C1 — 14-dars: Register — so'zlashuv nutqning nozik qatlamlari (разгово́рность, жарго́н, сленг, интерне́т-язы́к) — zamonaviy rus nutqi realiyasi
C1 — ILG'OR · 14-dars
1. Dars nomi va maqsad
Dars nomi: Register — so'zlashuv nutqning nozik va zamonaviy qatlamlari: разгово́рная leksika, просторе́чие chegarasi, жарго́н / сленг (yoshlar, talaba, kasbiy), internet tili, эвфеми́зм va modaviy so'zlar (тренд, вайб, краш).
B2 darajada siz so'zlashuv uslubini (30-dars) va emotsional-ekspressiv leksikani (37-dars) ochgan edingiz. O'shanda siz универ, кла́ссно, болта́ть qabilidagi so'zlarni belgi sifatida o'rgangansiz — "bu — so'zlashuv, do'st bilan bo'ladi, hujjatda bo'lmaydi" deb. Bu — to'g'ri, lekin bu — faqat birinchi qavat. So'zlashuv nutqining ostida yana bir necha qatlam bor: adabiy me'yordan tashqariga chiqadigan просторе́чие, yoshlar va guruhlarning yopiq tili жарго́н/сленг, internetning o'ziga xos "chatcha" tili, kasbiy jargon. C1 darajada biz aynan shu chuqur va zamonaviy qatlamlarni ochamiz.
Nima uchun bu — aynan C1 mavzusi? Chunki bu — passiv register kompetensiyasi. C1 (ТРКИ-3) darajasining bosh belgisi shu: siz rus nutqini har qanday register va muhitda tushunasiz — nafaqat darslik tilini, balki YouTube blogeri, Telegram chati, talaba yotoqxonasi, forum sharhini ham. Кринж, зашква́р, чи́лить, флексить, го, имхо, ба́ниться — bu so'zlarni siz darslikda ko'rmaysiz, lekin zamonaviy rus muhitining 50 foizi aynan shu so'zlar bilan gapiradi. C1 muallifi bularni tushunadi — lekin o'zi ishlatishda registrni aniq nazorat qiladi.
Darsning bosh printsipi — ASIMMETRIYA: bu qatlamlarni TUSHUNISH uchun o'rganamiz (passiv), ishlatishda esa EHTIYOT bo'lamiz (aktiv nazorat). Разгово́рная leksika — do'st bilan xavfsiz; жарго́н/сленг — faqat "o'z" muhitda va faqat siz uni yaxshi his qilsangiz; просторе́чие — umuman ishlatmaymiz (bu — savodsizlik belgisi), lekin taniymiz. Chet tili o'rganuvchi uchun eng xavfli xato — jargon so'zni noto'g'ri joyda yoki noto'g'ri ohangda ishlatib, kulgili yoki qo'pol chiqib qolish.
Dars oxirida siz quyidagilarni bilib olasiz:
- Register vertikali — bir tushuncha bir necha "qavat"da yashaydi (yuqori neytral so'zlashuv prostorechie jargon), va bu qavatlar orasida erkin harakat qilish.
- Разгово́рная leksika (neytraldan past, lekin adabiy): па́рень, ла́дно, вка́лывать, обалде́ть, кла́ссный.
- Просторе́чие — adabiy me'yordan tashqari qatlam (и́хний, ло́жить, зво́нит, чё, ща) — bu XATO, lekin siz uni tanishingiz shart.
- Жарго́н va сленг — yoshlar (круто́й, зашква́р, кринж, чи́лить, хайп, флексить, то́ксик), talaba (па́ра, хвост, автома́т, шпо́ра), kasbiy (комп, ви́нда, баг, фи́ча).
- Internet tili — лол, имхо, го, зашиби́сь, ла́йкнуть, заба́нить, гу́глить, репо́стнуть.
- Эвфеми́зм — dag'al yoki noxush tushunchani yumshatish (пожило́й ста́рый, уйти́ из жи́зни умере́ть).
- Modaviy so'zlar (тренд, вайб, краш, хайп) — anglitsizmlar to'lqini va uning register belgisi.
Bu — stilistik-register dars: yangi grammatika deyarli yo'q, asosiysi — zamonaviy rus nutqining real qatlamlarini eshitib tanish va ularning har birini to'g'ri "javon"ga joylashtirish.
2. Takror — so'zlashuv uslubi va ekspressiv leksika (B2 30, 37-dars)
Chuqur qatlamlarga tushishdan avval B2 dagi poydevorni tez tiklaymiz — usiz bugungi dars "havoda" osilib qoladi.
a) B2 30-darsdan — so'zlashuv uslubi (разгово́рный стиль). Siz uning yetti belgisini ko'rgan edingiz. Bugun eng muhimi — uchtasi:
qisqartma университе́т универ, компью́тер комп
so'zlashuv so'z хорошо́ кла́ссно, говори́ть болта́ть
«ты» murojaat do'st, tengdosh, oila bilanb) B2 37-darsdan — uslubiy belgi (стилисти́ческая помета). Har lug'atda so'z yonida belgi turadi va u so'zning "qavatini" aytadi:
| Belgi | To'liq shakli | Ma'nosi |
|---|---|---|
| разг. | разгово́рное | so'zlashuv (norasmiy, lekin adabiy) |
| прост. | просторе́чное | dag'al, adabiy me'yordan past |
| жарг. | жарго́нное | jargon (guruh tili) |
| книжн. | кни́жное | kitobiy |
| высок. | высо́кое | yuqori, tantanavor |
| неодобр. | неодобри́тельное | ma'qullamaslik |
c) B2 37-darsdan — register vertikali. Siz лик — лицо́ — ро́жа qatorini ko'rgansiz: bir tushuncha uch registrda (yuqori / neytral / past). Bugun bu vertikalni pastga cho'zamiz va zamonaviylashtirib kengaytiramiz.
Muhim bog'lanish: B2 da siz register vertikalining yuqori yarmini (высок. — нейтр. — разг.) o'rgangansiz. C1 da biz pastki yarmini ochamiz: разг. прост. жарг. сленг. B2 da просторе́чие faqat "chegara" sifatida bir og'iz aytilgan edi ("undan pastda dag'al nutq turadi"). Bugun biz o'sha chegaradan o'tamiz — o'tib ketish uchun emas, balki xaritani to'liq bilish uchun. C1 muallifi butun vertikalni ko'radi: eng tepadan eng pastga, arxaikadan internet-jargongacha — va har so'zni o'z qavatiga aniq joylaydi.
