A2 — 14-dars: Harakat fe'llari — е́хать / е́здить (transportda) + по- prefiksi (пое́хать / пойти́)
A2 — ELEMENTAR · 14-dars
1. Dars nomi va maqsad
Bu dars — harakat fe'llari (глаго́лы движе́ния) mavzusining ikkinchi qismi. O'tgan darsda siz идти́ / ходи́ть juftini o'rgangan edingiz — bular piyoda yurishni bildiradi. Bugun esa uning "transport" varianti bilan tanishasiz: е́хать / е́здить. Bu ikki fe'l ham "bormoq" degani, lekin ular mashinada, avtobusda, poyezdda — ya'ni transport bilan borishni bildiradi.
Tasavvur qiling: siz Moskvaga ketyapsiz. Piyoda emas-ku — poyezdda yoki samolyotda. Demak иду́ emas, е́ду deyishingiz kerak. Yoki har kuni ishga avtobusda qatnaysiz — bu takroriy harakat, demak е́зжу. Mana shu farqni bugun aniq o'rnatib olasiz.
Dars oxirida siz uch narsani qila olasiz:
- е́хать (bir yo'nalishli, hozir) va е́здить (takroriy/umumiy) farqini bilib, ikkalasini to'liq tuslay olasiz: е́ду, е́дешь, е́дет... / е́зжу, е́здишь, е́здит...
- идти́/ходи́ть (piyoda) bilan е́хать/е́здить (transport) farqini aniq ajrata olasiz — Moskvaga иду́ emas, е́ду deb aytasiz.
- по- prefiksi bilan harakatning boshlanishini ifodalay olasiz: пойти́ (piyoda jo'namoq) va пое́хать (transportda jo'namoq) — За́втра я пое́ду в Москву́ (Ertaga Moskvaga jo'nayman).
Bu dars — kundalik hayotning eng ko'p ishlatiladigan fe'llari haqida. Ularsiz "qayoqqa borasiz?", "qanday borasiz?", "qachon jo'naysiz?" degan oddiy savollarga ham javob bera olmaysiz.
2. Avvalgi darsdan takror (идти́ / ходи́ть)
O'tgan darsda piyoda harakat fe'llarini ko'rgan edingiz. Ularni tez esga olamiz, chunki bugungi е́хать / е́здить aynan shu mantiq bo'yicha ishlaydi:
- идти́ — bir yo'nalishli, aniq hozir ketilayotgan harakat (piyoda): Я иду́ в шко́лу — Men (hozir) maktabga ketyapman.
- ходи́ть — takroriy, odatiy yoki umumiy harakat (piyoda): Я хожу́ в шко́лу ка́ждый день — Men har kuni maktabga qatnayman (boraman).
идти́ bitta yo'nalish, hozir Я иду́ в парк. (parkka ketyapman)
ходи́ть takror / odat / umumiy Я хожу́ в парк ка́ждый день. (har kuni boraman)Muhim bog'lanish: rus tilida harakat fe'llari juft bo'ladi — biri "bir yo'nalishli" (однонапра́вленный), ikkinchisi "takroriy/ko'p yo'nalishli" (многонапра́вленный). Piyoda uchun bu juft — идти́ / ходи́ть. Transport uchun esa — bugungi е́хать / е́здить. Mantiq bir xil: "hozir bir yo'nalishga" "takror/odat".
Tez mashq — aytib ko'ring: Я иду́ домо́й. Я хожу́ на рабо́ту. Куда́ ты идёшь?
3. Asosiy tushuntirish
3.1. е́хать va е́здить — asosiy farq
Ikkala fe'l ham "transport bilan bormoq" degani (mashina, avtobus, poyezd, samolyot). Farqi — xuddi идти́ / ходи́ть dagidek:
- е́хать — bitta yo'nalishga, hozir ketilayotgan harakat. "Hozir yo'ldaman, filon joyga ketyapman."
- е́здить — takroriy, odatiy yoki umumiy harakat. "Muntazam qatnayman / boraman."
Я е́ду в Москву́. Moskvaga ketyapman. (hozir, bitta yo'nalish)
Я е́зжу в Москву́ ка́ждый год. Har yili Moskvaga boraman. (takror / odat)Farqni his qilish uchun uchta savol bering:
- Hozir yo'ldamisiz, bitta manzilga ketyapsizmi? е́хать (Я е́ду в аэропо́рт — aeroportga ketyapman).
