A2 — 19-dars: Ravishlar (наре́чия)
A2 — ELEMENTAR · 19-dars
1. Dars nomi va maqsad
Bu darsda siz rus tilining eng ko'p ishlatiladigan va eng foydali so'z turkumlaridan biri — ravish (наре́чие) bilan tanishasiz. Ravish — bu ish-harakat qanday bajarilishini ko'rsatuvchi so'z: tez, sekin, yaxshi, baland, bu yerda, kecha, hozir, ko'p... Ular fe'lga savol beradi: как? (qanday?), где? (qayerda?), когда́? (qachon?), ско́лько? (qancha?).
Yaxshi xabar shundaki, o'zbek tilida ham ravish bor va u xuddi rus tilidagidek ishlaydi:
- tez yuraman — Я иду́ бы́стро — "Men tez yuraman".
- yaxshi gapiradi — Он говори́т хорошо́ — "U yaxshi gapiradi".
- bu yerda yashayman — Я живу́ здесь — "Men bu yerda yashayman".
- hozir keladi — Он придёт сейча́с — "U hozir keladi".
Ravishning eng muhim xususiyati: u hech qachon o'zgarmaydi (o'zicha turadi). Ot yoki sifatdan farqli o'laroq, ravishda na kelishik, na rod, na son bor — bir marta yodlab olsangiz, doim shu shaklda ishlatasiz. Bu — dam olish kabi bir narsa: kelishiklardan keyin ravish juda oson tuyuladi.
Dars oxirida siz sifatdan ravish yasay olasiz (бы́стрый бы́стро), sifat bilan ravishni farqlay olasiz (хоро́ший vs хорошо́), ravishlarni taqqoslay olasiz (бы́стро быстре́е) va ularni gapda to'g'ri joyga qo'ya olasiz.
2. Avvalgi darsdan takror (taqqoslash darajalari)
18-darsda siz sifatlarning taqqoslash darajalarini o'rgandingiz — bir predmetni ikkinchisiga solishtirish:
| Sifat | Qiyosiy daraja (сравни́тельная) | O'zbekcha |
|---|---|---|
| бы́стрый (tez) | быстре́е | tezroq |
| но́вый (yangi) | нове́е | yangiroq |
| хоро́ший (yaxshi) | лу́чше | yaxshiroq |
| плохо́й (yomon) | ху́же | yomonroq |
| большо́й (katta) | бо́льше | kattaroq / ko'proq |
- Qiyosiy daraja ko'pincha -ее qo'shimchasi bilan yasaladi: нове́е, красиве́е, интере́снее.
- Bir nechta muhim istisno shaklni yod olgansiz: хоро́ший лу́чше, плохо́й ху́же, большо́й бо́льше, ма́ленький ме́ньше.
Muhim bog'lanish: bugungi dars 18-darsga bevosita bog'lanadi. Chunki ravishning qiyosiy darajasi sifatning qiyosiy darajasi bilan bir xil ko'rinishga ega! Он бо́лее бы́стрый (u tezroq — sifat) va Он бе́гает быстре́е (u tezroq yuguradi — ravish) — ikkovida ham быстре́е. Ya'ni 18-darsdagi bilimingiz bugun to'g'ridan-to'g'ri ishlaydi.
3. Asosiy tushuntirish
3.1. Ravish nima? Fe'lga qaraydi, o'zgarmaydi
Ravish (наре́чие) — ish-harakatning belgisini bildiradi: harakat qanday, qayerda, qachon, qancha bajarilyapti. U ko'pincha fe'l bilan yuradi va unga savol beradi:
Он говори́т КАК? хорошо́. (qanday gapiradi? — yaxshi)
Она́ живёт ГДЕ? здесь. (qayerda yashaydi? — bu yerda)
Мы придём КОГДА́? за́втра. (qachon kelamiz? — ertaga)
Он рабо́тает СКО́ЛЬКО? мно́го. (qancha ishlaydi? — ko'p)Ravishning eng muhim xususiyati — u o'zgarmaydi. Ot va sifat kelishikka, rodga, songa qarab shakl o'zgartiradi, ravish esa hech qachon o'zgarmaydi:
Я чита́ю бы́стро. Men tez o'qiyman.
