WisarWisar
Rus tili kursi/C1 Ilgor29 daqiqa

C1 — 24-dars: Rasmiy-ish — murakkab hujjatlar (сло́жные официа́льные докуме́нты) — догово́р, уста́в, отчёт, служе́бная запи́ска, протоко́л, дове́ренность

C1 — ILG'OR · 24-dars


1. Dars nomi va maqsad

Dars nomi: Rasmiy-ish uslubi — murakkab hujjatlar (сло́жные официа́льные докуме́нты): shartnoma (догово́р), nizom (уста́в), hisobot (отчёт), xizmat/ma'ruza xati (служе́бная / докладна́я запи́ска), bayonnoma (протоко́л) va ishonchnoma (дове́ренность) — ularning janr tuzilishi, klishe "bloklari" va huquqiy leksikasi.

B2 darajada (31-dars) siz rasmiy-ish uslubining belgilarini — standartlik, shaxssizlik, klishe, kanselyarizm — o'rgangan va oddiy hujjatlar (ariza, ma'lumotnoma, buyruq, ishonchnoma) bilan tanishgan edingiz. C1 08-darsda esa bu uslubning ichki mexanikasini — nominalizatsiyani, "bo'lingan kesim"ni, родительный zanjirini — ochib chiqdingiz. Bugun biz shu ikki poydevorni birlashtiramiz va rasmiy tilning eng murakkab, huquqiy, ko'p bloklashgan hujjatlariga o'tamiz. Bu — kattalar hayotidagi eng "og'ir" til: shartnoma imzolash, nizom o'qish, hisobot topshirish, majlis bayonnomasini yuritish.

Nima uchun bu — aynan C1 mavzusi? Chunki bunday hujjatlar grammatika emas, arxitektura talab qiladi. Har biri — qat'iy tartibda joylashgan standart bloklardan yig'ilgan "bino": shartnomada — Сто́роны Предме́т Права́ и обя́занности Отве́тственность Форс-мажо́р Реквизи́ты; bayonnomada — По́вестка дня СЛУ́ШАЛИ ПОСТАНОВИ́ЛИ. Bu bloklarni tanimaslik — hujjatni na o'qib, na yozib bo'lishini anglatadi. C1 (ТРКИ-3) darajasining bosh belgisi shu: siz nafaqat so'zni, balki butun janr qolipini boshqarasiz — qaysi blok qayerda turishini, har blok qaysi klishe bilan boshlanishini bilasiz va huquqiy leksikani (обязу́ется, впра́ве, несёт отве́тственность, в устано́вленном поря́дке) aniq ishlatasiz.

Dars oxirida siz quyidagilarni bilib olasiz:

  • Oltita murakkab hujjat janri va ularning blok tuzilishi: догово́р, уста́в, отчёт, служе́бная/докладна́я запи́ска, протоко́л, дове́ренность.
  • Shartnoma (догово́р) klishesi: Сто́роны, имену́емые в да́льнейшем...; предме́т догово́ра; права́ и обя́занности сторо́н; несёт отве́тственность; настоя́щий догово́р вступа́ет в си́лу...; форс-мажо́р; реквизи́ты сторо́н.
  • Huquqiy leksika: обязу́ется, впра́ве, несёт отве́тственность, в устано́вленном поря́дке, в соотве́тствии с законода́тельством, надлежа́щим о́бразом, в лице́.
  • Hisobot (отчёт) tili: за отчётный пери́од; проде́лана рабо́та; дости́гнуты сле́дующие результа́ты.
  • Bayonnoma (протоко́л) qolipi: по́вестка дня; прису́тствовали; СЛУ́ШАЛИ: ... ПОСТАНОВИ́ЛИ: ....
  • Xizmat/ma'ruza xati: Дово́жу до Ва́шего све́дения...; Про́шу приня́ть ме́ры...; В связи́ с....
  • To'liq namuna hujjat parchalari (договор, докладная, протокол) va ularning tahlili.
  • Ish yuritish (делопроизво́дство) asoslari: rekvizit, sana, imzo, muhr.

Bu — janr-amaliy dars: yangi grammatika deyarli yo'q, asosiysi — bilgan grammatikangizni (passiv, nominalizatsiya, klishe) murakkab hujjat me'morchiligiga to'g'ri yig'ish.


2. Takror — rasmiy uslub va nominalizatsiya (B2 31-dars, 42-dars; C1 08-dars)

Chuqur mavzuga o'tishdan avval uch narsani tez tiklab olaylik: B2 31-darsdagi rasmiy uslub belgilarini, B2 42-darsdagi hujjat qolipini va C1 08-darsdagi nominalizatsiyani.

a) B2 31-darsdan — rasmiy-ish uslubining oltita belgisi. Har murakkab hujjat aynan shu belgilarga tayanadi:

Belgi Mohiyati Namuna
standartlik tayyor qolip va klishe в соотве́тствии с, на основа́нии
shaxssizlik muallif "men" yashiriladi устана́вливается, запреща́ется
emotsiyasizlik baho, his yo'q faqat faktlar
aniqlik har so'z bir ma'noli sana, raqam, muddat to'liq
kanselyarizm nominal, "og'ir" tuzilma оказа́ть по́мощь
klishe vaziyatning tayyor formulasi насто́ящим уведомля́ю

b) B2 42-darsdan — hujjatning "pasporti". Har hujjat kalit so'zidan tanaladi: Прошу́ ariza; ПРИКА́ЗЫВАЮ buyruq; Дана́... в том, что ma'lumotnoma; Я, ..., доверя́ю ishonchnoma.

c) C1 08-darsdan — nominalizatsiya va bo'lingan kesim. Murakkab hujjat tili — nominalizatsiya cho'qqisi: fe'l otga aylanadi (вы́полнить выполне́ние), harakat "bo'linadi" (реши́ть приня́ть реше́ние), родительный zanjiri hosil bo'ladi (в це́лях повыше́ния ка́чества обслу́живания).

Muhim bog'lanish: B2 da siz bitta oddiy hujjatni (ariza, ma'lumotnoma) qolip bo'yicha yig'gan edingiz — bu bitta xonali uy edi. C1 08-darsda esa shu hujjatning "g'ishtini" — nominal konstruksiyani — o'rgandingiz. Bugun siz arxitektor bo'lasiz: ko'p bloklashgan, ko'p sahifali "binoni" — shartnoma, nizom, bayonnomani — quraysiz. Har blok o'z klishesi bilan, har band o'z huquqiy leksikasi bilan. Endi savol "qanday so'z?" emas, balki "qaysi blok, qaysi tartibda, qaysi klishe bilan?".


3. Asosiy tushuntirish

3.1. Murakkab hujjat nima? "Blokli arxitektura"

Oddiy hujjat (ariza, ma'lumotnoma) — bu bitta bloklik matn: bitta iltimos yoki bitta fakt. Murakkab hujjat esa — ko'p bloklik konstruksiya, unda har blokning o'z nomi, o'z tartibi va o'z klishesi bor. Shartnomani (догово́р) tasavvur qiling — bu "ismli bo'limlar" ketma-ketligi:

text
    DOGOVOR (shartnoma) = BLOKLAR "BINOSI"

    1. Преа́мбула           kim bilan kim (Сто́роны)
    2. Предме́т догово́ра    nima haqida
    3. Права́ и обя́занности  kim nima qilishi shart / haqli
    4. Отве́тственность      buzsa — nima bo'ladi
    5. Форс-мажо́р           yengib bo'lmas holatlar
    6. Срок де́йствия        qachondan qachongacha
    7. Реквизи́ты сторо́н     manzil, hisob, imzo

Har murakkab hujjatning o'z arxitekturasi bor, lekin barchasida umumiy tamoyil bir xil: qat'iy tartib + standart klishe + huquqiy leksika + shaxssizlik. Bu bloklarni siz "ijod" bilan emas, tanigan holda to'ldirasiz — xuddi shakl (blank) to'ldirgandek.

