A2 — 28-dars: Funksional — taklif qilish, rozilik/rad, kechirim so'rash
A2 — ELEMENTAR · 28-dars
1. Dars nomi va maqsad
Grammatikani bilish — bu tilning yarmi. Ikkinchi yarmi — funksional nutq, ya'ni til bilan nima qilishni bilish: taklif qilish, rozi bo'lish yoki muloyim rad etish, kechirim so'rash, minnatdorlik bildirish. Aynan shu iboralar odamlar bilan iliq, madaniyatli muloqot qurishning kalitidir. Grammatika xatosiz gapirib, lekin bu iboralarni bilmasangiz, nutqingiz "quruq" va ba'zan qo'pol eshitiladi. Aksincha, bir nechta tayyor iborani to'g'ri ishlatgan odam darrov "o'z odami"dek qabul qilinadi.
Bu darsda siz to'rtta muloqot vazifasini o'rganasiz. Birinchisi — taklif qilish (Дава́й пойдём в кино́ — Yur, kinoga boramiz; Не хоти́те ли ко́фе? — Kofe xohlamaysizmi?). Ikkinchisi — rozilik bildirish (С удово́льствием! — Mamnuniyat bilan!; Отли́чная иде́я! — Zo'r fikr!; Договори́лись — Kelishdik). Uchinchisi — muloyim rad etish (К сожале́нию, не могу́ — Afsuski, qila olmayman; В друго́й раз — Boshqa safar). To'rtinchisi — kechirim so'rash va unga javob (Извини́те — Kechirasiz; Ничего́ стра́шного — Hechqisi yo'q), hamda minnatdorlik (Спаси́бо большо́е — Katta rahmat; Не́ за что — Arzimaydi).
Eng muhim g'oyani darsning boshida aytib qo'yaman: bu iboralarning ko'pchiligi — tayyor bloklar. Ularni grammatik jihatdan bo'lakma-bo'lak tahlil qilishning hojati yo'q; ularni butunligicha yodlab, kerakli vaziyatda avtomatik ishlatasiz. С удово́льствием ("mamnuniyat bilan") — bu vosita kelishigidagi bir so'z, lekin siz uni "rozilik iborasi" sifatida yaxlit eslaysiz. Xuddi o'zbekchada "arzimaydi", "hechqisi yo'q" iboralarini bo'lakma-bo'lak o'ylamay ishlatganingizdek.
Yana bir tayanch nuqta — ты/Вы registri. Har bir vazifada ikki xil ohang bor: yaqin odamga (ты — norasmiy) va notanish yoki hurmatli odamga (Вы — rasmiy). Masalan, taklif: Дава́й! (senga) va Дава́йте! (sizga). Buni chalkashtirsangiz, ohang noto'g'ri chiqadi. Shu bois har bir iborani ikki registrda ko'rsatamiz.
2. Avvalgi darslardan takror
Bu dars bir nechta oldingi mavzuga tayanadi — ularni qisqa eslab olaylik:
- Muloyim istak — хоте́л(а) бы (23-dars): keskin хочу́ o'rniga muloyim хоте́л бы / хоте́ла бы ("xohlardim"). Bugun bu shakl taklif va rozilikda yana ishlaydi: Я хоте́л бы пригласи́ть вас... (Sizni taklif qilmoqchi edim...).
- Buyruq mayli — дава́й / дава́йте (A1): "yur / kel(ing), qani" ma'nosidagi undash. Taklifning eng ko'p ishlatiladigan boshlanmasi: Дава́й пойдём! (Yur, boramiz!).
- Kelasi zamon (9-dars): taklifda ko'pincha tugallangan fe'lning kelasi shakli keladi — пойдём (boramiz), посмо́трим (ko'ramiz), встре́тимся (uchrashamiz).
- Vosita kelishigi (5-dars): с удово́льствием ("mamnuniyat bilan") — удово́льствие so'zining vosita kelishigi. Yaxlit ibora sifatida yodlaymiz.
