WisarWisar
Rus tili kursi/A2 Elementar18 daqiqa

A2 — 22-dars: Vaqt ifodalari (че́рез, наза́д, за, на, в тече́ние)

A2 — ELEMENTAR · 22-dars


1. Dars nomi va maqsad

Bu darsda siz rus tilining eng amaliy mavzularidan birini — vaqt konstruksiyalarini o'rganasiz. "Bir soatdan keyin", "bir soat oldin", "bir soat davomida", "bir haftaga", "ertadan kechgacha" — bularning barchasi kundalik nutqda har kuni kerak bo'ladi.

Rus tilida bu iboralar ingliz yoki o'zbek tilidagidek bitta so'z bilan hal bo'lmaydi: har bir ma'no o'z predlogini va o'z kelishigini talab qiladi. Aynan shu narsa boshlovchilar uchun eng chalkash joy. Bu darsda biz har bir konstruksiyani alohida ochamiz.

Dars oxirida siz quyidagilarni bemalol qila olasiz:

  1. Kelajakni aytish — че́рез час (bir soatdan keyin), че́рез неде́лю (bir haftadan keyin).
  2. O'tmishni aytish — час наза́д (bir soat oldin), два дня наза́д (ikki kun oldin).
  3. Muddat ichida bajarilganini aytish — за час я прочита́л кни́гу (bir soatda kitobni o'qib tugatdim).
  4. Muddatga rejalashtirilganini aytish — я прие́хал на неде́лю (bir haftaga keldim).
  5. Davomiylikni aytish — в тече́ние часа́ (bir soat davomida).
  6. Vaqt oralig'ini aytish — с утра́ до ве́чера (ertadan kechgacha).
  7. Takrorlanishni aytish — по понеде́льникам (dushanbalarda).

Bu darsning kaliti — kelishiklar (2–7-darslar) va aspekt (10–12-darslar). Vaqt konstruksiyalarining ma'nosi ko'pincha aynan aspektga bog'liq: за час прочита́л (tugatdim, sov aspekt) — час чита́л (o'qidim, nosov aspekt). Shuning uchun avval o'sha darslarni bir ko'zdan kechiring.


2. Avvalgi darslardan takror

Bugungi mavzu ikki narsaga tayanadi: kelishiklar va aspekt.

a) Kelishiklar — qaysi predlog qaysi kelishikni oladi:

Kelishik Savol Namuna (bir birlik vaqt)
Винительный (tushum) кого́? что? час, неде́лю, ме́сяц, год
Родительный (qaratqich) кого́? чего́? часа́, неде́ли, ме́сяца, го́да
Дательный (jo'nalish) кому́? чему́? понеде́льникам, вы́ходным

Vaqt so'zlarining tushum kelishigidagi shakli (bugun eng ko'p kerak bo'ladi):

Bosh shakl Винительный (что?) O'zbekcha
час час soat
неде́ля неде́лю hafta
ме́сяц ме́сяц oy
год год yil
мину́та мину́ту daqiqa
день день kun

Diqqat: неде́ля неде́лю (ayol rodidagi ot tushum kelishigida -а/-я -у/-ю bo'ladi). Час, ме́сяц, год, день — jonsiz erkak roddagi otlar, tushum kelishigida o'zgarmaydi.

b) Aspekt — sov (совершённый) va nosov (несовершённый):

  • Nosov (jarayon, davomiylik): чита́ть, де́лать, писа́ть.
  • Sov (natija, tugatilgan): прочита́ть, сде́лать, написа́ть.

Bugun ko'rasiz: за час faqat sov aspekt bilan ("bir soatda tugatdim"), oddiy davomiylik esa nosov bilan ("bir soat davomida qildim").

Tez mashq: ovoz chiqarib ayting — час, неде́лю, ме́сяц, год; часа́, неде́ли, ме́сяца, го́да.


3. Asosiy tushuntirish

Rus tilida vaqt ifodalari — bu predlog + kelishik juftliklari. Har birini alohida, o'z ma'nosi bilan yodlaymiz.