3. Asosiy tushuntirish
3.1. Register vertikali — nutqning "qavatlari"
Har bir tushuncha rus tilida bir necha xil so'z bilan atalishi mumkin, va bu so'zlar balandlik bo'yicha joylashadi — huddi ko'p qavatli uydek. Yaxshiroq tushunmoq uchun bir tushunchani — masalan "yuz / bosh" — butun vertikal bo'ylab ko'raylik:
YUQORI (высок./книжн.) лик — siymo (she'riy, tantanavor)
NEYTRAL (нейтр.) лицо́ — yuz (hamma joyda xavfsiz)
SO'ZLASHUV (разг.) — — (bu tushunchada разг. yo'q)
PROSTORECHIE (прост.) ро́жа, мо́рда — bashara (dag'al, adabiy me'yordan past)
JARGON (жарг.) [мат] — (so'kinish qatlami; tsenzura sabab keltirilmaydi)Yana bir misol — "gapirmoq / suhbatlashmoq" tushunchasi:
KITOBIY бесе́довать, изъясня́ться — suhbat qurmoq (rasmiy/kitobiy)
NEYTRAL говори́ть, разгова́ривать — gapirmoq
SO'ZLASHUV болта́ть, тре́паться — valdiramoq, gaplashib o'tirmoq
PROSTORECHIE тре́пать языко́м, чеса́ть — javrash (dag'al)
JARGON ба́зарить, тере́ть — "gap sotmoq" (jargon)Asosiy g'oya: bitta fikrni — «Давай поговорим» — siz besh xil "balandlik"da ayta olasiz: «Позво́льте побесе́довать» (rasmiy) «Дава́й поговори́м» (neytral) «Дава́й поболта́ем» (do'stona) «Дава́й побазарим» (jargon, faqat "o'z" muhit). To'rttasi ham "tushunarli", lekin ular butunlay boshqa dunyoga tegishli. C1 muhorati — bu vertikalni his qilish va har qavatni o'z joyida tanish.
DIQQAT — chegara chizig'i: vertikalda bitta hal qiluvchi chegara bor — adabiy me'yor chegarasi (грани́ца литерату́рной но́рмы). Разгово́рная leksika — chegaradan ichkarida (adabiy, savodli nutq). Просторе́чие va жарго́н — chegaradan tashqarida. Bu chegarani bilish — C1 ning yuragi: болта́ть — savodli odamning norasmiy so'zi; ба́зарить — jargon, "o'z" doirada. Chegarani sezmasdan jargon ishlatish — chet ellikning eng ko'p uchraydigan xatosi.
3.2. Qatlam 1 — Разгово́рная leksika (adabiy, lekin norasmiy)
Bu — vertikalning eng yuqori "past" qatlami: neytraldan pastroq, ammo adabiy me'yor ichida. Savodli, madaniyatli odam do'sti bilan aynan shunday gapiradi. Bu so'zlarni siz erkin ishlatishingiz mumkin (norasmiy vaziyatda):
| Neytral | Разгово́рная (разг.) | O'zbekcha |
|---|---|---|
| молодо́й челове́к | па́рень | yigit |
| хорошо́, согла́сен | ла́дно | mayli, bo'pti |
| мно́го рабо́тать | вка́лывать | tinmay ishlamoq, mehnat qilmoq |
| о́чень удиви́ться | обалде́ть, офиге́ть | hang-mang bo'lmoq, dovdiramoq |
| о́чень хоро́ший | кла́ссный, клёвый | zo'r, "top" |
| устать | вы́мотаться, замота́ться | holdan toymoq |
| понять | въе́хать, ску́мекать | tushunmoq, "yetmoq" (aqli) |
Он норма́льный па́рень, с ним мо́жно име́ть де́ло. — U yaxshi yigit, u bilan ish qilsa bo'ladi.
Ла́дно, договори́лись, за́втра в шесть. — Mayli, kelishdik, ertaga oltida.
Я всю неде́лю вка́лывал как проклятый. — Butun hafta jonimni jabborga berib ishladim.
Я про́сто обалде́л, когда́ уви́дел счёт! — Hisobni ko'rib, shunchaki dovdirab qoldim!Nozik farq — разг. ≠ прост.: обалде́ть (разг.) — savodli odam ham aytadi, adabiy me'yor ichida. Офиге́ть — allaqachon chegaraga yaqin, biroz dag'alroq. Охуе́ть — bu мат (so'kish), chegaradan ancha tashqarida. Uch so'z bir ma'noni beradi ("qattiq hayron bo'lmoq"), lekin ular uch xil qavatda. C1 muallifi bu farqni sezadi va o'ziga mos qatlamni tanlaydi.
3.3. Qatlam 2 — Просторе́чие (adabiy me'yordan tashqari — XATO, lekin tanish shart)
Просторе́чие — bu ma'lumotsiz yoki past savodli odamlar nutqining belgisi. Bu — XATO, adabiy me'yordan tashqari. Lekin siz uni tanishingiz shart — chunki: (1) filmda, kitobda personaj tavsifi uchun ishlatiladi; (2) real hayotda ko'p eshitiladi; (3) siz o'zingiz tasodifan shunday xato qilmasligingiz uchun uni "qora ro'yxat"da bilishingiz kerak.
a) Grammatik просторе́чие (noto'g'ri shakl):
ПРОСТОРЕЧИЕ (XATO) TO'G'RI (adabiy) Xato turi
и́хний, е́йный их, её — egalik olmoshi (yasama)
ло́жить класть — fe'l (класть/положи́ть)
ляг, ля́жь ляг (buyruq) — noto'g'ri shakl
поезжа́й / ехай поезжа́й (ехать yo'q!) — buyruq mayli
хочу́т хотя́т — tuslanishda xatob) Urg'udagi просторе́чие (noto'g'ri urg'u — ma'lumotsizlik belgisi):
ПРОСТОРЕЧИЕ (XATO) TO'G'RI (adabiy norma)
звони́т зво́нит звони́т (urg'u oxirda!)