- Muntazam, har kuni/har hafta qatnaysizmi? е́здить (Я е́зжу на рабо́ту на метро́ — ishga metroda qatnayman).
- Takroriylik so'zi bilanmi (ка́ждый день, ча́сто, иногда́)? deyarli doim е́здить.
Asosiy g'oya: е́ду = "hozir bitta manzilga ketyapman"; е́зжу = "umuman qatnayman / boraman". O'zbekchada ikkovi ham "boraman/ketaman", lekin rus tilida vaziyatga qarab ikki xil fe'l ishlatiladi.
3.2. е́хать tuslanishi (bir yo'nalishli, hozir)
Bu fe'l tuslanishda biroz o'zgaruvchan — o'zagi е́д- bo'ladi:
| Olmosh | Shakl | Urg'u | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| я | е́ду | е́-ду | ketyapman / boraman |
| ты | е́дешь | е́-дешь | ketyapsan |
| он / она́ | е́дет | е́-дет | ketyapti |
| мы | е́дем | е́-дем | ketyapmiz |
| вы | е́дете | е́-де-те | ketyapsiz |
| они́ | е́дут | е́-дут | ketyapti |
Я е́ду в университе́т. Universitetga ketyapman.
Ты е́дешь на маши́не? Mashinada ketyapsanmi?
Он е́дет в Москву́. U Moskvaga ketyapti.
Мы е́дем на да́чу. Bog'ga (dachaga) ketyapmiz.
Вы е́дете на по́езде? Poyezdda ketyapsizmi?
Они́ е́дут домо́й. Ular uyga ketyapti.Diqqat: urg'u doim birinchi bo'g'inda — е́-ду, е́-дешь. Va e'tibor bering: е́хать infinitivida "х" bor, lekin tuslanganda "х" yo'qoladi, o'zak е́д- bo'ladi (е́ду, не е́ху).
3.3. е́здить tuslanishi (takroriy, odat)
Bu fe'l ikkinchi tuslanishga (2-е спряже́ние) kiradi. Bir muhim nozik nuqta bor: я shaklida д ж almashadi:
| Olmosh | Shakl | Urg'u | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| я | е́зжу | е́-зжу | (muntazam) boraman |
| ты | е́здишь | е́-здишь | borasan |
| он / она́ | е́здит | е́-здит | boradi |
| мы | е́здим | е́-здим | boramiz |
| вы | е́здите | е́-зди-те | borasiz |
| они́ | е́здят | е́-здят | boradi |
Я е́зжу на рабо́ту на авто́бусе. Ishga avtobusda qatnayman.
Ты ча́сто е́здишь в дере́вню? Qishloqqa tez-tez borasanmi?
Она́ е́здит в шко́лу на маши́не. U maktabga mashinada qatnaydi.
Мы ка́ждый год е́здим на мо́ре. Har yili dengizga boramiz.
Вы е́здите на метро́? Metroda qatnaysizmi?
Они́ е́здят в го́сти по выходны́м. Ular dam olish kunlari mehmonga boradi.Muhim istisno: faqat я shaklida д ж: е́здить е́зжу (не е́здю!). Qolgan hamma shaklda д saqlanadi: е́здишь, е́здит, е́здим, е́здите, е́здят. Bu — ko'p uchraydigan xato, yaxshi yodlang.
3.4. идти́/ходи́ть (piyoda) vs е́хать/е́здить (transport) — ENG MUHIM FARQ
Bu — bugungi darsning yuragi. Rus tilida "bormoq"ni tanlashda qanday borayotganingiz hal qiluvchi ahamiyatga ega:
PIYODA (nogami, o'z oyog'ida) идти́ / ходи́ть
TRANSPORTDA (mashina, avtobus…) е́хать / е́здитьQoida: manzil yaqin bo'lsa va odam piyoda bora olsa — идти́/ходи́ть. Manzil uzoq bo'lsa (boshqa shahar, mamlakat) yoki transport ishlatilsa — е́хать/е́здить.
Я иду́ в магази́н. Do'konga ketyapman. (yaqin, piyoda)
Я е́ду в Москву́. Moskvaga ketyapman. (uzoq transport)
Я иду́ в Москву́. — (Moskvaga piyoda ketmaysiz!)