3.1. ЧЕ́РЕЗ + Винительный — "…dan keyin" (kelajak)

че́рез predlogi vaqt o'lchovi bilan kelganda kelajakni bildiradi: "shuncha vaqtdan keyin". Bir sanoq nuqtadan (odatda hozirgi paytdan) boshlab, oldinga qarab hisoblaydi. Kelishik — Винительный (tushum).

text
че́рез час        — bir soatdan keyin
че́рез мину́ту     — bir daqiqadan keyin
че́рез неде́лю     — bir haftadan keyin
че́рез ме́сяц      — bir oydan keyin
че́рез год         — bir yildan keyin
че́рез два дня     — ikki kundan keyin
че́рез пять мину́т — besh daqiqadan keyin
text
Я позвоню́ тебе́ че́рез час.        — Senga bir soatdan keyin qo'ng'iroq qilaman.
По́езд отправля́ется че́рез мину́ту. — Poyezd bir daqiqadan keyin jo'naydi.
Мы уви́димся че́рез неде́лю.        — Bir haftadan keyin ko'rishamiz.

Muhim: че́рез — bu hozirdan kelajakka qaragan predlog. O'zbekcha "keyin" so'zi bilan aralashtirmang: o'zbekchada "keyin" so'zdan oldin turadi ("bir soatdan keyin"), ruschada chérez soat oldin turadiче́рез час.

3.2. НАЗА́Д — "…oldin" (o'tmish)

наза́д — bu "oldin" ma'nosini beruvchi so'z. U vaqt o'lchovidan KEYIN turadi (sondan keyin!) va o'tmishni bildiradi. Predlog kerak emas, so'z esa tushum kelishigida turadi.

text
час наза́д          — bir soat oldin
мину́ту наза́д       — bir daqiqa oldin
неде́лю наза́д       — bir hafta oldin
ме́сяц наза́д        — bir oy oldin
год наза́д          — bir yil oldin
два дня наза́д       — ikki kun oldin
пять мину́т наза́д   — besh daqiqa oldin
text
Он ушёл час наза́д.              — U bir soat oldin ketdi.
Я прие́хал в Москву́ год наза́д.  — Men Moskvaga bir yil oldin keldim.
Мы познако́мились неде́лю наза́д. — Biz bir hafta oldin tanishdik.

че́рез vs наза́д — eng muhim juftlik:

  • че́рез час = bir soatdan keyin (kelajak) че́рез so'zdan oldin turadi.
  • час наза́д = bir soat oldin (o'tmish) наза́д so'zdan keyin turadi.

So'zning joyiga qarab ma'noni ajrating: че́рез oldinda kelajak; наза́д orqada o'tmish.

3.3. ЗА + Винительный — "…ichida bajardim" (natija, sov aspekt)

за predlogi vaqt bilan kelganda: ish qancha vaqt ichida bajarib tugatilganini bildiradi. Bu — natija, shuning uchun deyarli har doim sov aspekt bilan ishlatiladi. Kelishik — Винительный (tushum).

text
за час я прочита́л кни́гу.        — bir soatda kitobni o'qib tugatdim.
за неде́лю я сде́лал прое́кт.     — bir haftada loyihani tugatdim.
за пять мину́т он написа́л письмо́. — besh daqiqada xatni yozib bo'ldi.
за год она́ вы́учила ру́сский язы́к. — bir yilda rus tilini o'rganib oldi.

Savoli: За ско́лько вре́мени? ("Qancha vaqtda?", ya'ni qancha vaqt sarflab tugatding).

text
— За ско́лько ты сде́лал дома́шнее зада́ние?  — Uy vazifasini qancha vaqtda qilding?
— За два часа́.                              — Ikki soatda.

Diqqat — aspekt: за час прочита́л (sov — tugatdim, natija bor). Agar чита́л (nosov) desangiz, за ishlamaydi. Davomiylik uchun predlogsiz tushum ishlatiladi (pastda 3.4).

3.4. Predlogsiz Винительный — "…davomida" (jarayon, nosov aspekt)

Ish qancha vaqt davom etganini (natijaga urg'u bermay) aytish uchun vaqt so'zi predlogsiz, oddiy Винительный (tushum) kelishigida turadi va nosov aspekt bilan keladi.

text
Я чита́л кни́гу час.            — Kitobni bir soat o'qidim. (jarayon, tugatgan-tugatmaganim noma'lum)
Она́ рабо́тала весь день.       — U kun bo'yi ishladi.
Мы жда́ли авто́бус два́дцать мину́т. — Avtobusni yigirma daqiqa kutdik.
Он спал во́семь часо́в.         — U sakkiz soat uxladi.