Ты чита́ешь бы́стро. Sen tez o'qiysan.
Она́ чита́ла бы́стро. U tez o'qidi.
Мы бу́дем чита́ть бы́стро. Biz tez o'qiymiz.Diqqat: yuqoridagi to'rt gapda fe'l o'zgardi (чита́ю, чита́ешь, чита́ла, бу́дем чита́ть), lekin бы́стро hamma joyda bir xil turdi. Bu — ravishning asosiy belgisi. Yangi ravish yodlaganingizda uni bitta shaklda yodlang — u hech qanaqa qo'shimcha olmaydi.
3.2. Ravish qanday yasaladi: sifat + -о
Ko'pgina ravishlar sifatdan yasaladi. Qoida juda oddiy: sifatning oxiridagi -ый / -ий / -ой qo'shimchasini olib tashlab, o'rniga -о qo'yasiz:
SIFAT RAVISH
бы́стрый (tez) бы́стро (tez)
ме́дленный (sekin) ме́дленно (sekin)
гро́мкий (baland) гро́мко (baland ovozda)
ти́хий (past) ти́хо (sekin, past ovozda)
краси́вый (chiroyli) краси́во (chiroyli)
пло́хо́й (yomon) пло́хо (yomon)
холо́дный (sovuq) хо́лодно (sovuq)Bir nechta ravish "notekis" yasaladi, ularni alohida yodlash kerak, lekin ular juda ko'p ishlatiladi:
хоро́ший (yaxshi) хорошо́ (yaxshi) — urg'u oxirga ko'chdi!
плохо́й (yomon) пло́хо (yomon)| Sifat | Urg'u | Ravish | Urg'u | O'zbekcha |
|---|---|---|---|---|
| бы́стрый | бы́с-трый | бы́стро | бы́с-тро | tez |
| ме́дленный | ме́д-лен-ный | ме́дленно | ме́д-лен-но | sekin |
| хоро́ший | хо-ро́-ший | хорошо́ | хо-ро-шо́ | yaxshi |
| плохо́й | пло-хо́й | пло́хо | пло́-хо | yomon |
| гро́мкий | гро́м-кий | гро́мко | гро́м-ко | baland (ovoz) |
| ти́хий | ти́-хий | ти́хо | ти́-хо | past (ovoz), jimgina |
| краси́вый | кра-си́-вый | краси́во | кра-си́-во | chiroyli |
Foydali kuzatuv: bu -о bilan tugagan ravishlar sizga 16-darsdagi holat so'zlarini eslatadi (Мне хо́лодно, ску́чно, ве́село). To'g'ri — ular ham xuddi shu ko'rinishda! Farqi: Он говори́т хо́лодно (u sovuqqonlik bilan gapiradi — ravish, fe'l bilan) va Мне хо́лодно (menga sovuq — holat, dativ bilan). Shakli bir xil, vazifasi har xil.
3.3. Eng muhim farq: SIFAT vs RAVISH
Bu — o'zbek o'quvchisi uchun darsning eng muhim qismi. O'zbek tilida "yaxshi" so'zi ikki xil ishlatiladi va shakli o'zgarmaydi:
- "yaxshi kitob" (kitob qanday? — sifat, otni tavsiflaydi)
- "yaxshi gapiradi" (qanday gapiradi? — ravish, fe'lni tavsiflaydi)
O'zbek tilida ikkovi ham "yaxshi" — bir xil. Lekin rus tilida bular ikki xil so'z:
OT bilan (qanaqa?) SIFAT хоро́ший
FE'L bilan (qanday?) RAVISH хорошо́
Он хоро́ший студе́нт. U yaxshi talaba. (SIFAT — "студе́нт" oti bilan)
Он у́чится хорошо́. U yaxshi o'qiydi. (RAVISH — "у́чится" fe'li bilan)Yana bir nechta juftlik bilan taqqoslang:
SIFAT (ot bilan) RAVISH (fe'l bilan)
краси́вый го́лос (chiroyli ovoz) краси́во поёт (chiroyli kuylaydi)
бы́стрый по́езд (tez poyezd) бы́стро е́дет (tez ketyapti)
гро́мкая му́зыка (baland musiqa) гро́мко говори́т (baland gapiradi)
плохо́й день (yomon kun) пло́хо спал (yomon uxladi)DIQQAT — eng katta yanglishuv: o'zbek o'quvchi "yaxshi" bir xil bo'lgani uchun fe'l bilan ham sifat ishlatishga urinadi: Он говори́т хоро́ший. Bu noto'g'ri! Fe'l bilan ravish kerak: Он говори́т хорошо́. Oddiy tekshiruv: agar so'z fe'lga ("qanday?") tegishli bo'lsa — ravish (-о bilan); agar otga ("qanaqa?") tegishli bo'lsa — sifat (-ый/-ая/-ое bilan).