Kalit tushuncha: murakkab hujjatni o'qiyotganda yoki yozayotganda avval uning skeletini (blok tartibini) ko'ring, keyin har blokni klishe bilan "to'ldiring". Bu — hujjat bilan ishlashning C1 usuli: matnni so'z-so'z emas, blok-blok o'qish. Shartnomani ko'rsangiz, darrov "bu — Предме́т bo'limi, bu — Отве́тственность bo'limi" deya tanib olasiz.

3.2. Huquqiy leksika — hujjatning "temir" so'zlari

Murakkab hujjatlarni oddiy rasmiy xatdan ajratib turadigan narsa — huquqiy leksika (юриди́ческая ле́ксика). Bu so'zlar aniq huquqiy ma'no tashaydi, ularni almashtirib bo'lmaydi:

Ruscha O'zbekcha Izoh / boshqaruv
обя́зываться / обязу́ется majburiyat olmoq / majburiyat oladi Сторона́ обязу́ется + infinitiv
впра́ве haqli / huquqiga ega Заказчик впра́ве + infinitiv (fe'l emas!)
нести́ отве́тственность javobgar bo'lmoq несёт отве́тственность за + В.п.
в соотве́тствии с законода́тельством qonunchilikka muvofiq + Т.п.
в устано́вленном поря́дке belgilangan tartibda qotib qolgan ibora
надлежа́щим о́бразом tegishlicha, lozim darajada испо́лнить надлежа́щим о́бразом
в лице́ ... vakili timsolida в лице́ дире́ктора Ивано́ва + Р.п.
имену́емый в да́льнейшем bundan buyon ... deb ataluvchi имену́емый в да́льнейшем «Заказчик»
вступа́ть в си́лу kuchga kirmoq догово́р вступа́ет в си́лу с...
расторже́ние bekor qilish (shartnomani) расторже́ние догово́ра

E'tibor bering — впра́ве fe'l emas, balki predikativ ("haqli"): Сторона́ впра́ве отказа́ться ("Tomon rad etishga haqli"), впра́ве dan keyin infinitiv turadi. Обязу́ется esa fe'l (обя́зываться — o'zlik nisbati): Сторона́ обязу́ется вы́полнить ("Tomon bajarish majburiyatini oladi").

Diqqat — bu so'zlar "jiddiy": huquqiy leksika og'zaki nutqqa umuman olib kirilmaydi. Do'stingizga «Я обязу́юсь прийти́» deb aytsangiz — bu kulgili, sun'iy yangraydi (to'g'risi — «Я обеща́ю прийти́»). Bu so'zlar faqat shartnoma, nizom, sud hujjati kabi huquqiy matnlarda yashaydi. Ularni ko'rsangiz — oldingizda 100% rasmiy-huquqiy hujjat.

3.3. ДОГОВО́Р — shartnoma va uning bloklari

Догово́р (shartnoma) — ikki yoki undan ortiq tomonning huquq va majburiyatlari haqidagi kelishuv. Bu — eng murakkab, eng ko'p bloklashgan hujjat. Uning standart bloklari va har blokning klishesi:

1) Преа́мбула (kirish) — tomonlarni belgilash. Doim bir xil formula bilan:

text
ООО «Свет», имену́емое в да́льнейшем «Исполни́тель», в лице́
дире́ктора Ивано́ва И. С., де́йствующего на основа́нии Уста́ва,
с одно́й стороны́, и гражда́нин Али́ев А. Р., имену́емый
в да́льнейшем «Зака́зчик», с друго́й стороны́, заключи́ли
настоя́щий догово́р о нижесле́дующем:

Bu blokning "temir" elementlari: имену́емое/имену́емый в да́льнейшем «...» (bundan buyon ... deb ataluvchi), в лице́ (... timsolida), де́йствующего на основа́нии (... asosida ish yurituvchi), с одно́й стороны́ ... с друго́й стороны́ (bir tomondan ... ikkinchi tomondan), заключи́ли настоя́щий догово́р о нижесле́дующем (quyidagilar haqida ushbu shartnomani tuzdilar).

2) Предме́т догово́ра (shartnoma predmeti) — nima haqida. Исполни́тель обязу́ется оказа́ть услу́ги..., а Зака́зчик обязу́ется опла́тить....

3) Права́ и обя́занности сторо́н (tomonlar huquq va majburiyatlari). Ikki fe'l atrofida quriladi: обязу́ется (majbur) va впра́ве (haqli):

text
2.1. Исполни́тель обязу́ется:
     — оказа́ть услу́ги в срок;
     — обеспе́чить надлежа́щее ка́чество.
2.2. Зака́зчик впра́ве:
     — тре́бовать своевре́менного исполне́ния;
     — прове́рять ход рабо́т.

4) Отве́тственность сторо́н (tomonlar javobgarligi). За неисполне́ние обяза́тельств сторона́ несёт отве́тственность в соотве́тствии с законода́тельством.

5) Форс-мажо́р (yengib bo'lmas holatlar). Сто́роны освобожда́ются от отве́тственности при возникнове́нии обстоя́тельств непреодоли́мой си́лы (форс-мажо́р).

6) Заключи́тельные положе́ния / срок де́йствия. Настоя́щий догово́р вступа́ет в си́лу с моме́нта подписа́ния и де́йствует до....

7) Реквизи́ты и по́дписи сторо́н. Manzil, STIR (ИНН), bank hisobi, imzo, muhr.

Foydali kuzatuv: shartnomaning "yuragi" — ikki fe'l: обязу́ется (majburiyat) va впра́ве (huquq). Butun Права́ и обя́занности bo'limi shu ikki so'z atrofida aylanadi. Shartnomani o'qiyotganda birinchi savolingiz: "kim nimaga обязу́ется (majbur), kim nimaga впра́ве (haqli)?". Bu — shartnoma mantiqini ushlashning kaliti.

3.4. УСТА́В — nizom va tashkiliy hujjatlar

Уста́в (nizom) — tashkilotning "asosiy qonuni": uning maqsadi, tuzilishi, boshqaruvi, huquq va majburiyatlarini belgilaydigan hujjat. Uning tili — eng mavhum, eng "qonuniy". Standart bo'limlari:

Bo'lim Ruscha Nima haqida
Umumiy qoidalar О́бщие положе́ния tashkilot nomi, maqomi, joylashuvi
Maqsad va faoliyat Це́ли и предме́т де́ятельности nima uchun tuzilgan
Boshqaruv Управле́ние о́бществом rahbariyat, majlislar
Mol-mulk Иму́щество и фина́нсы kapital, foyda
Qayta tashkil / tugatish Реорганиза́ция и ликвида́ция qanday yopiladi

Nizomning klishe boshlanishi: Насто́ящий Уста́в определя́ет пра́вовое положе́ние, поря́док де́ятельности... о́бщества ("Ushbu Nizom ... jamiyatning huquqiy holatini, faoliyat tartibini belgilaydi"). E'tibor bering — Уста́в so'zi hujjat nomi sifatida ko'pincha katta harf bilan yoziladi (де́йствующий на основа́нии Уста́ва).