Savoli: Как до́лго? / Ско́лько вре́мени? ("Qancha vaqt?").

за час vs час (predlogsiz) — juda muhim farq:

  • Я прочита́л кни́гу за час = bir soatda o'qib tugatdim (natija bor, sov aspekt).
  • Я чита́л кни́гу час = bir soat davomida o'qidim (jarayon, tugatganim noma'lum, nosov aspekt).

3.5. НА + Винительный — "…muddatga" (rejalashtirilgan davr)

на predlogi vaqt bilan kelganda: ish natijasi qancha muddatga mo'ljallanganini bildiradi. Ko'pincha "kelish, ketish, olish, qoldirish" fe'llari bilan — natija shuncha vaqt davom etadi. Kelishik — Винительный (tushum).

text
Я прие́хал в Москву́ на неде́лю. — Moskvaga bir haftaga keldim. (bir hafta shu yerda bo'laman)
Он уе́хал на два дня.          — U ikki kunga ketdi.
Да́йте мне кни́гу на день.      — Menga kitobni bir kunga bering.
Мы сня́ли кварти́ру на ме́сяц.  — Kvartirani bir oyga ijaraga oldik.

за vs на — chalkashmang:

  • Я сде́лал прое́кт за неде́лю = loyihani bir hafta ichida bajardim (sarflangan vaqt).
  • Я прие́хал на неде́лю = bir haftaga keldim (natija shuncha davom etadi).

за = ishni bajarishga ketgan vaqt; на = natija amal qiladigan muddat.

3.6. В ТЕЧЕ́НИЕ + Родительный — "…davomida" (rasmiy, cho'zilgan davr)

в тече́ние — "davomida" ma'nosini beruvchi murakkab predlog. Rasmiyroq va cho'zilgan davrni bildiradi. Undan keyingi so'z Родительный (qaratqich) kelishigida turadi.

text
в тече́ние часа́      — bir soat davomida
в тече́ние неде́ли    — bir hafta davomida
в тече́ние ме́сяца    — bir oy davomida
в тече́ние го́да      — bir yil davomida
в тече́ние дня        — kun davomida
text
В тече́ние часа́ он не сказа́л ни сло́ва. — Bir soat davomida u bironta ham so'z aytmadi.
Мы рабо́тали в тече́ние всего́ дня.      — Kun bo'yi (butun kun davomida) ishladik.
В тече́ние неде́ли я прочита́л три кни́ги. — Bir hafta davomida uchta kitob o'qidim.

Diqqat — yozilishi: в тече́ние (oxirida ) — vaqt ma'nosida shunday yoziladi. Uni в тече́нии реки́ (daryo oqimida — makon ma'nosi) bilan aralashtirmang. Vaqt uchun har doim в тече́ние.

3.7. С … ДО — "…dan …gacha" (vaqt oralig'i)

Vaqt oralig'ini (boshi va oxiri) aytish uchun с + Родительный … до + Родительный ishlatiladi.

text
с утра́ до ве́чера     — ertadan kechgacha
с понеде́льника до пя́тницы — dushanbadan jumagacha
с девяти́ до пяти́     — to'qqizdan beshgacha
с нача́ла до конца́    — boshidan oxirigacha
text
Я рабо́таю с девяти́ до шести́.    — Men to'qqizdan oltigacha ishlayman.
Магази́н рабо́тает с восьми́ до десяти́. — Do'kon sakkizdan o'ngacha ishlaydi.
Он спал с утра́ до ве́чера.       — U ertadan kechgacha uxladi.

Eslatma: с va до ikkalasi ham Родительный (qaratqich) kelishigini oladi: утро утра́, ве́чер ве́чера, де́вять девяти́.

3.8. ПО + Дательный — "…lari" (muntazam takrorlanish)

Bir ish muntazam, har hafta takrorlanadigan kunlarda bo'lishini aytish uchun по + Дательный (jo'nalish) ishlatiladi. Kun nomi ko'plik dativda turadi.

text
по понеде́льникам   — dushanbalarda (har dushanba)
по вто́рникам        — seshanbalarda
по сре́дам           — chorshanbalarda
по выходны́м         — dam olish kunlarida
по утра́м            — ertalablari
по вечера́м          — kechqurunlari
text
По понеде́льникам у меня́ уро́к ру́сского. — Dushanbalarda menda rus tili darsi bo'ladi.
Я хожу́ в спортза́л по вто́рникам и четверга́м. — Sport zaliga seshanba va payshanbalarda boraman.
По утра́м я пью ко́фе.               — Ertalablari qahva ichaman.

