A2 — 21-dars: Murakkab predloglar (сло́жные предло́ги) va kelishik
A2 — ELEMENTAR · 21-dars
1. Dars nomi va maqsad
Oldingi darslarda siz asosiy predloglarni (в, на, у, к, с, о) va ular boshqaradigan kelishiklarni o'rgandingiz. Bugun predloglar dunyosini kengaytiramiz: joyni, sababni va vaqtni aniqroq ifodalaydigan murakkabroq predloglar bilan tanishasiz — из-за, о́коло, напро́тив, по́сле, вокру́г, среди́, кро́ме (hammasi qaratqich bilan), ме́жду, пе́ред (vosita bilan) va че́рез (tushum bilan).
Bu darsda eng muhim g'oya bitta: har bir predlog o'zining ma'lum kelishigini "chaqiradi". Predlogni yodlaganda uni doim kelishigi bilan birga yodlaysiz — xuddi "у + Р.", "к + Д." kabi. Dars oxirida siz:
- Uchta guruhni aniq ajratasiz: qaratqich (Р.) bilan (из-за, о́коло, напро́тив, по́сле, вокру́г, среди́, кро́ме, для, без), vosita (Т.) bilan (ме́жду, пе́ред, над, под, за) va tushum (В.) bilan (че́рез).
- Joyni aniq tasvirlaysiz: напро́тив ба́нка (bank ro'parasida), ме́жду дома́ми (uylar orasida), пе́ред шко́лой (maktab oldida), вокру́г стола́ (stol atrofida).
- из-за predlogining ikki ma'nosini farqlaysiz — sabab (из-за дождя́ — yomg'ir tufayli) va joy/orqa (из-за до́ма — uy orqasidan).
- по́сле (Р., "keyin") va че́рез (В., "…dan keyin"), пе́ред (Т., "oldida") predloglarini vaqt va joyda to'g'ri qo'llaysiz.
Qanday ishlash kerak: avval 3-bo'limdagi uch guruh jadvalini yodlang (bu — darsning yuragi). So'ng 4-bo'limdagi misollarni ovoz chiqarib o'qing. Keyin 9-bo'limdagi mashqlarni kitobga qaramay yeching, faqat tugatgach 11-bo'limdan tekshiring. Har bir predlogni kelishigi bilan yodlang — bu darsning kaliti.
2. Avvalgi darslardan takror — asosiy predloglar va kelishiklari
Yangi predloglarga o'tishdan oldin, siz allaqachon biladigan asosiy tizimni tez tiklaymiz. Har bir predlog o'z kelishigini boshqaradi:
| Kelishik | Siz biladigan predloglar | Umumiy ma'no |
|---|---|---|
| Роди́тельный (Р.) — кого́? чего́? | у, из, от, до, без, для | yonida, -dan, -gacha, -siz, uchun |
| Да́тельный (Д.) — кому́? чему́? | к, по | -ga tomon, bo'ylab |
| Вини́тельный (В.) — кого́? что? | в, на, за (qayerga?) | -ga (yo'nalish) |
| Твори́тельный (Т.) — кем? чем? | с, над, под, за, пе́ред | bilan, ustida, ostida, orqasida, oldida |
| Предло́жный (П.) — о ком? где? | в, на, о (об), при | -da, haqida |
Kelishik qo'shimchalarini eslang (birlik son) — bugun ko'p kerak bo'ladi:
- Р. (qaratqich): erkak undosh -а/-я (дом до́ма, дождь дождя́), ayol -а -ы/-и (шко́ла шко́лы, ма́ма ма́мы), o'rta -о -а (окно́ окна́).
- Т. (vosita): erkak -ом/-ем (дом до́мом), ayol -ой/-ей (шко́ла шко́лой), o'rta -ом (окно́ окно́м).
- В. (tushum): erkak jonsiz = bosh shakl (час, мост), ayol -а -у/-ю (неде́ля неде́лю, доро́га доро́гу).
Muhim bog'lanish: bugungi murakkab predloglar yangi kelishik shakllari kiritmaydi — ular o'sha siz bilgan Р., Т., В. qo'shimchalarini talab qiladi. Yangilik faqat predloglarning o'zi va ularning ma'nosi. Ya'ni siz shaklni bilasiz — endi yangi predloglar bilan ishlatishni o'rganasiz.
