве́стный арти́ст.                      — U mashhur aktyor. (NE faqat "rassom"!)

Kalka xatosi va tuzatish:

text
 Я скуча́ю тебя́.           Я скуча́ю по тебе́.        — Seni sog'indim.
 Он игра́ет футбо́л.        Он игра́ет в футбо́л.      — U futbol o'ynaydi.
 Я по́льзуюсь от словаря́.  Я по́льзуюсь словарём.    — Lug'atdan foydalanaman.
 Она́ вы́шла муж за.        Она́ вы́шла за́муж.        — U turmushga chiqdi.

Grammatik farq (rod, aspekt, siz/sen):

text
Она́ сама́ пришла́ и всё сде́лала.          — U o'zi kelib, hammasini bajardi. (rus: ayol jinsi — o'zb: yo'qoladi)
Я уже́ прочита́л э́ту статью́.              — Men bu maqolani o'qib chiqdim. (СВ  "-ib chiqdim")
Ма́ма, ты не уста́ла?                       — Oyi, charchamadingizmi? (rus ты  o'zb hurmat "siz")

Polisemiya (kontekstga qarab boshqa tarjima):

text
Пора́ идти́, уже́ по́здно.                  — Ketish vaqti bo'ldi, kech bo'lyapti.
На у́лице идёт снег.                        — Ko'chada qor yog'yapti.
Э́тот цвет тебе́ идёт.                       — Bu rang sizga yarashadi.
Часы́ на стене́ иду́т то́чно.               — Devordagi soat aniq yuribdi.

5. Talaffuz bo'limi

  • тоска́ /ta-SKÁ/ — urg'u oxirda; boshidagi urg'usiz "о" "a": "taska". Qisqa, ammo chuqur his bilan ayting.
  • просто́р /pra-STÓR/ — urg'u -сто́р da; boshidagi "о" "a"; oxiri "р" jarangdor.
  • аво́сь /a-VÓS'/ — urg'u -во́сь da; oxiri yumshoq "сь" — "s'" (yumshoq belgi). O'zbek quloqiga g'alati, alohida mashq qiling.
  • у́даль /Ú-dal'/ — urg'u boshda; oxiri yumshoq "ль". Qisqa, dadil ohang.
  • безэквивале́нтный /bez-ek-vi-va-LYÉN-tniy/ — urg'u -ле́н- da; uzun so'z, bo'g'inlab: bez-ek-vi-va-LYÉN-tniy.
  • щи /shchi/ — bitta bo'g'in; "щ" — uzun yumshoq "shch"; "и" ravshan. Juda qisqa so'z.
  • борщ /borshch/ — "о" urg'uli (yagona unli); oxiri "щ" — yumshoq "shch". "borsh" emas, oxiri yumshoqroq.
  • да́ча /DÁ-cha/ — urg'u boshda; "ч" — yumshoq "ch".
  • интеллиге́нтный /in-te-li-GYÉN-tniy/ — urg'u -ге́н- da; "лл" bitta "l" kabi; uzun, aniq ayting.
  • симпати́чный /sim-pa-TÍCH-niy/ — urg'u -ти́ч- da; "ч" yumshoq.

Muhim qoida: realiya so'zlarini (тоска́, аво́сь, у́даль, просто́р) his bilan, sekin ayting — ular tovushida ma'no yashiringan, "yutib" yuborilmaydi. Soxta do'stlarni (интеллиге́нтный, симпати́чный) esa aniq va to'liq talaffuz qiling — ular uzun, va o'quvchi ko'pincha ingliz tili ohangida "buzib" aytadi.

