A2 — 2-dars: Tushum kelishigi to'liq — jonli otlar (Вини́тельный паде́ж: кого́?)
A2 — ELEMENTAR · 2-dars
1. Dars nomi va maqsad
A1 darsida biz Вини́тельный паде́ж (tushum kelishigi) bilan tanishgan edik — lekin faqat jonsiz otlar misolida: Я чита́ю кни́гу (Men kitobni o'qiyapman), Я ви́жу дом (Men uyni ko'ryapman). O'shanda savolimiz что? (nimani?) edi.
Bugun shu kelishikni to'liq o'rganamiz va eng muhim yangi qismini qo'shamiz — jonli otlar (odam va hayvon nomlari). Ular boshqa savolga javob beradi: кого́? (kimni?).
- Я ви́жу бра́та. — Men akani ko'ryapman. (кого́? — akani)
- Я люблю́ ма́му. — Men onamni yaxshi ko'raman. (кого́? — onamni)
- Мы зна́ем врача́. — Biz shifokorni tanijmiz. (кого́? — shifokorni)
Bu darsning markaziy kashfiyoti shundaki: rus tilida erkak rod jonli ot tushum kelishigida jonsizdan butunlay boshqacha o'zgaradi — unga -а/-я qo'shiladi (брат бра́та). Bu — A2 darajasining eng muhim grammatik nuqtalaridan biri.
Dars oxirida siz «Я ви́жу бра́та и ма́му», «Я жду дру́га», «Она́ лю́бит соба́ку» kabi gaplarni to'g'ri shakl bilan tuza olasiz va nega брат бра́та, lekin стол стол ekanini aniq tushunasiz.
2. Avvalgi darsdan takror (A1 jonsiz Вини́тельный)
A1da o'rgangan qoidani mustahkam eslaylik. Jonsiz ot tushum kelishigida rodga qarab shunday o'zgaradi:
| Rod | Bosh kelishik | Tushum kelishigida | Misol |
|---|---|---|---|
| мужско́й (m) jonsiz | undosh / -й | o'zgarmaydi | стол стол |
| сре́дний (n) | -о / -е | o'zgarmaydi | окно́ окно́ |
| же́нский (f) | -а | -у | кни́га кни́гу |
| же́нский (f) | -я | -ю | неде́ля неде́лю |
Я чита́ю кни́гу. (кни́га — ж, -а -у)
Я ви́жу дом. (дом — m jonsiz, o'zgarmadi)
Я чита́ю письмо́. (письмо́ — n, o'zgarmadi)Muhim bog'lanish: bugun bu qoida to'liq bo'ladi. Jonsiz otlar uchun hamma narsa aynan yuqoridagicha qoladi — biz unga hech narsa o'zgartirmaymiz. Bugun faqat jonli otlar uchun yangi qatorni qo'shamiz. Shuning uchun bu jadvalni yodda mustahkam saqlang — bugun uning davomini quramiz.
Tushum kelishigini talab qiladigan fe'llar (A1dan): чита́ть (o'qimoq), ви́деть (ko'rmoq), слу́шать (tinglamoq), люби́ть (sevmoq), знать (bilmoq), покупа́ть (sotib olmoq). Bugun ularga ждать (kutmoq), встреча́ть (kutib olmoq), приглаша́ть (taklif qilmoq), понима́ть (tushunmoq) qo'shiladi.
3. Asosiy tushuntirish
3.1. Jonli va jonsiz ot nima? (одушевлённость)
Rus grammatikasida otlar jonli (одушевлённый, odushevlyonniy) va jonsiz (неодушевлённый, neodushevlyonniy) ga bo'linadi. Bu farq tushum kelishigi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega.
- Jonli otlar — odam va hayvon nomlari. Savoli: кто? (kim?). брат (aka), ма́ма (ona), врач (shifokor), студе́нт (talaba), соба́ка (it), кот (mushuk).
- Jonsiz otlar — predmetlar, tushunchalar, o'simliklar. Savoli: что? (nima?). стол (stol), дом (uy), кни́га (kitob), го́род (shahar), де́рево (daraxt).
кто? (kim?) jonli: брат, ма́ма, врач, соба́ка
что? (nima?) jonsiz: стол, дом, кни́га, го́родDiqqat — bir nozik nuqta: rus tilida daraxt, gul, o'simlik jonsiz hisoblanadi (де́рево — что?). Odam va hayvon esa jonli. Bu ba'zan o'zbekcha "jonli" tushunchasidan farq qiladi, shuning uchun кто?/что? savoliga tayaning: odam yoki hayvon bo'lsa — jonli.
