A2 — 4-dars: Jo'nalish kelishigi (да́тельный паде́ж)
A2 — ELEMENTAR · 4-dars
1. Dars nomi va maqsad
Bu darsda siz rus tilidagi jo'nalish kelishigi — да́тельный паде́ж bilan tanishasiz. Bu kelishik asosiy savolga javob beradi: кому́? (kimga?) va чему́? (nimaga?).
O'zbek tilida bu — juda tanish narsa: jo'nalish kelishigi, ya'ni -ga qo'shimchasi. Akamga beraman, onamga yozaman, do'stimga qo'ng'iroq qilaman. Rus tilida ham xuddi shu ma'no bor, faqat qo'shimcha so'z oxiriga qo'shiladi: бра́ту, ма́ме, дру́гу.
Bu darsda beshta muhim ishlatilishni o'rganamiz:
- adresat "kimga" — kimga beraman, yozaman, qo'ng'iroq qilaman: Я пишу́ ма́ме — "Men onamga yozaman".
- мне нра́вится — "menga yoqadi": Мне нра́вится э́тот фильм — "Menga bu film yoqadi".
- impersonal holat — "menga issiq/sovuq/qiyin": Мне хо́лодно — "Menga sovuq".
- yosh — "menga 20 yosh": Мне два́дцать лет — "Men 20 yoshdaman" (A1'dan tanish).
- predloglar к va по — иду́ к врачу́ (shifokorga boryapman), иду́ по у́лице (ko'chadan yuryapman).
Dars oxirida siz kimga nima berayotganingizni, nima yoqishini va nima his qilayotganingizni bemalol ayta olasiz.
2. Avvalgi darsdan takror
- Kelishik (паде́ж) tushunchasi bilan allaqachon tanishmiz: so'z gapdagi vazifasiga qarab oxiri o'zgaradi. Bosh kelishik (имени́тельный) — кто? что? (kim? nima?): брат, ма́ма, окно́.
- A1'da мне нра́вится va мне ну́жно iboralarini uchratgan edingiz: Мне ну́жно рабо́тать — "Menga ishlash kerak". O'shanda мне shakli bilan tanishgan edingiz — bugun bu aynan да́тельный паде́ж ekanini bilib olasiz.
- A1'da yoshni ham ko'rgan edik: Мне два́дцать лет — "Men 20 yoshdaman". Bu ham jo'nalish kelishigi.
Muhim bog'lanish: o'sha tanish мне — bu я olmoshining да́тельный shakli. Bugun тебе́, ему́, ей, нам, вам, им shakllarini ham to'liq o'rganamiz va otlarni ham o'zgartirishni bilib olamiz.
3. Asosiy tushuntirish
3.1. Да́тельный паде́ж nima? (o'zbekcha "-ga" bilan solishtiring)
O'zbek tilida "kimga? nimaga?" degan ma'no -ga / -ka / -qa qo'shimchasi bilan beriladi:
aka aka-GA (akamga beraman)
ona ona-GA (onamga yozaman)
do'st do'st-GA (do'stimga aytaman)Rus tilida ham xuddi shu ma'no bor — faqat qo'shimcha o'zbekchadagidek bir xil emas, u so'zning jinsiga (род) qarab o'zgaradi:
брат бра́т-У (akamga)
ма́ма ма́м-Е (onamga)
друг дру́г-У (do'stimga)Asosiy g'oya: o'zbekcha -ga = ruscha да́тельный паде́ж. Ma'no bir xil, lekin rus tilida qo'shimcha jinsga qarab uch xil (-у/-ю, -е/-и) bo'ladi. Savoli: кому́? (kimga?), чему́? (nimaga?).