Я е́ду на рабо́ту на маши́не. Ishga mashinada ketyapman. (transport)
Я хожу́ в парк ка́ждый день. Har kuni parkka boraman. (yaqin, piyoda, takror)
Я е́зжу в друго́й го́род. Boshqa shaharga boraman. (uzoq, transport, takror)Oltin qoida: boshqa shahar yoki mamlakatga — deyarli doim е́хать/е́здить (transport shart). Shahar ichida yaqin joyga — odatda идти́/ходи́ть (piyoda), lekin agar transport aytilsa (на авто́бусе) — е́хать/е́здить. Moskvaga иду́ deb hech qachon aytmaysiz.
Solishtiring — bir xil manzil, ikki xil fe'l:
Я иду́ на рабо́ту. Ishga (piyoda) ketyapman.
Я е́ду на рабо́ту на метро́. Ishga metroda ketyapman.3.5. по- prefiksi — harakatning BOSHLANISHI (пойти́ / пое́хать)
Endi juda muhim yangi qurilma. по- prefiksini harakat fe'liga qo'shsangiz, ma'no o'zgaradi: endi bu harakatning boshlanishi — "jo'namoq", "yo'lga chiqmoq" degani bo'ladi. Bu — tugallangan (soversh, соверше́нный вид) fe'l, ya'ni kelajakda bir marta bajariladigan ishni bildiradi.
идти́ + по- пойти́ (piyoda jo'namoq, borib kelmoq)
е́хать + по- пое́хать (transportda jo'namoq, otlanmoq)пойти́ (piyoda) va пое́хать (transportda) — kelajakda bitta rejalashtirilgan harakatni bildiradi:
За́втра я пойду́ в кино́. Ertaga kinoga boraman. (piyoda, bir marta, reja)
Ле́том я пое́ду в Москву́. Yozda Moskvaga boraman. (transport, bir marta, reja)
Ве́чером мы пойдём в теа́тр. Kechqurun teatrga boramiz. (piyoda, reja)
В суббо́ту они́ пое́дут на да́чу. Shanba kuni bog'ga boradilar. (transport, reja)пойти́ tuslanishi (kelajak, tugallangan):
| Olmosh | Shakl | O'zbekcha |
|---|---|---|
| я | пойду́ | boraman (piyoda, bir marta) |
| ты | пойдёшь | borasan |
| он / она́ | пойдёт | boradi |
| мы | пойдём | boramiz |
| вы | пойдёте | borasiz |
| они́ | пойду́т | boradi |
пое́хать tuslanishi (kelajak, tugallangan):
| Olmosh | Shakl | O'zbekcha |
|---|---|---|
| я | пое́ду | boraman (transportda, bir marta) |
| ты | пое́дешь | borasan |
| он / она́ | пое́дет | boradi |
| мы | пое́дем | boramiz |
| вы | пое́дете | borasiz |
| они́ | пое́дут | boradi |
Diqqat — shaklga qarang: пойти́ kelajakda пойду́, пойдёшь... bo'ladi (o'zak пойд-). пое́хать esa пое́ду, пое́дешь... (o'zak пое́д-, xuddi е́ду kabi, oldiga по- qo'shilgan). Ikkovi ham kelajak zamon — hozirgi zamon shakli yo'q, chunki bular tugallangan fe'l.
3.6. пешко́м (piyoda) vs на маши́не / на по́езде (transportda)
Harakatni qanday bajarayotganingizni aniq aytish uchun yordamchi so'zlar:
пешко́м piyoda Я иду́ пешко́м.
на маши́не mashinada Я е́ду на маши́не.
на авто́бусе avtobusda Мы е́дем на авто́бусе.
на по́езде poyezdda Они́ е́дут на по́езде.
на самолёте samolyotda Я лечу́... (bu — 15+ darsda)
на метро́ metroda Я е́зжу на метро́.
на такси́ taksida Она́ е́дет на такси́.Muhim moslik: пешко́м (piyoda) faqat идти́/ходи́ть/пойти́ bilan keladi (piyoda fe'llari). на маши́не, на по́езде (transport) esa е́хать/е́здить/пое́хать bilan keladi. Ularni chalkashtirmang: Я иду́ на маши́не (piyoda fe'l + transport — noto'g'ri). Я е́ду на маши́не.
Transport uchun на + o'rin kelishigi ishlatilishini eslang (bu — 6-darsdan tanish): на маши́н*е, на по́езде, на авто́бусе*. Bunda на "ustida" emas, "vosita bilan" degani.