3.2. Eng muhim qoida — erkak rod jonli ot: -а/-я qo'shiladi
Endi darsning eng muhim g'oyasi. A1da biz erkak rod jonsiz ot tushum kelishigida o'zgarmasligini ko'rdik: стол стол, дом дом.
Ammo erkak rod jonli ot butunlay boshqacha ishlaydi:
HAL QILUVCHI QOIDA: erkak rod (m) jonli ot tushum kelishigida (Вини́тельный) o'z oxiriga -а (yumshoqdan keyin -я) qo'shib oladi. Ya'ni uning shakli Роди́тельный (qaratqich) shakli bilan bir xil bo'ladi.
брат бра́та Я ви́жу бра́та. (Men akani ko'ryapman)
студе́нт студе́нта Я зна́ю студе́нта. (Men talabani tanijman)
врач врача́ Мы ждём врача́. (Biz shifokorni kutyapmiz)
друг дру́га Я жду дру́га. (Men do'stimni kutyapman)Solishtiring — bir xil erkak rod, lekin jonli/jonsizligiga qarab ikki xil natija:
JONSIZ (что?) JONLI (кого́?)
стол стол (=) брат бра́та (+а)
дом дом (=) студе́нт студе́нта (+а)
го́род го́род (=) врач врача́ (+а)Yumshoq undosh yoki -й bilan tugagan erkak jonli otga -я qo'shiladi:
учи́тель учи́теля Я ви́жу учи́теля. (o'qituvchini)
геро́й геро́я Я зна́ю геро́я. (qahramonni)Nega aynan Роди́тельный shakli? Tarixan rus tili jonli otni ("kim") jonsizdan ("nima") farqlash uchun aynan qaratqich shaklini "qarzga olgan". Sizga hozir tarixi shart emas — faqat qoidani yodlang: erkak jonli ot oxiriga -а/-я. Bu shaklni keyingi darsda (Роди́тельный) yana ko'rasiz, shuning uchun ikki foyda birdan.
3.3. Ayol rod — jonli/jonsizdan qat'i nazar bir xil
Yaxshi xabar: ayol rod (f) otlar uchun jonli-jonsiz farqi umuman yo'q. Ular A1dagi bir xil qoida bilan o'zgaradi: -а -у, -я -ю — ot jonli bo'ladimi, jonsizmi — farqi yo'q.
JONSIZ: кни́га кни́гу Я чита́ю кни́гу.
JONLI: ма́ма ма́му Я люблю́ ма́му.
JONLI: сестра́ сестру́ Я ви́жу сестру́.
JONLI: тётя тётю Я жду тётю. (-я -ю)
JONLI: соба́ка соба́ку Я ви́жу соба́ку. AYOL ROD (f) — jonli ham, jonsiz ham BIR XIL
-а -у: ма́ма ма́му, сестра́ сестру́, соба́ка соба́ку
-я -ю: тётя тётю, Ка́тя Ка́тюXotirjam bo'ling: ayol rodda hech qanday yangi qoida yo'q. Agar A1da кни́га кни́гу qila olsangiz, endi ма́ма ма́му ni ham xuddi shunday qilasiz. Faqat savol o'zgaradi: jonsizga что?, jonliga кого́?, lekin shakl bir xil.
3.4. O'rta rod — o'zgarmaydi
O'rta rod (n, -о/-е) otlar tushum kelishigida hech qachon o'zgarmaydi — jonli-jonsizligidan qat'i nazar. Rostini aytganda, o'rta rod jonli otlar juda kam (живо́тное — hayvon, насеко́мое — hasharot), lekin ular ham o'zgarmaydi:
письмо́ письмо́ Я чита́ю письмо́.
окно́ окно́ Я ви́жу окно́.