3.2. Otlarning да́тельный shakli — jadval
Endi otlarning oxiri qanday o'zgarishini ko'ramiz. Jinsga qarab uchta guruh:
| Род (jins) | Bosh kelishik | Qo'shimcha | Да́тельный | O'zbekcha |
|---|---|---|---|---|
| мужско́й (m) | брат | -у | бра́ту | akaga |
| мужско́й (m, -й/-ь) | учи́тель | -ю | учи́телю | o'qituvchiga |
| же́нский (f, -а) | ма́ма | -е | ма́ме | onaga |
| же́нский (f, -я) | Ка́тя | -е | Ка́те | Katyaga |
| же́нский (f, -ь) | мать | -и | ма́тери | onaga |
| сре́дний (n, -о) | окно́ | -у | окну́ | derazaga |
| сре́дний (n, -е) | мо́ре | -ю | мо́рю | dengizga |
ROD QO'SHIMCHA
мужско́й (m) -у (undoshdan keyin) / -ю (-й, -ь dan keyin)
же́нский (f) -е (-а, -я dan) / -и (-ь dan)
сре́дний (n) -у (-о dan) / -ю (-е dan)Qadamba-qadam misollar:
брат (m, undosh) бра́ту даю́ бра́ту (akamga beraman)
друг (m, undosh) дру́гу звоню́ дру́гу (do'stimga qo'ng'iroq qilaman)
учи́тель (m, -ь) учи́телю пишу́ учи́телю (o'qituvchimga yozaman)
ма́ма (f, -а) ма́ме помога́ю ма́ме (onamga yordam beraman)
сестра́ (f, -а) сестре́ говорю́ сестре́ (opamga aytaman)
Ка́тя (f, -я) Ка́те дарю́ Ка́те (Katyaga sovg'a qilaman)
окно́ (n, -о) окну́ иду́ к окну́ (derazaga tomon boraman)Muhim istisno: ayol jinsining -ия bilan tugagani (Мари́я, Росси́я) va -ь bilan tugagani (мать, дочь, тетра́дь) -и oladi: Мари́я Мари́и, мать ма́тери, тетра́дь тетра́ди. Bu — keyinroq chuqurroq bo'ladi, hozircha eng ko'p ishlatiladigan shakllarni yodlang.
3.3. Shaxs olmoshlari да́тельный kelishikda — ENG MUHIM
Kundalik nutqda otdan ko'ra olmoshlar ko'proq ishlatiladi ("menga", "senga", "unga"). Ularni yod olish shart — chunki ular tez-tez uchraydi va shakli o'zgacha:
| Bosh kelishik | Да́тельный | Urg'u | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| я | мне | мне | menga |
| ты | тебе́ | те-бе́ | senga |
| он / оно́ | ему́ | е-му́ | unga (erkak/narsa) |
| она́ | ей | ей | unga (ayol) |
| мы | нам | нам | bizga |
| вы | вам | вам | sizga |
| они́ | им | им | ularga |
я мне Мне нра́вится. (Menga yoqadi.)
ты тебе́ Тебе́ помога́ю. (Senga yordam beraman.)
он ему́ Ему́ звоню́. (Unga qo'ng'iroq qilaman.)
она́ ей Ей пишу́. (Unga yozaman.)
мы нам Нам ну́жно идти́. (Bizga borish kerak.)
вы вам Вам говорю́. (Sizga aytaman.)
они́ им Им даю́ кни́гу. (Ularga kitob beraman.)Diqqat: "unga" — ikki xil! Erkak/narsa uchun ему́, ayol uchun ей. O'zbekchada ikkovi ham "unga", shuning uchun bu farqni yodda tuting.
3.4. Ishlatilishi (1): adresat — "kimga" (даю́, пишу́, звоню́)
Bu kelishikning eng asosiy vazifasi — harakat kimga qaratilganini ko'rsatish. Quyidagi fe'llar doim кому́? (kimga?) so'raydi:
| Fe'l | Ma'no | Misol | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| дать / дава́ть | bermoq | Я даю́ бра́ту кни́гу. | Akamga kitob beraman. |
| писа́ть | yozmoq | Я пишу́ ма́ме. | Onamga yozaman. |
| звони́ть | qo'ng'iroq qilmoq | Я звоню́ дру́гу. | Do'stimga qo'ng'iroq qilaman. |
| помога́ть | yordam bermoq | Я помога́ю сестре́. | Opamga yordam beraman. |
| говори́ть | gapirmoq, aytmoq | Я говорю́ вам пра́вду. | Sizga haqiqatni aytaman. |
| дари́ть | sovg'a qilmoq | Я дарю́ Ка́те цветы́. | Katyaga gul sovg'a qilaman. |
Muhim: o'zbekcha "onamga yozaman" desangiz, "onam" — bu jo'nalish kelishigida (-ga). Rus tilida ham xuddi shunday: ма́ме (не ма́ма!). Fe'l harakat kimga qaratilganini да́тельный bilan ko'rsatadi.
Naqsh:
KIM (я, ты...) + FE'L (даю́, пишу́...) + KIMGA (да́тельный) + NIMANI
Я + пишу́ + бра́ту + письмо́.