3.7. O'tgan zamon: е́хал vs е́здил (borib keldi)
O'tgan zamonda ham farq saqlanadi va yana bir nozik ma'no qo'shiladi:
- е́хал — o'tmishda bir yo'nalishga ketayotgan edi (jarayon): Я е́хал в Москву́ и слу́шал му́зыку — Moskvaga ketayotib musiqa eshitdim.
- е́здил — borib keldi (bordi va qaytdi), tashrif: Я е́здил в Москву́ — Moskvaga bordim (va qaytdim).
Вчера́ я е́хал на рабо́ту два часа́. Kecha ishga ikki soat ketdim. (jarayon, yo'lda)
Ле́том я е́здил в Москву́. Yozda Moskvaga borib keldim. (bordi-qaytdi)
Она́ е́здила к ба́бушке. U buvinikiga borib keldi.
Мы е́здили на мо́ре. Dengizga borib keldik.O'tgan zamon rodga (jinsga) va songa moslashadi (bu — A1 24-darsdan tanish): е́хал / е́хала / е́хало / е́хали; е́здил / е́здила / е́здило / е́здили.
Nozik ma'no: е́здил — "bordim VA qaytdim" (tashrif tugagan). Agar hali qaytmagan bo'lsangiz, е́здил deyilmaydi. Он е́здил в Москву́ — "Moskvaga borib keldi" (hozir uyda). Bu — ходи́л bilan bir xil mantiq (piyoda uchun: Я ходи́л в магази́н — do'konga borib keldim).
3.8. Hammasini bir joyda — umumiy jadval
| Ma'no | Piyoda | Transport |
|---|---|---|
| bir yo'nalish, hozir | иду́ | е́ду |
| takror / odat | хожу́ | е́зжу |
| boshlanish (по-, kelajak) | пойду́ | пое́ду |
| o'tgan (jarayon) | шёл | е́хал |
| o'tgan (borib keldi) | ходи́л | е́здил |
4. Misollar
е́хать — bir yo'nalish, hozir (transport):
Я е́ду в аэропо́рт на такси́. Aeroportga taksida ketyapman.
Куда́ ты е́дешь? Qayoqqa ketyapsan?
Он е́дет к дру́гу на маши́не. U do'stinikiga mashinada ketyapti.
Мы е́дем в дере́вню на выходны́е. Dam olish kunlari qishloqqa ketyapmiz.
Смотри́, авто́бус уже́ е́дет! Qara, avtobus kelyapti allaqachon!е́здить — takror / odat (transport):
Я ка́ждый день е́зжу на рабо́ту на метро́. Har kuni ishga metroda qatnayman.
Ты ча́сто е́здишь за грани́цу? Chet elga tez-tez borasanmi?
Она́ е́здит в университе́т на авто́бусе. U universitetga avtobusda qatnaydi.
Ле́том мы всегда́ е́здим на мо́ре. Yozda doim dengizga boramiz.
Они́ е́здят к роди́телям ка́ждую суббо́ту. Ular har shanba ota-onasinikiga boradi.идти́/ходи́ть vs е́хать/е́здить (piyoda transport):
Я иду́ в магази́н. Он ря́дом. Do'konga ketyapman. U yaqin. (piyoda)
Я е́ду в Москву́. Э́то далеко́. Moskvaga ketyapman. U uzoq. (transport)
Я хожу́ в парк пешко́м. Parkka piyoda boraman.
Я е́зжу в друго́й го́род на по́езде. Boshqa shaharga poyezdda boraman.по- prefiksi — kelajakda bir marta (пойти́ / пое́хать):
За́втра я пойду́ в кино́. Ertaga kinoga boraman. (piyoda)
Ле́том я пое́ду в Москву́. Yozda Moskvaga boraman. (transport)
Ве́чером мы пойдём гуля́ть. Kechqurun sayr qilgani boramiz.
В о́тпуск они́ пое́дут в Ту́рцию. Ta'tilga ular Turkiyaga boradi.
Дава́й пое́дем на да́чу! Yur, bog'ga boraylik!O'tgan zamon (е́хал / е́здил):
Я до́лго е́хал домо́й — была́ про́бка. Uyga uzoq ketdim — tirbandlik bor edi.
Про́шлым ле́том я е́здил в Со́чи. O'tgan yozda Sochiga borib keldim.
