A2 — 20-dars: Tartib sonlar va to'liq sana (поря́дковые числи́тельные, да́та)
A2 — ELEMENTAR · 20-dars
1. Dars nomi va maqsad
Bu darsda siz rus tilidagi tartib sonlarni (поря́дковые числи́тельные — birinchi, ikkinchi, uchinchi...) va ular yordamida to'liq sanani to'g'ri aytishni o'rganasiz.
A1 darajasida siz "Сего́дня пя́тое ма́я" (Bugun beshinchi may) degan tayyor naqshni yodlagan edingiz. Endi shu naqshning ichki mexanizmini ochamiz va uni to'liq boshqarishni o'rganamiz. Chunki tartib sonlar rus tilida sifatdek o'zgaradi — ya'ni ular otning rodiga, soniga va kelishigiga moslashadi: пе́рвый эта́ж (birinchi qavat), пе́рвая у́лица (birinchi ko'cha), пе́рвое ме́сто (birinchi o'rin).
Dars oxirida siz quyidagilarni bemalol qila olasiz:
- Tartib sonni to'g'ri rodda ayta olish — пе́рвый / пе́рвая / пе́рвое.
- "Bugun nechanchi sana?" savoliga javob berish — Сего́дня пе́рвое ма́я (oy qaratqichda!).
- "Qaysi sanada?" savoliga javob berish — Пе́рвого ма́я (tartib son qaratqichda: "-ого").
- Tug'ilgan sanangizni ayta olish — Я роди́лся пе́рвого января́.
- Yilni ayta olish — в две ты́сячи двадца́том году́.
Bu — real hayotda kuniga o'nlab marta kerak bo'ladigan mavzu: uchrashuv belgilash, tug'ilgan kun, hujjat to'ldirish, qavat va xona raqamlari.
2. Avvalgi darslardan takror
Bugungi dars ikki eski bilimga tayanadi — ularni yangilab olaylik.
A) Sanoq sonlar (коли́чественные — 9- va 19-darslar): "nechta?" savoliga javob beradi, predmetni sanaydi:
оди́н, два, три, четы́ре, пять, шесть, семь, во́семь, де́вять, де́сять...
Пять книг. — Beshta kitob. (nechta? — besh)B) Sana asosi (A1 20-dars): "Сего́дня пя́тое ма́я" — oy nomi bu yerda qaratqich (роди́тельный) kelishigida turadi:
янва́рь января́ май ма́я сентя́брь сентября́C) O'rin kelishigi (6-dars): в го́роде, в до́ме — "-е" bilan. Bugun yilni aytishda kerak bo'ladi: в... году́.
Sanoq son va tartib sonning farqi — bu darsning kaliti:
- Sanoq son "nechta?" — пять книг (beshta kitob), predmetni sanaydi, o'zgarmaydi.
- Tartib son "nechanchi?" — пя́тая кни́га (beshinchi kitob), tartibni ko'rsatadi, sifatdek o'zgaradi.
Tez mashq: avval sanang — оди́н, два, три, четы́ре, пять. Endi tartiblab ayting — пе́рвый, второ́й, тре́тий, четвёртый, пя́тый. Farqni his qildingizmi?
3. Asosiy tushuntirish
3.1. Tartib sonlar 1–10 (asos — yodlash shart)
Mana tartib sonlarning asosiy (erkak rod) shakli, urg'usi bilan. Bularni yodlang — qolgan hamma narsa shulardan quriladi:
| Son | Tartib son (м) | Urg'u bilan | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| 1 | первый | пе́рвый | birinchi |
| 2 | второй | второ́й | ikkinchi |
| 3 | третий | тре́тий | uchinchi |
| 4 | четвёртый | четвёртый | to'rtinchi |
| 5 | пятый | пя́тый | beshinchi |
| 6 | шестой | шесто́й | oltinchi |
| 7 | седьмой | седьмо́й | yettinchi |
| 8 | восьмой | восьмо́й | sakkizinchi |
| 9 | девятый | девя́тый | to'qqizinchi |
| 10 | десятый | деся́тый | o'ninchi |
Diqqat — urg'u ko'chadi: ba'zi tartib sonlarda urg'u oxirgi bo'g'inda (второ́й, шесто́й, седьмо́й, восьмо́й), boshqalarda esa birinchi bo'g'inda (пя́тый, девя́тый, деся́тый). Buni har birini alohida yodlang.