3. Asosiy tushuntirish — uch guruh predlog
3.1. Umumiy jadval — predlog, kelishik, ma'no
Bu — darsning asosiy jadvali. Har bir predlog qaysi kelishikni "chaqirishini" va ma'nosini yodlang:
| Predlog | Kelishik | Ma'no | Misol |
|---|---|---|---|
| из-за | Р. | tufayli / orqasidan | из-за дождя́ (yomg'ir tufayli) |
| о́коло | Р. | yaqinida, -ga yaqin | о́коло до́ма (uy yaqinida) |
| напро́тив | Р. | ro'parasida | напро́тив ба́нка (bank ro'parasida) |
| по́сле | Р. | -dan keyin (hodisa) | по́сле уро́ка (darsdan keyin) |
| вокру́г | Р. | atrofida | вокру́г стола́ (stol atrofida) |
| среди́ | Р. | orasida (ko'p narsa) | среди́ друзе́й (do'stlar orasida) |
| кро́ме | Р. | -dan tashqari | кро́ме меня́ (mendan tashqari) |
| для | Р. | uchun | для ма́мы (ona uchun) |
| без | Р. | -siz | без са́хара (shakarsiz) |
| ме́жду | Т. | orasida (ikki narsa) | ме́жду до́мом и шко́лой |
| пе́ред | Т. | oldida (old tomon) | пе́ред шко́лой (maktab oldida) |
| над | Т. | ustida (tegmay) | над столо́м (stol ustida) |
| под | Т. | ostida | под столо́м (stol ostida) |
| за | Т. | orqasida | за до́мом (uy orqasida) |
| че́рез | В. | orqali / -dan keyin | че́рез мост / че́рез час |
GURUH 1 — Р. (qaratqich): из-за · о́коло · напро́тив · по́сле · вокру́г · среди́ · кро́ме · для · без
GURUH 2 — Т. (vosita): ме́жду · пе́ред · над · под · за
GURUH 3 — В. (tushum): че́резOltin qoida: predlogni ko'rganingizda, avval qaysi guruhda ekanini eslang — shu guruh kelishikni beradi. Masalan напро́тив Guruh 1 Р. напро́тив до́ма. пе́ред Guruh 2 Т. пе́ред до́мом.
3.2. Guruh 1 — qaratqich (Р.) bilan predloglar
Bu eng katta guruh. Bu predloglardan keyin ot qaratqich shaklga o'tadi (кого́? чего́? — erkak/o'rta -а/-я, ayol -ы/-и):
из-за из-за дождя́ yomg'ir tufayli (дождь дождя́)
о́коло о́коло до́ма uy yaqinida (дом до́ма)
напро́тив напро́тив шко́лы maktab ro'parasida (шко́ла шко́лы)
по́сле по́сле обе́да tushlikdan keyin (обе́д обе́да)
вокру́г вокру́г стола́ stol atrofida (стол стола́)
среди́ среди́ но́чи tun o'rtasida (ночь но́чи)
кро́ме кро́ме меня́ mendan tashqari (я меня́)Diqqat — bir xil kelishik, turli ma'no: bu yettita predlog turli ma'no beradi (joy, sabab, vaqt), lekin hammasi bir xil kelishik — qaratqich (Р.) bilan keladi. Shuning uchun ularni bitta guruh sifatida yodlash oson: "из-за, о́коло, напро́тив, по́сле, вокру́г, среди́, кро́ме — hammasi Р.".
3.3. Guruh 2 — vosita (Т.) bilan predloglar
Bu predloglar asosan joy (old, ust, tag, orqa) ma'nosini beradi va ot vosita shaklga o'tadi (кем? чем? — erkak -ом/-ем, ayol -ой/-ей):
ме́жду ме́жду до́мом и шко́лой uy va maktab orasida
пе́ред пе́ред шко́лой maktab oldida (шко́ла шко́лой)
над над столо́м stol ustida (стол столо́м)
под под столо́м stol ostida
за за до́мом uy orqasida (дом до́мом)ме́жду — ikkita narsa orasida. Odatda ikki ot и (va) bilan bog'lanadi: ме́жду до́мом и шко́лой (uy va maktab orasida). Ikkala ot ham vosita (Т.) shaklda bo'ladi. Ko'plikda: ме́жду дома́ми (uylar orasida), ме́жду на́ми (biz orasida — "orangizda emas, o'rtamizda").