Muhim bog'lanish: bugungi iboralar yangi grammatika kiritmaydi — ular siz bilgan shakllardan quriladi. Sizning vazifangiz — bu tayyor bloklarni to'g'ri vaziyatga va to'g'ri registrga (ты/Вы) qo'yishni mashq qilish. Grammatika emas, muloqot ohangi — bugungi asosiy diqqat markazi.
3. Asosiy tushuntirish
3.1. TAKLIF QILISH — norasmiy (ты)
Yaqin odam — do'st, tengdosh, oila a'zosiga taklif qilishning bir necha tabiiy yo'li bor:
Дава́й пойдём в кино́! — Yur, kinoga boramiz!
Пойдём гуля́ть! — Sayrga chiqamiz(mi)!
Хо́чешь ко́фе? — Kofe xohlaysanmi?
Не хо́чешь пойти́ в парк? — Parkka borishni xohlamaysanmi?
Мо́жет, посмо́трим фильм? — Balki film ko'ramizmi?To'rtta asosiy naqsh:
- Дава́й + [tugallangan fe'l kelasi zamonda]: Дава́й встре́тимся (Uchrashaylik), Дава́й пойдём (Boraylik). Eng ko'p ishlatiladigan, iliq shakl.
- [fe'l kelasi zamonda] o'zi: Пойдём! (Yuring/ketdik), Посмо́трим! (Ko'ramiz). Дава́й ni tushirib ham ishlatiladi.
- Хо́чешь + [narsa / noaniq fe'l]? Хо́чешь чай? (Choy xohlaysanmi?), Хо́чешь потанцева́ть? (Raqsga tushishni xohlaysanmi?).
- Не хо́чешь + [noaniq fe'l]? — inkorli savol, o'zbekchaning "...maysanmi?" ohangida, yanada iliqroq va muloyimroq eshitiladi: Не хо́чешь пойти́ с на́ми? (Biz bilan borishni xohlamaysanmi?).
Nozik nuqta: inkorli Не хо́чешь...? rus tilida muloyimroq va bosiqroq taklif — u odamga "yo'q" deyish uchun erkinlik qoldiradi. O'zbekchada ham "chiqmaysanmi?", "kelmaysanmi?" degan taklif "chiqasanmi?" dan yumshoqroq — aynan shu tuyg'u.
3.2. TAKLIF QILISH — rasmiy (Вы)
Notanish, katta yoshli yoki hurmatli odamga, shuningdek ish muhitida — rasmiy shakl kerak:
Не хоти́те ли ко́фе? — Kofe xohlamaysizmi?
Я хоте́л бы пригласи́ть вас... — Sizni taklif qilmoqchi edim...
Дава́йте пойдём вме́сте. — Keling, birga boramiz.
Приходи́те к нам в го́сти. — Biznikiga mehmonga keling.
Не хоти́те ли поу́жинать вме́сте? — Birga kechki ovqat qilishni xohlamaysizmi?- Дава́йте (не дава́й) — Вы ga mos "keling, qani": Дава́йте встре́тимся за́втра (Keling, ertaga uchrashamiz).
- Не хоти́те ли...? — juda muloyim, biroz rasmiy taklif ohangi. ли zarrasi ohangni "yumshatadi": Не хоти́те ли ча́ю? (Choy xohlamaysizmi?).
- Я хоте́л(а) бы пригласи́ть вас... — rasmiy taklifning eng odobli shakli (23-darsdagi хоте́л бы aynan shu yerda ishlaydi): Я хоте́л бы пригласи́ть вас на день рожде́ния (Sizni tug'ilgan kunga taklif qilmoqchi edim).
- Приходи́те (buyruq, Вы) — iliq, ochiq taklif: Приходи́те в го́сти! (Mehmonga keling!).