Uch istisno — sanoq sondan uzoqlashgan shakllar:
- 1: оди́н пе́рвый (butunlay boshqa o'zak, "adin" bilan bog'liq emas).
- 2: два второ́й (boshqa o'zak).
- 3: три тре́тий (yumshoq oxir "-ий", quyida alohida qaraymiz).
4 dan boshlab esa tartib son sanoq songa yaqin: пять пя́тый, шесть шесто́й, семь седьмо́й.
3.2. Tartib sonlar 11–30
11 dan 19 gacha bo'lganlar oson — sanoq songa -ый qo'shiladi, urg'u o'zgarmaydi:
| Son | Tartib son | Urg'u bilan | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| 11 | одиннадцатый | оди́ннадцатый | o'n birinchi |
| 12 | двенадцатый | двена́дцатый | o'n ikkinchi |
| 13 | тринадцатый | трина́дцатый | o'n uchinchi |
| 15 | пятнадцатый | пятна́дцатый | o'n beshinchi |
| 20 | двадцатый | двадца́тый | yigirmanchi |
| 30 | тридцатый | тридца́тый | o'ttizinchi |
E'tibor: два́дцать (sanoqda urg'u boshda) двадца́тый (tartibda urg'u "-ца́-" ga ko'chadi). Xuddi shunday три́дцать тридца́тый.
3.3. Qo'shma tartib sonlar — FAQAT oxirgi so'z tartib bo'ladi
Bu — o'zbeklar uchun eng muhim va eng ko'p xato qilinadigan qoida. O'zbekchada "yigirma birinchi" — oxirgi so'zga "-inchi" qo'shamiz. Rus tilida ham xuddi shunday: qo'shma sonda faqat oxirgi so'z tartib songa aylanadi, oldingilari oddiy sanoq son bo'lib qoladi:
21 два́дцать пе́рвый (два́дцать — sanoq, пе́рвый — tartib)
22 два́дцать второ́й
25 два́дцать пя́тый
31 три́дцать пе́рвый
48 со́рок восьмо́йXato: двадца́тый пе́рвый (ikkala so'z ham tartib) — noto'g'ri! To'g'ri: два́дцать пе́рвый — faqat oxirgisi tartib. Bu o'zbekcha mantiq bilan bir xil, shuning uchun oson.
3.4. Tartib son SIFATDEK o'zgaradi (rod / son / kelishik)
Mana darsning markaziy g'oyasi. Tartib son — bu aslida sifat (прилага́тельное). Xuddi но́вый / но́вая / но́вое kabi, u otning rodiga, soniga va kelishigiga moslashadi.
Rod bo'yicha (bosh kelishik):
| Rod | Shakl | Urg'u | Misol |
|---|---|---|---|
| м (erkak) | -ый / -ой | пе́рвый | пе́рвый эта́ж (birinchi qavat) |
| ж (ayol) | -ая | пе́рвая | пе́рвая у́лица (birinchi ko'cha) |
| с (o'rta) | -ое | пе́рвое | пе́рвое ме́сто (birinchi o'rin) |
| мн (ko'plik) | -ые | пе́рвые | пе́рвые дни (dastlabki kunlar) |
пе́рвый эта́ж (m) — birinchi qavat
втора́я у́лица (f) — ikkinchi ko'cha
пя́тое окно́ (с) — beshinchi deraza
деся́тые кла́ссы (мн) — o'ninchi sinflarMuhim: rod tartib sonning oxirgi harflarini o'zgartiradi, o'zagini emas: пя́т-ый / пя́т-ая / пя́т-ое. Xuddi sifatdek. Shuning uchun agar siz 5-darsdagi sifat moslashuvini bilsangiz, tartib son ham xuddi shunday.