до́говор догово́р догово́р
кра́сивее красиве́е краси́вее
ката́лог катало́г катало́гc) Fonetik просторе́чие (tovushni "yutib" aytish — og'zaki, tez nutq):
что чё, што — "nima"
сейча́с ща, щас — "hozir"
тебя́ тя — "seni"
вообще́ ваще — "umuman"
здра́вствуйте здра́сьте — "salom" (norasmiy qisqartma)HAL QILUVCHI: чё, ща, ваще — bu og'zaki, tez nutqda tabiiy eshitiladi (hatto savodli odam ham tez gapirganda shunday chiqaradi), lekin yozuvda yoki rasmiy nutqda — bu xato. И́хний, ло́жить, зво́нит esa — har qanday holatda xato, chunki bu grammatika/urg'u xatosi, tempo emas. Farqni his qiling: ща — fonetik siqilish (kechiriladi), ло́жить — grammatik savodsizlik (kechirilmaydi).
3.4. Qatlam 3 — Жарго́н va сленг (guruh tili)
Жарго́н (jargon) — muayyan guruhning yopiq tili: yoshlar, talaba, kasb egalari, o'yinchilar. Сленг — deyarli sinonim (ko'proq yoshlar/zamonaviy nutqga nisbatan). Bu qatlam tez o'zgaradi — 5 yilda yangi so'zlar keladi, eskilari "o't ichib" qoladi. Shu sababli jargon — register vertikalining eng jonli va o'zgaruvchan qismi.
a) Yoshlar slengi (молодёжный сленг) — bugungi rus internet-avlodining tili:
| So'z | Urg'u | O'zbekcha | Kelib chiqishi |
|---|---|---|---|
| круто́й / кру́то | кру-то́й | zo'r, dahshat | eski sleng |
| зашква́р | заш-ква́р | uyat, "pozor", nomus keltiruvchi | zamonaviy |
| кринж | кринж | uyatdan siqilish, "cringe" | ingliz cringe |
| чи́лить | чи́-лить | dam olmoq, hordiq chiqarmoq | ingliz chill |
| хайп | хайп | shov-shuv, ommaviy qiziqish | ingliz hype |
| фле́ксить | фле́к-сить | maqtanmoq, o'zini ko'rsatmoq | ingliz flex |
| то́ксик / токси́чный | ток-си́ч-ный | zaharli (xulq), salbiy odam | ingliz toxic |
| крид, кринжо́вый | крин-жо́-вый | uyatli, siqiltiruvchi | cringe dan |
Э́то по́лный зашква́р — так себя́ вести́. — Bunday o'zini tutish — tula uyat.
Ой, кака́я кринжо́вая ситуа́ция... — Voy, qanaqa siqiladigan holat...
Дава́й про́сто почи́лим сего́дня, без пла́нов. — Kel, bugun shunchaki dam olaylik, rejasiz.
Он весь ве́чер фле́ксил свое́й но́вой маши́ной.— U butun oqshom yangi mashinasi bilan maqtandi.
Не будь таки́м то́ксиком. — Bunchalik zaharli (salbiy) bo'lma.b) Talaba jargoni (студе́нческий жарго́н) — universitet muhiti:
| So'z | Urg'u | O'zbekcha |
|---|---|---|
| па́ра | па́-ра | juftlik, dars (2 akademik soat) |
| хвост | хвост | qarzdorlik (topshirilmagan imtihon) |
| автома́т | ав-то-ма́т | imtihonsiz baho (davomat uchun) |
| шпо́ра | шпо́-ра | shpargalka, ko'chirma qog'ozi |
| ботани́к, ботать | бо-та́ть | qunt bilan o'qimoq / zubrila |
| завали́ть (экза́мен) | за-ва-ли́ть | imtihonda yiqilmoq |
| стипу́ха | сти-пу́-ха | stipendiya (qisqa) |
У меня́ за́втра три па́ры подря́д. — Ertaga ketma-ket uch juftlik darsim bor.
Оста́лся оди́н хвост по фи́зике. — Fizikadan bitta qarz qoldi.
Мне поста́вили автома́т по исто́рии! — Tarixdan avtomat qo'yishdi (imtihonsiz)!
Всю ночь ботал, а на экза́мене всё забы́л. — Tun bo'yi zubrila qildim, imtihonda unutdim.c) Kasbiy / kompyuter jargoni (профессиона́льный / компью́терный жарго́н):
| So'z | Urg'u | O'zbekcha |
|---|---|---|
| комп | комп | kompyuter |
| ви́нда | ви́н-да | Windows OS |
| баг | баг | xatolik (dasturda) |
| фи́ча | фи́-ча | funksiya, imkoniyat (feature) |
| ю́зер | ю́-зер | foydalanuvchi (user) |
| железо | же-ле́-зо | "temir", kompyuter jihozi (hardware) |
| софт | софт | dastur ta'minoti (software) |
У меня́ ви́нда сно́ва слете́ла, переустана́вливаю. — Windowsim yana buzildi, qayta o'rnatyapman.
Э́то не баг, э́то фи́ча! — Bu xato emas, bu — funksiya! (dasturchi hazili)
Ю́зер опя́ть всё слома́л. — Foydalanuvchi yana hammani buzdi.Metodik maslahat — jargonni QANDAY o'rganish: jargonni passiv o'rganing (tanish uchun), aktiv emas. Uch xavf bor: (1) eskirish — jargon 5 yilda o'zgaradi, "zamonaviy" deb yodlagan so'zingiz ertaga «так уже́ никто́ не говори́т» (allaqachon hech kim demaydi) bo'lib qoladi; (2) noto'g'ri muhit — jargonni "o'z" doiradan tashqarida ishlatish kulgili chiqaradi; (3) chet ellik urg'u — jargon so'zni noto'g'ri ohangda aytish darrov "begona"likni bildiradi. Shuning uchun: taniing, tushuning, lekin ishlatishda — o'n marta o'ylang.