3.4. Ravishlarning turlari
Ravishlar ma'nosiga qarab bir necha guruhga bo'linadi. Ularni guruh-guruh yodlash oson:
1) Tarz ravishlari (как? — qanday?) — harakat qanday bajarilishini:
бы́стро (tez), ме́дленно (sekin), хорошо́ (yaxshi), пло́хо (yomon),
гро́мко (baland), ти́хо (past/jim), пра́вильно (to'g'ri), непра́вильно (noto'g'ri),
легко́ (oson), тру́дно (qiyin), вме́сте (birga), сра́зу (darrov)2) O'rin ravishlari (где? куда́? — qayerda? qayerga?) — harakat joyini:
здесь / тут (bu yerda), там (u yerda), до́ма (uyda), сле́ва (chapda),
спра́ва (o'ngda), впереди́ (oldinda), сза́ди (orqada), везде́ (hamma joyda),
сюда́ (bu yerga), туда́ (u yerga), домо́й (uyga), напра́во (o'ngga), нале́во (chapga)3) Payt ravishlari (когда́? — qachon?) — harakat vaqtini:
сейча́с (hozir), сего́дня (bugun), вчера́ (kecha), за́втра (ertaga),
ра́но (erta), по́здно (kech), всегда́ (doim), никогда́ (hech qachon),
ча́сто (tez-tez), ре́дко (kamdan-kam), иногда́ (ba'zan), уже́ (allaqachon), ещё (hali)4) Miqdor ravishlari (ско́лько? — qancha?) — harakat yoki belgi miqdorini:
мно́го (ko'p), ма́ло (kam), о́чень (juda), сли́шком (haddan tashqari),
доста́точно (yetarlicha), почти́ (deyarli), совсе́м (butunlay)Muhim eslatma — где? va куда́? farqi: o'zbekchada "uyda" va "uyga" farqlanadi, rus tilida ham. где? (qayerda? — joy) uchun здесь, там, до́ма; куда́? (qayerga? — yo'nalish) uchun сюда́, туда́, домо́й. Masalan: Я до́ма (men uydaman — где) va Я иду́ домо́й (men uyga ketyapman — куда́). Bularni adashtirmang.
3.5. Ravishlarning taqqoslash darajasi
Ravishlar ham sifatlar kabi taqqoslanadi. Va bu yerda — darsning eng qulay xabari: ravishning qiyosiy darajasi sifatning qiyosiy darajasi bilan mutlaqo bir xil shaklga ega! Ya'ni 18-darsda o'rgangan shakllaringiz bu yerda ham ishlaydi:
| Ravish | Qiyosiy daraja | O'zbekcha |
|---|---|---|
| бы́стро (tez) | быстре́е | tezroq |
| ме́дленно (sekin) | ме́дленнее | sekinroq |
| гро́мко (baland) | гро́мче | balandroq |
| ти́хо (past) | ти́ше | pastroq / jimroq |
| хорошо́ (yaxshi) | лу́чше | yaxshiroq |
| пло́хо (yomon) | ху́же | yomonroq |
| мно́го (ko'p) | бо́льше | ko'proq |
| ма́ло (kam) | ме́ньше | kamroq |
Он бе́гает быстре́е, чем я. U mendan tezroq yuguradi.
Говори́те, пожа́луйста, ти́ше. Iltimos, pastroq gapiring.
Тепе́рь я говорю́ по-ру́сски лу́чше. Endi men rus tilida yaxshiroq gapiraman.