Diqqat — nizom tili eng "yuqori": nizom — nominalizatsiya cho'qqisi. Unda deyarli faqat nominal konstruksiyalar: определе́ние поря́дка, осуществле́ние де́ятельности, приня́тие реше́ний, распределе́ние при́были. Fe'l kam, ot ko'p. C1 08-darsdagi родительный zanjiri (в це́лях осуществле́ния уста́вной де́ятельности о́бщества) aynan shu yerda "yashaydi". Nizom o'qish — nominal zanjirni "ochib" o'qish mashqidir.

3.5. ОТЧЁТ — hisobot va uning klishesi

Отчёт (hisobot) — bajarilgan ish, sarflangan mablag' yoki erishilgan natijalar haqidagi hujjat. U o'tgan zamon va natija tiliga tayanadi. Standart klishe "bloklari":

Blok Klishe O'zbekcha
davr За отчётный пери́од... Hisobot davri mobaynida...
ish hajmi проде́лана значи́тельная рабо́та по... ... bo'yicha katta ish qilindi
natija дости́гнуты сле́дующие результа́ты: quyidagi natijalarga erishildi:
son-raqam вы́полнено на 95 %; реализо́вано... 95 % bajarildi; amalga oshirildi...
xulosa В це́лом план вы́полнен в по́лном объёме. Umuman, reja to'liq bajarildi.
kelajak В сле́дующем пери́оде плани́руется... Keyingi davrda ... rejalashtirilmoqda

Hisobotning tili — passiv va shaxssiz: проде́лана рабо́та (ish qilindi — kim tomonidan? aytilmaydi), дости́гнуты результа́ты (natijalarga erishildi), вы́полнено (bajarildi). Muallif "men bajardim" demaydi — natija "o'z-o'zidan" erishilganday beriladi.

Kalit qoida: hisobot — bu "nima qilindi + qanday natija" hujjati, "men qildim" emas. Shuning uchun til passiv (проде́лана, дости́гнуты, вы́полнено) va raqamli (aniq foiz, son, sana). Hisobot yozganda ikki narsani ta'minlang: (1) har jumla passiv/shaxssiz bo'lsin; (2) har da'vo raqam bilan tasdiqlansin (дости́гнут рост на 12 %). Bu — hisobotning ishonchliligini beradi.

3.6. СЛУЖЕ́БНАЯ va ДОКЛАДНА́Я ЗАПИ́СКА — ichki xatlar

Служе́бная запи́ска (xizmat xati) — bir bo'lim/xodimdan boshqasiga yo'naltirilgan ichki murojaat. Докладна́я запи́ска (ma'ruza xati) — rahbarga muammo, hodisa yoki taklif haqida xabar (ko'pincha chora ko'rish so'rovi bilan). Ular tuzilishi bir xil, farqi — yo'nalishi va maqsadida (докладна́я ko'pincha "yuqoriga" va muammo haqida).

Klishe "bloklari":

Blok Klishe O'zbekcha
xabar Дово́жу до Ва́шего све́дения, что... Sizga ma'lum qilamanki...
sabab В связи́ с тем, что... / Ввиду́... ... munosabati bilan / tufayli
bayon В настоя́щее вре́мя наблюда́ется... Ayni vaqtda ... kuzatilmoqda
so'rov Про́шу приня́ть ме́ры по... ... bo'yicha chora ko'rishingizni so'rayman
taklif Счита́ю необходи́мым... ... zarur deb hisoblayman

Докладна́я ko'pincha muammoni bayon qilib, Про́шу приня́ть ме́ры ("Chora ko'rishingizni so'rayman") bilan tugaydi. Bu — "xabar berish + chora so'rash" janri.

Foydali kuzatuv: служе́бная / докладна́я запи́ска — kundalik ish hayotida eng ko'p ishlatiladigan murakkab hujjat. Uning skeleti oddiy: (1) "shapka" (kimga / kimdan), (2) sarlavha, (3) Дово́жу до Ва́шего све́дения, что... + muammo, (4) Про́шу приня́ть ме́ры / Счита́ю необходи́мым..., (5) sana + imzo. Shu beshta blokni yodlab qo'ysangiz — istalgan ichki xatni yoza olasiz.

3.7. ПРОТОКО́Л — bayonnoma va uning qat'iy qolipi

Протоко́л (bayonnoma) — majlis, yig'ilish yoki komissiya qarorlarini qayd etuvchi hujjat. Uning tuzilishi — eng qat'iy va o'ziga xos. Ikki qism: "shapka" (sarlavha qismi) va "matn" (СЛУ́ШАЛИ – ВЫ́СТУПИЛИ – ПОСТАНОВИ́ЛИ tarkibi):

text
    ПРОТОКО́Л № 5
    заседа́ния педагоги́ческого сове́та
    от 06.07.2026

    Председа́тель: Ивано́в И. С.
    Секрета́рь: Петро́ва А. В.
    Прису́тствовали: 12 челове́к.

    ПОВЕ́СТКА ДНЯ:
    1. Об утвержде́нии пла́на рабо́ты.
    2. О назначе́нии отве́тственных.

    1. СЛУ́ШАЛИ:
       Ивано́ва И. С. — о пла́не рабо́ты на 2026 год.
    ПОСТАНОВИ́ЛИ:
       Утверди́ть план рабо́ты. «За» — 12, «про́тив» — нет.

Bayonnomaning "temir" elementlari: ПОВЕ́СТКА ДНЯ (kun tartibi), Прису́тствовали (ishtirok etganlar), СЛУ́ШАЛИ (tingladilar — kim, nima haqida — Р.п.), ВЫ́СТУПИЛИ (so'zga chiqdilar), ПОСТАНОВИ́ЛИ / РЕШИ́ЛИ (qaror qildilar — infinitiv-buyruq bilan), «За» — ... «про́тив» — ... «воздержа́лись» — ... (ovoz berish natijalari).

Diqqat — o'ziga xos grammatika: bayonnomada СЛУ́ШАЛИ dan keyin kim tinglanganini Р.п. (kimni?) bilan qo'yasiz: СЛУ́ШАЛИ Ивано́ва И. С. ("Ivanov I. S.ni tingladilar"), keyin о чём? (nima haqida — П.п.): о пла́не рабо́ты. ПОСТАНОВИ́ЛИ dan keyin esa infinitiv-buyruq: Утверди́ть, назна́чить, поручи́ть. Bu — 3-shaxs ko'plik shaxssiz (слу́шали, постанови́ли — "kim?" — komissiya, aniq shaxs emas). Bu qolip barcha bayonnomalarda bir xil.