живо́тное живо́тное Я ви́жу живо́тное. (jonli, lekin o'zgarmadi)3.5. To'liq jadval — Вини́тельный паде́ж (birlik)
Endi hamma qoidani bitta to'liq jadvalga jamlaymiz. Bu — darsning asosiy jadvali, uni yaxshilab o'rganing:
| Rod | Jonli/jonsiz | Bosh kelishik oxiri | Tushum kelishigida | Misol |
|---|---|---|---|---|
| m | jonsiz | undosh / -й | o'zgarmaydi | стол стол |
| m | jonli | undosh | + -а | брат бра́та |
| m | jonli | -ь / -й | + -я | учи́тель учи́теля |
| ж | jonsiz | -а | -у | кни́га кни́гу |
| ж | jonli | -а | -у | ма́ма ма́му |
| ж | jonsiz/jonli | -я | -ю | тётя тётю |
| с | jonsiz/jonli | -о / -е | o'zgarmaydi | окно́ окно́ |
Uch asosiy xulosa:
1) Faqat ERKAK ROD da jonli/jonsiz farqi bor:
jonsiz: стол стол (o'zgarmadi)
jonli: брат бра́та (+а — bu YANGI!)2) AYOL ROD — doim -а-у, -я-ю (jonli/jonsizga bog'liq emas):
кни́га кни́гу, ма́ма ма́му, тётя тётю3) O'RTA ROD — hech qachon o'zgarmaydi:
окно́ окно́, письмо́ письмо́3.6. O'zbek tili bilan solishtirish
O'zbekchada tushum kelishigi doim bir xil -ni qo'shimchasi bilan yasaladi — ot jonli bo'ladimi, jonsizmi, erkakmi, ayolmi — farqi yo'q:
kitob-NI (jonsiz) Я чита́ю кни́гу.
aka-NI (jonli) Я ви́жу бра́та.
ona-NI (jonli) Я люблю́ ма́му.
shahar-NI (jonsiz) Я люблю́ го́род.ENG MUHIM FARQ: o'zbekchada bitta -ni hamma so'zga yetadi. Rus tilida esa shakl rod + jonli/jonsizlik ga qarab uch xil bo'ladi: erkak jonli +а (бра́та), ayol -у/-ю (ма́му), erkak jonsiz va o'rta o'zgarmaydi (дом, окно́). O'zbekcha -ni ni ruschaga ko'chirishga urinmang — har safar kim/nima? va rod ni tekshiring.
3.7. Ko'plik jonli otlar (qisqacha eslatma)
Ko'plikda ham jonli otlarning o'z qoidasi bor. Erkak va ayol rod jonli ot ko'plikda Вини́тельный = Роди́тельный ko'plik shakli bo'ladi:
Я ви́жу студе́нтов. (talabalarni — koʻplik jonli)
Я люблю́ дете́й. (bolalarni)Hozircha shuni biling: ko'plik jonli ot birlikdan boshqacha o'zgaradi (студе́нт студе́нтов). Buni to'liq 8-darsda o'rganamiz. Bugun asosiy e'tibor — birlik shakllarga. Ko'plikni faqat "borligini" eslab qo'ying.
3.8. Predloglar bilan Вини́тельный — qayerga? (в/на)
Tushum kelishigi faqat vositasiz to'ldiruvchi uchun emas — u в va на predloglari bilan harakat yo'nalishini (qayerga?) ham bildiradi:
Я иду́ в шко́лу. (Men maktabga ketyapman — qayerga? в + Вин.)
Я е́ду в Москву́. (Men Moskvaga ketyapman)
Мы идём на рабо́ту. (Biz ishga ketyapmiz)Farqni sezing: в шко́ле (maktabda — qayerda?) — bu Предло́жный kelishik; в шко́лу (maktabga — qayerga?) — bu Вини́тельный. Harakat va yo'nalish bo'lsa — tushum kelishigi. Bu mavzuni keyingi darslarda kengaytiramiz, hozir faqat tanishing.
4. Misollar
Erkak rod JONLI (+ -а/-я) — YANGI:
| Bosh kelishik | Tushum kelishigi | Gap | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| брат | бра́та | Я ви́жу бра́та. | Men akani ko'ryapman. |
| студе́нт | студе́нта | Он зна́ет студе́нта. | U talabani tanijdi. |
| врач | врача́ | Мы ждём врача́. | Biz shifokorni kutyapmiz. |
| друг | дру́га | Я жду дру́га. | Men do'stimni kutyapman. |
| сын | сы́на | Она́ лю́бит сы́на. | U o'g'lini yaxshi ko'radi. |
| оте́ц | отца́ | Я встреча́ю отца́. | Men otamni kutib olyapman. |
| учи́тель | учи́теля | Я ви́жу учи́теля. | Men o'qituvchini ko'ryapman. |
| кот | кота́ | Я ви́жу кота́. | Men mushukni ko'ryapman. |
Ayol rod JONLI (-а-у, -я-ю):
| Bosh kelishik | Tushum kelishigi | Gap | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| ма́ма | ма́му | Я люблю́ ма́му. | Men onamni yaxshi ko'raman. |
| сестра́ | сестру́ | Я ви́жу сестру́. | Men opamni ko'ryapman. |
| подру́га | подру́гу | Я жду подру́гу. | Men dugonamni kutyapman. |
| тётя | тётю | Мы встреча́ем тётю. | Biz xolamni kutib olyapmiz. |
| соба́ка | соба́ку | Она́ лю́бит соба́ку. | U itni yaxshi ko'radi. |
Erkak rod JONSIZ va o'rta rod — o'zgarmaydi (takror):
| Rod | Bosh = Tushum | Gap | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| m jonsiz | го́род | Я люблю́ го́род. | Men shaharni yaxshi ko'raman. |
| m jonsiz | дом | Я ви́жу дом. | Men uyni ko'ryapman. |
| n | письмо́ | Я чита́ю письмо́. | Men xatni o'qiyapman. |
| n | окно́ | Я ви́жу окно́. | Men derazani ko'ryapman. |
Bitta gapda jonli + jonsiz birga:
Я ви́жу бра́та и дом. — Men akani va uyni ko'ryapman.