Сего́дня я рабо́тал бо́льше. Bugun men ko'proq ishladim.Farqni sezing: хорошо́ лу́чше va пло́хо ху́же ravish uchun ham, sifat uchun ham bir xil (18-darsdagi хоро́ший лу́чше). Shuning uchun лу́чше so'zi ham "yaxshiroq" (ravish), ham "yaxshiroq" (sifat) ma'nosini beradi — kontekst farqni ko'rsatadi.
3.6. Ravishning gapdagi joyi
Rus tilida so'z tartibi erkin, lekin ravish uchun odatdagi joylashuv bor. Tarz ravishi (как?) ko'pincha fe'ldan oldin yoki keyin turadi:
Он бы́стро чита́ет. = Он чита́ет бы́стро. U tez o'qiydi. (ikkovi ham to'g'ri)
Она́ хорошо́ поёт. = Она́ поёт хорошо́. U yaxshi kuylaydi.Payt va o'rin ravishlari ko'pincha gap boshida yoki oxirida turadi:
Сего́дня я рабо́таю до́ма. Bugun men uyda ishlayman.
За́втра мы пойдём в кино́. Ertaga biz kinoga boramiz.
Я живу́ здесь. Men bu yerda yashayman.Miqdor ravishlari (о́чень, сли́шком) esa o'zi tavsiflayotgan so'zdan oldin turadi:
Он о́чень бы́стро говори́т. U juda tez gapiradi. (о́чень бы́стро dan oldin)
Э́то сли́шком до́рого. Bu haddan tashqari qimmat. (сли́шком до́рого dan oldin)
Она́ о́чень краси́вая. U juda chiroyli.Maslahat: boshlovchilar uchun eng xavfsiz tartib — ega + ravish + fe'l yoki ega + fe'l + ravish: Я хорошо́ понима́ю yoki Я понима́ю хорошо́. Ikkovi ham to'g'ri va tabiiy. о́чень so'zini esa doim tavsiflayotgan so'z oldiga qo'ying.
4. Misollar
Tarz ravishlari (как?):
Он говори́т по-ру́сски о́чень хорошо́. U rus tilida juda yaxshi gapiradi.
Не пиши́ так бы́стро! Bunchalik tez yozma!
Она́ ти́хо закры́ла дверь. U eshikni sekin yopdi.
Пожа́луйста, говори́те гро́мче. Iltimos, balandroq gapiring.
Я пло́хо спал сего́дня но́чью. Men bugun tunda yomon uxladim.O'rin ravishlari (где? / куда́?):
Мои́ роди́тели живу́т здесь. Ota-onam bu yerda yashaydi.
Магази́н нахо́дится спра́ва. Do'kon o'ng tomonda joylashgan.
Иди́те пря́мо, пото́м нале́во. To'g'ri yuring, keyin chapga.
Я иду́ домо́й. Men uyga ketyapman. (куда́ домо́й)
Он весь день был до́ма. U kun bo'yi uyda edi. (где до́ма)Payt ravishlari (когда́?):
Сейча́с я за́нят, позвони́ по́зже. Hozir bandman, keyinroq qo'ng'iroq qil.
Я всегда́ за́втракаю до́ма. Men doim uyda nonushta qilaman.
Мы ре́дко хо́дим в теа́тр. Biz kamdan-kam teatrga boramiz.
Он никогда́ не опа́здывает. U hech qachon kechikmaydi.
За́втра бу́дет тепло́. Ertaga issiq bo'ladi.Miqdor ravishlari (ско́лько?):
Ты сли́шком мно́го рабо́таешь. Sen haddan tashqari ko'p ishlaysan.
Я ма́ло сплю. Men kam uxlayman.
Э́то о́чень интере́сно. Bu juda qiziq.
У меня́ почти́ нет вре́мени. Menda deyarli vaqt yo'q.Taqqoslash bilan:
Говори́, пожа́луйста, ме́дленнее. Iltimos, sekinroq gapir.
Сейча́с он у́чится лу́чше, чем ра́ньше. Hozir u avvalgidan yaxshiroq o'qiydi.
Бе́гай быстре́е! Tezroq yugur!