Registr eslatmasi: дава́й дава́йте, приходи́ приходи́те, хо́чешь хоти́те — bularning hammasi ты Вы o'zgarishi. Notanish odamga ты shaklidagi taklif (Дава́й!, Хо́чешь?) — juda erta yaqinlik, ba'zan qo'pol tuyuladi. Shubhalansangiz — doim Вы.
3.3. ROZILIK BILDIRISH
Taklifni qabul qilishning iliq, tabiiy shakllari (ko'pi ты va Вы uchun bir xil):
С удово́льствием! — Mamnuniyat bilan! (eng ko'p ishlatiladigan)
С ра́достью! — Bajonidil! / Xursandchilik bilan!
Отли́чная иде́я! — Zo'r fikr!
Хорошо́, дава́й! — Yaxshi, mayli! (ты)
Хорошо́, дава́йте. — Yaxshi, kelishing. (Вы)
Договори́лись! — Kelishdik!
Коне́чно! — Albatta!
С удово́льствием, спаси́бо! — Mamnuniyat bilan, rahmat!- С удово́льствием! — universal, eng ko'p ishlatiladigan rozilik. Har qanday registrda mos: taklifga ham, iltimosga ham. Yaxlit yodlang.
- Отли́чная иде́я! / Прекра́сная иде́я! — taklifni maqtab qabul qilish: "Zo'r fikr!".
- Договори́лись — "kelishdik", reja tuzilganda yakuniy "muhr": — За́втра в семь? — Договори́лись!
- Хорошо́, дава́й(те) — oddiy, iliq rozilik: "yaxshi, mayli".
- Коне́чно / Коне́чно, да — "albatta", ishonchli rozilik.
Talaffuz ogohlantirishi: Коне́чно — "-чн-" bu yerda [шн] o'qiladi: [ka-NYE-shna], "kanyechna" emas! Bu — rus tilining bir necha "istisno" so'zidan biri.
3.4. MULOYIM RAD ETISH
Rad etish — eng nozik funksiya. Rus tilida ham, o'zbekchada ham to'g'ridan-to'g'ri "yo'q" deyish qo'pol. Shuning uchun rad etish doim yumshatiladi: avval afsus bildiriladi, keyin sabab yoki muqobil taklif qo'yiladi:
К сожале́нию, не могу́. — Afsuski, qila olmayman.
Спаси́бо, но я за́нят. — Rahmat, lekin bandman. (erkak)
Спаси́бо, но я занята́. — Rahmat, lekin bandman. (ayol)
В друго́й раз, хорошо́? — Boshqa safar, maylimi?
Мо́жет быть, по́зже. — Balki, keyinroq.
К сожале́нию, у меня́ дела́. — Afsuski, ishlarim bor.
Извини́, сего́дня не полу́чится. — Kechir, bugun bo'lmaydi.Muloyim rad etishning oltin qoidasi — uch qism:
- Yumshatuvchi kirish: Спаси́бо (rahmat) yoki К сожале́нию (afsuski).
- Rad javobi: не могу́ (qila olmayman), я за́нят(а) (bandman).
- Muqobil / eshik ochiq: В друго́й раз (boshqa safar), Мо́жет быть, по́зже (balki keyinroq).
Masalan: Спаси́бо большо́е, но сего́дня я за́нят. Мо́жет быть, в друго́й раз? — Katta rahmat, lekin bugun bandman. Balki boshqa safar?
Madaniy eslatma: rus tilida quruq Нет ("Yo'q") taklifga javob sifatida juda qo'pol. Doim К сожале́нию yoki Спаси́бо, но... bilan yumshating. Bu o'zbek odobiga juda mos keladi: bizda ham "yo'q" o'rniga "rahmat, endi...", "boshqa payt", "ishim chiqib qoldi" deyiladi. Ikki tilda ham eshikni ochiq qoldirish — muloyimlik belgisi.