3.5. Qatlam 4 — Internet va chat tili (интерне́т-язы́к)
Zamonaviy nutqning alohida qatlami — internet muloqoti (chat, forum, izoh, ijtimoiy tarmoq). Bu — yozma, lekin so'zlashuvdek tez til; unda o'z qisqartmalari va o'z fe'llari bor.
a) Chat qisqartmalar va undov so'zlar:
| So'z | O'zbekcha | Izoh |
|---|---|---|
| лол (LOL) | "kuldim", kulgili | laughing out loud |
| имхо (ИМХО) | menimcha, o'z fikrimcha | IMHO — in my humble opinion |
| го (go) | qani ketdik, boshladik | ingliz go |
| норм | joyida, yaxshi | норма́льно qisqartmasi |
| зашиби́сь | zo'r, ajoyib (ba'zan kinoya) | разг./жарг. |
| кек | istehzoli kulgi | lol ning varianti |
| топ | eng zo'r, "top" | ingliz top |
| хз (х/з) | "bilmayman" | хрен зна́ет qisqartmasi |
b) Internet fe'llari (anglitsizm + rus qo'shimchasi — bu so'z yasashning zamonaviy namunasi):
INGLIZ ILDIZ + RUS AFFIKS FE'L O'zbekcha
like + -нуть ла́йкнуть — like bosmoq
ban + за- ... -ить заба́нить — bloklamoq, ban qilmoq
Google + -ить гу́глить — Googleda qidirmoq
repost + -нуть репо́стнуть — repost qilmoq
post + за- ... -ить запо́стить — joylashtirmoq (post)
subscribe подписа́ться подпи́ска — obuna
delete + у- ... -ить удали́ть — o'chirmoqЛа́йкни мой пост, е́сли понра́вилось. — Yoqsa, postimga like bos.
Его́ заба́нили в чате за оскорбле́ния. — Uni haqorat uchun chatda bloklashdi.
Не зна́ешь — погу́гли, э́то же про́сто. — Bilmasang — Googleda qidir, oson-ku.
Отли́чная статья́, надо репо́стнуть. — Zo'r maqola, repost qilish kerak.Nozik kuzatish — so'z yasash yashaydi: internet fe'llari rus tilining so'z yasash mexanizmi bugun ham tirik ekanini isbotlaydi (C1 8-darsdagi so'z yasashni eslang). Ingliz ildizi olinadi, ustiga rus prefiksi (за-, по-, у-) va qo'shimchasi (-ить, -нуть) qo'yiladi — va so'z darrov to'liq rus grammatikasi bo'yicha tuslanadi: ла́йкнуть ла́йкнул, ла́йкну, ла́йкни. Bu — so'zlashuv registrining zamonaviy realiyasi.
3.6. Qatlam 5 — Эвфеми́зм (yumshatuvchi almashtirish)
Эвфеми́зм — dag'al, noxush yoki nozik tushunchani yumshoq, muloyim so'z bilan almashtirish. Bu — register YUQORIga ko'tarilishi: so'zlovchi ataylab kamroq to'g'ridan-to'g'ri, kamroq keskin so'z tanlaydi. Bu — madaniyati va nozik muomalaning belgisi.
| To'g'ridan-to'g'ri (keskin) | Эвфеми́зм (yumshoq) | O'zbekcha |
|---|---|---|
| ста́рый | пожило́й, в возрасте | keksa yoshi ulug' |
| умере́ть | уйти́ из жи́зни, сконча́ться | o'lmoq vafot etmoq, olamdan o'tmoq |
| ста́рый челове́к у́мер | его́ не ста́ло | u vafot etdi |
| бе́дный | малообеспе́ченный | kambag'al past ta'minlangan |
| толстый | по́лный | semiz to'la |
| враньё, ложь | недостове́рная информа́ция | yolg'on ishonchsiz ma'lumot |
| уво́лить | сократи́ть, оптимизи́ровать | ishdan bo'shatmoq qisqartirmoq |
Он челове́к в возрасте, отнеси́тесь с уваже́нием. — U yoshi ulug' inson, hurmat bilan munosabatda bo'ling.
К сожале́нию, он сконча́лся про́шлой но́чью. — Afsuski, u kecha tunda vafot etdi.
В компа́нии прошла́ оптимиза́ция шта́та. — Kompaniyada shtat "optimizatsiyasi" bo'ldi (ishdan bo'shatish).Ikki yo'nalishli register: B2 да siz register PASTga tushishni ko'rgan edingiz (нейтр. разг. прост.). Эвфеми́зм — bu register YUQORIga ko'tarilish: keskin so'zni yumshoqga almashtirish. C1 muallifi ikkala yo'nalishni ham boshqaradi: kerak bo'lganda — умере́ть (to'g'ridan-to'g'ri), kerak bo'lganda — уйти́ из жи́зни (yumshoq, hamdardlik bilan). Эвфеми́зм — rasmiy va nozik vaziyatlarda (motam, ish, diplomatiya) alohida muhim.
3.7. Qatlam 6 — Modaviy so'zlar (мо́дные слова́, англици́змы)
So'nggi 10 yilda rus so'zlashuv nutqiga ingliz tilidan modaviy so'zlar to'lqini kirdi. Bular — jargon bilan neytral leksika oralig'idagi "o'tuvchi" qatlam: hali to'liq adabiy me'yorga kirmagan, lekin allaqachon keng tarqalgan.
| So'z | Urg'u | O'zbekcha | Manba |
|---|---|---|---|
| тренд | тренд | yo'nalish, moda, tendensiya | trend |
| вайб | вайб | kayfiyat, muhit, "atmosfera" | vibe |
| краш | краш | yoqib qolgan odam, "sirtmoq" | crush |
| хайп | хайп | shov-shuv, sun'iy qiziqish | hype |
| фи́дбек | фи́д-бек | fikr-mulohaza, javob | feedback |
| контра́кт, дедла́йн | дед-ла́йн | muddat, oxirgi sana | deadline |
| ла́йфхак | ла́йф-хак | foydali maslahat, "hiyla" | lifehack |
Э́то сейча́с в тре́нде, все так де́лают. — Bu hozir modada, hamma shunday qiladi.
У э́того ме́ста тако́й прия́тный вайб. — Bu joyning muhiti shunchalik yoqimli.
Он мой краш ещё со шко́лы. — U maktabdan beri mening "sirtganim".
У нас дедла́йн в пя́тницу, на́до успе́ть. — Bizda juma kuni deadline, ulgurish kerak.Register belgisi: modaviy anglitsizmlar — so'zlashuv/norasmiy register. Rasmiy hujjatda тренд emas тенде́нция, дедла́йн emas срок, фи́дбек emas отзы́в, замеча́ния yoziladi. Bu so'zlar tez o'zgaradi va ba'zilari 5 yilda eskiradi — shu sababli ularga passiv munosabatda bo'ling: tushuning, lekin rasmiy nutqda rus muqobilini ishlating.