Я хочу́ спать бо́льше. Men ko'proq uxlashni xohlayman.5. Talaffuz bo'limi
- бы́стро /BY-stra/ — urg'u birinchi bo'g'inda; oxiridagi urg'usiz "о" "a" bo'lib o'qiladi: "by-stra". "ы" — o'zbekcha "i" bilan "u" orasidagi qattiq tovush.
- хорошо́ /kha-ra-SHO/ — urg'u oxirgi bo'g'inda; oldingi ikki "о" urg'usiz, shuning uchun "a" bo'ladi: "kha-ra-sho". Diqqat: sifat хоро́ший — urg'u o'rtada, lekin ravish хорошо́ — urg'u oxirda!
- ме́дленно /MYE-dlen-na/ — urg'u boshda; oxiri urg'usiz "-но" "na".
- гро́мко /GROM-ka/ — "г" jarangli, o'zbekcha "g" kabi; oxiri "-ka".
- ти́хо /TI-kha/ — "х" — o'zbekcha "x" (xat) kabi; oxiri urg'usiz "-хо" "kha".
- сейча́с /si-CHAS/ — birinchi bo'g'in urg'usiz "си" "si"; urg'u oxirda: "si-chas".
- всегда́ /fsig-DA/ — boshdagi "в" bu yerda jarangsiz "f" bo'lib eshitiladi: "fsig-da". Urg'u oxirda.
- о́чень /O-chin/ — urg'u boshda; oxiridagi "-ень" yumshoq "-in" bo'lib eshitiladi.
- быстре́е /by-STRYE-ye/ — urg'u o'rtada; "-ее" ikkita "ye" kabi cho'ziladi: "by-strye-ye".
Muhim qoida: urg'usiz о har doim "a" bo'lib o'qiladi. Shuning uchun бы́стро, ме́дленно, гро́мко, ти́хо — hammasida oxirgi "о" "a" bo'lib eshitiladi. Ravishni yozuvda doim "-о" bilan yozing, garchi quloqqa "a" eshitilsa ham.
Topshiriq: ovoz chiqarib ayting: Он говори́т бы́стро. Она́ поёт хорошо́. Мы идём ме́дленно. — har bir ravishning oxiridagi "о" "a" bo'lib eshitilishiga e'tibor bering.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| бы́стро | бы́с-тро | tez | Он чита́ет бы́стро. |
| ме́дленно | ме́д-лен-но | sekin | Иди́ ме́дленно. |
| хорошо́ | хо-ро-шо́ | yaxshi | Она́ поёт хорошо́. |
| пло́хо | пло́-хо | yomon | Я пло́хо спал. |
| гро́мко | гро́м-ко | baland (ovoz) | Не говори́ гро́мко. |
| ти́хо | ти́-хо | past, jimgina | Он говори́т ти́хо. |
| краси́во | кра-си́-во | chiroyli | Она́ краси́во танцу́ет. |
| пра́вильно | пра́-виль-но | to'g'ri | Ты отве́тил пра́вильно. |
| здесь | здесь | bu yerda | Я живу́ здесь. |
| там | там | u yerda | Магази́н там. |
| до́ма | до́-ма | uyda | Он до́ма. |
| домо́й | до-мо́й | uyga | Я иду́ домо́й. |
| спра́ва | спра́-ва | o'ngda | Апте́ка спра́ва. |
| сле́ва | сле́-ва | chapda | Окно́ сле́ва. |
| сейча́с | сей-ча́с | hozir | Позвони́ сейча́с. |
| вчера́ | вче-ра́ | kecha | Я был там вчера́. |
| за́втра | за́в-тра | ertaga | За́втра бу́дет дождь. |
| ра́но | ра́-но | erta | Я встаю́ ра́но. |
| по́здно | по́зд-но | kech | Он пришёл по́здно. |
| всегда́ | все-гда́ | doim | Я всегда́ до́ма. |
| ча́сто | ча́с-то | tez-tez | Мы ча́сто гуля́ем. |
| ре́дко | ре́д-ко | kamdan-kam | Он ре́дко зво́нит. |
| иногда́ | и-но-гда́ | ba'zan | Иногда́ я чита́ю. |
| мно́го | мно́-го | ko'p | Он мно́го рабо́тает. |
| ма́ло | ма́-ло | kam | Я ма́ло сплю. |
| о́чень | о́-чень | juda | Э́то о́чень интере́сно. |
| сли́шком | сли́ш-ком | haddan tashqari | Э́то сли́шком до́рого. |
| быстре́е | быс-тре́-е | tezroq | Бе́гай быстре́е! |
| лу́чше | лу́ч-ше | yaxshiroq | Я говорю́ лу́чше. |
Yodlash qoidasi: ravishlarni guruh-guruh yodlang — tarz (бы́стро, хорошо́, гро́мко), o'rin (здесь, там, до́ма), payt (сейча́с, вчера́, за́втра), miqdor (мно́го, ма́ло, о́чень). Har biri o'zgarmaydi — bir marta yodlab olsangiz, doim shu shaklda ishlatasiz.