3.8. ДОВЕ́РЕННОСТЬ — ishonchnoma (murakkab shakl)

Дове́ренность (ishonchnoma) B2 da oddiy shaklda ko'rilgan edi. C1 da uning rasmiy-huquqiy shakli murakkabroq: unda ishonuvchi (довери́тель), ishonilgan shaxs (дове́ренное лицо́ / представи́тель), vakolatlar ro'yxati va amal muddati aniq ko'rsatiladi:

text
    Я, Али́ев Аза́мат Рави́левич (па́спорт AA № 1234567,
    вы́дан 12.03.2018), настоя́щей дове́ренностью
    уполномо́чиваю Ивано́ва Ива́на Серге́евича представля́ть
    мои́ интере́сы во всех госуда́рственных о́рганах, с пра́вом
    по́дписи необходи́мых докуме́нтов.

    Дове́ренность вы́дана сро́ком на оди́н год без пра́ва
    передове́рия.

Murakkab ishonchnomaning klishesi: настоя́щей дове́ренностью уполномо́чиваю ("ushbu ishonchnoma bilan vakolat beraman"), представля́ть мои́ интере́сы ("manfaatlarimni ifodalash"), с пра́вом по́дписи ("imzo qo'yish huquqi bilan"), сро́ком на... без пра́ва передове́рия ("... muddatga, qayta ishonch huquqisiz").

Kalit qoida: har murakkab hujjatda muddat va vakolat chegarasi aniq bo'lishi shart. Ishonchnomada — сро́ком на оди́н год (muddat) va без пра́ва передове́рия (chegara); shartnomada — де́йствует до 31.12.2026 (muddat) va в преде́лах, устано́вленных догово́ром (chegara). Aniqlik (то́чность) — bu hujjatlarning huquqiy kuchini beradi; noaniq muddat yoki chegara — hujjatni yaroqsiz qiladi.

3.9. Yig'ma xarita — olti janr, olti "kalit"

Bu jadval — darsning ish quroli. Hujjatni tanish yoki yozishda har janrning "pasporti" shu yerdan:

Hujjat Maqsad Kalit klishe (boshlanish)
догово́р huquq-majburiyat kelishuvi ...заключи́ли настоя́щий догово́р о нижесле́дующем
уста́в tashkilot "asosiy qonuni" Насто́ящий Уста́в определя́ет...
отчёт ish/natija hisoboti За отчётный пери́од проде́лана рабо́та...
служе́бная запи́ска ichki murojaat Дово́жу до Ва́шего све́дения, что...
докладна́я запи́ска muammo + chora so'rovi ...Про́шу приня́ть ме́ры по...
протоко́л majlis qarorlari ПОВЕ́СТКА ДНЯ: ... СЛУ́ШАЛИ: ... ПОСТАНОВИ́ЛИ: ...
дове́ренность vakolat berish ...настоя́щей дове́ренностью уполномо́чиваю...

4. Namuna hujjatlar

Quyida uch to'liq namuna parcha. Har birini o'qing, blok tuzilishi, klishe va huquqiy leksikani kuzating.

Namuna 1 — ДОГОВОР (shartnoma parchasi):

text
              ДОГОВО́Р ОКАЗА́НИЯ УСЛУ́Г № 14

    г. Ташке́нт                          06.07.2026

    ООО «Прогре́сс», имену́емое в да́льнейшем
    «Исполни́тель», в лице́ дире́ктора Петро́ва И. С.,
    де́йствующего на основа́нии Уста́ва, с одно́й
    стороны́, и гражда́нин Али́ев А. Р., имену́емый
    в да́льнейшем «Зака́зчик», с друго́й стороны́,
    заключи́ли настоя́щий догово́р о нижесле́дующем:

    1. ПРЕДМЕ́Т ДОГОВО́РА
    1.1. Исполни́тель обязу́ется оказа́ть Зака́зчику
         консультацио́нные услу́ги, а Зака́зчик обязу́ется
         приня́ть и опла́тить их в устано́вленном поря́дке.

    2. ОТВЕ́ТСТВЕННОСТЬ СТОРО́Н
    2.1. За неисполне́ние или ненадлежа́щее исполне́ние
         обяза́тельств сто́роны несу́т отве́тственность
         в соотве́тствии с де́йствующим законода́тельством.

    3. ФОРС-МАЖО́Р
    3.1. Сто́роны освобожда́ются от отве́тственности при
         возникнове́нии обстоя́тельств непреодоли́мой си́лы.

    4. СРОК ДЕ́ЙСТВИЯ
    4.1. Настоя́щий догово́р вступа́ет в си́лу с моме́нта
         подписа́ния и де́йствует до 31.12.2026.

    РЕКВИЗИ́ТЫ И ПО́ДПИСИ СТОРО́Н
    Исполни́тель ______   Зака́зчик ______

Tarjima: XIZMAT KO'RSATISH SHARTNOMASI № 14. Toshkent sh., 06.07.2026. Ustav asosida ish yurituvchi direktor Petrov I. S. timsolida «Progress» MChJ, bundan buyon «Ijrochi» deb ataluvchi, bir tomondan, va fuqaro Aliyev A. R., bundan buyon «Buyurtmachi» deb ataluvchi, ikkinchi tomondan, quyidagilar haqida ushbu shartnomani tuzdilar: 1. SHARTNOMA PREDMETI. 1.1. Ijrochi Buyurtmachiga konsultatsiya xizmatlarini ko'rsatish majburiyatini oladi, Buyurtmachi esa ularni belgilangan tartibda qabul qilish va to'lash majburiyatini oladi. 2. TOMONLAR JAVOBGARLIGI. 2.1. Majburiyatlarni bajarmaganlik yoki lozim darajada bajarmaganlik uchun tomonlar amaldagi qonunchilikka muvofiq javobgar bo'ladilar. 3. FORS-MAJOR. 3.1. Yengib bo'lmas kuch holatlari yuzaga kelganda tomonlar javobgarlikdan ozod etiladilar. 4. AMAL MUDDATI. 4.1. Ushbu shartnoma imzolangan paytdan kuchga kiradi va 31.12.2026 gacha amal qiladi. TOMONLARNING REKVIZITLARI VA IMZOLARI.

Namuna 2 — ДОКЛАДНАЯ ЗАПИСКА (ma'ruza xati):

text
    Дире́ктору ООО «Прогре́сс»
    Петро́ву И. С.
    от нача́льника отде́ла прода́ж
    Али́ева А. Р.

              Докладна́я запи́ска

    Дово́жу до Ва́шего све́дения, что в связи́ с
    увеличе́нием объёма зака́зов в отде́ле прода́ж
    наблюда́ется нехва́тка персона́ла. В настоя́щее
    вре́мя на трёх сотру́дников прихо́дится нагру́зка,
    рассчи́танная на пятеры́х.

    Счита́ю необходи́мым приня́ть ме́ры по расшире́нию
    шта́та. Про́шу рассмотре́ть вопро́с о приёме двух
    доба́вочных ме́неджеров в устано́вленном поря́дке.

    06.07.2026                       Али́ев А. Р.

Tarjima: «Progress» MChJ direktori Petrov I. S.ga, savdo bo'limi boshlig'i Aliyev A. R.dan. Ma'ruza xati. Sizga ma'lum qilamanki, buyurtmalar hajmining ortishi munosabati bilan savdo bo'limida xodimlar yetishmovchiligi kuzatilmoqda. Ayni vaqtda uch xodim zimmasiga besh kishiga mo'ljallangan yuk tushmoqda. Shtatni kengaytirish bo'yicha chora ko'rishni zarur deb hisoblayman. Ikki qo'shimcha menejerni belgilangan tartibda ishga qabul qilish masalasini ko'rib chiqishingizni so'rayman. 06.07.2026. Aliyev A. R.