(бра́та — m jonli +а · дом — m jonsiz =)
Я люблю́ ма́му и Москву́. — Men onamni va Moskvani yaxshi ko'raman.
(ма́му — ж jonli · Москву́ — ж jonsiz — ikkalasi -у)5. Talaffuz bo'limi
- бра́та /BRA-ta/ — urg'u birinchi bo'g'inda (брат бра́та, urg'u joyida qoladi); qo'shilgan "-а" aniq "a".
- врача́ /vra-CHA/ — urg'u oxirgi bo'g'inda, "-а" urg'uli, aniq "a"; birinchi "vra" tez o'qiladi.
- отца́ /at-TSA/ — diqqat: оте́ц отца́ da "е" tushib qoladi (беглый гласный) va urg'u oxirga ko'chadi; "ц" — o'zbekcha "s" va "t" qorishmasi "ts".
- ма́му /MA-mu/ — urg'u birinchida, oxiri aniq "u"; sokin va oddiy.
- сестру́ /si-STRU/ — urg'u oxirda (сестра́ сестру́, urg'u joyida); birinchi urg'usiz "е" "i" bo'lib o'qiladi.
- тётю /TYO-tyu/ — "ё" doim urg'uli va "yo"; ikkala "т" yumshoq, "tyo-tyu".
- кого́ /ka-VO/ — DIQQAT: bu yerda "г" "v" bo'lib o'qiladi! "kavó", "kogó" emas. Bu — muhim istisno.
Muhim: erkak jonli otlarda urg'u ba'zan ko'chadi: оте́ц отца́, врач врача́ (urg'u oxirdagi qo'shimchaga). Ba'zilarida joyida qoladi: брат бра́та, друг дру́га. Har bir so'zni urg'usi bilan yodlang.
Topshiriq: ovoz chiqarib ayting: Я ви́жу бра́та. Я жду врача́. Я люблю́ ма́му. Oxirgi "-а/-у" tovushini aniq talaffuz qiling va кого́ ни "kavó" deb o'qing.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| брат | брат | aka, uka | Я ви́жу бра́та. |
| сестра́ | се-стра́ | opa, singil | Я жду сестру́. |
| сын | сын | o'g'il | Она́ лю́бит сы́на. |
| оте́ц | о-те́ц | ota | Я встреча́ю отца́. |
| друг | друг | do'st | Я жду дру́га. |
| подру́га | по-дру́-га | dugona | Я жду подру́гу. |
| тётя | тё-тя | xola, amma | Мы ждём тётю. |
| врач | врач | shifokor | Мы ждём врача́. |
| учи́тель | у-чи́-тель | o'qituvchi | Я ви́жу учи́теля. |
| соба́ка | со-ба́-ка | it | Она́ лю́бит соба́ку. |
| кот | кот | mushuk (erkak) | Я ви́жу кота́. |
| ждать | ждать | kutmoq | Я жду дру́га. |
| встреча́ть | встре-ча́ть | kutib olmoq | Я встреча́ю ма́му. |
| приглаша́ть | при-гла-ша́ть | taklif qilmoq | Я приглаша́ю дру́га. |
| понима́ть | по-ни-ма́ть | tushunmoq | Я понима́ю учи́теля. |
Yodlash qoidasi: har bir erkak jonli otni juftlik bilan yodlang — брат бра́та, врач врача́, друг дру́га. Ayol jonlini ham juftlab — ма́ма ма́му, сестра́ сестру́. Shunda tushum kelishigi avtomatik "chiqadi".