(Men) (yozaman) (akamga) (xat)
Men akamga xat yozaman.3.5. Ishlatilishi (2): нра́виться — "menga yoqadi"
Bu — darsning eng nozik qismi. O'zbekcha "menga bu film yoqadi" jumlasida "men" — jo'nalish kelishigida. Rus tilida ham aynan shunday, lekin bu o'zbeklar uchun juda chalkash bo'ladi, chunki gap tuzilishi teskari ko'rinadi.
Qoida: нра́виться fe'lida yoqtirayotgan odam — да́тельный kelishikda (мне, тебе́...), yoqqan narsa esa — bosh kelishikda (имени́тельный). Ya'ni:
KIMGA (да́тельный) + нра́вится / нра́вятся + NIMA (bosh kelishik)
Мне + нра́вится + э́тот фильм.
(Menga) (yoqadi) (bu film)
Menga bu film yoqadi.Eng muhim nozik nuqta — fe'l OBYEKTGA moslashadi:
- Agar yoqqan narsa bitta bo'lsa нра́вится:
Мне нра́вится э́тот фильм. Menga bu film yoqadi. (фильм — birlik)
Мне нра́вится ру́сский язы́к. Menga rus tili yoqadi. (язы́к — birlik)- Agar yoqqan narsa ko'p bo'lsa нра́вятся:
Мне нра́вятся э́ти кни́ги. Menga bu kitoblar yoqadi. (кни́ги — ko'plik)
Мне нра́вятся ру́сские пе́сни. Menga rus qo'shiqlari yoqadi. (пе́сни — ko'plik)DIQQAT — eng katta yanglishuv: o'zbek o'quvchi "men yoqtiraman" deb я ni bosh kelishikda ishlatishga urinadi: Я нра́влюсь э́тот фильм. Bu noto'g'ri (aslida я нра́влюсь — "men (kimgadir) yoqaman" degani!). To'g'risi: Мне нра́вится э́тот фильм — so'zma-so'z "menga bu film yoqadi". Yoqtirayotgan odam doim да́тельный kelishikda (мне), fe'l esa narsaga moslashadi.
Yana bir shakl — biror ish qilish yoqsa, keyin infinitiv keladi (fe'l doim нра́вится):
Мне нра́вится чита́ть. Menga o'qish yoqadi.
Ей нра́вится гуля́ть. Unga sayr qilish yoqadi.
Нам нра́вится путеше́ствовать. Bizga sayohat qilish yoqadi.3.6. Ishlatilishi (3): impersonal holat — "мне хо́лодно"
Да́тельный his-tuyg'u va holatni bildirishda ham ishlatiladi. O'zbekcha "menga sovuq", "menga qiyin" — bu ham -ga bilan. Rus tilida ega yo'q, faqat да́тельный + holat so'zi:
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha |
|---|---|---|
| Мне хо́лодно. | хо́-лод-но | Menga sovuq. |
| Мне жа́рко. | жа́р-ко | Menga issiq. |
| Мне гру́стно. | гру́с-но | Men xafaman / g'amginman. |
| Мне ве́село. | ве́-се-ло | Men xursandman. |
| Мне тру́дно. | тру́д-но | Menga qiyin. |
| Мне интере́сно. | ин-те-ре́с-но | Menga qiziq. |
| Ему́ пло́хо. | пло́-хо | U o'zini yomon his qilyapti. |
Мне хо́лодно. Menga sovuq. (мне — да́тельный, ega YO'Q)
Тебе́ тру́дно? Senga qiyinmi?
Ей ве́село. U xursand.
Нам интере́сно. Bizga qiziq.Muhim: bu yerda ham я emas, мне. Я хо́лодно — noto'g'ri. Мне хо́лодно — to'g'ri. His-holat egasi doim да́тельный kelishikda.
3.7. Ishlatilishi (4): yosh — "мне 20 лет" (A1 eslatma)
Yoshni aytishda ham да́тельный ishlatiladi — buni A1'da ko'rgan edingiz, endi nega shunday ekanini tushunasiz. So'zma-so'z: "menga 20 yil":
Мне два́дцать лет. Men 20 yoshdaman. (мне — да́тельный)
Тебе́ ско́лько лет? Sen necha yoshdasan?
Ему́ три́дцать лет. U 30 yoshda.