3.5. "ТРЕ́ТИЙ" — yumshoq istisno
Тре́тий (uchinchi) boshqa tartib sonlardan farq qiladi: uning oxiri yumshoq ("-ий"), shuning uchun rod shakllari ham yumshoq — "ь" bilan:
тре́тий эта́ж (m) — uchinchi qavat
тре́тья у́лица (f) — uchinchi ko'cha
тре́тье окно́ (с) — uchinchi deraza
тре́тьи кла́ссы (мн) — uchinchi sinflarSolishtiring: пя́тая (qattiq "-ая") тре́тья (yumshoq "-ья"); пя́тое тре́тье. Faqat тре́тий shunday yumshoq; qolgan hamma tartib son qattiq. Buni alohida yodlang.
3.6. Sana — "Како́е сего́дня число́?" (bugun nechanchi sana?)
Endi eng amaliy qism. Bugungi sanani aytish uchun tartib son o'rta rodda (-ое) ishlatiladi. Nega o'rta rod? Chunki gapda yashiringan so'z — число́ (sana) — o'rta jinsda (сре́дний род):
— Како́е сего́дня число́? (Bugun nechanchi sana?)
— Сего́дня пе́рвое ма́я. (Bugun birinchi may.)
Formula: [tartib son -ОЕ] + [oy QARATQICHda]
пе́рвое + ма́яDiqqat qiling — bu yerda ikkita grammatik hodisa bir vaqtda ishlaydi:
- Tartib son — o'rta rodda: пе́рвое, второ́е, тре́тье, пя́тое.
- Oy — qaratqich (роди́тельный) kelishigida: ма́я, января́, марта. So'zma-so'z "mayning birinchisi".
пе́рвое января́ — birinchi yanvar
второ́е февраля́ — ikkinchi fevral
тре́тье ма́рта — uchinchi mart
деся́тое ма́я — o'ninchi may
два́дцать пя́тое декабря́ — yigirma beshinchi dekabrOylarning qaratqich kelishigi (bularni yodlang):
| Oy (bosh) | Qaratqich | Oy (bosh) | Qaratqich |
|---|---|---|---|
| янва́рь | января́ | ию́ль | ию́ля |
| февра́ль | февраля́ | а́вгуст | а́вгуста |
| март | ма́рта | сентя́брь | сентября́ |
| апре́ль | апре́ля | октя́брь | октября́ |
| май | ма́я | ноя́брь | ноября́ |
| ию́нь | ию́ня | дека́брь | декабря́ |
Naqsh: "-брь" bilan tugagan oylar (сентя́брь, октя́брь, ноя́брь, дека́брь) qaratqichda urg'uni oxirga ko'chiradi: сентября́, октября́, декабря́. Qolganlarida urg'u joyida: ма́рта, а́вгуста.
3.7. "Како́го числа́?" — qaysi sanada? (tartib son QARATQICHda)
Endi eng nozik qism. Agar biror hodisa qachon bo'lganini aytmoqchi bo'lsangiz — "birinchi mayda", "ikkinchi iyunda" — savol "Како́го числа́?" (qaysi sanada?) bo'ladi va tartib son endi o'rta rodda emas, balki qaratqich (роди́тельный) kelishigida turadi — oxiri "-ого" bo'ladi:
— Како́го числа́ у тебя́ экза́мен? (Imtihoning qaysi sanada?)
— Пе́рвого ма́я. (Birinchi mayda.)
Farqni ko'ring:
Bosh kelishik (nechanchi sana?): пе́рвое ма́я — "-ое"
Qaratqich (qaysi sanada?): пе́рвого ма́я — "-ого"Bu — o'zbekchadagi "-da" ma'nosini beradi, lekin rus tilida alohida so'z qo'shilmaydi: sanani qaratqichga qo'yishning o'zi "qachon"ni bildiradi.