Она́ е́здила к врачу́ вчера́. U kecha shifokornikiga borib keldi.
Мы е́здили в го́сти на маши́не. Mehmonga mashinada borib keldik.5. Talaffuz bo'limi
- е́ду /YE-du/ — urg'u birinchi bo'g'inda; boshdagi "е" — "ye" bo'lib o'qiladi: "ye-du".
- е́дешь /YE-dish/ — oxirgi "-ешь"dagi "е" urg'usiz "i" ga yaqin, "ь" yumshatadi: "ye-dish".
- е́зжу /YE-zhu/ — "зж" birikmasi bitta cho'ziq "jj" tovushi bo'lib eshitiladi: "ye-zhu" (yumshoq emas, qattiq "j").
- е́здишь /YE-zdish/ — bu yerda "зд" alohida talaffuz qilinadi (зж emas!): "ye-zdish". е́зжу (зж = jj) va е́здишь (зд = zd) farqiga e'tibor bering.
- пое́ду /pa-YE-du/ — "по" urg'usiz "pa"; urg'u "е"da: "pa-ye-du".
- пойду́ /pay-DU/ — "пой" bir bo'g'in ("pay"), urg'u oxirda: "pay-du".
- пешко́м /pish-KOM/ — birinchi "е" urg'usiz "i", urg'u oxirda: "pish-kom".
- на по́езде /na PO-yiz-di/ — urg'u "по"da; "е" oralig'ida "yi" eshitiladi: "PO-yiz-di".
Muhim qoida: е́зжу dagi "зж" — bu bitta cho'ziq qattiq "j" (jj), "z-j" emas. Bu — rus tilining nozik tovushi. Aksincha, е́здишь dagi "зд" — ikki alohida tovush ("z" + "d"). я е́зжу (jj) ты е́здишь (zd) — bu farqni mashq qiling.
Topshiriq: ovoz chiqarib tuslang: е́ду, е́дешь, е́дет, е́дем, е́дете, е́дут — hammasida urg'u birinchi bo'g'inda. Keyin: е́зжу, е́здишь, е́здит... — "зж/зд" farqiga diqqat. So'ng: пойду́ / пое́ду · пешко́м / на маши́не.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| е́хать | е́-хать | (transportda) bormoq (1 yo'n.) | Я е́ду в Москву́. |
| е́ду | е́-ду | ketyapman | Я е́ду домо́й. |
| е́дешь | е́-дешь | ketyapsan | Ты е́дешь на маши́не? |
| е́дет | е́-дет | ketyapti | Авто́бус е́дет. |
| е́здить | е́-здить | (transportda) qatnamoq (takror) | Я е́зжу на рабо́ту. |
| е́зжу | е́-зжу | (muntazam) boraman | Я е́зжу на метро́. |
| е́здишь | е́-здишь | borasan | Ты е́здишь ча́сто? |
| е́здит | е́-здит | boradi | Она́ е́здит в шко́лу. |
| пойти́ | пой-ти́ | (piyoda) jo'namoq (kelaj.) | За́втра пойду́ в кино́. |
| пойду́ | пой-ду́ | boraman (piyoda) | Я пойду́ домо́й. |
| пое́хать | по-е́-хать | (transportda) jo'namoq (kelaj.) | Ле́том пое́ду в Москву́. |
| пое́ду | по-е́-ду | boraman (transportda) | Я пое́ду на да́чу. |
| е́хал | е́-хал | ketardim (o'tgan) | Я е́хал два часа́. |
| е́здил | е́-здил | borib keldim | Я е́здил в Со́чи. |
| пешко́м | пеш-ко́м | piyoda | Я иду́ пешко́м. |
| на маши́не | на ма-ши́-не | mashinada | Он е́дет на маши́не. |
| на по́езде | на по́-ез-де | poyezdda | Мы е́дем на по́езде. |
| на самолёте | на са-мо-лё-те | samolyotda | Она́ е́дет на самолёте. |
| да́ча | да́-ча | bog' (dala hovli) | Е́дем на да́чу. |
| дере́вня | де-ре́в-ня | qishloq | Я е́зжу в дере́вню. |
| за грани́цу | за гра-ни́-цу | chet elga | Он е́здит за грани́цу. |
| про́бка | про́б-ка | tirbandlik | На доро́ге про́бка. |
| куда́ | ку-да́ | qayoqqa | Куда́ ты е́дешь? |
| ча́сто | ча́с-то | tez-tez | Я ча́сто е́зжу. |
| ка́ждый день | ка́ж-дый день | har kuni | Е́зжу ка́ждый день. |
Yodlash qoidasi: fe'llarni juft holda yodlang: е́хать/е́здить (transport), идти́/ходи́ть (piyoda). Transport so'zlarini на bilan yodlang: на маши́не, на по́езде. пешко́м — piyoda fe'llari bilan, transport so'zlari — е́хать fe'llari bilan.