Farqni sezing: в понеде́льник (в + Винительный) = bitta dushanbada (bir marta). по понеде́льникам (по + Дательный, ko'plik) = har dushanbada (muntazam takror). "Har" ma'nosi bo'lsa — по + ko'plik dativ.


4. Ko'p misollar

че́рез (kelajak) va наза́д (o'tmish):

text
Я верну́сь че́рез два часа́.         — Ikki soatdan keyin qaytaman.
Авто́бус придёт че́рез де́сять мину́т. — Avtobus o'n daqiqadan keyin keladi.
Он позвони́л мне пять мину́т наза́д. — U menga besh daqiqa oldin qo'ng'iroq qildi.
Мы перее́хали сюда́ три го́да наза́д. — Bu yerga uch yil oldin ko'chib keldik.

за (natija) va predlogsiz davomiylik:

text
Она́ вы́учила стихотворе́ние за де́сять мину́т. — She'rni o'n daqiqada yodlab oldi.
Я убра́л кварти́ру за час.                    — Kvartirani bir soatda yig'ishtirdim.
Всю ночь шёл дождь.                           — Tun bo'yi yomg'ir yog'di.
Мы разгова́ривали два часа́.                   — Ikki soat suhbatlashdik.

на (muddat) va в тече́ние (davomida):

text
Роди́тели уе́хали на неде́лю.          — Ota-onam bir haftaga ketishdi.
Я взял кни́гу в библиоте́ке на две неде́ли. — Kutubxonadan kitobni ikki haftaga oldim.
В тече́ние ме́сяца магази́н был закры́т. — Bir oy davomida do'kon yopiq edi.
В тече́ние дня позвони́те мне.          — Kun davomida menga qo'ng'iroq qiling.

с…до va по:

text
Библиоте́ка откры́та с девяти́ до восьми́.  — Kutubxona to'qqizdan sakkizgacha ochiq.
С понеде́льника до пя́тницы я рабо́таю.     — Dushanbadan jumagacha ishlayman.
По суббо́там мы отдыха́ем.                  — Shanbalarda dam olamiz.
По вечера́м она́ чита́ет кни́ги.             — Kechqurunlari u kitob o'qiydi.

5. Talaffuz bo'limi

  • че́рез /CHÉ-ris/ — urg'u boshda; oxirgi "з" jarangsizlashib "s" bo'lib eshitiladi: "chéris".
  • наза́д /na-ZÁT/ — urg'u oxirda; oxirgi "д" jarangsizlashib "t" bo'ladi: "nazát".
  • за /za/ — urg'usiz, qisqa; keyingi so'z bilan birga aytiladi: за час "za-chás".
  • на /na/ — urg'usiz, qisqa: на неде́лю "na-nidélyu".
  • в тече́ние /f ti-CHÉ-ni-ye/ — boshdagi "в" jarangsizlashib "f" bo'ladi; urg'u тече́ bo'g'inida.
  • неде́лю /ni-DÉ-lyu/ — birinchi "е" urg'usiz, "i" ga yaqin: "nidélyu".
  • ме́сяц /MÉ-sits/ — urg'u boshda; oxiri "-sits".
  • понеде́льникам /pa-ni-DÉL-ni-kam/ — urg'u де́ bo'g'inida; boshidagi "о" "a" bo'ladi.
  • с утра́ до ве́чера /s ut-RÁ da VÉ-chi-ra/ — до dagi "о" urg'usiz "a" bo'ladi: "da".

Muhim qoida: so'z oxiridagi jarangli undosh jarangsizlashadi — наза́д "nazát", че́рез "chéris" bo'lib eshitiladi. Lekin yozuvda har doim д va з yoziladi.