3.5. KECHIRIM SO'RASH va unga JAVOB
Kechirim so'rashning bir necha darajasi bor — yengil xatodan jiddiy uzrgacha:
Извини́! — Kechir! (ты — yengil)
Извини́те! — Kechiring! (Вы — yengil, eng ko'p)
Прости́! — Kechir! / Uzr! (ты — samimiyroq)
Прости́те! — Kechiring! (Вы)
Прошу́ проще́ния. — Uzr so'rayman. (rasmiy, xushmuomala)
Мне о́чень жаль. — Juda afsusdaman. (chin dildan afsus)Kechirimga javob — iliq, tinchlantiruvchi:
Ничего́ стра́шного! — Hechqisi yo'q! / Zarari yo'q!
Всё в поря́дке. — Hammasi joyida.
Не пережива́йте. — Xavotir olmang. (Вы)
Не пережива́й. — Xavotir olma. (ты)
Ничего́! — Hechqisi yo'q! (qisqa)Farqlar:
- Извини́(те) — kundalik, yengil kechirim: oyoqqa bosib ketdingiz, kech qoldingiz. Eng ko'p ishlatiladigan.
- Прости́(те) — biroz samimiyroq, ichkariroq. Ham "kechiring" ma'nosida (Прости́те, где метро́? — Kechiring, metro qayerda?), ham chin uzr sifatida.
- Прошу́ проще́ния — rasmiy, xushmuomala; xizmat, ish muhitida.
- Мне о́чень жаль — bu "kechiring" emas, "juda afsusdaman" — hamdardlik yoki chuqur afsus (masalan, yoqimsiz xabarga).
Nozik farq: Извини́те — e'tibor tortish yoki yengil xato uchun ("kechiring, o'tib ketaman"). Мне жаль — afsus/hamdardlik uchun ("afsusdaman"). Ularni almashtirib bo'lmaydi: notanish odamdan yo'l so'rashda Извини́те deyiladi, Мне жаль emas.
3.6. MINNATDORLIK va unga javob
Спаси́бо! — Rahmat!
Спаси́бо большо́е! — Katta rahmat!
Большо́е спаси́бо! — Katta rahmat! (so'z tartibi erkin)
Благодарю́ вас. — Sizdan minnatdorman. (rasmiy)Minnatdorlikka javob:
Пожа́луйста! — Marhamat! / Arzimaydi!
Не́ за что! — Arzimaydi! / Bir narsa emas!
На здоро́вье! — Sog'lig'ingizga! (ovqat/mehmondorchilikda)- Пожа́луйста — ikki vazifali so'z: ham "iltimos" (so'rashda), ham "marhamat / arzimaydi" (rahmatga javobda). Kontekst farqni ko'rsatadi.
- Не́ за что — "arzimaydi", so'zma-so'z "nima uchun ham emas". Diqqat: urg'u birinchi so'zda — Не́ за что.
- На здоро́вье — ovqat uchun aytilgan rahmatga javob: "sog'lig'ingizga bo'lsin".
4. Ko'p misollar (ruscha + o'zbekcha)
Taklif — norasmiy (ты):
Дава́й пойдём в кафе́! — Yur, kafega boramiz!
Хо́чешь посмотре́ть фильм? — Film ko'rishni xohlaysanmi?
Не хо́чешь прогуля́ться? — Sayr qilishni xohlamaysanmi?
Мо́жет, встре́тимся в суббо́ту? — Balki, shanbada uchrashamizmi?
Пойдём на ко́нцерт вме́сте! — Konsertga birga boramiz!Taklif — rasmiy (Вы):
Не хоти́те ли ко́фе или ча́ю? — Kofe yoki choy xohlamaysizmi?
Я хоте́л бы пригласи́ть вас на у́жин. — Sizni kechki ovqatga taklif qilmoqchi edim.
Дава́йте встре́тимся за́втра в де́сять. — Keling, ertaga soat o'nda uchrashamiz.
Приходи́те к нам на пра́здник! — Bayramga biznikiga keling!Rozilik:
С удово́льствием! Во ско́лько? — Mamnuniyat bilan! Soat nechada?