| Bugun (nechanchi?) | Qachon? (qaysi sanada?) | O'zbekcha |
|---|---|---|
| пе́рвое | пе́рвого | birinchida |
| второ́е | второ́го | ikkinchida |
| тре́тье | тре́тьего | uchinchida |
| четвёртое | четвёртого | to'rtinchida |
| пя́тое | пя́того | beshinchida |
| шесто́е | шесто́го | oltinchida |
| седьмо́е | седьмо́го | yettinchida |
| восьмо́е | восьмо́го | sakkizinchida |
| девя́тое | девя́того | to'qqizinchida |
| деся́тое | деся́того | o'ninchida |
Talaffuz nozikligi: "-ого" hech qachon "-ogo" deb o'qilmaydi! U doim "-ava" bo'lib o'qiladi: пе́рвого "pyérvava", второ́го "ftaróva". Bu — rus tilining muhim qoidasi (xuddi его́ "yevo" kabi).
Я прие́хал второ́го ма́я. Men ikkinchi mayda keldim.
Мы встре́тимся деся́того ию́ня. Biz o'ninchi iyunda uchrashamiz.
Экза́мен три́дцать пе́рвого мая. Imtihon o'ttiz birinchi mayda.3.8. Tug'ilgan sana — "Когда́ ты роди́лся?"
Tug'ilgan sanani aytish — 3.7 qoidasining eng ko'p ishlatiladigan ko'rinishi. Fe'l роди́ться (tug'ilmoq) o'tgan zamonda rodga moslashadi, sana esa qaratqichda:
— Когда́ ты роди́лся? (Qachon tug'ilding? — erkakka)
— Я роди́лся пе́рвого января́. (Men birinchi yanvarda tug'ildim.)
— Когда́ ты родила́сь? (Qachon tug'ilding? — ayolga)
— Я родила́сь тре́тьего ма́я. (Men uchinchi mayda tug'ildim.)Diqqat — рода moslashuvi: erkak роди́лся, ayol родила́сь, ko'plik роди́лись. Sana esa har doim qaratqichda ("-ого + oy"): пе́рвого января́, деся́того а́вгуста.
3.9. Yil — "в кото́ром году́?" (faqat oxirgi son tartib)
Yilni aytish A2 uchun bir oz murakkab, lekin naqsh aniq. Yil sanoq sonlar bilan aytiladi, va faqat eng oxirgi so'z tartib songa aylanadi. "...-yilda" ma'nosi uchun в + tartib son (o'rin kelishigi -ом) + году́ ishlatiladi:
2020 йил две ты́сячи двадца́тый год
(ikki ming yigirmanchi yil)
в 2020 году́ в две ты́сячи двадца́том году́
(2020-yilda)Buni qismlarga ajrataylik:
две ты́сячи = 2000 (sanoq — o'zgarmaydi!)
двадца́том = 20 (faqat OXIRGI son tartib + o'rin kelishigi "-ом")
году́ = "yilda" (в ... году́ — tayyor shakl)Yana misollar:
Я роди́лся в две ты́сячи пя́том году́. Men 2005-yilda tug'ildim.
Он прие́хал в две ты́сячи девятна́дцатом году́. U 2019-yilda keldi.
Мы познако́мились в две ты́сячи два́дцать пе́рвом году́. Biz 2021-yilda tanishdik.A2 uchun yetarli: yildagi "две ты́сячи" qismini tayyor blok sifatida yodlang — u hech qachon o'zgarmaydi. Faqat oxirgi songa e'tibor bering: двадца́том, пя́том, два́дцать пе́рвом. To'liq sana + yil ("пе́рвого января́ две ты́сячи два́дцать пя́того го́да") B1 darajada mustahkamlanadi.
4. Ko'p misollar
Tartib son + ot (rod moslashuvi):
пе́рвый эта́ж birinchi qavat
второ́й уро́к ikkinchi dars
тре́тий по́езд uchinchi poyezd
пя́тая кварти́ра beshinchi kvartira
восьмо́е ме́сто sakkizinchi o'rin
пе́рвая любо́вь birinchi sevgi
тре́тья по́лка uchinchi javon
деся́тый эта́ж o'ninchi qavatBugungi sana (Како́е число́?):
— Како́е сего́дня число́? Bugun nechanchi sana?