Topshiriq: ovoz chiqarib ayting va chérez / nazád ni almashtiring: че́рез час — час наза́д, че́рез неде́лю — неде́лю наза́д, че́рез год — год наза́д. Har birida ma'no (kelajak / o'tmish) o'zgarishini his qiling.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
че́рез че́-рез …dan keyin (kelajak) че́рез час
наза́д на-за́д …oldin (o'tmish) час наза́д
за за …ichida (tugatib) за час прочита́л
на на …muddatga на неде́лю
в тече́ние в те-че́-ни-е …davomida в тече́ние часа́
час час soat че́рез час
мину́та ми-ну́-та daqiqa че́рез мину́ту
неде́ля не-де́-ля hafta на неде́лю
ме́сяц ме́-сяц oy ме́сяц наза́д
год год yil год наза́д
день день kun на день
с … до с … до …dan …gacha с утра́ до ве́чера
по (+ dativ) по …lari (takror) по понеде́льникам
верну́ться вер-ну́ть-ся qaytmoq я верну́сь че́рез час
позвони́ть по-зво-ни́ть qo'ng'iroq qilmoq позвоню́ че́рез час
прие́хать при-е́-хать (transportda) kelmoq прие́хал на неде́лю
уе́хать у-е́-хать (transportda) ketmoq уе́хал на два дня

Yodlash qoidasi: juftlab yodlang — че́рез наза́д (kelajak o'tmish), за на (ichida bajardim muddatga). Har bir predlogga bitta "etalon" iborani biriktirib qo'ying: че́рез час, час наза́д, за час прочита́л, на неде́лю, в тече́ние часа́.


7. Dialog

text
— Приве́т! Ты давно́ здесь?              — Salom! Sen anchadan berimisan?
— Нет, я пришёл де́сять мину́т наза́д.   — Yo'q, o'n daqiqa oldin keldim.
— А во ско́лько начина́ется фильм?       — Film soat nechada boshlanadi?
— Че́рез полчаса́, в семь часо́в.        — Yarim soatdan keyin, soat yettida.
— Отли́чно, у нас есть вре́мя. Ты надо́лго — Zo'r, vaqtimiz bor. Sen shaharga uzoq
  в го́род?                               muddatgami?
— На три дня. За э́ти дни хочу́ уви́деть  — Uch kunga. Shu kunlar ichida hamma
  всё.                                    narsani ko'rmoqchiman.
— Три дня — э́то ма́ло! Я жил здесь       — Uch kun — bu oz! Men bu yerda bir yil
  год наза́д и не всё успе́л.              oldin yashaganman, hammasiga ulgurmadim.
— Тогда́ я прие́ду сюда́ ещё раз че́рез   — Unda bir oydan keyin yana bir marta
  ме́сяц.                                 kelaman.
— Дава́й! А сейча́с пойдём, фильм ско́ро. — Kelishdik! Hozir ketdik, film boshlanay
                                          deb qoldi.

E'tibor bering: де́сять мину́т наза́д (o'tmish — allaqachon keldi), че́рез полчаса́ va че́рез ме́сяц (kelajak), на три дня (muddatga), за э́ти дни (shu kunlar ichida bajarish), год наза́д (o'tmish). Bir dialogda deyarli barcha konstruksiyalar ishladi.


8. O'zbeklar qiladigan tipik xatolar

  • че́рез va наза́д ni almashtirib yuborish: че́рез час deb "bir soat oldin" demoqchi bo'lish. че́рез час = bir soatdan keyin (kelajak); час наза́д = bir soat oldin (o'tmish). Sabab: че́рез — kelajak, наза́д — o'tmish.

  • наза́д ni sondan oldin qo'yish: наза́д час, наза́д два дня. час наза́д, два дня наза́д. Sabab: наза́д har doim vaqt so'zidan keyin turadi.

  • за ni davomiylik uchun ishlatish: я чита́л кни́гу за час ("bir soat davomida o'qidim" ma'nosida). Davomiylik uchun predlogsiz: я чита́л кни́гу час. Natija uchun: я прочита́л кни́гу за час. Sabab: за = natija (sov aspekt), predlogsiz = jarayon (nosov aspekt).

  • за va на ni chalkashtirish: я прие́хал за неде́лю ("bir haftaga keldim" ma'nosida). я прие́хал на неде́лю (muddatga). за неде́лю = "bir hafta ichida bajardim". Sabab: на = natija amal qiladigan muddat, за = ishga sarflangan vaqt.

  • в тече́ние ni noto'g'ri yozish yoki kelishikni buzish: в тече́ние час, в тече́нии часа́. в тече́ние часа́ (vaqt uchun , keyingi so'z Родительный). Sabab: vaqt ma'nosida в тече́ние + qaratqich kelishigi.