Отли́чная иде́я! Я согла́сен. — Zo'r fikr! Roziman. (erkak)
Отли́чная иде́я! Я согла́сна. — Zo'r fikr! Roziman. (ayol)
Хорошо́, дава́й. Договори́лись! — Yaxshi, mayli. Kelishdik!
Коне́чно, с ра́достью! — Albatta, bajonidil!Muloyim rad:
К сожале́нию, я не могу́ сего́дня. — Afsuski, bugun qila olmayman.
Спаси́бо, но я о́чень за́нят. — Rahmat, lekin juda bandman. (erkak)
Мо́жет быть, в друго́й раз? — Balki, boshqa safar?
Извини́, у меня́ уже́ есть пла́ны. — Kechir, allaqachon rejalarim bor.
К сожале́нию, не полу́чится. Мне о́чень жаль. — Afsuski, bo'lmaydi. Juda afsusdaman.Kechirim + javob:
— Извини́те, я опозда́л. — Ничего́ стра́шного! — Kechiring, kechikdim. — Hechqisi yo'q!
— Прости́, я забы́л. — Всё в поря́дке. — Kechir, unutibman. — Hammasi joyida.
— Прошу́ проще́ния за оши́бку. — Не пережива́йте. — Xato uchun uzr. — Xavotir olmang.Minnatdorlik + javob:
— Спаси́бо большо́е за по́мощь! — Не́ за что! — Yordam uchun katta rahmat! — Arzimaydi!
— Спаси́бо за у́жин! — На здоро́вье! — Kechki ovqat uchun rahmat! — Sog'lig'ingizga!
— Благодарю́ вас! — Пожа́луйста. — Sizdan minnatdorman! — Marhamat.5. Talaffuz bo'limi
- С удово́льствием /s u-da-VOL-stvi-yem/ — urg'u "-во́ль-" da; boshdagi "с" keyingi so'zga qo'shilib ketadi: "s-udavólstviyem". Uzun so'z, lekin bir nafasda aytiladi.
- К сожале́нию /k sa-zha-LYE-ni-yu/ — urg'u "-ле́-" da; "к" ham qo'shilib: "k-sazhalyéniyu". Gapning boshida, pauza bilan aytiladi.
- Извини́те /iz-vi-NI-tye/ — urg'u "-ни́-" da. Yengil, tez aytiladi.
- Прости́те /pra-STI-tye/ — urg'u "-сти́-" da; "о" urg'usiz, "a" bo'lib ketadi: "prastítye".
- Коне́чно /ka-NYE-shna/ — DIQQAT: "-чн-" bu yerda [шн]! "kanyechna" emas, "kanyeshna".
- Пожа́луйста /pa-ZHA-lus-ta/ — urg'u "-жа́-" da; "-луй-" qismi so'zlashuvda qisqaradi: "pazhálsta".
- Не́ за что /NYE-za-shta/ — urg'u birinchi so'zda ("не́"), butun ibora bir bo'lak bo'lib aytiladi: "nyézashta". "что" bu yerda ham [шт].
- Договори́лись /da-ga-va-RI-lis/ — urg'u "-ри́-" da; ikkita urg'usiz "о" — "a" bo'lib o'qiladi: "dagavarílis".