4. Ko'p misollar (jonli, zamonaviy nutq)
Разгово́рная leksika (adabiy, do'st bilan xavfsiz):
Норма́льный па́рень, чего́ ты к нему́ приста́л? — Yaxshi yigit, nega unga yopishib olding?
Ла́дно, уговори́л, идём. — Mayli, ko'ndirding, ketdik.
Я сего́дня так вка́лывал — с ног валю́сь. — Bugun shunchalik ishladim — oyoqda turolmayman.
Я про́сто обалде́л от таки́х цен. — Bunday narxlardan shunchaki dovdirab qoldim.Yoshlar slengi (faqat "o'z" muhitda):
Э́тот фильм — по́лный кринж, не сове́тую. — Bu film — tula cringe, maslahat bermayman.
Дава́й зачи́лим на выходны́х, ника́ких дел. — Dam olamiz dam olish kuni, hech ish yo'q.
Он то́ксик, посто́янно всех кри́тикует. — U zaharli, doim hammani tanqid qiladi.
Не флекси́, всем и так всё поня́тно. — Maqtanma, hammaga shundoq ham tushunarli.Talaba jargoni:
Заброси́л учёбу — тепе́рь три хвоста́. — O'qishni tashladim — endi uch qarz.
Повезло́ — вы́шел автома́т по all предме́там. — Omad — hamma fandan avtomat chiqdi.
Без шпо́ры э́тот экза́мен не сдать. — Shpargalkasiz bu imtihonni topshirib bo'lmaydi.Internet / chat tili:
— Пойдём в кино́? — Го! Во ско́лько? — Kinoga boramizmi? — Qani! Necha da?
Имхо, э́то лу́чший фильм го́да. — Menimcha, bu — yilning eng zo'r filmi.
— Э́то пра́вда? — Хз, не проверя́л. — Bu rostmi? — Bilmayman, tekshirmadim.
Заба́нили за спам, представля́ешь? — Spam uchun bloklashdi, tasavvur qilasanmi?Эвфеми́зм (yumshoq, madaniyati):
Он ушёл из жи́зни в про́шлом году́. — U o'tgan yili olamdan o'tdi.
В на́шем отде́ле прошло́ сокраще́ние. — Bizning bo'limda qisqartish bo'ldi.
Э́то лю́ди с ограни́ченными возмо́жностями. — Bular — imkoniyati cheklangan insonlar.E'tibor bering — bir fikr, besh register: «Bu juda yoqdi» fikrini qatlamlar bo'yicha tushiring: «Э́то произвело́ на меня́ си́льное впечатле́ние» (kitobiy) «Мне о́чень понра́вилось» (neytral) «Кла́ссно, мне зашло́» (разг.) «Э́то то́пчик, я в восто́рге!» (sleng) «Ва́ще огня́!» (jargon). Beshtasi ham "yoqdi" degani, lekin har biri — boshqa muhit, yosh, vaziyat. C1 muallifi bu qatorni butunlay ko'radi va o'ziga keraklisini tanlaydi.
5. Talaffuz bo'limi
So'zlashuv va jargon qatlamida talaffuzning o'z qonunlari bor — nutq tez, tovushlar siqiladi, urg'u ko'pincha kutilmagan joyda.
- обалде́ть /a-bal-DÉT'/ — urg'u oxirda; boshdagi "о" "a": "abaldét'". Разг., "qattiq hayron bo'lmoq".
- вка́лывать /VKÁ-li-vat'/ — urg'u boshda; "вк" jufti keskin aytiladi: "vkálivat'". Разг., "jonini berib ishlamoq".
- кру́то /KRÚ-ta/ — urg'u boshda; urg'usiz "о" "a": "krúta". Baholash so'zi.
- зашква́р /zash-KVÁR/ — urg'u oxirda; "шкв" murakkab jufti bir zarbda: "zashkvár". Zamonaviy sleng.
- кринж /krinzh/ — bir bo'g'in, keskin; oxirgi "ж" jarangsizlashmaydi (rus tilida so'z oxirida jarangli jarangsiz: "krinsh"). Ingliz cringe dan.
- чи́лить /CHÍ-lit'/ — urg'u boshda; yumshoq "ль": "chílit'". Ingliz chill dan.
- ла́йкнуть /LÁYK-nut'/ — urg'u boshda; "йк" jufti: "láyknut'". Internet fe'li.
- имхо /im-HÓ/ — urg'u oxirda, harf-harf o'qiladi (abbreviatura): "im-hó".
- зво́нит / звони́т — DIQQAT: to'g'ri shakl звони́т /zva-NÍT/ — urg'u oxirda! Зво́нит (urg'u boshda) — просторе́чие, XATO. Bu — savodlilikning eng mashhur "sinovchi" so'zi.
Ikki oltin qoida bugun: (1) Jargon so'zda urg'u — belgi: noto'g'ri urg'u darrov "begona"ni oshkor qiladi. Кру́то (boshda) to'g'ri, круто́ (oxirda) — g'alat. Har jargon so'zni urg'usi bilan yodlang. (2) Просторе́чие urg'usini farqlang: звони́т, догово́р, катало́г, краси́вее — urg'u oxirroqda (adabiy); зво́нит, до́говор, ката́лог, кра́сивее — просторе́чие (XATO). Bu farq — chet ellikning emas, savodli rusning ham sinovi; uni to'g'ri bilsangiz, register ustida to'liq hokim bo'lasiz.
Topshiriq: har so'zni 3 marta ovoz chiqarib, tabiiy tezlikda ayting: обалде́ть · вка́лывать · кру́то · зашква́р · кринж · чи́лить · ла́йкнуть · звони́т (oxirda!).