7. Dialog
— Приве́т, Ди́ма! Куда́ ты е́дешь? — Salom, Dima! Qayoqqa ketyapsan?
— Приве́т! Я е́ду на вокза́л. За́втра — Salom! Vokzalga ketyapman. Ertaga
пое́ду в Москву́. Moskvaga boraman.
— О, здо́рово! На по́езде и́ли на самолёте? — O, zo'r! Poyezddami yoki samolyotda?
— На по́езде. Я не люблю́ самолёты. — Poyezdda. Men samolyotlarni yoqtirmayman.
— А ты ча́сто е́здишь в Москву́? — Moskvaga tez-tez borasanmi?
— Да, я е́зжу туда́ ка́ждый ме́сяц. Там — Ha, har oy boraman. U yerda
живёт моя́ сестра́. opam yashaydi.
— Поня́тно. А как ты е́здишь на рабо́ту — Tushunarli. Bu yerda ishga qanday
здесь? qatnaysan?
— На метро́. А иногда́ иду́ пешко́м — — Metroda. Ba'zan piyoda boraman —
э́то бли́зко. u yaqin.
— Ла́дно, счастли́вого пути́! — Mayli, oq yo'l!
— Спаси́бо! В суббо́ту пойдём в кино́? — Rahmat! Shanba kuni kinoga boramizmi?
— Дава́й! Позвони́ мне. — Yur! Menga qo'ng'iroq qil.E'tibor bering: е́ду на вокза́л (hozir, bitta yo'nalish е́хать); пое́ду в Москву́ (ertaga, reja пое́хать); е́здишь / е́зжу ка́ждый ме́сяц (takror е́здить); иду́ пешко́м (piyoda идти́); пойдём в кино́ (kelajakda birga, piyoda пойти́). Beshta shakl bir dialogda!
8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar
Uzoq manzilga идти́ ishlatish: Я иду́ в Москву́. Я е́ду в Москву́. Sabab: Moskva uzoq — transport bilan boriladi, demak е́хать. Piyoda faqat yaqin joyga (иду́ в магази́н).
е́здить ni я shaklida noto'g'ri tuslash: Я е́здю на рабо́ту. Я е́зжу на рабо́ту. Sabab: е́здить fe'lida я shaklida д ж: е́зжу (не е́здю). Qolgan shakllarda "д" saqlanadi (е́здишь, е́здит).
Takroriy harakatga е́хать ishlatish: Я е́ду на рабо́ту ка́ждый день. Я е́зжу на рабо́ту ка́ждый день. Sabab: ка́ждый день — takror, demak е́здить (е́зжу). е́ду — faqat "hozir yo'ldaman".
Transport so'zi bilan piyoda fe'lini ishlatish: Я иду́ на маши́не. Я е́ду на маши́не. Sabab: на маши́не — transport, demak е́хать/е́здить. идти́ faqat пешко́м bilan.
пое́хать ni hozirgi zamonda ishlatishga urinish: Сейча́с я пое́ду... ("hozir ketyapman" ma'nosida). Hozir Я е́ду (е́хать). Kelajakda reja Я пое́ду (за́втра, ле́том). Sabab: пое́хать — tugallangan fe'l, hozirgi zamoni yo'q, u kelajakdagi bir martani bildiradi.
"Borib keldim" ma'nosiga е́хал ishlatish: Вчера́ я е́хал в Москву́ (agar qaytgan bo'lsangiz). Вчера́ я е́здил в Москву́. Sabab: е́здил — "bordim va qaytdim" (tashrif tugagan). е́хал — faqat "yo'lda edim" (jarayon).
Mini-mashq (xatolarni to'g'rilang)
Quyidagi gaplarni to'g'rilang:
1. Я иду́ в Москву́ на по́езде.
2. Я е́здю на рабо́ту на метро́.