ме́жду (Т.) vs среди́ (Р.) — muhim farq:
- ме́жду + Т. = ikki aniq narsa orasida: ме́жду сту́лом и столо́м (stul va stol orasida).
- среди́ + Р. = ko'p narsa/odam orasida, o'rtasida: среди́ друзе́й (do'stlar orasida), среди́ люде́й (odamlar orasida).
3.4. Guruh 3 — tushum (В.) bilan: че́рез
че́рез predlogi tushum kelishigini boshqaradi (кого́? что?) va ikki ma'noda ishlaydi:
1) JOY — "orqali, kesib o'tib":
че́рез мост ko'prik orqali (мост — erkak jonsiz = bosh shakl)
че́рез доро́гу yo'l orqali (доро́га доро́гу)
че́рез реку́ daryo orqali (река́ ре́ку)
2) VAQT — "…dan keyin, o'tib":
че́рез час bir soatdan keyin (час — o'zgarmaydi)
че́рез неде́лю bir haftadan keyin (неде́ля неде́лю)
че́рез год bir yildan keyin
че́рез мину́ту bir daqiqadan keyin (мину́та мину́ту)Diqqat: че́рез dan keyin erkak jonsiz ot o'zgarmaydi (час, мост, год — bosh shakl kabi), chunki tushum kelishigida jonsiz erkak ot = bosh kelishik. Ayol ot esa -у/-ю oladi (неде́ля неде́лю, доро́га доро́гу).
3.5. из-за — sabab vs joy (bir predlog, ikki ma'no)
из-за — bu darsning eng nozik nuqtasi. U doim qaratqich (Р.) bilan keladi, lekin ikki xil ma'no beradi:
1) SABAB — "tufayli, sababli" (ko'pincha salbiy sabab):
Из-за дождя́ мы оста́лись до́ма. Yomg'ir tufayli uyda qoldik.
Я опозда́л из-за про́бки. Men tirbandlik tufayli kechikdim.
Из-за боле́зни он не пришёл. Kasallik tufayli u kelmadi.
2) JOY — "orqasidan (chiqib)":
Из-за до́ма вы́шел челове́к. Uy orqasidan bir odam chiqdi.
Со́лнце вы́шло из-за туч. Quyosh bulutlar orqasidan chiqdi.
Ко́шка вы́глянула из-за угла́. Mushuk burchak orqasidan mo'raladi.Qanday farqlash kerak? Ma'noga qarang: nega? (почему́?) degan savolga javob bersa — sabab (из-за дождя́ — nega? yomg'ir tufayli). qayerdan? (отку́да?) degan savolga javob bersa va harakat fe'li (вы́йти, вы́глянуть) bo'lsa — joy (из-за до́ма — qayerdan? uy orqasidan). Ikkala holatda ham kelishik bir xil — Р.
3.6. Vaqt predloglari — по́сле, пе́ред, че́рез, до
Vaqtni ifodalovchi predloglar tez-tez chalkashtiriladi. Ularni kelishigi bilan ajrating:
| Predlog | Kelishik | Ma'no | Misol |
|---|---|---|---|
| до | Р. | -gacha, oldin (nuqtagacha) | до уро́ка (darsgacha) |
| пе́ред | Т. | (aynan) oldidan, oldin | пе́ред уро́ком (dars oldidan) |
| по́сле | Р. | -dan keyin (hodisadan) | по́сле уро́ка (darsdan keyin) |
| че́рез | В. | (muddat) o'tib | че́рез час (bir soatdan keyin) |
до уро́ка darsga qadar (umumiy davr — dars boshlanguncha)
пе́ред уро́ком dars boshlanishidan sal oldin (aynan oldidan)
по́сле уро́ка dars tugagach
че́рез час hozirdan bir soat o'tgachпе́ред (Т.) vs до (Р.): до уро́ка = "darsgacha bo'lgan butun davr" (masalan ertalabdan darsgacha). пе́ред уро́ком = "dars boshlanishidan aynan oldin", ya'ni qisqa lahza. O'zbekchada ikkalasi ham "darsdan oldin" bo'lishi mumkin, lekin rus tilida ma'no nozikligi bor.