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
Разгово́рная leksika (adabiy, do'st bilan xavfsiz):
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| па́рень | па́-рень | yigit | Норма́льный па́рень. — Yaxshi yigit. |
| ла́дно | ла́д-но | mayli, bo'pti | Ла́дно, идём. — Mayli, ketdik. |
| вка́лывать | вка́-лы-вать | tinmay ishlamoq | Весь день вка́лываю. — Kun bo'yi ishlayapman. |
| обалде́ть | о-бал-де́ть | dovdirab qolmoq | Я обалде́л! — Dovdirab qoldim! |
| кла́ссный | кла́сс-ный | zo'r, "top" | Кла́ссный фильм. — Zo'r film. |
| клёвый | клё-вый | zo'r, ajoyib | Клёвая иде́я. — Zo'r g'oya. |
Жарго́н / сленг (passiv — tanishish uchun):
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Belgi |
|---|---|---|---|
| зашква́р | заш-ква́р | uyat, "pozor" | жарг. |
| кринж | кринж | siqiltiruvchi uyat | сленг (cringe) |
| чи́лить | чи́-лить | dam olmoq | сленг (chill) |
| хайп | хайп | shov-shuv, qiziqish | сленг (hype) |
| фле́ксить | фле́к-сить | maqtanmoq | сленг (flex) |
| то́ксик | то́к-сик | zaharli (odam) | сленг (toxic) |
| па́ра | па́-ра | dars (2 soat) | talaba жарг. |
| хвост | хвост | qarzdorlik (imtihon) | talaba жарг. |
| автома́т | ав-то-ма́т | imtihonsiz baho | talaba жарг. |
| шпо́ра | шпо́-ра | shpargalka | talaba жарг. |
Internet / chat va modaviy so'zlar:
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Belgi |
|---|---|---|---|
| имхо | им-хо́ | menimcha | internet |
| го | го | qani ketdik | internet (go) |
| норм | норм | joyida | разг. |
| хз | ха-зэ́ | bilmayman | internet |
| ла́йкнуть | ла́йк-нуть | like bosmoq | internet fe'l |
| заба́нить | за-ба́-нить | bloklamoq | internet fe'l |
| гу́глить | гу́г-лить | Googleda qidirmoq | internet fe'l |
| тренд | тренд | yo'nalish, moda | modaviy |
| вайб | вайб | kayfiyat, muhit | modaviy (vibe) |
| краш | краш | yoqib qolgan odam | modaviy (crush) |
Просторе́чие (QORA ro'yxat — bilishingiz shart, lekin ISHLATMANG):
| Ruscha (XATO) | To'g'risi | Xato turi |
|---|---|---|
| и́хний | их | egalik olmoshi |
| ло́жить | класть | fe'l shakli |
| зво́нит (urg'u boshda) | звони́т | urg'u |
| чё, ща, ваще | что, сейча́с, вообще́ | fonetik (og'zaki oraliq) |
Yodlash qoidasi: har so'zni uch ma'lumot bilan yodlang — (1) register qatlami (разг. / жарг. / прост. / internet); (2) neytral jufti (кла́ссный хоро́ший, зашква́р позо́р/стыд); (3) QAYERDA ishlatiladi (do'st bilan — разг.; "o'z" muhit — жарг.; hech qachon — прост.). Jargon kartochkasiga qo'shimcha "passiv: faqat tanishish" belgisi qo'ying.
7. Dialog (zamonaviy jonli nutq — barcha qatlamlar bilan)
Ikki talaba — Артём va Ли́за — dars orasida gaplashyapti. Bu — bugungi rus yoshlar nutqining real namunasi. Diqqat qiling: qaysi so'z qaysi qatlamga tegishli.
— О, Ли́за, приве́т! Ты чего́ така́я — O, Liza, salom! Nega bunday
замо́танная? charchagansan?
— Да не спра́шивай... Всю ночь ботала к — Voy so'rama... Tun bo'yi imtihonga
экза́мену. Три хвоста́, представля́ешь? zubrila qildim. Uch qarz, tasavvur qilasanmi?
— Жесть. А по чему́ хвосты́-то? — Dahshat. Qaysi fanlardan qarz?
— По вы́шке в основно́м. Препо́д — тако́й — Asosan oliy matematikadan. O'qituvchi shunday
то́ксик, ве́чно всех зава́ливает. zaharliki, doim hammani yiqitadi.
— Да ла́дно, не парься. Возьми́ у меня́ — E, xafa bo'lma. Mendan
шпо́ры, я в про́шлом году́ сдава́л. shpargalka ol, o'tgan yili topshirgan edim.
— Пра́вда? Ты кла́ссный, спаси́бо! А то я — Rostdanmi? Zo'rsan, rahmat! Yo'qsa
уже́ ду́мала всё, отчисле́ние... chetlatishdi deb o'ylab qoldim...
— Не драмати́зируй. Ща скину́ на телефо́н — Dramatizatsiya qilma. Hozir telefonga
все ма́тери. Зачи́лишь ве́чером и вы́учишь. materiallarni tashlayman. Kechqurun dam olib o'rganasan.
— Го! То́лько давай без кри́нжа, объясни́ — Qani! Faqat cringe'siz, tushuntir-a
норма́льно, е́сли что непоня́тно. yaxshilab, agar biror nima tushunarsiz bo'lsa.
— Без пробле́м. Всё бу́дет норм, сдашь на — Muammosiz. Hammasi joyida bo'ladi, "a'lo"ga
«отли́чно». Зуб даю́. topshirasan. Kaftimga tuf.
— Иди́ уже́, а то на па́ру опозда́ем! — Yur endi, yo'qsa darsga kechikamiz!E'tibor bering — register xaritasi: bu dialogda to'rt qatlam aralashgan: разг. (ла́дно, не парься, кла́ссный, норм), talaba жарг. (ботать, хвост, препо́д, шпо́ра, вы́шка, зава́ливать, автома́т, отчисле́ние, па́ра), sleng (то́ксик, зачи́лить, кринж, жесть), internet/og'zaki (го, ща, скину́ть). Aynan shunday jaranglaydi bugungi rus talaba nutqi. LEKIN: shu Liza dekanat oldida yoki imtihon komissiyasi huzurida «У меня́ три хвоста́, препо́д — то́ксик» deb aytolmaydi — u yerda «У меня́ три академи́ческие задо́лженности, преподава́тель предъявля́ет высо́кие тре́бования» kerak. C1 muhorati — bir fikrni ikki xil registrda ayta olish.
8. Tipik xatolar + mini-mashq
Jargonni rasmiy vaziyatda ishlatish: ish suhbatida yoki imtihonda «Э́тот прое́кт — по́лный зашква́р» yoki «Мне ваш о́фис не зашёл». Rasmiy: «Э́тот прое́кт неуда́чен», «Ваш о́фис мне не понра́вился». Sabab: зашква́р, зашло́ — sof jargon; rasmiy muhitda bu — savodsizlik va hurmatsizlik belgisi. Jargon — faqat "o'z" doirada.