Urg'u — muhim eslatma: ikkita "istisno" so'zni alohida yodlang — Коне́чно [шн], что / не́ за что [шт]. Bu so'zlarni "yozilishicha" o'qish — rus quloq uchun darrov bilinadigan xato. Yana: Не́ за что da urg'u boshda (не́), oxirida emas — ko'plar buni chalkashtiradi.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| дава́й / дава́йте | да-ва́й / да-ва́й-те | yur / keling (undash) | Дава́й пойдём! — Yur, boramiz! |
| пригласи́ть | при-гла-си́ть | taklif qilmoq | Я хоте́л бы пригласи́ть вас. — Sizni taklif qilmoqchi edim. |
| с удово́льствием | с у-до-во́ль-стви-ем | mamnuniyat bilan | С удово́льствием! — Mamnuniyat bilan! |
| с ра́достью | с ра́-дос-тью | bajonidil | С ра́достью помогу́. — Bajonidil yordam beraman. |
| отли́чная иде́я | от-ли́ч-на-я и-де́-я | zo'r fikr | Отли́чная иде́я! — Zo'r fikr! |
| договори́лись | до-го-во-ри́-лись | kelishdik | Договори́лись! — Kelishdik! |
| коне́чно | ко-не́ч-но [шн] | albatta | Коне́чно, да! — Albatta, ha! |
| к сожале́нию | к со-жа-ле́-ни-ю | afsuski | К сожале́нию, не могу́. — Afsuski, qila olmayman. |
| за́нят / занята́ | за́-нят / за-ня-та́ | band (m / f) | Я за́нят. — Bandman. |
| в друго́й раз | в дру-го́й раз | boshqa safar | В друго́й раз! — Boshqa safar! |
| извини́(те) | из-ви-ни́-те | kechir(ing) | Извини́те! — Kechiring! |
| прости́(те) | про-сти́-те | kechir(ing) / uzr | Прости́те! — Kechiring! |
| прошу́ проще́ния | про-шу́ про-ще́-ни-я | uzr so'rayman | Прошу́ проще́ния. — Uzr so'rayman. |
| мне о́чень жаль | мне о́-чень жаль | juda afsusdaman | Мне о́чень жаль. — Juda afsusdaman. |
| ничего́ стра́шного | ни-че-го́ стра́ш-но-го | hechqisi yo'q | Ничего́ стра́шного! — Hechqisi yo'q! |
| всё в поря́дке | всё в по-ря́д-ке | hammasi joyida | Всё в поря́дке. — Hammasi joyida. |
| не пережива́й(те) | не пе-ре-жи-ва́й-те | xavotir olmang | Не пережива́йте. — Xavotir olmang. |
| спаси́бо большо́е | спа-си́-бо боль-шо́-е | katta rahmat | Спаси́бо большо́е! — Katta rahmat! |
| не́ за что | не́ за что [шт] | arzimaydi | Не́ за что! — Arzimaydi! |
| пожа́луйста | по-жа́-луй-ста | iltimos / marhamat | Пожа́луйста! — Marhamat! |
Yodlash qoidasi: bu iboralarni yaxlit bloklar sifatida yodlang, so'zma-so'z emas. To'rt "asosiy blok" — С удово́льствием! (rozilik), К сожале́нию, не могу́ (rad), Извини́те (kechirim), Не́ за что (rahmatga javob) — bugungi darsning yuragi. Shu to'rt iborani avtomatik ayta olsangiz, real muloqotning yarmini yopasiz.
7. Dialog
— Приве́т! Не хо́чешь пойти́ в кино́ сего́дня ве́чером?
— Salom! Bugun kechqurun kinoga borishni xohlamaysanmi?
— С удово́льствием! Отли́чная иде́я. Во ско́лько?
— Mamnuniyat bilan! Zo'r fikr. Soat nechada?
— Дава́й в семь. Сеа́нс в полвосьмо́го.
— Yettida deylik. Seans yetti yarimda.
— Договори́лись! А что смо́трим? — Kelishdik! Nima ko'ramiz?
— Но́вую коме́дию. Говоря́т, о́чень смешна́я.
— Yangi komediya. Aytishlaricha, juda kulgili.
— Здо́рово! Ой, извини́, мне на́до позвони́ть Ма́ше.
— Zo'r! Voy, kechir, Mashaga qo'ng'iroq qilishim kerak.
— Ничего́, звони́. Кста́ти, пригласи́ и её, е́сли хо́чет.
— Hechqisi yo'q, qo'ng'iroq qil. Aytgancha, uni ham taklif qil, xohlasa.
— Хоро́шая мысль! ... Ма́ша, не хо́чешь с на́ми в кино́?