Namuna 3 — ПРОТОКОЛ (bayonnoma parchasi):

text
    ПРОТОКО́Л № 7
    заседа́ния коми́ссии по ка́честву
    от 06.07.2026

    Председа́тель: Петро́в И. С.
    Секрета́рь: Али́ева Н. А.
    Прису́тствовали: 8 челове́к.

    ПОВЕ́СТКА ДНЯ:
    1. О результа́тах прове́рки ка́чества проду́кции.

    1. СЛУ́ШАЛИ:
       Петро́ва И. С. — о результа́тах кварта́льной
       прове́рки ка́чества.
    ВЫ́СТУПИЛИ:
       Али́ева Н. А. с предложе́нием уси́лить контро́ль.
    ПОСТАНОВИ́ЛИ:
       1.1. Приня́ть отчёт к све́дению.
       1.2. Установи́ть ежеме́сячную прове́рку ка́чества.
       Голосова́ли: «за» — 8, «про́тив» — нет,
       «воздержа́лись» — нет.

    Председа́тель ______   Секрета́рь ______

Tarjima: BAYONNOMA № 7, sifat bo'yicha komissiya majlisi, 06.07.2026. Rais: Petrov I. S. Kotib: Aliyeva N. A. Ishtirok etdilar: 8 kishi. KUN TARTIBI: 1. Mahsulot sifatini tekshirish natijalari to'g'risida. 1. TINGLADILAR: Petrov I. S.ni — choraklik sifat tekshiruvi natijalari haqida. SO'ZGA CHIQDILAR: Aliyeva N. A. nazoratni kuchaytirish taklifi bilan. QAROR QILDILAR: 1.1. Hisobotni ma'lumot uchun qabul qilish. 1.2. Har oylik sifat tekshiruvini o'rnatish. Ovoz berdilar: «rozi» — 8, «qarshi» — yo'q, «betaraf» — yo'q. Rais. Kotib.

E'tibor bering: uch hujjatda ham til — shaxssiz, klishe, huquqiy. 1-namuna (догово́р): имену́емое в да́льнейшем, в лице́, обязу́ется, несу́т отве́тственность, вступа́ет в си́лу. 2-namuna (докладна́я): Дово́жу до Ва́шего све́дения, наблюда́ется, Счита́ю необходи́мым, Про́шу... приня́ть ме́ры. 3-namuna (протоко́л): ПОВЕ́СТКА ДНЯ, СЛУ́ШАЛИ (+Р.п.), ПОСТАНОВИ́ЛИ (+infinitiv), голосова́ли. Hech qayerda hissiyot, "men xohlayman", oddiy so'z yo'q — faqat standart bloklar, huquqiy leksika, aniq raqam va sana.


5. Talaffuz bo'limi

Murakkab hujjat so'zlari — uzun va "og'ir". Ularni bo'g'inlab, urg'uni saqlab mashq qiling.

  • догово́р /da-ga-VÓR/ — urg'u oxirda -во́р da; adabiy norma догово́р (og'zaki до́говор — nostandart!): "dagavór". Ko'plik догово́ры.
  • уста́в /us-TÁF/ — urg'u -та́в da; oxirgi в "f": "ustáf".
  • отчёт /at-CHÓT/ — urg'u -чёт da (ё doim urg'uli): "atchót".
  • обязу́ется /a-bi-ZÚ-yit-sa/ — urg'u -зу́- da; -ется "-yitsa": "abizúyitsa".
  • впра́ве /VPRÁ-vye/ — urg'u -пра́- da; boshda в undoshga qo'shiladi: "vprávye".
  • отве́тственность /at-VYÉT-stvi-nast'/ — urg'u -ве́- da; uzun so'z, undoshlar to'plami -тств-: "atvyétstvinast'".
  • дове́ренность /da-VYÉ-ri-nast'/ — urg'u -ве́- da: "davyérinast'".
  • служе́бная /slu-ZHÉB-na-ya/ — urg'u -же́- da: "sluzhébnaya".
  • постанови́ли /pas-ta-na-VÍ-li/ — urg'u -ви́- da; uch urg'usiz "о" "a": "pastanavíli".
  • нижесле́дующем /ni-zhi-SLYÉ-du-yu-shem/ — urg'u -сле́- da; qiyin, kitobiy so'z: "nizhislyéduyushem".

Urg'u eslatmasi: догово́р — bu darsning eng "xatoga moyil" so'zi. Adabiy me'yorda urg'u oxirgi bo'g'inda: догово́р, ko'plikda догово́ры. Og'zaki nutqda ko'p eshitiladigan до́говор / договора́ — nostandart, rasmiy nutqda ishlatilmaydi. Rasmiy suhbat, majlis, taqdimotda doim догово́р deng. Xuddi shunday: хода́тайство ург'у -да́- da, обеспе́чение -пе́- da (ne обеспече́ние).


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
догово́р до-го-во́р shartnoma Заключи́ть догово́р. — Shartnoma tuzmoq.
уста́в ус-та́в nizom Де́йствовать на основа́нии Уста́ва. — Nizom asosida ish yuritmoq.
отчёт от-чёт hisobot Соста́вить годово́й отчёт. — Yillik hisobot tuzmoq.
служе́бная запи́ска слу-же́б-на-я за-пи́с-ка xizmat xati Написа́ть служе́бную запи́ску. — Xizmat xati yozmoq.
докладна́я запи́ска до-клад-на́-я за-пи́с-ка ma'ruza xati Пода́ть докладну́ю запи́ску. — Ma'ruza xati taqdim etmoq.
протоко́л про-то-ко́л bayonnoma Вести́ протоко́л заседа́ния. — Majlis bayonnomasini yuritmoq.
дове́ренность до-ве́-рен-ность ishonchnoma Офо́рмить дове́ренность. — Ishonchnoma rasmiylashtirmoq.
сторона́ (сто́роны) сто-ро-на́ tomon (tomonlar) Права́ и обя́занности сторо́н. — Tomonlar huquq va majburiyatlari.
предме́т догово́ра пред-ме́т до-го-во́-ра shartnoma predmeti Предме́т догово́ра — оказа́ние услу́г. — Shartnoma predmeti — xizmat ko'rsatish.
обязу́ется о-бя-зу́-ет-ся majburiyat oladi Сторона́ обязу́ется опла́тить. — Tomon to'lash majburiyatini oladi.
впра́ве впра́-ве haqli, huquqiga ega Зака́зчик впра́ве отказа́ться. — Buyurtmachi rad etishga haqli.
нести́ отве́тственность не-сти́ от-ве́т-ствен-ность javobgar bo'lmoq Несёт отве́тственность за убы́тки. — Zararlar uchun javobgar bo'ladi.
в устано́вленном поря́дке в ус-та-но́в-лен-ном по-ря́д-ке belgilangan tartibda Опла́тить в устано́вленном поря́дке. — Belgilangan tartibda to'lamoq.
в соотве́тствии с законода́тельством в со-от-ве́т-стви-и с за-ко-но-да́-тель-ством qonunchilikka muvofiq Де́йствовать в соотве́тствии с законода́тельством. — Qonunchilikka muvofiq ish tutmoq.
надлежа́щим о́бразом над-ле-жа́-щим о́б-ра-зом tegishlicha, lozim darajada Испо́лнить надлежа́щим о́бразом. — Lozim darajada bajarmoq.
в лице́ в ли-це́ ... vakili timsolida В лице́ дире́ктора. — Direktor timsolida.
имену́емый в да́льнейшем и-ме-ну́-е-мый в да́ль-ней-шем bundan buyon ... deb ataluvchi Имену́емый в да́льнейшем «Зака́зчик». — Bundan buyon «Buyurtmachi» deb ataluvchi.
вступа́ть в си́лу всту-па́ть в си́-лу kuchga kirmoq Догово́р вступа́ет в си́лу. — Shartnoma kuchga kiradi.
форс-мажо́р форс-ма-жо́р fors-major (yengib bo'lmas holat) Освобожда́ются при форс-мажо́ре. — Fors-majorda ozod etiladilar.
реквизи́ты рек-ви-зи́-ты rekvizitlar (manzil, hisob) Реквизи́ты сторо́н. — Tomonlar rekvizitlari.
по́вестка дня по́-вест-ка дня kun tartibi Пе́рвый пункт пове́стки дня. — Kun tartibining birinchi bandi.
постанови́ли пос-та-но-ви́-ли qaror qildilar Постанови́ли утверди́ть план. — Rejani tasdiqlash qaror qilindi.
дово́дить до све́дения до-во-ди́ть до све́-де-ния ma'lum qilmoq Дово́жу до Ва́шего све́дения. — Sizga ma'lum qilaman.
приня́ть ме́ры при-ня́ть ме́-ры chora ko'rmoq Про́шу приня́ть ме́ры. — Chora ko'rishingizni so'rayman.