Topshiriq: har guruhdan bittadan so'zni 3 martadan ovoz chiqarib ayting: тоска́ · аво́сь · щи · борщ · интеллиге́нтный · скуча́ю по тебе́.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Безэквивалентная лексика / realiya:

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
тоска́ тос-ка́ ich-etni ezuvchi mahzunlik Его́ охвати́ла тоска́.
просто́р прос-то́р ko'z yetmas keng makon Ру́сский просто́р.
аво́сь а-во́сь "o'zi o'ng kelar" xayoli Наде́яться на аво́сь.
у́даль у́-даль jo'shqin dovyuraklik Молоде́цкая у́даль.
да́ча да́-ча shahar chetidagi yozgi hovli Уе́хать на да́чу.
щи щи rus karam sho'rvasi Тарелка щей.
борщ борщ lavlagili qizil sho'rva Вку́сный борщ.
суббо́тник суб-бо́т-ник ixtiyoriy jamoat mehnati Вы́йти на суббо́тник.

Ложные друзья (soxta do'stlar):

Ruscha Urg'u O'zbekcha (TO'G'RI) Misol
интеллиге́нтный ин-те-лли-ге́нт-ный madaniyatli, ziyoli Интеллиге́нтный челове́к.
симпати́чный сим-па-ти́ч-ный chiroyli, yoqimtoy Симпати́чная де́вушка.
магази́н ма-га-зи́н do'kon Пойти́ в магази́н.
арти́ст ар-ти́ст aktyor, ijrochi Изве́стный арти́ст.
аккура́тный ак-ку-ра́т-ный ozoda, batartib Аккура́тный студе́нт.

Kalka va boshqaruv (to'g'ri shakl):

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
скуча́ть по кому́ ску-ча́ть по sog'inmoq Я скуча́ю по тебе́.
по́льзоваться чем по́ль-зо-вать-ся foydalanmoq По́льзоваться словарём.
игра́ть в / на иг-ра́ть o'ynamoq / chalmoq Игра́ть в футбо́л; на гита́ре.
принима́ть душ при-ни-ма́ть душ dush olmoq Я принима́ю душ у́тром.
выходи́ть за́муж вы-хо-ди́ть за́-муж turmushga chiqmoq Она́ вы́шла за́муж.

Yodlash qoidasi: har birligni (1) turi (realiya? soxta do'st? boshqaruv?), (2) rus tomoni, (3) o'zbek tomoni va (4) tuzoq (nima bilan chalkashadi?) bilan yodlang. Ayniqsa soxta do'stlarda "TO'G'RI ma'no" ni bo'rttirib eslang: интеллиге́нтный = ziyoli, "aqlli" EMAS.


7. Dialog

Ikki hamkasb — tajribali tarjimon Ди́на va yosh mutaxassis Ти́мур — o'zbekcha hikoyani rus tiliga o'girayotib bahslashmoqda.

text
Ти́мур: Ди́на, здесь геро́й «seni sog'indim».         — Dina, bu yerda qahramon "seni sog'indim"
        Я написа́л: «Я скуча́ю тебя́».                   deydi. Men "Я скуча́ю тебя́" deb yozdim.

Ди́на:  Вот э́то — типи́чная ка́лька. По-у́збекски      — Mana bu — tipik kalka. O'zbekcha tushum
        вини́тельный, а по-ру́сски ну́жно                kelishigi, ruschada esa "по + предложный"
        «скуча́ю по тебе́».                              kerak: "скуча́ю по тебе́".

Ти́мур: По́нял. А как быть с «hashar»? Сло́ва           — Tushundim. "Hashar" bilan nima qilamiz?
        тако́го в ру́сском нет.                          Ruscha bunday so'z yo'q-ku.

Ди́на:  Э́то реа́лия. Мо́жно дать транскри́пцию          — Bu — realiya. Transkripsiya berib, qavsda
        «хаша́р» и в ско́бках поясни́ть, и́ли взять       izohlash, yoki taxminan yaqin so'z —
        бли́зкий ана́лог — «субботник».                  "субботник" olish mumkin.

Ти́мур: А е́сли текст худо́жественный?                  — Matn badiiy bo'lsa-chi?

Ди́на:  Тогда́ ана́лог сотрёт нацона́льный              — Unda analog milliy ruhni o'chiradi.
        колори́т. Лу́чше транскри́пция плюс             Transkripsiya + qisqa izoh afzal, o'quvchi
        коро́ткое поясне́ние — чита́тель почу́вствует    o'zga madaniyatni his qilsin.
        другу́ю культу́ру.