Ей два́дцать пять лет. U 25 yoshda.Eslatma: yosh so'ralganda "Ско́лько тебе́ лет?" (senga necha yosh?) deyiladi — bu yerda ham тебе́ (да́тельный). Javob ham да́тельный bilan: Мне...
3.8. Ishlatilishi (5): predloglar к va по
Да́тельный ikkita muhim predlog bilan keladi: к va по. Ular ham otni да́тельныйга o'tkazadi.
к (ко) — "tomon", "-ga qarab", "oldiga" (kimgadir/nimagadir yaqinlashish):
Я иду́ к врачу́. Men shifokorga (oldiga) boryapman.
Приходи́ ко мне. Menikiga kel. (mening oldimga)
Он идёт к две́ри. U eshikka tomon ketyapti.
Мы е́дем к ба́бушке. Biz buvimnikiga boryapmiz."к" — bu odam yoki joyga tomon harakatni bildiradi. к врачу́ — "shifokor oldiga" (uning kabinetiga). "ко" shakli faqat qulaylik uchun ba'zi so'zlar oldida: ко мне (menga tomon).
по — "bo'ylab", "orqali", "-dan" (ko'p ma'noli, tez-tez uchraydi):
Я иду́ по у́лице. Men ko'chadan (bo'ylab) yuryapman.
Мы говори́м по телефо́ну. Biz telefonda gaplashyapmiz.
Он лю́бит гуля́ть по па́рку. U parkda sayr qilishni yaxshi ko'radi.
Уро́к по ру́сскому языку́. Rus tili darsi. (rus tili bo'yicha dars)по — juda ko'p ma'noli: "yuzasi bo'ylab" (по у́лице — ko'cha bo'ylab), "vosita orqali" (по телефо́ну — telefon orqali), "mavzu bo'yicha" (по ру́сскому — rus tili bo'yicha). Barcha holatda ot да́тельный kelishikda.
3.9. Hammasini bir joyda — umumiy jadval
| Ishlatilishi | Namuna | O'zbekcha |
|---|---|---|
| adresat (kimga) | Я пишу́ ма́ме. | Onamga yozaman. |
| нра́виться (yoqadi) | Мне нра́вится фильм. | Menga film yoqadi. |
| impersonal (holat) | Мне хо́лодно. | Menga sovuq. |
| yosh | Мне 20 лет. | Men 20 yoshdaman. |
| predlog к (tomon) | Иду́ к врачу́. | Shifokorga boryapman. |
| predlog по (bo'ylab) | Иду́ по у́лице. | Ko'chadan yuryapman. |
4. Misollar
Adresat — "kimga" (даю́, пишу́, звоню́, помога́ю):
Я даю́ бра́ту кни́гу. Akamga kitob beraman.
Ма́ма пи́шет письмо́ до́чери. Onam qiziga xat yozadi.
Я звоню́ дру́гу ка́ждый день. Har kuni do'stimga qo'ng'iroq qilaman.
Он помога́ет учи́телю. U o'qituvchiga yordam beradi.
Мы говори́м ба́бушке пра́вду. Buvimga haqiqatni aytamiz.
Я дарю́ ма́ме цветы́. Onamga gul sovg'a qilaman.нра́виться — "yoqadi" (fe'l obyektga moslashadi):
Мне нра́вится э́тот го́род. Menga bu shahar yoqadi. (birlik нра́вится)
Тебе́ нра́вится ру́сский язы́к? Senga rus tili yoqadimi? (birlik)
Ей нра́вятся э́ти цветы́. Unga bu gullar yoqadi. (ko'plik нра́вятся)
Нам нра́вятся ру́сские фи́льмы. Bizga rus filmlari yoqadi. (ko'plik)
Им нра́вится путеше́ствовать. Ularga sayohat qilish yoqadi. (infinitiv нра́вится)impersonal holat:
Мне хо́лодно, закро́й окно́. Menga sovuq, derazani yop.
Ей гру́стно сего́дня. U bugun g'amgin.
Нам ве́село на пра́зднике. Bayramda biz xursandmiz.
Тебе́ не тру́дно? Senga qiyin emasmi?yosh:
Ско́лько тебе́ лет? — Мне два́дцать лет. Sen necha yoshdasan? — 20 yoshdaman.
Ему́ три́дцать два го́да. U 32 yoshda.
Мое́й ма́ме пятьдеся́т лет. Onam 50 yoshda.predloglar к / по:
Я иду́ к врачу́. Shifokorga boryapman.