Yodlash qoidasi: so'zlarni janr bo'yicha guruhlang. Shartnoma guruhi: догово́р, сто́роны, обязу́ется, впра́ве, вступа́ет в си́лу, форс-мажо́р, реквизи́ты. Bayonnoma guruhi: протоко́л, по́вестка дня, СЛУ́ШАЛИ, ПОСТАНОВИ́ЛИ. Xizmat xati guruhi: дово́дить до све́дения, приня́ть ме́ры, счита́ю необходи́мым. Huquqiy iboralarni boshqaruvi bilan yodlang: нести́ отве́тственность за + В.п., в соотве́тствии с + Т.п., в лице́ + Р.п. Anki kartochkasi orqasiga: (1) qaysi janrga tegishli, (2) boshqaruv kelishigi, (3) bir misol.


7. Namuna dialog — hujjat tili og'zaki muhokamada

Quyida ikki hamkasb shartnoma loyihasini muhokama qiladi. E'tibor bering: og'zaki suhbat (jonli fe'l) va hujjat iqtiboslari (nominal, huquqiy) yonma-yon turadi — bu real ish muhitidagi til.

text
— Ты посмотре́л прое́кт догово́ра, кото́рый нам присла́ли?
— Да. В це́лом норма́льно, но есть вопро́сы по разде́лу
  «Отве́тственность сторо́н».
— А что там не так?
— Смотри́: напи́сано «сто́роны несу́т отве́тственность
  в соотве́тствии с законода́тельством». Э́то сли́шком о́бщая
  формулиро́вка. На́до конкре́тно указа́ть разме́р
  неусто́йки.
— Согла́сен. И ещё: в пу́нкте «Предме́т догово́ра» не
  ука́зан срок оказа́ния услу́г. Дава́й добавим: «Исполни́тель
  обязу́ется оказа́ть услу́ги в тече́ние 30 дней».
— То́чно. А раздел «Форс-мажо́р» есть?
— Есть, но коро́ткий. Ду́маю, э́того доста́точно.
— Хорошо́. Тогда́ я подгото́влю протоко́л разногла́сий
  и отпра́влю им на согласова́ние.

Tarjima: — Ular yuborgan shartnoma loyihasini ko'rib chiqdingmi? — Ha. Umuman normal, lekin «Tomonlar javobgarligi» bo'limi bo'yicha savollar bor. — U yerda nima noto'g'ri? — Qara: «tomonlar qonunchilikka muvofiq javobgar bo'ladilar» deb yozilgan. Bu juda umumiy ifoda. Aniq qilib jarima miqdorini ko'rsatish kerak. — Roziman. Yana: «Shartnoma predmeti» bandida xizmat ko'rsatish muddati ko'rsatilmagan. Qo'shaylik: «Ijrochi 30 kun ichida xizmat ko'rsatish majburiyatini oladi». — Aynan. «Fors-major» bo'limi bormi? — Bor, lekin qisqa. O'ylaymanki, shu yetarli. — Yaxshi. Unda men kelishmovchiliklar bayonnomasini tayyorlab, ularga kelishuvga yuboraman.

E'tibor bering — ikki qatlam: suhbatning "ramkasi" — jonli, og'zaki (посмотре́л, что там не так, дава́й добавим, то́чно); ammo hujjatga tegishli iqtiboslar — sof rasmiy (несу́т отве́тственность в соотве́тствии с законода́тельством, обязу́ется оказа́ть услу́ги в тече́ние 30 дней, протоко́л разногла́сий, на согласова́ние). Bu — professional ish muhitining real tili: siz og'zaki gaplashib, ammo hujjat leksikasini aniq keltirib ishlaysiz. C1 muallifi ikki qatlam orasida erkin harakat qiladi.


8. Tipik xatolar + mini-mashq

  • "впра́ве" ni fe'l kabi ishlatish: Зака́зчик впра́вит отказа́ться / впра́вляет. Зака́зчик впра́ве отказа́ться. Sabab: впра́ве — o'zgarmas predikativ ("haqli"), fe'l emas. U tuslanmaydi, undan keyin infinitiv turadi: впра́ве тре́бовать, впра́ве прове́рять.

  • "обязу́ется" dan keyin noto'g'ri shakl: Сторона́ обязу́ется опла́ты / обязу́ется опла́та. Сторона́ обязу́ется опла́тить. Sabab: обязу́ется dan keyin infinitiv (nima qilishni?): обязу́ется вы́полнить, оказа́ть, приня́ть. Ot emas.

  • "нести́ отве́тственность" boshqaruvini buzish: несёт отве́тственность о наруше́нии / за наруше́ние (kelishik). несёт отве́тственность за наруше́ние (В.п.). Sabab: нести́ отве́тственность за + винительный (что? за что?): за неисполне́ние, за убы́тки, за ка́чество.

  • Bayonnomada "СЛУ́ШАЛИ" dan keyin И.п.: СЛУ́ШАЛИ Ивано́в И. С. (bosh kelishik). СЛУ́ШАЛИ Ивано́ва И. С. (Р.п. — kimni?). Sabab: слу́шали — o'timli fe'l, obyekt родительный/винительный (kimni tingladilar?): слу́шали Ивано́ва, keyin о чём?о пла́не (П.п.).

  • "догово́р" urg'usi va ko'pligi: до́говор, договора́ (og'zaki norma). догово́р, догово́ры (adabiy me'yor). Sabab: rasmiy nutqda urg'u oxirgi bo'g'inda (догово́р), ko'plik догово́ры. До́говор / договора́ — nostandart, hujjat va rasmiy suhbatga to'g'ri kelmaydi.