Ти́мур: Ещё вопро́с. «U keldi» — «он» и́ли «она́»?      — Yana savol. "U keldi" — "он" yoki "она́"?

Ди́на:  А вот э́то без конте́кста не переведёшь.        — Buni esa kontekstsiz o'girib bo'lmaydi.
        В у́збекском ро́да нет, а в ру́сском             O'zbekchada jins yo'q, ruschada esa fe'l
        глаго́л покажет пол: «пришёл» и́ли «пришла́».    jinsni ko'rsatadi: "пришёл" yoki "пришла́".

Ти́мур: Зна́чит, на́до смотре́ть, кто геро́й.           — Demak, qahramon kimligiga qarash kerak.

Ди́на:  И́менно. Перево́д — э́то не заме́на слов,        — Ana shu. Tarjima — so'zni so'zga almashtirish
        а перено́с смы́сла. Бу́квами не спасёшься.       emas, ma'noni ko'chirish. Harf bilan qutulib
                                                        bo'lmaydi.

E'tibor bering: bu dialogda C1 ning uchta nozik ko'nikmasi ko'rindi: (1) kalkani tanish (скуча́ю тебя́ по тебе́); (2) realiya usulini tanlash (badiiy matn transkripsiya + izoh, analog emas); (3) grammatik farqni kontekst bilan yechish (jinssiz "u" он/она́ faqat kontekstdan). Aynan shu — "so'zni bilaman" dan "ma'noni ko'chira olaman" ga o'tish.


8. Tipik xatolar + mini-mashq

  • Kalka — fe'l boshqaruvi: скуча́ю тебя́, по́льзуюсь от словаря́, игра́ю футбо́л, боя́ться от соба́ки. скуча́ю по тебе́, по́льзуюсь словарём, игра́ю в футбо́л, боя́ться соба́ки. Sabab: rus fe'li o'z kelishigini talab qiladi; o'zbekcha kelishikni ko'chirib bo'lmaydi. Har fe'lni boshqaruvi bilan yodlang.

  • Kalka — turg'un birikma: "dush qabul qilmoq" (o'zbekchaga), "ishtirok qabul qilmoq". O'zbekcha: dush olmoq, ishtirok etmoq; ruscha esa принима́ть душ, приня́ть уча́стие (bu rus normasi). Sabab: har til o'z yordamchi fe'lini tanlaydi; birikmani buzib ko'chirmang.

  • Soxta do'st — ma'noni ingliz/xalqaro so'zdan olish: интеллиге́нтный = "aqlli", симпати́чный = "hamdard", декада = "o'n yil". интеллиге́нтный = ziyoli, madaniyatli; симпати́чный = chiroyli; декада = o'n kunlik. Sabab: tovush o'xshashligi ma'no o'xshashligini kafolatlamaydi; rus tilidagi ma'noni alohida tekshiring.

  • Realiyani "yaqin" so'z bilan yo'qotish (badiiy matnda): тоска́ "zerikish", да́ча "villa", palov ка́ша. Realiyani transkripsiya + izoh yoki tavsif bilan bering: тоска́ "ich-etni ezuvchi mahzunlik"; плов (transkripsiya). Sabab: noto'g'ri analog milliy va his ottenkasini o'chiradi.

  • Grammatik farqni e'tiborsiz qoldirish: o'zbekcha "u keldi" он пришла́ (jins–fe'l mos emas), yoki СВ/НСВ ni befarq berish. Rus jinsini kontekstdan aniqlab, fe'l bilan moslang: она́ пришла́; aspektni ma'noga qarab tanlang. Sabab: grammatik farq so'z bilan emas, tuzilishni qayta qurish bilan yechiladi.

  • Polisemik so'zni bitta tarjimaga qotirib qo'yish: идти́ har doim "yurmoq" дождь идёт = "yomg'ir yuribdi". дождь идёт = yomg'ir yog'yapti; часы́ иду́т = soat yuribdi; фильм идёт = film namoyish etilyapti. Sabab: ko'p ma'noli so'z kontekstda boshqa tarjima oladi.