— Сего́дня седьмо́е ию́ля. Bugun yettinchi iyul.
Сего́дня пе́рвое сентября́. Bugun birinchi sentabr.
За́втра восьмо́е ма́рта. Ertaga sakkizinchi mart.
Вчера́ бы́ло три́дцать пе́рвое декабря́. Kecha o'ttiz birinchi dekabr edi.Qachon? (Како́го числа́? — qaratqich):
— Како́го числа́ пра́здник? Bayram qaysi sanada?
— Восьмо́го ма́рта. Sakkizinchi martda.
Я прие́хал второ́го ию́ня. Men ikkinchi iyunda keldim.
Уро́к начина́ется пе́рвого сентября́. Dars birinchi sentabrda boshlanadi.
Мы уезжа́ем деся́того а́вгуста. Biz o'ninchi avgustda ketamiz.Tug'ilgan sana va yil:
Я роди́лся пятна́дцатого ма́я. Men o'n beshinchi mayda tug'ildim. (erkak)
Я родила́сь два́дцать пе́рвого ноября́. Men yigirma birinchi noyabrda tug'ildim. (ayol)
Он роди́лся в две ты́сячи деся́том году́. U 2010-yilda tug'ildi.
Моя́ сестра́ родила́сь в две ты́сячи пя́том году́. Opam 2005-yilda tug'ildi.5. Talaffuz bo'limi
- пе́рвый /PYÉR-viy/ — urg'u boshda; "е" yumshoq "pye".
- второ́й /fta-RÓY/ — urg'u oxirda; boshdagi "в" jarangsizlashib "f": "ftaróy".
- тре́тий /TRYÉ-tiy/ — urg'u boshda; oxiri yumshoq "-tiy".
- четвёртый /chit-VYÓR-tiy/ — "ё" doim urg'uli va "yo" bo'lib o'qiladi: "chitvyórtiy".
- шесто́й /shes-TÓY/ va седьмо́й /sid'-MÓY/ — urg'u oxirda.
- пе́рвого /PYÉR-va-va/ — "-ого" "-ava"! "pyérvogo" emas. Bu qoidani mustahkam yodlang.
- второ́го /fta-RÓ-va/ — xuddi shunday "-ova".
- тре́тьего /TRYÉ-ti-va/ — yumshoq, oxiri "-tieva".
- сего́дня /si-VÓ-dnya/ — "г" "v": "sivódnya".
- году́ /ga-DÚ/ — urg'u oxirda; boshdagi "о" urg'usiz "a": "gadú".
Oltin qoida — "-ого/-его" "-ово/-ева": tartib son qaratqichda ("qachon?" — пе́рвого, второ́го, тре́тьего) yozuvda "г" turadi, lekin "v" bo'lib o'qiladi. Bu rus tilining eng muhim talaffuz istisnolaridan biri.
Topshiriq: ovoz chiqarib ayting — avval 1 dan 10 gacha tartib sonlarni (пе́рвый... деся́тый), so'ng bugungi sanani ("qachon?" shaklida — пе́рвого ма́я, второ́го ма́я...). Urg'u va "-ava" talaffuziga e'tibor bering.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| пе́рвый | пе́р-вый | birinchi | пе́рвый эта́ж |
| второ́й | вто-ро́й | ikkinchi | второ́й уро́к |
| тре́тий | тре́-тий | uchinchi | тре́тий эта́ж |
| четвёртый | чет-вёр-тый | to'rtinchi | четвёртый ряд |
| пя́тый | пя́-тый | beshinchi | пя́тая кварти́ра |
| шесто́й | шес-то́й | oltinchi | шесто́е ме́сто |
| седьмо́й | седь-мо́й | yettinchi | седьмо́й день |
| восьмо́й | вось-мо́й | sakkizinchi | восьмо́е ма́рта |
| девя́тый | де-вя́-тый | to'qqizinchi | девя́тый ваго́н |
| деся́тый | де-ся́-тый | o'ninchi | деся́тый эта́ж |
| двадца́тый | двад-ца́-тый | yigirmanchi | двадца́тый век |