4. Misollar (to'liq jadvallar)
1) Joy — ro'para, yon, atrof (Р.):
| Ibora | O'zbekcha |
|---|---|
| напро́тив ба́нка | bank ro'parasida |
| напро́тив до́ма | uy ro'parasida |
| о́коло шко́лы | maktab yaqinida |
| о́коло метро́ | metro yaqinida |
| вокру́г го́рода | shahar atrofida |
| вокру́г стола́ | stol atrofida |
2) Joy — old, orqa, orasida (Т.):
| Ibora | O'zbekcha |
|---|---|
| пе́ред до́мом | uy oldida |
| пе́ред шко́лой | maktab oldida |
| за до́мом | uy orqasida |
| над две́рью | eshik tepasida |
| ме́жду до́мом и шко́лой | uy va maktab orasida |
| ме́жду дома́ми | uylar orasida |
3) Sabab va "orqasidan" — из-за (Р.):
| Ibora | O'zbekcha |
|---|---|
| из-за дождя́ | yomg'ir tufayli |
| из-за боле́зни | kasallik tufayli |
| из-за про́бки | tirbandlik tufayli |
| из-за до́ма | uy orqasidan |
| из-за угла́ | burchak orqasidan |
4) Vaqt — по́сле, пе́ред, че́рез:
| Ibora | O'zbekcha |
|---|---|
| по́сле уро́ка | darsdan keyin |
| по́сле обе́да | tushlikdan keyin |
| пе́ред обе́дом | tushlikdan (aynan) oldin |
| че́рез час | bir soatdan keyin |
| че́рез неде́лю | bir haftadan keyin |
5) "orasida", "tashqari" — среди́, кро́ме (Р.):
| Ibora | O'zbekcha |
|---|---|
| среди́ друзе́й | do'stlar orasida |
| среди́ но́чи | tun o'rtasida |
| кро́ме меня́ | mendan tashqari |
| кро́ме воскресе́нья | yakshanbadan tashqari |
6) "orqali" — че́рез (В.):
| Ibora | O'zbekcha |
|---|---|
| че́рез мост | ko'prik orqali |
| че́рез доро́гу | yo'l orqali |
| че́рез парк | park orqali |
5. Talaffuz bo'limi
Bu darsning ko'p predloglarida urg'u va urg'usiz unlilar muhim. Ularni to'g'ri talaffuz qiling:
- из-за /iz-za/ — chiziqcha bilan yoziladi, ammo bir so'z kabi aytiladi; keyingi so'zga yopishadi: из-за дождя́ /iz-za-daj-DYA/.
- о́коло /O-ka-la/ — urg'u birinchi bo'g'inda; qolgan "о"lar urg'usiz "a": "okala".
- напро́тив /na-PRO-tif/ — urg'u "про"da; oxirgi "в" jarangsiz "f".
- вокру́г /va-KRUK/ — urg'u oxirda "ру"; oxirgi "г" jarangsiz "k".
- среди́ /sri-DEE/ — urg'u oxirda; birinchi "е" urg'usiz "i".
- ме́жду /MYEZH-du/ — urg'u boshda; "ж" jarangli.
- пе́ред /PYE-rit/ — urg'u boshda; oxirgi "д" jarangsiz "t".
- че́рез /CHE-ris/ — urg'u boshda; oxirgi "з" jarangsiz "s".
- из-за дождя́ — "дождя́" /daj-DYA/ — urg'u oxirda, "жд" birga.
Muhim qoida: predlog urg'usiz bo'lsa (из-за, среди́ dan tashqari), u keyingi so'z bilan bir nafasda aytiladi: пе́ред до́мом /PYE-rid-DO-mam/, че́рез час /CHE-ris-CHAS/. Jarangli undosh so'z oxirida jarangsiz bo'ladi: вокру́г "k", пе́ред "t".