Mini-mashq (to'g'ri variantni tanlang yoki ma'noni ayting):

text
1) Seni sog'indim  Я скуча́ю (тебя́ / по тебе́)?
2) «интеллиге́нтный» — ma'nosi: (aqlli / ziyoli)?
3) O'zbekcha: "dush ___ moq" (qabul qilmoq / olmoq)?
4) «Дождь идёт»  yomg'ir (yuribdi / yog'yapti)?

9. Mashqlar

Mashq 1. So'zni turiga ajrating (realiya / soxta do'st / boshqaruv-kalka xavfi):

1) тоска́
2) интеллиге́нтный
3) скуча́ть по кому́
4) да́ча
5) симпати́чный
6) игра́ть в футбо́л

Mashq 2. Soxta do'stning to'g'ri ma'nosini tanlang:

1) магази́н     — а) jurnal   б) do'kon
2) арти́ст      — а) rassom   б) aktyor
3) декада       — а) o'n yil  б) o'n kunlik
4) аккура́тный   — а) aniq     б) ozoda, batartib
5) фами́лия      — а) oila     б) familiya (nasab)

Mashq 3. Kalka xatosini toping va to'g'rilang:

1) Я скуча́ю тебя́.
2) Он игра́ет футбо́л ка́ждый день.
3) Я по́льзуюсь от э́того сайта.
4) Она́ вы́шла муж за в про́шлом году́.

Mashq 4. Realiyani mos tarjima usuli bilan juftlang:

1) палов          а) tavsif ("ich-etni ezuvchi mahzunlik")
2) тоска́          б) transkripsiya (плов)
3) hashar         в) transkripsiya + izoh (да́ча — yozgi hovli)
4) да́ча           г) analog (субботник)

Mashq 5. Polisemik идти́ ni kontekstga qarab o'zbekchaga o'giring:

1) Он идёт в шко́лу.
2) Идёт си́льный дождь.
3) Тебе́ идёт э́та шля́па.
4) Часы́ иду́т пра́вильно.
5) Речь идёт о рабо́те.

Mashq 6. Grammatik farqni ko'rsating — o'zbekchaga o'giring va nima "yo'qolganini" ayting:

1) Она́ сама́ купи́ла биле́т.   (nima yo'qoladi: ___?)
2) Я прочита́л всю кни́гу.       (aspekt qanday beriladi: ___?)
3) Ма́ма, ты пришла́?            (ты ni qanday beramiz: ___?)

Mashq 7. Ruschaga to'g'ri o'giring (kalkadan saqlaning, boshqaruvga e'tibor):

1) Ukamni sog'indim.
2) U gitara chaladi.
3) Men lug'atdan foydalanaman.
4) Opam turmushga chiqdi.
5) Bolalardan qo'rqmang.

Mashq 8. Uslub-usulni baholang — berilgan tarjima usuli matnga mos keladimi? "Ha/Yo'q" va nega:

1) (badiiy hikoya) «тоска́»  "zerikish".
2) (lug'at/izohli matn) «да́ча»  "shahar chetidagi yozgi hovli".
3) (rasmiy hujjat) «hashar»  "субботник".
4) (badiiy matn) «palov»  «ка́ша».

Mashq 9. O'zingiz haqingizda / atrofingiz haqida gap tuzing:

Sizni nima "тоска́" ga soladi? (rus so'zini izohlab ishlating)
Kimni yoki nimani "скуча́ю по ..." shaklida sog'inasiz?
"интеллиге́нтный челове́к" sizningcha qanday odam?