| два́дцать пе́рвый | два́д-цать пе́р-вый | yigirma birinchi | два́дцать пе́рвый век |
| число́ | чис-ло́ | sana (raqam) | Како́е число́? |
| да́та | да́-та | sana (to'liq) | ва́жная да́та |
| год | год | yil | в э́том году́ |
| году́ | го-ду́ | yilda (в ... году́) | в две ты́сячи двадца́том году́ |
| роди́ться | ро-ди́ть-ся | tug'ilmoq | Я роди́лся... |
| роди́лся / родила́сь | ро-ди́л-ся / ро-ди-ла́сь | tug'ildi (m / f) | Она́ родила́сь в ма́е. |
| день рожде́ния | день рож-де́-ния | tug'ilgan kun | Мой день рожде́ния... |
| пра́здник | пра́зд-ник | bayram | ва́жный пра́здник |
| како́го числа́ | ка-ко́-го чис-ла́ | qaysi sanada | Како́го числа́? |
Yodlash qoidasi: har bir tartib sonni urg'usi bilan yodlang, chunki urg'u ko'chib turadi (пя́тый, lekin шесто́й). Sana bilan bog'liq ikki savolni juftlab yodlang: Како́е число́? (nechanchi — javob "-ое") Како́го числа́? (qaysi sanada — javob "-ого").
7. Dialog
— Приве́т! Ты не по́мнишь, како́е за́втра число́? — Salom! Ertaga nechanchi sana esingdami?
— За́втра? Ка́жется, восьмо́е ма́рта. — Ertagami? Chamamda, sakkizinchi mart.
— То́чно! Ведь э́то же пра́здник! — Aynan! Axir bu — bayram-ku!
— Да. А когда́ у тебя́ день рожде́ния? — Ha. Sening tug'ilgan kuning qachon?
— Пятна́дцатого ма́я. А у тебя́? — O'n beshinchi mayda. Seniki-chi?
— Второ́го января́. Я роди́лся в две — Ikkinchi yanvarda. Men ikki ming
ты́сячи пя́том году́. beshinchi yilda tug'ilganman.
— О, зна́чит, тебе́ два́дцать лет! — Oo, demak, sen yigirma yoshdasan!
— Почти́. А како́го числа́ у нас экза́мен? — Deyarli. Imtihonimiz qaysi sanada?
— Три́дцать пе́рвого ма́я. По́мни! — O'ttiz birinchi mayda. Yodda tut!
— Хорошо́. Зна́чит, до конца́ ма́я у нас — Yaxshi. Demak, may oxirigacha bizda
ещё есть вре́мя. hali vaqt bor.E'tibor bering: восьмо́е ма́рта (nechanchi sana? — "-ое") пятна́дцатого ма́я / три́дцать пе́рвого ма́я (qaysi sanada? — "-ого"). Bir dialogda ikkala shakl ham ishlaydi — aynan shu farqni his qiling. Yana: роди́лся в... году́ (yil o'rin kelishigida).
8. O'zbeklar qiladigan tipik xatolar
Sanoq sonni tartib o'rniga ishlatish: пять эта́ж ("besh qavat" ma'nosida "beshinchi qavat"ni aytmoqchi bo'lib). пя́тый эта́ж (beshinchi qavat). Sabab: "nechanchi?" — tartib son kerak (пя́тый), "nechta?" emas (пять).
Tartib sonni rodga moslashtirmaslik: пе́рвый у́лица, пе́рвый окно́. пе́рвая у́лица (f), пе́рвое окно́ (n). Sabab: tartib son sifatdek otning rodiga moslashadi (-ый / -ая / -ое).
Qo'shma sonda hamma so'zni tartib qilish: двадца́тый пе́рвый. два́дцать пе́рвый. Sabab: faqat oxirgi so'z tartib bo'ladi, oldingisi oddiy sanoq son — xuddi o'zbekchada "yigirma birinchi" kabi.