Topshiriq: ovoz chiqarib ayting: из-за дождя́ · о́коло до́ма · напро́тив ба́нка · ме́жду на́ми · пе́ред шко́лой · че́рез час · вокру́г стола́. Predlog va otni birga, bir bo'lak qilib ayting.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| из-за | из-за́ | tufayli / orqasidan (Р.) | из-за дождя́ |
| о́коло | о́-ко-ло | yaqinida (Р.) | о́коло до́ма |
| напро́тив | на-про́-тив | ro'parasida (Р.) | напро́тив ба́нка |
| по́сле | по́с-ле | -dan keyin (Р.) | по́сле уро́ка |
| вокру́г | во-кру́г | atrofida (Р.) | вокру́г стола́ |
| среди́ | сре-ди́ | orasida, o'rtasida (Р.) | среди́ друзе́й |
| кро́ме | кро́-ме | -dan tashqari (Р.) | кро́ме меня́ |
| ме́жду | ме́ж-ду | orasida — ikki narsa (Т.) | ме́жду до́мом и шко́лой |
| пе́ред | пе́-ред | oldida (Т.) | пе́ред шко́лой |
| над | над | ustida — tegmay (Т.) | над столо́м |
| под | под | ostida (Т.) | под столо́м |
| че́рез | че́-рез | orqali / -dan keyin (В.) | че́рез мост, че́рез час |
| дождь | дождь | yomg'ir | Идёт дождь. |
| про́бка | про́б-ка | tirbandlik | из-за про́бки |
| боле́знь | бо-ле́знь | kasallik | из-за боле́зни |
| у́гол | у́-гол | burchak | из-за угла́ |
| мост | мост | ko'prik | че́рез мост |
| доро́га | до-ро́-га | yo'l | че́рез доро́гу |
| банк | банк | bank | напро́тив ба́нка |
| обе́д | о-бе́д | tushlik | по́сле обе́да |
| друзья́ | дру-зья́ | do'stlar | среди́ друзе́й |
| воскресе́нье | вос-кре-се́-нье | yakshanba | кро́ме воскресе́нья |
Yodlash qoidasi: har bir predlogni kelishigi va misol bilan birga yodlang — "напро́тив" emas, "напро́тив + Р. напро́тив ба́нка"; "пе́ред" emas, "пе́ред + Т. пе́ред до́мом". Predlog + kelishik birga yodlansa, xato kamayadi.
7. Dialog
— Приве́т! Где ты сейча́с? — Salom! Hozir qayerdasan?
— Я о́коло метро́, напро́тив ба́нка. — Metro yaqinida, bank ro'parasidaman.
— А, зна́ю! Там, где кафе́ ме́жду ба́нком — A, bilaman! Bank va do'kon orasida
и магази́ном? kafe bor joymi?
— Да, и́менно. Дава́й встре́тимся здесь — Ha, aynan. Bir soatdan keyin shu yerda
че́рез час. uchrashaylik.
— Хорошо́. А почему́ так по́здно? — Yaxshi. Nega buncha kech?
— Из-за про́бки. На доро́ге сейча́с — Tirbandlik tufayli. Yo'lda hozir
ужа́сно. dahshat.
— Поня́тно. Тогда́ я подожду́ тебя́ — Tushunarli. Unda seni kafe oldida
пе́ред кафе́. kutaman.
— Отли́чно. Кста́ти, кро́ме нас, — Zo'r. Aytmoqchi, bizdan tashqari
кто ещё придёт? yana kim keladi?
— То́лько Ди́ма. Он живёт за па́рком, — Faqat Dima. U park orqasida yashaydi,
прие́дет по́сле рабо́ты. ishdan keyin keladi.
— Договори́лись! До встре́чи че́рез час. — Kelishdik! Bir soatdan keyin ko'rishguncha.E'tibor bering: bu qisqa dialogda uch guruh predlog ishlatildi — Р. (о́коло метро́, напро́тив ба́нка, из-за про́бки, кро́ме нас, по́сле рабо́ты), Т. (ме́жду ба́нком и магази́ном, пе́ред кафе́, за па́рком), В. (че́рез час). Haqiqiy nutq — turli predloglarning aralashmasi. Har birining kelishigini eslang.
8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar + mini-mashq
O'zbek tilida so'zlashuvchilar aynan quyidagilarda adashadi:
напро́тив / о́коло / вокру́г dan keyin bosh kelishik: напро́тив банк, о́коло дом. напро́тив ба́нка, о́коло до́ма (Р.). Sabab: bu predloglar qaratqich (Р.) ni "chaqiradi" — ot -а oladi.
ме́жду dan keyin qaratqich yoki bosh kelishik: ме́жду до́ма и шко́ла. ме́жду до́мом и шко́лой (Т.). Sabab: ме́жду vosita (Т.) bilan keladi, ikkala ot ham -ом/-ой oladi.
че́рез dan keyin qaratqich: че́рез часа́, че́рез неде́ли. че́рез час, че́рез неде́лю (В.). Sabab: че́рез tushum (В.) bilan; erkak jonsiz ot o'zgarmaydi (час), ayol ot -у oladi (неде́лю).