7. Dialog
— Приве́т, А́ня! Ты сего́дня ра́но — Salom, Anya! Bugun erta
вста́ла. turibsan.
— Да, я всегда́ встаю́ ра́но. А ты — Ha, men doim erta turaman. Sen esa
всегда́ встаёшь по́здно! doim kech turasan!
— Э́то пра́вда. Слу́шай, ты говори́шь — Bu rost. Eshit, sen rus tilida
по-ру́сски о́чень хорошо́! juda yaxshi gapirasan!
— Спаси́бо! Ра́ньше я говори́л пло́хо, — Rahmat! Avval yomon gapirardim,
а тепе́рь — лу́чше. endi esa — yaxshiroq.
— Как ты у́чишься так бы́стро? — Qanday qilib bunchalik tez o'rganyapsan?
— Я про́сто мно́го занима́юсь. Но — Shunchaki ko'p shug'ullanaman. Lekin
говори́ ме́дленнее, я не всё понима́ю. sekinroq gapir, hammasini tushunmayapman.
— Хорошо́, извини́. Кафе́ здесь и́ли там? — Yaxshi, kechir. Kafe bu yerdami yoki u yerda?
— Там, спра́ва. Пойдём, уже́ по́здно! — U yerda, o'ng tomonda. Yur, allaqachon kech!E'tibor bering: ра́но / по́здно (payt), всегда́ (payt), хорошо́ / пло́хо / лу́чше (tarz + taqqoslash), о́чень (miqdor), бы́стро / ме́дленнее (tarz + taqqoslash), здесь / там / спра́ва (o'rin), мно́го (miqdor) — dialogda ravishlarning barcha turi ishlatilgan.
8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar
Fe'l bilan sifat ishlatish: Он говори́т хоро́ший, Она́ поёт краси́вая. Он говори́т хорошо́, Она́ поёт краси́во. Sabab: fe'lni ("qanday?") ravish tavsiflaydi (-о bilan), sifat emas. Sifat faqat ot bilan yuradi.
хорошо́ urg'usini sifatnikidek qo'yish: хоро́шо. хорошо́ (urg'u oxirda). Sabab: sifat хоро́ший — urg'u o'rtada, lekin ravish хорошо́ — urg'u oxirda. Bu farqni yodlang.
где? va куда́? ravishlarini adashtirish: Я иду́ до́ма, Я живу́ домо́й. Я иду́ домо́й (uyga — куда́), Я живу́ до́ма (uyda — где). Sabab: yo'nalish (куда́) uchun домо́й, туда́, сюда́; joy (где) uchun до́ма, там, здесь.
о́ченьni fe'l bilan ishlatish: Я о́чень люблю́ тебя́ o'rniga Я люблю́ о́чень deb noto'g'ri joylash yoki о́чень мно́го o'rniga faqat о́чень ishlatib "juda ko'p" demoqchi bo'lish: Он о́чень рабо́тает. Он о́чень мно́го рабо́тает yoki Он мно́го рабо́тает. Sabab: о́чень "juda" — u sifat yoki ravishni kuchaytiradi (о́чень хорошо́, о́чень бы́стро), lekin "juda ko'p ishlaydi" uchun о́чень мно́го kerak.
Ravishni sifatdek o'zgartirishga urinish: бы́страя чита́ет, хоро́шая поёт. бы́стро чита́ет, хорошо́ поёт. Sabab: ravish o'zgarmaydi — na rod, na son oladi. U doim bitta shaklda.