  • по ni birlik bilan ishlatish: по понеде́льник, по вто́рник. по понеде́льникам, по вто́рникам (ko'plik dativ). Sabab: muntazam takror — по + ko'plik jo'nalish kelishigi.

  • че́рез dan keyin qaratqich ishlatish: че́рез часа́, че́рез неде́ли. че́рез час, че́рез неде́лю (tushum kelishigi). Sabab: че́рез har doim Винительный oladi.

Mini-mashq: to'g'ri variantni tanlang — (че́рез / наза́д) час я верну́сь, два дня (че́рез / наза́д) он уе́хал, я сде́лал э́то (за / на) час, прие́хал (за / на) неде́лю, (по понеде́льник / по понеде́льникам) у меня́ уро́к. (Javoblari: че́рез · наза́д · за · на · по понеде́льникам)


9. Mashqlar

Mashq 1. че́рез yoki наза́д — ma'noga qarab to'g'risini tanlang:

Я позвоню́ ___ час ___.        (bir soatdan keyin qo'ng'iroq qilaman)
Он ушёл ___ пять мину́т ___.   (besh daqiqa oldin ketdi)
Мы уви́димся ___ неде́лю ___.  (bir haftadan keyin ko'rishamiz)
Я прие́хал сюда́ ___ год ___.  (bir yil oldin keldim)

Mashq 2. за yoki predlogsiz (davomiylik) — aspektga qarab to'ldiring:

Я прочита́л кни́гу ___ два часа́.   (o'qib tugatdim)
Я чита́л кни́гу ___ два часа́.      (ikki soat davomida o'qidim)
Она́ написа́ла письмо́ ___ де́сять мину́т. (yozib tugatdi)
Мы жда́ли авто́бус ___ два́дцать мину́т.  (yigirma daqiqa kutdik)

Mashq 3. за yoki на — to'g'risini qo'ying:

Я сде́лал дома́шнее зада́ние ___ час.   (bir soatda tugatdim)
Роди́тели уе́хали ___ неде́лю.          (bir haftaga)
Он вы́учил слова́ ___ пятна́дцать мину́т. (o'n besh daqiqada)
Да́йте мне э́ту кни́гу ___ два дня.      (ikki kunga)

Mashq 4. в тече́ние konstruksiyasi bilan qayta yozing (namuna: весь час — в тече́ние часа́):

весь день   ___
вся неде́ля  ___
весь ме́сяц  ___
весь год     ___

Mashq 5. Xatoni toping va to'g'rilang:

наза́д два дня он уе́хал
я прочита́л кни́гу за час назад
прие́хал за неде́лю
по понеде́льник у меня́ уро́к

Mashq 6. Savolga to'liq javob bering:

За ско́лько ты сде́лал зада́ние? (2 soat)  ___
Когда́ ты верну́ешься? (1 soatdan keyin)  ___
Когда́ он прие́хал? (3 kun oldin)  ___
Надо́лго ты в Москву́? (1 haftaga)  ___

Mashq 7. O'zbekchadan ruschaga tarjima qiling:

Bir oydan keyin qaytaman.  ___
U ikki yil oldin bu yerga ko'chib keldi.  ___
She'rni o'n daqiqada yodladim.  ___
Dushanbalarda menda rus tili darsi bor.  ___
Ertadan kechgacha ishladim.  ___

10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. chérez / nazád o'yini: Wisar AIdan har xil vaqt bering ("2 soat", "1 hafta", "3 kun") va har birini avval kelajak (че́рез...), so'ng o'tmish (...наза́д) shaklida ayting. AI kelishik va so'z tartibini tuzatsin.
  2. za vs na: AIga o'z rejalaringizni ayting — Я сде́лал прое́кт за неде́лю. Я прие́хал на неде́лю. — AIdan за va на ni to'g'ri ishlatganingizni tekshirishni so'rang.
  3. Aspekt tekshiruvi: AI sizga fe'l va vaqt bersin (masalan чита́ть, час), siz ikki variant tuzing: чита́л час (jarayon) va прочита́л за час (natija). AI aspektni to'g'riligini baholasin.
  4. Kun tartibi: o'z haftangizni AIga ayting — по понеде́льникам..., по вы́ходным... — AIdan по + ko'plik dativ shakllari to'g'riligini so'rang.
  5. Erkin nutq: AIga o'tgan haftangiz va kelasi haftangiz haqida gapirib bering; kamida beshta vaqt konstruksiyasi (че́рез, наза́д, за, на, в тече́ние) ishlating.