  • Hisobotda "men" va hissiyot: Я о́чень мно́го рабо́тал и всё отли́чно сде́лал! За отчётный пери́од проде́лана значи́тельная рабо́та; план вы́полнен на 100 %. Sabab: hisobot — passiv, shaxssiz, raqamli; "men zo'r ishladim" hissiy va og'zaki, rasmiy hisobotga kirmaydi. Проде́лана рабо́та, дости́гнуты результа́ты + aniq son.

Mini-mashq (yozma): quyidagi og'zaki jumlani shartnoma bandi tiliga aylantiring (huquqiy leksika bilan): Мы вам сде́лаем рабо́ту за ме́сяц, а вы нам за неё запла́тите. (Javob 11-bo'limda.)


9. Mashqlar

Mashq 1. Har hujjatga uning kalit klishesini ulang:

1. догово́р            а) Дово́жу до Ва́шего све́дения, что...
2. протоко́л            б) За отчётный пери́од проде́лана рабо́та...
3. служе́бная запи́ска   в) ...заключи́ли настоя́щий догово́р о нижесле́дующем
4. отчёт               г) ПОВЕ́СТКА ДНЯ: ... СЛУ́ШАЛИ: ... ПОСТАНОВИ́ЛИ: ...

Mashq 2. Bo'sh joyga обязу́ется yoki впра́ве ni to'g'ri qo'ying:

1. Исполни́тель ______ оказа́ть услу́ги в срок.
2. Зака́зчик ______ прове́рять ход рабо́т.
3. Сторона́ ______ опла́тить рабо́ту в тече́ние 10 дней.
4. Ка́ждая сторона́ ______ расто́ргнуть догово́р, уве́домив другу́ю.

Mashq 3. To'g'ri kelishikni tanlang (huquqiy boshqaruv):

1. нести́ отве́тственность (за наруше́ние / о наруше́нии / наруше́ния)
2. в соотве́тствии с (законода́тельство / законода́тельства / законода́тельством)
3. в лице́ (дире́ктор / дире́ктора / дире́ктору)
4. де́йствовать на основа́нии (Уста́в / Уста́ва / Уста́ву)

Mashq 4. Bo'sh joyga mos klishe qo'ying (Дово́жу до Ва́шего све́дения / Про́шу приня́ть ме́ры / Счита́ю необходи́мым / В связи́ с):

1. ______, что в отде́ле наблюда́ется нехва́тка персона́ла.
2. ______ увеличе́нием нагру́зки предлага́ю расши́рить штат.
3. ______ по устране́нию неиспра́вности.
4. ______ провести́ дополни́тельную прове́рку.

Mashq 5. Bayonnoma (протоко́л)ni to'g'ri tartibga soling — bloklarni raqamlang:

__ ПОСТАНОВИ́ЛИ: Утверди́ть план рабо́ты.
__ ПОВЕ́СТКА ДНЯ: 1. Об утвержде́нии пла́на рабо́ты.
__ ПРОТОКО́Л № 3 от 06.07.2026
__ СЛУ́ШАЛИ: Петро́ва И. С. — о пла́не рабо́ты.
__ Прису́тствовали: 10 челове́к.

Mashq 6. Xatoni toping va to'g'rilang:

1. Зака́зчик впра́вляет отказа́ться от услу́г.        (so'z shakli)
2. Сторона́ несёт отве́тственность о наруше́нии.      (kelishik)
3. Мы подписа́ли до́говор на год.                     (urg'u/norma)
4. СЛУ́ШАЛИ Ивано́в И. С. о результа́тах.             (kelishik)

Mashq 7 (aylantirish — registrni oshirish). Quyidagi og'zaki jumlalarni hujjat tiliga aylantiring:

1. Мы обеща́ем сде́лать рабо́ту вовре́мя.
2. Е́сли не сде́лаете, бу́дете отвеча́ть по зако́ну.
3. Дире́ктор сказа́л всем: рабо́таем по но́вому пла́ну.

Mashq 8 (ijodiy — hujjat yozing). Ish joyingizdagi bir muammo haqida to'liq докладна́я запи́ска yozing: "shapka" (kimga — Д.п. / kimdan — Р.п.), sarlavha Докладна́я запи́ска, matn (Дово́жу до Ва́шего све́дения, что... В связи́ с...), so'rov (Про́шу приня́ть ме́ры / Счита́ю необходи́мым...), sana + imzo. Kamida uchta klishe va bitta huquqiy ibora ishlating.

Mashq 9 (tahlil). Quyidagi shartnoma bandini o'qing va (a) qaysi blokka tegishli ekanini, (b) undagi huquqiy leksikani aniqlang:

«Сто́роны освобожда́ются от отве́тственности за части́чное
или по́лное неисполне́ние обяза́тельств по настоя́щему
догово́ру, е́сли оно́ яви́лось сле́дствием обстоя́тельств
непреодоли́мой си́лы.»

10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

Wisar platformasidagi AI suhbatdosh bilan murakkab hujjatlarni mashq qiling — AI blok tuzilishi, klishe, huquqiy leksika va kelishikni tekshiradi.

  1. Blok yig'ish mashqi: Wisar AIdan bitta hujjat janrini (masalan, догово́р аре́нды — ijara shartnomasi) tanlashni so'rang. So'ng uning oltita blokini to'g'ri tartibda va har birini kalit klishe bilan yozing (Сто́роны Предме́т Права́ и обя́занности Отве́тственность Форс-мажо́р Реквизи́ты). AI tartib va klishe to'g'riligini tekshirsin.

  2. Huquqiy leksika drill: AIdan 8 ta huquqiy iborani (обязу́ется, впра́ве, несёт отве́тственность за, в соотве́тствии с, в лице́, надлежа́щим о́бразом, вступа́ет в си́лу, в устано́вленном поря́дке) bering va har birini to'g'ri boshqaruv (kelishik/infinitiv) bilan bitta shartnoma bandida ishlating. AI boshqaruv to'g'ri-noto'g'ri ekanini baholasin.

  3. Registr ko'tarish: AIdan 5 ta og'zaki vaziyat so'rang (masalan: "printer buzildi, yangisini so'rayapman"). Har birini to'liq докладна́я запи́ска yoki служе́бная запи́ска tiliga ko'taring (klishe + huquqiy leksika + shaxssizlik bilan). AI registr to'g'ri ko'tarilganini tasdiqlasin.

Maqsad: kamida bitta to'liq hujjat (shartnoma bloklari yoki ma'ruza xati) yozing, 8 ta huquqiy iborani to'g'ri boshqaruv bilan ishlating va 5 ta og'zaki vaziyatni rasmiy hujjat tiliga ko'taring; AI ularni "blok tartibi to'g'ri, klishe joyida, kelishik to'g'ri, registr aralashmagan" deb tasdiqlaguncha qayta ishlang.


11. Javoblar kaliti

Mini-mashq (8-bo'lim): Исполни́тель обязу́ется вы́полнить рабо́ту в тече́ние одного́ ме́сяца, а Зака́зчик обязу́ется опла́тить её в устано́вленном поря́дке. (og'zaki мы вам сде́лаем / вы запла́тите huquqiy Исполни́тель обязу́ется вы́полнить / Зака́зчик обязу́ется опла́тить).

Mashq 1: 1 в (догово́р) · 2 г (протоко́л) · 3 а (служе́бная запи́ска) · 4 б (отчёт).

Mashq 2: 1 — обязу́ется (majburiyat) · 2 — впра́ве (huquq) · 3 — обязу́ется (majburiyat) · 4 — впра́ве (huquq).