по́сле va че́рез ni chalkashtirish: по́сле час ("bir soatdan keyin" ma'nosida). че́рез час (muddat o'tib) yoki по́сле уро́ка (hodisadan keyin). Sabab: че́рез + muddat (В.), по́сле + hodisa (Р.).
из-за ni "-siz" (без) yoki "-dan" (из) bilan almashtirish: без дождя́ оста́лись до́ма. из-за дождя́ оста́лись до́ма (yomg'ir tufayli). Sabab: sabab ma'nosi = из-за + Р., "-siz" emas.
пе́ред dan keyin qaratqich: пе́ред шко́лы. пе́ред шко́лой (Т.). Sabab: пе́ред vosita (Т.) ni boshqaradi, "с/над/под" kabi.
Mini-mashq (darhol tekshiring — javoblar 11-bo'limda)
To'g'ri kelishikni qo'ying:
1. Магази́н напро́тив (банк) ___.
2. Ко́шка сиди́т ме́жду (стул) ___ и (стол) ___.
3. Прие́дем че́рез (неде́ля) ___.
4. Из-за (дождь) ___ мы не пошли́ гуля́ть.
5. Я подожду́ пе́ред (шко́ла) ___.9. Mashqlar
Qoida: kitobga qaramay yeching, javoblaringizni daftaringizga yozing. Tugatgach 11-bo'limdan tekshiring.
Mashq 1. Otni to'g'ri kelishikka qo'ying (Guruh 1 — Р.):
о́коло (дом) ___, напро́тив (шко́ла) ___, по́сле (уро́к) ___, вокру́г (стол) ___, кро́ме (я) ___, среди́ (друзья́) ___
Mashq 2. Otni to'g'ri kelishikka qo'ying (Guruh 2 — Т.):
пе́ред (дом) ___, за (шко́ла) ___, над (стол) ___, под (окно́) ___, ме́жду (дом) ___ и (парк) ___
Mashq 3. че́рез bilan to'g'ri shaklni qo'ying (В.):
че́рез (час) ___, че́рез (неде́ля) ___, че́рез (мост) ___, че́рез (доро́га) ___, че́рез (год) ___
Mashq 4. из-за — sababmi yoki joymi? Belgilang va tarjima qiling:
1. Из-за дождя́ мы оста́лись до́ма.
2. Из-за угла́ вы́шла ко́шка.
3. Я опозда́л из-за про́бки.
4. Со́лнце вы́шло из-за туч.Mashq 5. To'g'ri predlogni tanlang:
Магази́н ___ ба́нка. (напро́тив / че́рез / ме́жду)
Мы встре́тимся ___ час. (по́сле / че́рез / о́коло)
Кот сиди́т ___ столо́м. (под / из-за / для)
___ дождя́ мы не гуля́ли. (Из-за / О́коло / Че́рез)
Он живёт ___ до́мом и шко́лой. (ме́жду / напро́тив / без)Mashq 6. O'zbekchadan ruschaga o'giring:
1. Do'kon bank ro'parasida.
2. Biz bir haftadan keyin kelamiz.
3. Yomg'ir tufayli uyda qoldik.
4. Mushuk stol ostida o'tiribdi.
5. U uy va maktab orasida yashaydi.
6. Mendan tashqari hamma keldi.Mashq 7. Xatoni toping va to'g'rilang:
1. Магази́н напро́тив банк.
2. Ме́жду дом и шко́ла есть парк.
3. Прие́дем че́рез неде́ли.
4. Пе́ред шко́лы стои́т маши́на.Mashq 8. Savolga o'zingiz haqingizda to'liq gap bilan javob bering:
1. Что нахо́дится напро́тив ва́шего до́ма?
2. Что вы де́лаете по́сле рабо́ты / учёбы?
3. Куда́ вы пойдёте че́рез неде́лю?10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
- Predlog-drill: Wisar AIdan 10 ta murakkab predlog (из-за, о́коло, напро́тив, ме́жду, пе́ред, че́рез, вокру́г, среди́, кро́ме, по́сле) berishini so'rang; har biriga uni boshqaradigan kelishikni (Р./Т./В.) va bitta misol gap ayting. AI tekshirsin.
- "Qayerda?" o'yini: AIdan xonangiz yoki ko'changizni tasvirlashni so'rang; siz напро́тив…, ме́жду…, за…, о́коло…, пе́ред… predloglari bilan kamida 5 ta gap tuzing (masalan Стол о́коло окна́, ла́мпа над столо́м).