Приходи́те к нам в го́сти. Biznikiga mehmonga keling.
Мы гуля́ем по го́роду. Shahar bo'ylab sayr qilyapmiz.
Я говорю́ с ма́мой по телефо́ну. Onam bilan telefonda gaplashyapman.5. Talaffuz bo'limi
- бра́ту /BRA-tu/ — urg'u birinchi bo'g'inda, "о" yo'q, oxiri aniq "-tu".
- ма́ме /MA-mye/ — urg'u birinchi bo'g'inda; oxiridagi "-е" "ye" bo'lib yumshoq o'qiladi: "ma-mye".
- мне /mnye/ — "м" va "н" birga, keyin yumshoq "е": "mnye". Bir bo'g'in.
- тебе́ /ti-BYE/ — urg'usiz "е" birinchi bo'g'inda "i" bo'lib eshitiladi: "ti-bye", urg'u oxirda.
- ему́ /yi-MU/ — boshidagi "е" "yi" bo'lib o'qiladi, urg'u oxirda: "yi-mu".
- нра́вится /NRA-vit-sa/ — urg'u birinchi bo'g'inda; oxiridagi "-тся" "tsa" bo'lib o'qiladi (bu — qat'iy qoida: -ться/-тся doim "tsa").
- к врачу́ /k vra-CHU/ — "к" oldingi so'zga qo'shilib jarangsiz, "врачу́" urg'usi oxirda: "k vra-chu".
- по телефо́ну /pa ti-li-FO-nu/ — "по" urg'usiz "pa"; urg'u "фо" bo'g'inida.
Muhim qoida: -тся / -ться har doim "-tsa" bo'lib o'qiladi, "-tsya" emas. Shuning uchun нра́вится — "NRAvitsa", нра́вятся — "NRAvyatsa". Bu — juda ko'p uchraydigan qoida, yodda tuting.
Topshiriq: olmoshlarni ovoz chiqarib tuslang: мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им. Keyin uchta gapni ayting: Мне нра́вится. Тебе́ хо́лодно. Ему́ два́дцать лет. Urg'uga e'tibor bering.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| кому́ | ко-му́ | kimga | Кому́ ты пи́шешь? |
| мне | мне | menga | Мне нра́вится. |
| тебе́ | те-бе́ | senga | Тебе́ хо́лодно? |
| ему́ | е-му́ | unga (erkak) | Ему́ 20 лет. |
| ей | ей | unga (ayol) | Я звоню́ ей. |
| нам | нам | bizga | Нам ве́село. |
| вам | вам | sizga | Я говорю́ вам. |
| им | им | ularga | Им нра́вится. |
| нра́виться | нра́-вить-ся | yoqmoq | Мне нра́вится фильм. |
| дать / дава́ть | дать | bermoq | Я даю́ бра́ту кни́гу. |
| писа́ть | пи-са́ть | yozmoq | Я пишу́ ма́ме. |
| звони́ть | зво-ни́ть | qo'ng'iroq qilmoq | Я звоню́ дру́гу. |
| помога́ть | по-мо-га́ть | yordam bermoq | Я помога́ю сестре́. |
| дари́ть | да-ри́ть | sovg'a qilmoq | Я дарю́ Ка́те цветы́. |
| к (ко) | к | -ga tomon | Иду́ к врачу́. |
| по | по | bo'ylab, orqali | Иду́ по у́лице. |
| хо́лодно | хо́-лод-но | sovuq | Мне хо́лодно. |
| жа́рко | жа́р-ко | issiq | Мне жа́рко. |
| гру́стно | гру́с-но | g'amgin, xafa | Ей гру́стно. |
| тру́дно | тру́д-но | qiyin | Мне тру́дно. |
| врач | врач | shifokor | Иду́ к врачу́. |
| у́лица | у́-ли-ца | ko'cha | Иду́ по у́лице. |
Yodlash qoidasi: olmoshlarni (мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им) butun qator sifatida yodlang — ular kundalik nutqda eng ko'p ishlatiladi.
7. Dialog
— Приве́т, А́ня! Что ты де́лаешь? — Salom, Anya! Nima qilyapsan?
— Пишу́ письмо́ ма́ме. У неё день рожде́ния. — Onamga xat yozyapman. Uning tug'ilgan kuni.
— Здо́рово! А что ты ей да́ришь? — Zo'r! Unga nima sovg'a qilyapsan?