10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. Realiya laboratoriyasi: Wisar AIga 6 ta rus realiyasi (тоска́, аво́сь, да́ча, щи, суббо́тник, просто́р) bering; har biriga eng mos tarjima usulini (transkripsiya / analog / tavsif) tanlang, AI izohlab bersin va sizning tanlovingizni baholasin.
  2. Soxta do'st ovi: AIdan 8 ta o'xshash eshitiladigan rus so'zi ro'yxatini bersin (интеллиге́нтный, симпати́чный, магази́н...); siz har birining to'g'ri ma'nosini ayting, AI qaysi biri soxta do'st, qaysi biri haqiqiy o'zlashma ekanini ajratib bersin.
  3. Kalka tuzatuvchi: AIdan ataylab kalka qilingan gaplar bersin (скуча́ю тебя́, игра́ю футбо́л, по́льзуюсь от...); siz har birini to'g'ri boshqaruv bilan tuzating va nega xato ekanini tushuntiring.
  4. Ikki tomonlama tarjima: AIga o'zbekcha 5 ta gap bering (jins, aspekt, "sen/siz" farqi bo'lgan), rus tiliga o'giring; AI grammatik farqlarni (rod, aspekt, ты/вы) qayerda "qayta qurish" kerakligini ko'rsatsin.
  5. Polisemiya tarmog'i: AIdan ko'p ma'noli bitta rus so'zi (идти́, рука́, ключ, идёт) bersin; siz uni 5 xil kontekstda o'zbekchaga o'giring; AI har tarjima to'g'riligini tekshirsin.
  6. Realiya dialogi: AI bilan suhbat quring, unda kamida 3 ta o'zbek realiyasini (palov, mahalla, hashar) rus tiliga tanlagan usulingiz bilan kiriting; AI usul mosligini va tabiiyligini baholasin.

11. Javoblar kaliti

Mini-mashq (8-bo'lim): 1. по тебе́ (скуча́ю тебя́ — kalka xatosi). 2. ziyoli, madaniyatli ("aqlli" emas). 3. olmoq (dush olmoq; "qabul qilmoq" — kalka). 4. yog'yapti (дождь идёт).

Mashq 1: 1) realiya; 2) soxta do'st; 3) boshqaruv-kalka xavfi; 4) realiya; 5) soxta do'st; 6) boshqaruv-kalka xavfi. (Realiya — o'zbekchada tayyor so'z yo'q; soxta do'st — o'xshash, ma'no boshqa; boshqaruv — kelishik kalkasi xavfi.)

Mashq 2: 1-б (do'kon); 2-б (aktyor); 3-б (o'n kunlik); 4-б (ozoda, batartib); 5-б (familiya, nasab).

Mashq 3: 1) скуча́ю тебя́ скуча́ю по тебе́; 2) игра́ет футбо́л игра́ет в футбо́л; 3) по́льзуюсь от по́льзуюсь э́тим са́йтом (творит.); 4) вы́шла муж за вы́шла за́муж.

Mashq 4: 1-б (транскрипсия: плов); 2-а (tavsif); 3-г (analog: субботник); 4-в (транскрипсия + izoh). (Eslatma: badiiy matnda 3-band uchun ham transkripsiya + izoh afzal.)

Mashq 5: 1) U maktabga ketyapti / boryapti. 2) Kuchli yomg'ir yog'yapti. 3) Bu shlyapa sizga yarashadi. 4) Soat to'g'ri yuribdi. 5) Gap ish haqida ketyapti.

Mashq 6: 1) O'zbekcha: "U o'zi chipta sotib oldi" — jins yo'qoladi (она́ "u"). 2) "Men kitobni to'liq o'qib chiqdim" — aspekt (СВ) "-ib chiqdim" bilan beriladi. 3) "Oyi, keldingizmi?" — ты o'zbekchada kattaga hurmat "siz" bilan uzatiladi (madaniy moslashtirish).

Mashq 7: 1) Я скуча́ю по бра́ту (по мла́дшему бра́ту). 2) Он игра́ет на гита́ре. 3) Я по́льзуюсь словарём. 4) Моя́ сестра́ вы́шла за́муж. 5) Не бо́йтесь дете́й.

Mashq 8: 1) Yo'q — badiiy matnda "zerikish" тоска́ ohangini o'chiradi; tavsif yoki transkripsiya kerak. 2) Ha — izohli matnda tavsif aynan mos. 3) Ha (shartli) — rasmiy hujjatda analog "субботник" tushunarli va yetarli. 4) Yo'qpalov ni ка́ша qilish milliy taomni butunlay boshqa narsaga aylantiradi; to'g'risi — плов (transkripsiya).