Mashq 3: 1 — за наруше́ние (В.п.) · 2 — законода́тельством (Т.п.) · 3 — дире́ктора (Р.п.) · 4 — Уста́ва (Р.п.).

Mashq 4: 1. Дово́жу до Ва́шего све́дения · 2. В связи́ с · 3. Про́шу приня́ть ме́ры · 4. Счита́ю необходи́мым.

Mashq 5 (to'g'ri tartib):

text
1. ПРОТОКО́Л № 3 от 06.07.2026
2. Прису́тствовали: 10 челове́к.
3. ПОВЕ́СТКА ДНЯ: 1. Об утвержде́нии пла́на рабо́ты.
4. СЛУ́ШАЛИ: Петро́ва И. С. — о пла́не рабо́ты.
5. ПОСТАНОВИ́ЛИ: Утверди́ть план рабо́ты.

Mashq 6: 1. So'z shakli впра́ве отказа́ться (впра́ве o'zgarmas + infinitiv) · 2. Kelishik несёт отве́тственность за наруше́ние (В.п.) · 3. Norma догово́р (adabiy urg'u oxirda) · 4. Kelishik СЛУ́ШАЛИ Ивано́ва И. С. (Р.п.).

Mashq 7 (namunaviy javob):

text
1. Исполни́тель обязу́ется вы́полнить рабо́ту в устано́вленный срок.
2. В слу́чае неисполне́ния обяза́тельств сторона́ несёт
   отве́тственность в соотве́тствии с законода́тельством.
3. В соотве́тствии с реше́нием руково́дства устана́вливается
   но́вый поря́док рабо́ты.

Mashq 8 (namunaviy javob):

text
    Дире́ктору ООО «Прогре́сс»
    Петро́ву И. С.
    от нача́льника отде́ла
    Али́ева А. Р.

              Докладна́я запи́ска

    Дово́жу до Ва́шего све́дения, что в связи́ с выхо́дом
    из стро́я основно́го при́нтера рабо́та отде́ла
    затрудне́на. В настоя́щее вре́мя докуме́нты
    не мо́гут быть распеча́таны в устано́вленные сро́ки.

    Счита́ю необходи́мым приобрести́ но́вое устро́йство.
    Про́шу приня́ть ме́ры по заку́пке при́нтера
    в устано́вленном поря́дке.

    06.07.2026                       Али́ев А. Р.

(Klishe: Дово́жу до Ва́шего све́дения, В связи́ с, Счита́ю необходи́мым, Про́шу приня́ть ме́ры; huquqiy ibora: в устано́вленном поря́дке.)

Mashq 9 (tahlil):

  • (a) Blok: bu — «Форс-мажо́р» (yengib bo'lmas holatlar) bo'limi. Belgisi: освобожда́ются от отве́тственности... обстоя́тельств непреодоли́мой си́лы.
  • (b) Huquqiy leksika: освобожда́ются от отве́тственности (javobgarlikdan ozod etiladilar), неисполне́ние обяза́тельств (majburiyatlarni bajarmaslik), по настоя́щему догово́ру (ushbu shartnoma bo'yicha), обстоя́тельства непреодоли́мой си́лы (yengib bo'lmas kuch holatlari — форс-мажо́р atamasining rasmiy huquqiy nomi), яви́лось сле́дствием (... natijasi bo'ldi).

12. Xulosa va keyingi dars

Bugun siz o'rgandingiz:

  • Murakkab hujjat — blokli arxitektura: har janr qat'iy tartibdagi standart bloklardan yig'iladi; hujjatni blok-blok o'qish va yozish.
  • Oltita janr va ularning "pasporti": догово́р (...заключи́ли настоя́щий догово́р о нижесле́дующем), уста́в (Насто́ящий Уста́в определя́ет...), отчёт (За отчётный пери́од проде́лана рабо́та...), служе́бная/докладна́я запи́ска (Дово́жу до Ва́шего све́дения... Про́шу приня́ть ме́ры), протоко́л (ПОВЕ́СТКА ДНЯ ... СЛУ́ШАЛИ ... ПОСТАНОВИ́ЛИ), дове́ренность (...уполномо́чиваю...).
  • Shartnoma bloklari: Сто́роны (имену́емый в да́льнейшем, в лице́) Предме́т Права́ и обя́занности (обязу́ется / впра́ве) Отве́тственность (несёт отве́тственность за) Форс-мажо́р Срок де́йствия (вступа́ет в си́лу) Реквизи́ты.
  • Huquqiy leksika boshqaruvi bilan: обязу́ется + infinitiv, впра́ве + infinitiv (fe'l emas!), нести́ отве́тственность за + В.п., в соотве́тствии с + Т.п., в лице́ + Р.п.
  • Bayonnoma grammatikasi: СЛУ́ШАЛИ + Р.п. (kimni), ПОСТАНОВИ́ЛИ + infinitiv-buyruq, ovoz berish natijalari.
  • Hisobot tili: passiv + raqam (проде́лана рабо́та, дости́гнуты результа́ты, вы́полнено на ... %).
  • Ish yuritish (делопроизво́дство): rekvizit, sana, imzo, muhr, aniq muddat va vakolat chegarasi.

Eslatib qo'yamiz: murakkab hujjat — ijod emas, standart bloklarni to'g'ri tartibda yig'ish. Hujjat yozishdan avval o'zingizga ayting: «Bu qaysi janr — shartnoma, bayonnoma, hisobot?» va uning skeletini (bloklar tartibini) chizing. Har blokni kalit klishe bilan boshlang, huquqiy iborani to'g'ri boshqaruv bilan qo'ying (впра́ве + infinitiv, несёт отве́тственность за + В.п.), matnni shaxssiz va aniq (raqam, sana, muddat) saqlang. Va догово́р ni doim adabiy urg'u bilan ayting — bu C1 muallifining "vizit kartasi".

Keyingi dars — C1 — 25-dars: Publitsistika — tahliliy janrlar (аналити́ческие жа́нры публици́стики) — статья́, обзо́р, коммента́рий, рецензия. Bugun siz rasmiy-ish uslubining eng "quruq" cho'qqisini — huquqiy hujjatni — zabt etdingiz: bu yerda til shaxsni yashiradi, muallif ko'rinmaydi, faqat standart va aniqlik hukmron. Keyingi darsda esa butunlay boshqa dunyoga — publitsistikaning tahliliy janrlariga — o'tamiz. U yerda til, aksincha, muallif ovozini ko'taradi: analitik maqola (статья́), sharh (обзо́р), izoh (коммента́рий), taqriz (рецензия) — bularda fakt bilan baho, mantiq bilan ta'sir birlashadi. Rasmiy hujjat "kim aytdi — muhim emas" desa, publitsistika "men shunday deb hisoblayman, mana dalilim" deydi. Siz argumentatsiya qurishni, muallif pozitsiyasini bildirishni va o'quvchiga ta'sir o'tkazishni o'rganasiz. Quruq hujjat tilidan tirik, o'tkir publitsistik tilga o'tamiz. Уда́чи! (Omad!)

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
C1 — 24-dars: Rasmiy-ish — murakkab hujjatlar (сло́жные официа́льные докуме́нты) — догово́р, уста́в, отчёт, служе́бная запи́ска, протоко́л, дове́ренность — Wisar