"Nechanchi sana?" va "qaysi sanada?"ni chalkashtirish: Я роди́лся пе́рвое ма́я ("-ое"). Я роди́лся пе́рвого ма́я ("-ого"). Sabab: "qachon?" ma'nosida tartib son qaratqichda bo'ladi ("-ого"). "-ое" faqat "bugun nechanchi sana?" javobida.
Oyni bosh kelishikda qoldirish: пе́рвое май, второ́е март. пе́рвое ма́я, второ́е ма́рта. Sabab: sanada oy har doim qaratqichda (ма́я, ма́рта), so'zma-so'z "mayning birinchisi".
"-ого"ni "-ogo" deb o'qish: "pyervogo". "pyérvava" ("-ого" "-ava"). Sabab: rus tilida "-ого/-его" oxiri doim "v" bilan o'qiladi (xuddi его́ "yevo").
Yilda "две ты́сячи"ni o'zgartirish yoki hammasini tartib qilish: второ́й ты́сячи двадца́тый. две ты́сячи двадца́том. Sabab: "две ты́сячи" o'zgarmas blok, faqat oxirgi son tartib va o'rin kelishigida (двадца́том).
Mini-mashq: to'g'ri shaklni tanlang —
(пять / пя́тый) эта́ж
пе́рвая / пе́рвый (у́лица)
Я роди́лся (пе́рвое / пе́рвого) ма́я.
(два́дцать пе́рвый / двадца́тый пе́рвый) век(Javoblari: пя́тый · пе́рвая · пе́рвого · два́дцать пе́рвый)
9. Mashqlar
Mashq 1. Sanoq sonni tartib songa aylantiring (erkak rod, urg'u bilan):
3 = ___, 5 = ___, 7 = ___, 10 = ___, 20 = ___, 21 = ___
Mashq 2. Tartib sonni to'g'ri rodga qo'ying (пе́рвый / пе́рвая / пе́рвое):
___ эта́ж (birinchi qavat — m)
___ у́лица (birinchi ko'cha — f)
___ ме́сто (birinchi o'rin — n)
тре́тий ___ по́лка (uchinchi javon — f)Mashq 3. "Bugun nechanchi sana?" — javob yozing (namuna: 5 / май Сего́дня пя́тое ма́я):
1 / январь ___
8 / март ___
10 / июнь ___
21 / декабрь ___Mashq 4. "Qachon?" shakliga qo'ying — tartib sonni qaratqichga (namuna: 2 / май второ́го ма́я):
1 / сентябрь ___
3 / май ___
15 / июль ___
31 / август ___Mashq 5. Gaplarni to'ldiring — tug'ilgan sana va yil:
Я роди́лся ___ (10 / май).
Она́ ___ (родился/родилась) ___ (3 / январь).
Он роди́лся в ___ (2008) году́.Mashq 6. Xatoni toping va to'g'rilang:
пе́рвый у́лица
Я роди́лся пе́рвое ма́я.
двадца́тый пе́рвый век
пе́рвое майMashq 7. O'zbekchadan ruschaga tarjima qiling:
Bugun yettinchi iyul.
Imtihon o'ttiz birinchi mayda.
Men 2005-yilda tug'ildim. (erkak)
Beshinchi qavat.10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
- Kalendar o'yini: Wisar AIdan sizga tasodifiy sana aytishini so'rang (masalan "12 mart"). Siz uni ikki shaklda ayting: "Двена́дцатое ма́рта" (nechanchi sana?) va "Двена́дцатого ма́рта" (qachon?). AI qaysi biri to'g'ri ishlatilganini tekshirsin.
- O'zingiz haqingizda: AIga yozing — tug'ilgan sanangiz (Я роди́лся/родила́сь ... числа́ ... ме́сяца) va tug'ilgan yilingiz (в две ты́сячи ... году́). AI rod moslashuvini va sana kelishigini tekshirsin.
- Qavat va xona: o'zingiz yashaydigan yoki ishlaydigan bino haqida gapiring — necha qavat, siz nechanchi qavatdasiz, xona raqami — tartib sonlar bilan (Я живу́ на пя́том этаже́). AI to'g'riligini aytsin.