3. Я е́ду в дере́вню ка́ждое ле́то.
4. Я иду́ на маши́не в аэропо́рт.
5. За́втра я е́ду в кино́. (kelajak reja ma'nosida)(Javoblar 11-bo'limda.)
9. Mashqlar
Mashq 1. е́хать fe'lini to'g'ri shaklga qo'ying:
Я ___ в аэропо́рт. (я)
Ты ___ на маши́не? (ты)
Он ___ в Москву́. (он)
Мы ___ на да́чу. (мы)
Они́ ___ домо́й. (они́)Mashq 2. е́здить fe'lini to'g'ri shaklga qo'ying (я shakliga diqqat!):
Я ___ на рабо́ту на метро́. (я)
Ты ча́сто ___ за грани́цу? (ты)
Она́ ___ в шко́лу на авто́бусе. (она́)
Мы ка́ждый год ___ на мо́ре. (мы)
Они́ ___ к роди́телям. (они́)Mashq 3. идти́/ходи́ть (piyoda) yoki е́хать/е́здить (transport) — to'g'risini tanlang:
1. Я ___ в магази́н. Он ря́дом. (piyoda, hozir)
2. Я ___ в Москву́ на по́езде. (transport, hozir)
3. Я ___ в парк ка́ждый день пешко́м. (piyoda, takror)
4. Я ___ в друго́й го́род ка́ждый ме́сяц. (transport, takror)Mashq 4. пойти́ yoki пое́хать — to'g'ri shaklda qo'ying (kelajak):
1. За́втра я ___ в кино́. (piyoda: я)
2. Ле́том мы ___ в Москву́. (transport: мы)
3. Ве́чером они́ ___ гуля́ть. (piyoda: они́)
4. В суббо́ту она́ ___ на да́чу. (transport: она́)Mashq 5. O'zbekchadan ruschaga o'giring:
1. Har kuni ishga metroda qatnayman.
2. Moskvaga ketyapman. (hozir)
3. Ertaga kinoga boraman. (piyoda, reja)
4. Yozda dengizga boramiz. (transport, reja)
5. Do'konga piyoda ketyapman.Mashq 6. O'tgan zamon: е́хал yoki е́здил — to'g'risini tanlang:
1. Вчера́ я ___ на рабо́ту два часа́ — была́ про́бка. (jarayon)
2. Про́шлым ле́том я ___ в Со́чи. (borib keldim)
3. Она́ ___ к ба́бушке и уже́ верну́лась. (borib keldi)
4. Когда́ я ___ домо́й, я слу́шал му́зыку. (jarayon)Mashq 7. Xatoni toping va to'g'rilang:
1. Я иду́ в Москву́.
2. Я е́здю на метро́.
3. Я е́ду на рабо́ту ка́ждый день.
4. Я иду́ на маши́не.Mashq 8. Savolga to'liq javob bering:
1. Куда́ ты е́дешь? (aeroportga, taksida) ___
2. Как ты е́здишь на рабо́ту? (metroda) ___
3. Куда́ ты пое́дешь ле́том? (Moskvaga) ___
4. Ты ча́сто е́здишь в дере́вню? (ha, har oy) ___Mashq 9. Kichik matn tuzing (kamida 4 gap): o'zingiz haqingizda — ishga/o'qishga qanday qatnaysiz (е́здить/ходи́ть), hozir qayoqqa ketyapsiz (е́хать/идти́), yozda qayoqqa borasiz (пое́хать/пойти́).
10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
- Fe'l tuslash mashqi: Wisar AIdan е́хать va е́здить fe'llarini to'liq tuslashni so'rang. Har bir shaklni ovoz chiqarib ayting, ayniqsa е́зжу (я) shaklini — AI дж almashuvini tekshirsin.
- Piyoda transport: AIga 8 ta manzil bering (магази́н, Москва́, парк, друго́й го́род, рабо́та, дере́вня...). Har biriga идти́ yoki е́хать dan to'g'risini tanlang. AI tanlovingizni ("yaqin/piyoda" yoki "uzoq/transport") izohlab bersin.
- Reja tuzish: AIga kelasi hafta rejangizni yozing — В понеде́льник я пойду́..., в суббо́ту я пое́ду... (пойти́/пое́хать bilan). AI по- prefiksi va kelajak ma'nosi to'g'ri ishlatilganini tekshirsin.