Mashq 9 (namunaviy javoblar): Меня́ охва́тывает тоска́ (ich-etni ezuvchi mahzunlik) до́ждливой о́сенью. Я скуча́ю по свои́м роди́телям. Интеллиге́нтный челове́к — э́то воспи́танный, образо́ванный и делика́тный челове́к. (O'z javobingiz — asosiysi rus so'zini to'g'ri ma'no va shaklda ishlatish.)


12. Xulosa va keyingi dars

  • Безэквивалентная лексика / realiya: bir tilda bor, ikkinchisida tayyor so'z yo'q — rus: тоска́, аво́сь, просто́р, да́ча, щи, суббо́тник; o'zbek: palov, mahalla, hashar, do'ppi. Yechim — transkripsiya, tavsif yoki analog.
  • Ложные друзья переводчика: o'xshash eshitiladi, ma'nosi boshqa — tillararo omonim (сон / son, бой / boy) va xalqaro soxta do'st (интеллиге́нтный = ziyoli, "aqlli" emas; симпати́чный = chiroyli, "hamdard" emas). Mezon: ma'nosi ham bir xilmi?
  • Kalka: so'zma-so'z tarjima xatosi — fe'l boshqaruvi (скуча́ю тебя́ по тебе́ ), turg'un birikma (ishtirok etmoq, "qabul qilmoq" emas), harakat fe'llari (o'zbek bormoq rus иду́/е́ду/хожу́). Yaxshi kalka (вре́мя — де́ньги) — kam; xato kalka — ko'p. Mezon: ona tili sohibi shunday deydimi?
  • Grammatik farq: rus aspekti o'zbek yordamchi fe'li; rus rodi o'zbek jinssizligi (он/она́ "u"); rus kelishigi o'zbek vositasi (bir творительный — uch xil o'zbek berilishi); ты/вы sen/siz (kattaga o'zbekcha doim "siz"). Grammatik farq so'z bilan emas, qayta qurish bilan yechiladi.
  • Polisemiya va kontekst: bir rus so'zi — o'nlab tarjima (идти́ ketyapti / yog'yapti / yuribdi / yarashadi / namoyish etilyapti). Kontekstsiz tarjima yo'q. Til dunyoni boshqacha bo'lakka bo'ladi (си́ний / голубо́й — o'zbek "ko'k").
  • Asosiy ko'nikma: tarjima — so'zni so'zga almashtirish emas, ma'noni ko'chirish. Muammo oldida beshta usulni tanlang: транскри́пция · ка́лька · ана́лог · описа́тельный перево́д · компенса́ция — va usulni matn maqsadi aytadi.

Keyingi dars — C1 — 28-dars: Madaniy-lingvistik kompetensiya (лингвокульту́рная компете́нция — til va madaniyat birligi, ре́чевой этике́т, национа́льная карти́на ми́ра). Bugun siz ko'rdingizki, ba'zi so'zlar (тоска́, аво́сь, hashar) tarjimaga to'liq bo'ysunmaydi — chunki ular ortida butun bir madaniyat turadi. Keyingi darsda aynan shu chegaradan o'tamiz: til shunchaki so'zlar to'plami emas, u xalqning dunyoni ko'rish tarzini saqlaydi. Siz nutq odobini (ре́чевой этике́т), murojaat shakllarini, milliy dunyo manzarasini (национа́льная карти́на ми́ра) o'rganasiz — bu esa "to'g'ri gapirish" dan "o'z o'rnida, madaniyatga mos gapirish" ga o'tishning so'nggi bosqichidir. Уда́чи! (Omad!)

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
C1 — 27-dars: Tarjima muammolari (русo'zbek nozik holatlar) — безэквивале́нтная ле́ксика, реа́лии, ло́жные друзья́ перево́дчика, ка́лька va tarjima usullari — Wisar