7. Dialog
— Приве́т! Кого́ ты ждёшь? — Salom! Kimni kutyapsan?
— Я жду бра́та и подру́гу. — Men akam va dugonamni kutyapman.
(бра́та — m jonli +а · подру́гу — ж -у)
— А я встреча́ю ма́му и отца́. — Men esa onam va otamni kutib olyapman.
(ма́му — ж · отца́ — m jonli, "е" tushdi)
— Ты лю́бишь свою́ рабо́ту? — Ishingni yaxshi ko'rasanmi?
— Да! И я о́чень люблю́ свой го́род. — Ha! Va shahrimni juda yaxshi ko'raman.
(рабо́ту — ж · го́род — m jonsiz, o'zgarmadi)
— Смотри́, я ви́жу врача́! — Qara, men shifokorni ko'ryapman!
— Где? Я ви́жу то́лько соба́ку. — Qayerda? Men faqat itni ko'ryapman.
(врача́ — m jonli · соба́ку — ж)
— Ты понима́ешь учи́теля? — O'qituvchini tushunyapsanmi?
— Да, я хорошо́ понима́ю учи́теля. — Ha, men o'qituvchini yaxshi tushunaman.
(учи́теля — m jonli, -ь -я)E'tibor bering: бра́та, отца́, врача́, учи́теля — barchasi erkak jonli, oxiriga -а/-я qo'shildi. подру́гу, ма́му, рабо́ту, соба́ку — ayol, oxiri -у. го́род — erkak jonsiz, o'zgarmadi. Aynan rod va jonlilik farqni belgilaydi.
8. Tipik xatolar va mini-mashq
Erkak jonli otga -а qo'shmaslik (jonsizdek qoldirish): Я ви́жу брат. Я ви́жу бра́та. Sabab: erkak rod jonli ot tushum kelishigida -а oladi. Кого́? — бра́та. Bu — bugungi asosiy yangilik.
Erkak jonsiz otga xato bilan -а qo'shish: Я ви́жу до́ма. Я ви́жу дом. Sabab: дом — jonsiz (что?), shuning uchun o'zgarmaydi. -а faqat jonli otga.
Ayol jonli otni jonsizdan farq qilib, boshqacha o'zgartirishga urinish: Я люблю́ ма́ма yoki ма́мы. Я люблю́ ма́му. Sabab: ayol rodda jonli/jonsiz farqi yo'q — doim -а-у. Кого́? — ма́му.
кого́ ни "kogó" deb o'qish. "kavó" — "г" bu so'zda "v" bo'lib o'qiladi.
оте́ц da "е" ni saqlab qolish: Я ви́жу оте́ца. Я ви́жу отца́. Sabab: ba'zi otlarda o'zgarganda "е" tushib qoladi: оте́ц отца́.
Mini-mashq. To'g'ri shaklni tanlang:
Я ви́жу (брат / бра́та).
Я ви́жу (дом / до́ма).
Я люблю́ (ма́ма / ма́му).
Мы ждём (врач / врача́).
Я чита́ю (письмо́ / письма́).Javoblar: бра́та · дом · ма́му · врача́ · письмо́.
9. Mashqlar
Mashq 1. Otning rodini va jonli/jonsizligini aniqlang, tushum kelishigi shaklini yozing:
брат = ___, дом = ___, ма́ма = ___, врач = ___, окно́ = ___, сестра́ = ___, друг = ___
Mashq 2. Qavsdagi otni to'g'ri shaklga qo'ying:
Я ви́жу (брат) ___.
Она́ лю́бит (сын) ___.
Мы ждём (подру́га) ___.
Я встреча́ю (оте́ц) ___.
Он понима́ет (учи́тель) ___.
Я люблю́ (соба́ка) ___.Mashq 3. O'zbekchadan ruschaga tarjima qiling:
Men akani ko'ryapman. ___
Men onamni yaxshi ko'raman. ___
Biz shifokorni kutyapmiz. ___
Men do'stimni kutyapman. ___
U opasini ko'ryapti. ___Mashq 4. Xatoni toping va to'g'rilang:
Я ви́жу брат.
Я люблю́ ма́ма.
Мы ждём врач.
Я ви́жу до́ма.