Просторе́чие shaklini adabiy deb o'ylash: «ло́жить на стол», «и́хний дом», «он зво́нит ка́ждый день». класть на стол, их дом, он звони́т ка́ждый день. Sabab: ло́жить, и́хний, зво́нит — просторе́чие, adabiy me'yordan tashqari. Bu — разг. emas, balki savodsizlik; hatto norasmiy nutqda ham bulardan qoching.
Eskirgan jargonni "zamonaviy" deb ishlatish: «кру́то, чува́к, зашиби́сь» ni "hozirgi yoshlar tili" deb o'ylash. Bularni tushuning, lekin bilingki, sleng tez o'zgaradi; чува́к allaqachon eskigan, кру́то — universal, зашква́р/кринж — hozirgi. Sabab: jargon 5 yilda yangilanadi; eskirgan so'z "begona"ni yanada oshkor qiladi.
Anglitsizmni rasmiy hujjatda ishlatish: hisobotda «Мы получи́ли хоро́ший фи́дбек и рабо́таем над трендами». «Мы получи́ли положи́тельные о́тзывы и рабо́таем над актуа́льными направле́ниями». Sabab: фи́дбек, тренд, дедла́йн — so'zlashuv/modaviy register; rasmiy matnda rus muqobilini ishlating (о́тзыв, направле́ние, срок).
Эвфеми́зм o'rniga to'g'ridan-to'g'ri, keskin so'zni ishlatish (motam, nozik vaziyat): hamdardlik bildirganda «Когда́ он у́мер?» yoki «ста́рый челове́к». «Когда́ его́ не ста́ло?» / «пожило́й челове́к». Sabab: o'lim, keksalik, kasallik haqida — эвфеми́зм madaniyati va hamdardlik belgisi; keskin so'z qo'pol eshitiladi.
Jargon so'zni noto'g'ri grammatika/urg'u bilan: «Он флексил» (fléksil o'rnida flexíl deb) yoki «ла́йкнул» ni «лайкну́л» deb urg'u bilan. фле́ксил, ла́йкнул (urg'u ildizda). Sabab: jargon so'z — jonli so'z; noto'g'ri urg'u yoki tuslanish darrov "begona"ni oshkor qiladi. Jargonni urg'usi bilan yodlang.
Mini-mashq (registrni aniqlang — разг. / прост. / жарг. / neytral):
1) па́рень 2) и́хний 3) зашква́р
4) говори́ть 5) ло́жить 6) чи́лить
7) обалде́ть 8) зво́нит (boshda urg'u) 9) па́ра (dars)9. Mashqlar
Mashq 1. Har so'zning registr qatlamini belgilang (Р — разг. / П — прост. / Ж — жарг./сленг / Н — neytral):
1) вка́лывать 2) и́хний 3) кринж
4) разгова́ривать 5) ло́жить 6) хвост (imtihon)
7) кла́ссный 8) чё 9) заба́нитьMashq 2. Har jargon/разг. so'zga neytral juftini toping:
1) зашква́р а) дом (kompyuter emas)
2) чи́лить б) позо́р, стыд
3) вка́лывать в) отдыха́ть
4) обалде́ть г) мно́го рабо́тать
5) комп д) о́чень удиви́ться
е) компью́терMashq 3. Просторе́чие shakllarini adabiy shaklga tuzating:
1) Положи́ (ло́жи) кни́гу на стол. ________
2) Э́то и́хний дом. ________
3) Он мне ка́ждый день зво́нит. ________ (urg'u?)
4) Ты чё де́лаешь? ________Mashq 4. Internet fe'lini yasang (ingliz ildiz + rus affiks) va ma'nosini yozing:
1) like ________ (________)
2) ban ________ (________)
3) Google ________ (________)
4) repost ________ (________)Mashq 5. Bir fikrni uch registrda yozing (kitobiy/neytral разг. jargon). Namuna berilgan:
Namuna: «Bu menga juda yoqdi»
neytral: Мне о́чень понра́вилось.
разг.: Мне о́чень зашло́, кла́ссно.
sleng: Э́то то́пчик, ва́ще огня́!
1) «U meni juda hayron qoldirdi» (neytral / разг. / sleng)
2) «Kel, dam olaylik» (neytral / разг. / sleng)Mashq 6. To'g'ri эвфеми́змни tanlang (пожило́й / сконча́лся / сокраще́ние / с ограни́ченными возмо́жностями):
1) Его́ де́душка ___ про́шлой зимо́й. (o'ldi — yumshoq)
2) В на́шей фи́рме прошло́ ___. (ishdan bo'shatish — yumshoq)
3) Э́то ___ челове́к, помоги́те ему́. (keksa — yumshoq)
4) Э́то лю́ди ___. (nogiron — yumshoq)Mashq 7. Jargon/разг. gapni neytral/rasmiy registrga ko'taring:
1) У меня́ три хвоста́, препо́д — то́ксик.
2) Дава́й зачи́лим на выходны́х.
3) Э́тот фильм — по́лный кринж.
4) Погу́гли, е́сли не зна́ешь.Mashq 8. Quyidagi gapda register xatosi bor — toping va tuzating (vaziyat qavsda):
1) (ish hisoboti) Мы получи́ли кла́ссный фи́дбек по прое́кту.
2) (imtihon javobi) Э́тот вопро́с — по́лный зашква́р, я хз.
3) (motam, hamdardlik) Когда́ он у́мер?
4) (rasmiy xat) Ла́дно, мы согла́сны на ва́ши усло́вия.10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
Register lifti: Wisar AIga bitta oddiy fikr bering (masalan «Bu menga yoqdi», «Men charchadim», «Kel, gaplashaylik») va uni butun vertikal bo'yicha — kitobiy neytral разг. sleng/jargon — besh qavatda yozishni so'rang. Har qavat qaysi muhitga mos kelishini izohlasin.
Register detektori: AIga 10 ta so'z bering (masalan обалде́ть, и́хний, зашква́р, звони́т, чи́лить, гу́глить, пожило́й, ло́жить, тренд, па́ра) va har birining registr qatlamini (разг. / прост. / жарг. / internet / эвфеми́зм / neytral) aniqlashini so'rang. So'ng har biriga o'zbekcha ekvivalent va misol tuzsin.