— Дарю́ ей кни́гу. Ей нра́вятся рома́ны. — Unga kitob sovg'a qilaman. Unga romanlar yoqadi.
— А ско́лько ей лет? — U necha yoshda?
— Ей пятьдеся́т лет за́втра. — Ertaga 50 yoshga to'ladi.
— Переда́й ей приве́т! Кста́ти, мне ну́жно — Unga salom ayt! Aytgancha, menga
идти́ к врачу́. shifokorga borish kerak.
— Что случи́лось? Тебе́ пло́хо? — Nima bo'ldi? O'zingni yomon his qilyapsanmi?
— Немно́го. Мне хо́лодно весь день. — Bir oz. Kun bo'yi menga sovuq.
— Тогда́ иди́. Позвони́ мне пото́м! — Unda bor. Keyin menga qo'ng'iroq qil!E'tibor bering: ма́ме (onaga), ей (unga), к врачу́ (shifokorga tomon), мне (menga) — hammasi да́тельный. Ей нра́вятся рома́ны — obyekt ko'plik (рома́ны), shuning uchun нра́вятся.
8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar
нра́виться bilan "men"ni bosh kelishikda ishlatish: Я нра́вится э́тот фильм. Мне нра́вится э́тот фильм. Sabab: yoqtirayotgan odam да́тельный kelishikda (мне), yoqqan narsa esa bosh kelishikda. So'zma-so'z: "menga bu film yoqadi".
нра́вится / нра́вятсяni obyektga moslashtirmaslik: Мне нра́вится э́ти кни́ги. Мне нра́вятся э́ти кни́ги. Sabab: obyekt ko'plik (кни́ги), shuning uchun fe'l ham ko'plik — нра́вятся.
Impersonal holatda я ishlatish: Я хо́лодно, Я тру́дно. Мне хо́лодно, Мне тру́дно. Sabab: his-holat egasi doim да́тельный kelishikda (мне), ega bo'lmaydi.
Fe'ldan keyin otni bosh kelishikda qoldirish: Я звоню́ друг, Я пишу́ ма́ма. Я звоню́ дру́гу, Я пишу́ ма́ме. Sabab: "kimga" да́тельный bilan beriladi: друг дру́гу, ма́ма ма́ме.
"unga"ni chalkashtirish: ayolga ему́, erkakka ей deyish. Erkak/narsa ему́, ayol ей. Sabab: o'zbekchada ikkovi "unga", lekin rus tilida jinsga qarab farqlanadi.
Yoshni bosh kelishik bilan aytish: Я два́дцать лет. Мне два́дцать лет. Sabab: yosh да́тельный bilan beriladi — so'zma-so'z "menga 20 yil".
Mini-mashq: quyidagi gaplarni to'g'rilang:
1) Я нра́вится ру́сский язы́к.
2) Мне нра́вится э́ти пе́сни.
3) Я хо́лодно.
4) Я пишу́ ма́ма.
5) Я два́дцать пять лет.9. Mashqlar
Mashq 1. Otni да́тельный shakliga o'tkazing:
брат ___ (akaga)
ма́ма ___ (onaga)
друг ___ (do'stga)
сестра́ ___ (opaga)
учи́тель ___ (o'qituvchiga)Mashq 2. To'g'ri olmoshni qo'ying (мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им):
___ нра́вится фильм. (menga)
___ хо́лодно. (senga)
___ два́дцать лет. (unga — erkak)
Я звоню́ ___. (unga — ayol)
___ ну́жно идти́. (bizga)Mashq 3. нра́вится yoki нра́вятся — obyektga qarab tanlang:
Мне ___ э́тот го́род. (го́род — birlik)
Ей ___ э́ти цветы́. (цветы́ — ko'plik)
Нам ___ ру́сская му́зыка. (му́зыка — birlik)
Им ___ ру́сские фи́льмы. (фи́льмы — ko'plik)
Тебе́ ___ чита́ть? (infinitiv)Mashq 4. к yoki по — ma'noga qarab tanlang:
Я иду́ ___ врачу́. (shifokorga tomon)
Мы гуля́ем ___ па́рку. (park bo'ylab)
Он звони́т ___ телефо́ну. (telefon orqali)
Приходи́ ___ мне в го́сти. (menga tomon)Mashq 5. O'zbekchadan ruschaga tarjima qiling:
1) Onamga xat yozaman.
2) Menga bu shahar yoqadi.
3) Senga sovuq emasmi?