- из-за — sabab va joy: AIdan 8 ta gap so'rang; har birida из-за qatnashsin. Siz har biri sabab (nega?) yoki joy (qayerdan?) ekanini aniqlang va sababini tushuntiring.
- Vaqt suhbati: AI sizga Когда́ ты придёшь? Что де́лаешь по́сле уро́ка? savollarini bersin; siz че́рез час, по́сле рабо́ты, пе́ред обе́дом kabi javob bering.
11. Javoblar kaliti
Mini-mashq (8-bo'lim):
- напро́тив ба́нка (Р.) · 2. ме́жду сту́лом и столо́м (Т.) · 3. че́рез неде́лю (В.) · 4. из-за дождя́ (Р.) · 5. пе́ред шко́лой (Т.).
Mashq 1: о́коло до́ма; напро́тив шко́лы; по́сле уро́ка; вокру́г стола́; кро́ме меня́; среди́ друзе́й. (hammasi Р.)
Mashq 2: пе́ред до́мом; за шко́лой; над столо́м; под окно́м; ме́жду до́мом и па́рком. (hammasi Т.)
Mashq 3: че́рез час; че́рез неде́лю; че́рез мост; че́рез доро́гу; че́рез год. (hammasi В.: erkak jonsiz o'zgarmaydi, ayol -у)
Mashq 4:
- sabab — Yomg'ir tufayli uyda qoldik.
- joy — Burchak orqasidan mushuk chiqdi.
- sabab — Men tirbandlik tufayli kechikdim.
- joy — Quyosh bulutlar orqasidan chiqdi.
Mashq 5: напро́тив ба́нка; че́рез час; под столо́м; Из-за дождя́; ме́жду до́мом и шко́лой.
Mashq 6:
- Магази́н напро́тив ба́нка.
- Мы прие́дем че́рез неде́лю.
- Из-за дождя́ мы оста́лись до́ма.
- Кот сиди́т под столо́м.
- Он живёт ме́жду до́мом и шко́лой.
- Кро́ме меня́, все пришли́.
Mashq 7 (xatolar):
- напро́тив ба́нка (Р.) · 2. ме́жду до́мом и шко́лой (Т.) · 3. че́рез неде́лю (В.) · 4. пе́ред шко́лой (Т.).
Mashq 8: namuna javoblar —
- Напро́тив моего́ до́ма — парк / магази́н.
- По́сле рабо́ты я отдыха́ю до́ма.
- Че́рез неде́лю я пое́ду в Ташке́нт.
12. Xulosa va keyingi dars
- Murakkab predloglar ham o'z kelishigini "chaqiradi" — predlogni doim kelishigi bilan yodlang.
- Guruh 1 — qaratqich (Р.): из-за, о́коло, напро́тив, по́сле, вокру́г, среди́, кро́ме, для, без (напро́тив ба́нка, о́коло до́ма, по́сле уро́ка).
- Guruh 2 — vosita (Т.): ме́жду, пе́ред, над, под, за (ме́жду до́мом и шко́лой, пе́ред шко́лой, за до́мом).
- Guruh 3 — tushum (В.): че́рез (че́рез мост — orqali, че́рез час — …dan keyin; erkak jonsiz o'zgarmaydi, ayol -у).
- из-за — ikki ma'no, bir kelishik (Р.): sabab (из-за дождя́ — nega?) va joy (из-за до́ма — qayerdan?).
- ме́жду (Т., ikki narsa) vs среди́ (Р., ko'p narsa): ме́жду сту́лом и столо́м — среди́ друзе́й.
- Vaqt: до (Р., -gacha), пе́ред (Т., aynan oldin), по́сле (Р., hodisadan keyin), че́рез (В., muddat o'tib).
Keyingi dars — A2 — 22-dars: Vaqt ifodalari (выраже́ние вре́мени). Bugun siz по́сле, пе́ред, че́рез orqali vaqtga birinchi qadam qo'ydingiz. Keyingi darsda vaqtni to'liq ifodalashni o'rganamiz: soat (в три часа́), kun (в понеде́льник), muddat (два часа́, всю неде́лю), takror (ка́ждый день) va "qachon?" savolining barcha shakllari. Bugungi predloglar — o'sha tizimning poydevori. Уда́чи! (Omad!)
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!