Просторе́чие "kapkan"i: AIdan 8 ta gap bersin — ba'zilari adabiy, ba'zilari просторе́чие xatosi bilan (зво́нит, и́хний, ло́жить, ехай...). Siz xatoni toping va tuzating, AI baholasin va nega bu — просторе́чие ekanini izohlasin.
Zamonaviylik sinovi: AIdan hozirgi (2020-yillar) rus yoshlar slengidan 10 ta so'z va ularning ma'nosini so'rang. Keyin AI har birini misol gapda ko'rsatsin va qaysilari allaqachon eskirayotganini belgilasin. DIQQAT: bu — passiv o'rganish (tanishish uchun), ishlatish uchun emas.
Ikki registrli rol o'yini: AIga bitta vaziyat bering (masalan "imtihonni topshira olmadim") va uni ikki xil ayting — (a) do'stga (разг./жарг.: завали́л, хвост, жесть) va (b) dekanatga (rasmiy: не сдал, академи́ческая задо́лженность). AI ikkovini baholasin va register mosligini tekshirsin.
11. Javoblar kaliti
Mini-mashq (8-bo'lim): 1) разг.; 2) прост. (XATO); 3) жарг.; 4) neytral; 5) прост. (XATO); 6) жарг./сленг; 7) разг.; 8) прост. (urg'u xatosi — to'g'risi звони́т); 9) talaba жарг. (dars ma'nosida).
Mashq 1: 1) Р; 2) П; 3) Ж; 4) Н; 5) П; 6) Ж; 7) Р; 8) П (fonetik — og'zaki oraliq, yozuvda xato); 9) Ж/internet.
Mashq 2: 1-б; 2-в; 3-г; 4-д; 5-е. («а» — chalg'ituvchi: комп — компью́тер, дом emas.)
Mashq 3: 1) Положи́ кни́гу на стол (класть/положи́ть); 2) Э́то их дом; 3) Он мне ка́ждый день звони́т (urg'u oxirda); 4) Что ты де́лаешь?
Mashq 4: 1) ла́йкнуть (like bosmoq); 2) заба́нить (bloklamoq); 3) гу́глить / погу́глить (Googleda qidirmoq); 4) репо́стнуть (repost qilmoq).
Mashq 5: namunaviy javoblar — 1) neytral: Он меня́ о́чень удиви́л; разг.: Я про́сто обалде́л от него́; sleng: Он меня́ вы́носит, ва́ще ши́к. 2) neytral: Дава́й отдохнём; разг.: Дава́й отдохнём, расслабимся; sleng: Дава́й зачи́лим.
Mashq 6: 1) сконча́лся; 2) сокраще́ние; 3) пожило́й; 4) с ограни́ченными возмо́жностями.
Mashq 7: namunaviy javoblar — 1) У меня́ три академи́ческие задо́лженности, преподава́тель предъявля́ет высо́кие тре́бования; 2) Дава́й отдохнём (расслабимся) на выходны́х; 3) Э́тот фильм о́чень неуда́чный (вызыва́ет неприя́тное впечатле́ние); 4) Найди́те (посмотри́те) информа́цию, е́сли не зна́ете.
Mashq 8: 1) xato — кла́ссный фи́дбек (jargon/anglitsizm) положи́тельные о́тзывы; 2) xato — зашква́р, хз (jargon) «Э́тот вопро́с вызыва́ет у меня́ затрудне́ние»; 3) xato — у́мер (keskin, motamda) «Когда́ его́ не ста́ло?»; 4) xato — ла́дно (разг.) «Мы согла́сны с ва́шими усло́виями».
12. Xulosa va keyingi dars
- Register vertikali — har tushuncha bir necha "qavat"da yashaydi: yuqori (высок.) neytral so'zlashuv (разг.) просторе́чие (прост.) jargon (жарг.). C1 muhorati — butun vertikalni his qilish va har so'zni o'z qavatiga aniq joylash.
- Adabiy me'yor chegarasi — vertikaldagi hal qiluvchi chiziq. Разгово́рная leksika (па́рень, ла́дно, вка́лывать, обалде́ть) — chegaradan ichkarida (adabiy, savodli). Просторе́чие (и́хний, ло́жить, зво́нит) — chegaradan tashqari (XATO, lekin tanish shart).
- Zamonaviy qatlamlar: жарго́н/сленг — yoshlar (зашква́р, кринж, чи́лить, то́ксик, фле́ксить), talaba (па́ра, хвост, автома́т, шпо́ра), kasbiy (комп, ви́нда, баг, фи́ча); internet tili (лол, имхо, го, ла́йкнуть, заба́нить, гу́глить); modaviy so'zlar (тренд, вайб, краш, хайп).
- Эвфеми́зм — register yuqoriga ko'tarilish: keskin tushunchani yumshatish (ста́рый пожило́й, умере́ть уйти́ из жи́зни). Motam, ish, diplomatiya kabi nozik vaziyatlarda — madaniyati belgisi.
- Asosiy qoida — ASIMMETRIYA: bu qatlamlarni TUSHUNISH uchun o'rganamiz (passiv, C1 tinglab-o'qib tushunish kompetensiyasi), lekin ishlatishda EHTIYOT bo'lamiz. Разг. — do'st bilan xavfsiz; жарг./сленг — faqat "o'z" muhit; прост. — hech qachon, faqat tanish. Jargon tez o'zgaradi — unga passiv munosabat saqlang.
Keyingi dars — C1 — 15-dars: Register — kitobiy va arxaik qatlam (кни́жность, устаре́вшая ле́ксика, архаи́змы va истори́змы). Bugun siz register vertikalining pastki yarmini ochdingiz — so'zlashuvdan jargon va prostorechiegacha tushdingiz. Keyingi darsda esa uning yuqori chetini ochamiz: kitobiy va eskirgan qatlam. Архаи́зм (eski so'z, hozir boshqacha ataladi: о́чи глаза́, чело́ лоб, длань ладо́нь) va истори́зм (yo'q bo'lgan narsaning nomi: боя́рин, кольчу́га, ца́рь) orasidagi farqni, устаре́вшая ле́ксика ning she'r, badiiy matn, kinoya uchun ishlatilishini o'rganamiz. So'zlashuv va arxaik — vertikalining ikki chekka nuqtasi; ikkalasini bilsangiz, register xaritasi sizda to'liq bo'ladi — eng zamonaviy internet-slengdan eng qadimiy kitobiy so'zgacha. Уда́чи! (Omad!)
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!