4) U 30 yoshda. (erkak)
5) Shifokorga boryapman.Mashq 6. Xatoni toping va to'g'rilang:
1) Я нра́вится э́тот го́род.
2) Мне нра́вятся ру́сский язы́к.
3) Я жа́рко.
4) Я помога́ю ма́ма.
5) Я три́дцать лет.Mashq 7. Savolga да́тельный bilan javob bering:
— Кому́ ты пи́шешь? (onamga) ___
— Ско́лько тебе́ лет? (20) ___
— Тебе́ нра́вится Москва́? (ha, yoqadi) ___
— К кому́ ты идёшь? (shifokorga) ___10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
- Kelishik mashqi: Wisar AIdan sizga 10 ta ot berishni so'rang (брат, ма́ма, друг...); har birini да́тельныйга o'tkazing (бра́ту, ма́ме, дру́гу). AI xatolaringizni tushuntirsin.
- "Menga yoqadi": 5 ta gap tuzing — nima sizga yoqadi (Мне нра́вится... / Мне нра́вятся...). Birlik va ko'plik obyektlarni aralashtiring, keyin AIdan нра́вится/нра́вятся to'g'ri tanlanganini tekshirishni so'rang.
- Rolli o'yin: AI "do'st" bo'lsin. Undan yoshini, nima yoqishini, hozir o'zini qanday his qilayotganini so'rang (Ско́лько тебе́ лет? Что тебе́ нра́вится? Тебе́ хо́лодно?). Barcha savol-javobni да́тельный bilan tuzing.
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: бра́ту; ма́ме; дру́гу; сестре́; учи́телю. Mashq 2: Мне нра́вится; Тебе́ хо́лодно; Ему́ два́дцать лет; Я звоню́ ей; Нам ну́жно идти́. Mashq 3: нра́вится (birlik); нра́вятся (ko'plik); нра́вится (birlik); нра́вятся (ko'plik); нра́вится (infinitiv). Mashq 4: к врачу́; по па́рку; по телефо́ну; ко мне. Mashq 5: 1) Я пишу́ письмо́ ма́ме. 2) Мне нра́вится э́тот го́род. 3) Тебе́ не хо́лодно? 4) Ему́ три́дцать лет. 5) Я иду́ к врачу́. Mashq 6: 1) Мне нра́вится э́тот го́род (да́тельный + нра́вится). 2) Мне нра́вится ру́сский язы́к (birlik нра́вится). 3) Мне жа́рко (да́тельный). 4) Я помога́ю ма́ме (да́тельный). 5) Мне три́дцать лет (да́тельный). Mashq 7: — Я пишу́ ма́ме. — Мне два́дцать лет. — Да, мне нра́вится Москва́. — Я иду́ к врачу́.
Mini-mashq (8-bo'lim) javoblari: 1) Мне нра́вится ру́сский язы́к. 2) Мне нра́вятся э́ти пе́сни. 3) Мне хо́лодно. 4) Я пишу́ ма́ме. 5) Мне два́дцать пять лет.
12. Xulosa va keyingi dars
- Да́тельный паде́ж — o'zbekcha jo'nalish kelishigi (-ga). Savoli: кому́? (kimga?), чему́? (nimaga?).
- Ot qo'shimchalari: мужско́й (m) -у/-ю (бра́ту, учи́телю); же́нский (f) -е/-и (ма́ме, ма́тери); сре́дний (n) -у/-ю (окну́, мо́рю).
- Olmoshlar (yod oling): мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им.
- Beshta ishlatilishi: (1) adresat — пишу́ ма́ме; (2) нра́виться — Мне нра́вится... (obyekt bosh kelishikda, fe'l obyektga moslashadi: нра́вится/нра́вятся); (3) impersonal — Мне хо́лодно; (4) yosh — Мне 20 лет; (5) predloglar к (иду́ к врачу́) va по (иду́ по у́лице).
- Oltin qoida: "menga yoqadi", "menga sovuq", "menga 20 yosh" — bularda doim мне (я emas!).
Keyingi dars — A2 — 5-dars: Vosita kelishigi (твори́тельный паде́ж). Endi "kim bilan?", "nima bilan?" degan ma'noni o'rganamiz — с дру́гом (do'st bilan), ру́чкой (ruchka bilan), я рабо́таю инжене́ром (muhandis bo'lib ishlayman). Bu да́тельный kabi yana bir muhim kelishik.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!