- Bayramlar: AIdan 5 ta mashhur bayram sanasini so'rang (Yangi yil, 8-mart va h.k.) va har birini "Како́го числа́?" savoliga javob shaklida ("-ого") ayting.
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: 3 = тре́тий; 5 = пя́тый; 7 = седьмо́й; 10 = деся́тый; 20 = двадца́тый; 21 = два́дцать пе́рвый.
Mashq 2: пе́рвый эта́ж; пе́рвая у́лица; пе́рвое ме́сто; тре́тья по́лка.
Mashq 3: Сего́дня пе́рвое января́; Сего́дня восьмо́е ма́рта; Сего́дня деся́тое ию́ня; Сего́дня два́дцать пе́рвое декабря́.
Mashq 4: пе́рвого сентября́; тре́тьего ма́я; пятна́дцатого ию́ля; три́дцать пе́рвого а́вгуста.
Mashq 5: Я роди́лся деся́того ма́я. Она́ родила́сь тре́тьего января́. Он роди́лся в две ты́сячи восьмо́м году́.
Mashq 6: пе́рвая у́лица (f — "-ая"); Я роди́лся пе́рвого ма́я ("-ого", qaysi sanada); два́дцать пе́рвый век (faqat oxirgisi tartib); пе́рвое ма́я (oy qaratqichda).
Mashq 7: Сего́дня седьмо́е ию́ля. Экза́мен три́дцать пе́рвого ма́я. Я роди́лся в две ты́сячи пя́том году́. Пя́тый эта́ж.
12. Xulosa va keyingi dars
- Tartib sonlar ("nechanchi?") — пе́рвый, второ́й, тре́тий, четвёртый, пя́тый... — sanoq sonlardan ("nechta?") farq qiladi va sifatdek o'zgaradi: rod (пе́рвый / пе́рвая / пе́рвое), son, kelishik bo'yicha.
- Uch alohida shakl: пе́рвый (1 ≠ оди́н), второ́й (2 ≠ два), тре́тий (yumshoq: тре́тья / тре́тье).
- Qo'shma sonda faqat oxirgi so'z tartib bo'ladi: два́дцать пе́рвый, три́дцать пе́рвый — o'zbekcha mantiq bilan bir xil.
- Bugungi sana (Како́е число́?): tartib son o'rta rodda ("-ое") + oy qaratqichda Сего́дня пе́рвое ма́я.
- Qachon? (Како́го числа́?): tartib son qaratqichda ("-ого", "-ava" o'qiladi) + oy qaratqichda Пе́рвого ма́я. Tug'ilgan sana ham shunday: Я роди́лся пе́рвого января́.
- Yil: в две ты́сячи двадца́том году́ — "две ты́сячи" o'zgarmaydi, faqat oxirgi son tartib + o'rin kelishigi ("-ом") + году́.
- Oltin qoida: "-ого/-его" oxiri doim "v" bilan o'qiladi (пе́рвого "pyérvava").
O'z-o'zini tekshirish (belgilab chiqing):
- 1 dan 20 gacha tartib sonlarni urg'usi bilan ayta olaman
- Tartib sonni rodga moslay olaman (пе́рвый / пе́рвая / пе́рвое)
- "Bugun nechanchi sana?" savoliga javob bera olaman ("-ое" + oy qaratqichda)
- "Qachon?" savoliga javob bera olaman ("-ого" + oy qaratqichda)
- Tug'ilgan sanam va yilimni ayta olaman
Keyingi dars — A2 — 21-dars: Murakkab predloglar (сло́жные предло́ги). Endi joy va yo'nalishni aniqroq ifodalovchi predloglarni o'rganamiz — из-за (sababidan / orqasidan), из-под (ostidan), напро́тив (ro'parasida), о́коло / во́зле (yonida), че́рез (orqali / keyin) — va ular qaysi kelishikni talab qilishini ko'ramiz. Bugungi sana bilimi u yerda vaqt predloglarida (че́рез два дня, за неде́лю до...) davom etadi.
A2 kursi · 20-dars · © Rus Tili Kursi (o'zbeklar uchun)
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!