11. Javoblar kaliti

Mashq 1: че́рез час (nazád kerak emas — faqat chérez); Он ушёл пять мину́т наза́д; Мы уви́димся че́рез неде́лю; Я прие́хал сюда́ год наза́д.

Izoh: "keyin" ma'nosida faqat че́рез (so'zdan oldin), "oldin" ma'nosida faqat наза́д (so'zdan keyin). Ikkalasini birga ishlatmang.

Mashq 2: прочита́л за два часа́; чита́л два часа́ (predlogsiz); написа́ла за де́сять мину́т; жда́ли два́дцать мину́т (predlogsiz).

Mashq 3: сде́лал за час; уе́хали на неде́лю; вы́учил за пятна́дцать мину́т; да́йте на два дня.

Mashq 4: в тече́ние дня; в тече́ние неде́ли; в тече́ние ме́сяца; в тече́ние го́да.

Mashq 5: Два дня наза́д он уе́хал (наза́д — so'zdan keyin); Я прочита́л кни́гу за час (nazád ortiqcha); прие́хал на неде́лю; По понеде́льникам у меня́ уро́к.

Mashq 6: За два часа́. · Я верну́сь че́рез час. · Он прие́хал три дня наза́д. · На неде́лю.

Mashq 7: Я верну́сь че́рез ме́сяц. · Он перее́хал сюда́ два го́да наза́д. · Я вы́учил стихотворе́ние за де́сять мину́т. · По понеде́льникам у меня́ уро́к ру́сского. · Я рабо́тал с утра́ до ве́чера.


12. Xulosa va keyingi dars

  • че́рез + Винительный = "…dan keyin" (kelajak): че́рез час, че́рез неде́лю.
  • наза́д (so'zdan keyin) = "…oldin" (o'tmish): час наза́д, два дня наза́д.
  • за + Винительный = "…ichida bajardim" (natija, sov aspekt): за час прочита́л.
  • Predlogsiz Винительный = "…davomida" (jarayon, nosov aspekt): чита́л час.
  • на + Винительный = "…muddatga" (natija amal qiladigan davr): на неде́лю.
  • в тече́ние + Родительный = "…davomida" (rasmiy): в тече́ние часа́.
  • с … до + Родительный = "…dan …gacha": с утра́ до ве́чера.
  • по + Дательный (ko'plik) = "…lari" (muntazam takror): по понеде́льникам.

Eng muhim ikki juftlik:

  • че́рез (kelajak) наза́д (o'tmish) — so'zning joyiga qarab ajrating.
  • за (ichida bajardim, sov) на (muddatga) — ma'noni aspekt bilan bog'lang.

O'z-o'zini tekshirish (belgilab chiqing):

  • че́рез va наза́д ni ma'nosiga qarab to'g'ri ishlata olaman
  • за час (natija) va час (jarayon) farqini bilaman
  • за va на ni chalkashtirmayman
  • в тече́ние dan keyin qaratqich kelishik qo'yaman
  • по понеде́льникам ni ko'plik dativda to'g'ri ayta olaman

Keyingi dars — 23-dars: "Условное наклоне́ние" (Shartli mayl — бы zarrasi). U yerda "…bo'lsa edi", "…qilardim" ma'nolarini beruvchi бы konstruksiyasini o'rganamiz: Е́сли бы у меня́ бы́ло вре́мя, я бы прие́хал (Vaqtim bo'lganida, kelardim). Bugungi vaqt tushunchalari va o'tgan zamon shakllari o'sha yerda kerak bo'ladi.

Uy vazifasi: o'zingiz haqingizda kamida 6 ta gap yozing — o'tgan hafta nima qilganingiz (наза́д, за, в тече́ние) va kelasi hafta rejalaringiz (че́рез, на). Har bir konstruksiyani kamida bir marta ishlating.


A2 kursi · 22-dars · © Rus Tili Kursi (o'zbeklar uchun)

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
A2 — 22-dars: Vaqt ifodalari (че́рез, наза́д, за, на, в тече́ние) — Wisar