"yomonroq"ni плохе́е deb yasash: Он поёт плохе́е. Он поёт ху́же. Sabab: пло́хо ху́же — istisno (xuddi хорошо́ лу́чше kabi). Плохе́е degan so'z yo'q.
Mini-mashq: quyidagi gaplarni to'g'rilang:
1) Он чита́ет бы́стрый.
2) Она́ поёт хоро́ший.
3) Я живу́ домо́й.
4) Говори́, пожа́луйста, плохе́е... нет, ме́дленный.
5) Он о́чень рабо́тает.
6) Ра́ньше я пел пло́хо, тепе́рь — хорошее.9. Mashqlar
Mashq 1. Sifatdan ravish yasang (-о qo'shib):
бы́стрый ___ (tez)
ме́дленный ___ (sekin)
гро́мкий ___ (baland)
краси́вый ___ (chiroyli)
хоро́ший ___ (yaxshi — urg'uga diqqat!)Mashq 2. Sifat yoki ravish — to'g'risini tanlang:
Он ___ студе́нт. (хоро́ший / хорошо́)
Он у́чится ___. (хоро́ший / хорошо́)
Э́то ___ маши́на. (бы́страя / бы́стро)
По́езд е́дет ___. (бы́стрый / бы́стро)
У неё ___ го́лос. (краси́вый / краси́во)
Она́ ___ поёт. (краси́вая / краси́во)Mashq 3. Ravishni to'g'ri guruhga ajrating (tarz / o'rin / payt / miqdor):
хорошо́ = ___
здесь = ___
вчера́ = ___
мно́го = ___
гро́мко = ___
всегда́ = ___Mashq 4. где? yoki куда́? — to'g'ri ravishni qo'ying (до́ма / домо́й, там / туда́):
Я иду́ ___. (uyga)
Я сейча́с ___. (uyda)
Магази́н ___. (u yerda)
Мы идём ___. (u yerga)Mashq 5. Ravishning qiyosiy darajasini yozing:
бы́стро ___ (tezroq)
хорошо́ ___ (yaxshiroq)
пло́хо ___ (yomonroq)
ме́дленно ___ (sekinroq)
мно́го ___ (ko'proq)Mashq 6. Bo'sh joyga mos ravishni qo'ying (сейча́с, всегда́, о́чень, ти́хо, здесь):
Говори́ ___, ребёнок спит. (past ovozda)
Я ___ за́втракаю до́ма. (doim)
Э́то ___ интере́сная кни́га. (juda)
Позвони́ мне ___. (hozir)
Мои́ друзья́ живу́т ___. (bu yerda)Mashq 7. O'zbekchadan ruschaga tarjima qiling:
1) U rus tilida yaxshi gapiradi.
2) Iltimos, sekinroq gapiring.
3) Men doim erta turaman.
4) Bu juda qiziq.
5) Do'kon o'ng tomonda.
6) Men uyga ketyapman.Mashq 8. Xatoni toping va to'g'rilang:
1) Она́ поёт краси́вая.
2) Он рабо́тает мно́гий.
3) Я живу́ домо́й.
4) Говори́ гро́мкий!
5) Ра́ньше он игра́л пло́хо, тепе́рь — лу́чший.
6) Э́то сли́шком до́рогой. (o'zbekcha: bu haddan tashqari qimmat — narx haqida)10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
- Sifat ravish o'yini: Wisar AIdan 10 ta sifat berishni so'rang (бы́стрый, гро́мкий, краси́вый, ти́хий...). Har biridan ravish yasang (-о qo'shib) va gap tuzing. AI to'g'ri yasaganingizni va urg'uni tekshirsin (ayniqsa хоро́ший хорошо́).
- Sifat vs ravish: AIdan 8 ta jumla berishni so'rang, ularda bo'sh joy bo'lsin — siz sifat yoki ravishni tanlaysiz (Он ___ поёт / У неё ___ го́лос). AI xatolaringizni izohlasin.