- Rolli o'yin: AI "do'st" bo'lsin, sizdan Куда́ ты е́дешь? Как ты е́здишь на рабо́ту? Куда́ пое́дешь ле́том? deb so'rasin — siz to'g'ri fe'l bilan javob bering.
11. Javoblar kaliti
Mini-mashq (8-bo'lim):
- Я е́ду в Москву́ на по́езде (transport). 2. Я е́зжу на рабо́ту на метро́ (я shakli). 3. Я е́зжу в дере́вню ка́ждое ле́то (takror). 4. Я е́ду на маши́не в аэропо́рт (transport). 5. За́втра я пое́ду в кино́ (kelajak reja). (Eslatma: kinoga odatda piyoda borsangiz — "За́втра я пойду́ в кино́" ham to'g'ri; asosiy tuzatish — hozirgi е́ду o'rniga kelajak shakli.)
Mashq 1: е́ду; е́дешь; е́дет; е́дем; е́дут. Mashq 2: е́зжу; е́здишь; е́здит; е́здим; е́здят. Mashq 3: 1. иду́ (piyoda, hozir); 2. е́ду (transport, hozir); 3. хожу́ (piyoda, takror); 4. е́зжу (transport, takror). Mashq 4: 1. пойду́; 2. пое́дем; 3. пойду́т; 4. пое́дет. Mashq 5: 1. Я ка́ждый день е́зжу на рабо́ту на метро́. 2. Я е́ду в Москву́. 3. За́втра я пойду́ в кино́. 4. Ле́том мы пое́дем на мо́ре. 5. Я иду́ в магази́н пешко́м. Mashq 6: 1. е́хал (jarayon); 2. е́здил (borib keldim); 3. е́здила (borib keldi); 4. е́хал (jarayon). Mashq 7: 1. Я е́ду в Москву́ (uzoq transport). 2. Я е́зжу на метро́ (я: дж). 3. Я е́зжу на рабо́ту ка́ждый день (takror). 4. Я е́ду на маши́не (transport е́хать). Mashq 8: 1. Я е́ду в аэропо́рт на такси́. 2. Я е́зжу на рабо́ту на метро́. 3. Ле́том я пое́ду в Москву́. 4. Да, я е́зжу в дере́вню ка́ждый ме́сяц. Mashq 9: namuna — Я е́зжу на рабо́ту на авто́бусе ка́ждый день. Сейча́с я е́ду домо́й. По́сле рабо́ты я иду́ в магази́н пешко́м. Ле́том я пое́ду в дере́вню к ба́бушке.
12. Xulosa va keyingi dars
- е́хать / е́здить — "transportda bormoq". е́хать — bir yo'nalish, hozir (е́ду, е́дешь, е́дет, е́дем, е́дете, е́дут); е́здить — takror/odat (е́зжу, е́здишь, е́здит, е́здим, е́здите, е́здят). я shaklida д ж: е́зжу!
- Piyoda vs transport: идти́/ходи́ть (piyoda, yaqin) е́хать/е́здить (transport, uzoq). Moskvaga е́ду, не иду́. пешко́м — piyoda fe'llari bilan, на маши́не/на по́езде — е́хать fe'llari bilan.
- по- prefiksi = boshlanish (kelajakda bir marta): пойти́ пойду́ (piyoda), пое́хать пое́ду (transport). За́втра пойду́ в кино́. Ле́том пое́ду в Москву́.
- O'tgan zamon: е́хал — jarayon (yo'lda edim); е́здил — borib keldim (tashrif tugagan). Rodga moslashadi: е́здил/е́здила/е́здили.
- Oltin qoida: avval o'zingizga savol bering — piyodami yoki transportda? bitta yo'nalish yoki takror? hozir yoki kelajakda? — javobga qarab to'g'ri fe'lni tanlang.
Keyingi dars — A2 — 15-dars: Qaytim fe'llar (возвра́тные глаго́лы, -ся / -сь). Endi -ся bilan tugaydigan maxsus fe'llarni o'rganamiz: учи́ться (o'qimoq), одева́ться (kiyinmoq), встреча́ться (uchrashmoq), начина́ться (boshlanmoq). Bu — o'zbek tilidagi o'zlik/qaytim nisbatiga o'xshaydi va rus tilida juda ko'p uchraydi. Bugungi е́здить kabi, ular ham talaffuzda -тся/-ться "tsa" qoidasiga bo'ysunadi.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!