Я жду друг.Mashq 5. «Kimni?» (кого́?) yoki «nimani?» (что?) — qaysi savol mos ekanini yozing va to'g'ri shaklni qo'ying:
Я ви́жу ... (брат) · Я чита́ю ... (кни́га) · Я жду ... (сестра́) · Я люблю́ ... (го́род)
Mashq 6. Gapda ega (Имени́тельный) va to'ldiruvchi (Вини́тельный) qaysi so'z ekanini belgilang, to'ldiruvchining rodi va jonliligini ayting:
Ма́ма лю́бит сы́на.
Брат ждёт врача́.
Я ви́жу дом.Mashq 7. Predlog bilan — qavsdagi otni to'g'ri qo'ying (qayerga? в/на + Вин.):
Я иду́ в (шко́ла) ___.
Мы е́дем в (Москва́) ___.
Он идёт на (рабо́та) ___.10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
- Jonli/jonsiz saralash: Wisar AIdan 15 ta ot bering deb so'rang; har birini avval кто? yoki что? deb tasniflang, so'ng «Я ви́жу ...» gapiga to'g'ri shaklda qo'ying. AI xatolaringizni tushuntirsin — ayniqsa erkak jonli -а ni.
- Oila haqida yozish: o'z oilangiz haqida 5 ta gap yozing — kimni ko'rasiz, kutasiz, yaxshi ko'rasiz (Я люблю́ ма́му. Я жду бра́та. Я встреча́ю отца́.). AIdan tushum kelishigi shakllarini tekshirishni so'rang.
- Solishtirish: AIdan bitta erkak jonli va bitta erkak jonsiz otni yonma-yon qo'yib (брат бра́та, lekin стол стол) farqni 3 ta juftlikda ko'rsatishini so'rang — qoidani mustahkamlang.
- кого́? savoli: AI bilan savol-javob o'ynang: u «Кого́ ты ви́дишь?» deb so'rasin, siz to'g'ri jonli ot bilan javob bering.
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: брат = m jonli бра́та; дом = m jonsiz дом (o'zgarmaydi); ма́ма = ж ма́му; врач = m jonli врача́; окно́ = n окно́ (o'zgarmaydi); сестра́ = ж сестру́; друг = m jonli дру́га. Mashq 2: бра́та; сы́на; подру́гу; отца́; учи́теля; соба́ку. Mashq 3: Я ви́жу бра́та. · Я люблю́ ма́му. · Мы ждём врача́. · Я жду дру́га. · Она́ ви́дит сестру́. Mashq 4: Я ви́жу бра́та. · Я люблю́ ма́му. · Мы ждём врача́. · Я ви́жу дом. · Я жду дру́га. Mashq 5: кого́? — бра́та; что? — кни́гу; кого́? — сестру́; что? — го́род. Mashq 6: Ма́ма (ega) — сы́на (to'ldiruvchi, m jonli); Брат (ega) — врача́ (to'ldiruvchi, m jonli); Я (ega) — дом (to'ldiruvchi, m jonsiz). Mashq 7: в шко́лу; в Москву́; на рабо́ту.
12. Xulosa va keyingi dars
- Вини́тельный паде́ж (tushum kelishigi) — vositasiz to'ldiruvchi; jonsizga что? (nimani?), jonliga кого́? (kimni?).
- Erkak rod (m): jonli/jonsiz farqi hal qiluvchi. Jonsiz — o'zgarmaydi (дом дом); jonli — oxiriga -а/-я (брат бра́та, учи́тель учи́теля). Bu — bugungi asosiy yangilik (shakl Роди́тельный bilan bir xil).
- Ayol rod (ж): jonli/jonsizga bog'liq emas — doim -а-у, -я-ю (ма́ма ма́му, тётя тётю).
- O'rta rod (с): hech qachon o'zgarmaydi (окно́ окно́).
- Ko'plik jonli boshqacha (студе́нт студе́нтов) — to'liq 8-darsda.
- в/на + Вин. — harakat yo'nalishi (иду́ в шко́лу — qayerga?).
- Oltin qoida: avval кто? yoki что? deb jonlilikni, so'ng rodni aniqlang — shakl shundan chiqadi.
Keyingi dars — A2 — 3-dars: Qaratqich kelishigi (Роди́тельный паде́ж). Endi «у меня́ нет бра́та» (menda aka yo'q), «кни́га дру́га» (do'stning kitobi), «стака́н воды́» (bir stakan suv) kabi egalik, yo'qlik va miqdorni bildiruvchi eng ko'p ishlatiladigan kelishikni o'rganamiz. Bugun ko'rgan -а/-я shakli o'sha darsda yana asqotadi — chunki erkak jonli tushum kelishigi aynan qaratqich shaklidir.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!