- O'zingiz haqingizda: ravishlar bilan 6 ta gap tuzing — qachon turasiz (ра́но / по́здно), qanday o'qiysiz (хорошо́ / бы́стро), qayerda yashaysiz (здесь / там), nima qilishni ko'p qilasiz (мно́го / ча́сто). Keyin AIdan tabiiy so'z tartibini tekshirishni so'rang.
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: бы́стро; ме́дленно; гро́мко; краси́во; хорошо́.
Mashq 2: хоро́ший студе́нт (sifat, ot bilan); у́чится хорошо́ (ravish, fe'l bilan); бы́страя маши́на (sifat); е́дет бы́стро (ravish); краси́вый го́лос (sifat); краси́во поёт (ravish).
Mashq 3: хорошо́ = tarz; здесь = o'rin; вчера́ = payt; мно́го = miqdor; гро́мко = tarz; всегда́ = payt.
Mashq 4: Я иду́ домо́й (куда́); Я сейча́с до́ма (где); Магази́н там (где); Мы идём туда́ (куда́).
Mashq 5: быстре́е; лу́чше; ху́же; ме́дленнее; бо́льше.
Mashq 6: Говори́ ти́хо; Я всегда́ за́втракаю; о́чень интере́сная; Позвони́ мне сейча́с; живу́т здесь.
Mashq 7: 1) Он говори́т по-ру́сски хорошо́. 2) Говори́те, пожа́луйста, ме́дленнее. 3) Я всегда́ встаю́ ра́но. 4) Э́то о́чень интере́сно. 5) Магази́н спра́ва. 6) Я иду́ домо́й.
Mashq 8: 1) Она́ поёт краси́во (ravish). 2) Он рабо́тает мно́го (ravish). 3) Я живу́ до́ма (где до́ма). 4) Говори́ гро́мко (ravish). 5) тепе́рь — лу́чше (ravish qiyosiy — лу́чше, лу́чший emas). 6) Э́то сли́шком до́рого (bu yerda narx haqida holat — до́рого, sifat emas).
Mini-mashq (8-bo'lim) javoblari: 1) Он чита́ет бы́стро. 2) Она́ поёт хорошо́. 3) Я живу́ до́ма. 4) Говори́, пожа́луйста, ме́дленнее. 5) Он о́чень мно́го рабо́тает. 6) Ра́ньше я пел пло́хо, тепе́рь — хорошо́.
12. Xulosa va keyingi dars
- Ravish (наре́чие) ish-harakatni tavsiflaydi va fe'lga savol beradi: как? (qanday?), где? / куда́? (qayerda? / qayerga?), когда́? (qachon?), ско́лько? (qancha?). Ravish hech qachon o'zgarmaydi.
- Yasalishi: ko'p ravishlar sifat + -о bilan yasaladi: бы́стрый бы́стро, гро́мкий гро́мко. Istisnolar: хоро́ший хорошо́ (urg'u oxirga), плохо́й пло́хо.
- Eng muhim farq — SIFAT vs RAVISH: ot bilan sifat (хоро́ший студе́нт); fe'l bilan ravish (у́чится хорошо́). O'zbekcha "yaxshi" ikkovi ham, rus tili farqlaydi.
- Turlari: tarz (бы́стро, хорошо́, гро́мко), o'rin (здесь, там, до́ма, спра́ва), payt (сейча́с, вчера́, всегда́, ча́сто), miqdor (мно́го, ма́ло, о́чень, сли́шком).
- Taqqoslash: ravishning qiyosiy darajasi sifatniki bilan bir xil: бы́стро быстре́е, хорошо́ лу́чше, пло́хо ху́же.
- Joylashuvi: tarz ravishi — fe'ldan oldin yoki keyin; о́чень — tavsiflayotgan so'zdan oldin.
Keyingi dars — A2 — 20-dars: Tartib sonlar (поря́дковые числи́тельные). Endi "birinchi, ikkinchi, uchinchi..." sonlarni o'rganamiz — пе́рвый, второ́й, тре́тий — va ular bilan sanani, qavatni, tartibni aytishni mashq qilamiz (пе́рвое сентября́, тре́тий эта́ж). Tartib sonlar sifat kabi rod va kelishikka moslashadi, shuning uchun sifatlar haqidagi bilimingiz yana asqotadi.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!