— Yaxshi fikr! ... Masha, biz bilan kinoga bormaysanmi?
— К сожале́нию, не могу́, я сего́дня занята́. В друго́й раз, ла́дно?
— Afsuski, qila olmayman, bugun bandman. Boshqa safar, maylimi?
— Коне́чно! Ничего́ стра́шного. Тогда́ до ве́чера!
— Albatta! Hechqisi yo'q. Unda kechgacha!
— До ве́чера! Спаси́бо, что позва́л. — Kechgacha! Chaqirganing uchun rahmat.
— Не́ за что! — Arzimaydi!E'tibor bering: bu dialogda barcha to'rt funksiya bor. Taklif: Не хо́чешь пойти́...? (norasmiy, iliq). Rozilik: С удово́льствием! Отли́чная иде́я. Договори́лись!. Muloyim rad: Masha К сожале́нию, не могу́, я занята́. В друго́й раз deydi — uch qismli formula (afsus + sabab + muqobil), quruq "Нет" emas. Kechirim/javob: Извини́ — Ничего́ va Спаси́бо — Не́ за что. Ayol personaj занята́ (-а) deydi, erkak bo'lsa за́нят bo'lardi.
8. Tipik xatolar + mini-mashq
Taklifga quruq Нет deb javob berish: — Пойдём в кино́? — Нет. К сожале́нию, не могу́. В друго́й раз? Sabab: quruq Нет — qo'pol. Rad doim yumshatiladi: afsus + sabab + muqobil.
Notanish odamga ты shaklidagi taklif: (notanish odamga) Дава́й пойдём. / Хо́чешь ко́фе? Дава́йте пойдём. / Не хоти́те ли ко́фе? Sabab: ты shakli — faqat yaqin odamga; notanish/hurmatliga Вы: дава́йте, хоти́те.
Коне́чно ni "yozilishicha" o'qish — "kanyechna". [ka-NYE-shna] — "-чн-" bu so'zda [шн]. Sabab: коне́чно — talaffuz istisnosi, xuddi что [шт] kabi.
Извини́те o'rniga Мне жаль ni yo'l so'rashda ishlatish: Мне жаль, где метро́? Извини́те, где метро́? Sabab: Извини́те — e'tibor tortish/yengil xato uchun; Мне жаль — afsus/hamdardlik uchun. Ular almashmaydi.
Ayol bo'la turib erkak shaklini ishlatish: Спаси́бо, но я за́нят (ayol aytyapti). Спаси́бо, но я занята́. Sabab: за́нят (m) / занята́ (f) — sifat rodga moslashadi.
Не́ за что da urg'uni oxiriga qo'yish yoki bo'lak-bo'lak aytish. Не́ за что — urg'u birinchi bo'g'inda, ibora bir bo'lak: "nyézashta". Sabab: bu — qotib qolgan yaxlit ibora.
Mini-mashq (og'zaki): quyidagilarga tabiiy javob toping (rus tilida): (1) Пойдём в парк? — rozi bo'ling; (2) Пойдём в парк? — muloyim rad eting; (3) Извини́те за опозда́ние — kechirimga javob bering; (4) Спаси́бо большо́е! — javob bering. (Javoblar 11-bo'limda.)
9. Mashqlar
Mashq 1. Taklifni to'g'ri registrga qo'ying — ты yoki Вы (qavsga qarab):
___ пойдём в кафе́! (do'stga — ты)
___ пойти́ на ко́нцерт? (do'stga, xohlaysanmi — ты)
___ ли ко́фе? (notanishga — Вы)
Я хоте́л бы ___ вас на у́жин. (taklif qilmoq — Вы)Mashq 2. Rozilik ibora(lar)i bilan javob bering (kamida ikki xil variant):
— Пойдём в кино́? — ___
— Не хоти́те ли ча́ю? — ___
— Дава́й встре́тимся за́втра. — ___Mashq 3. Taklifni muloyim rad eting — uch qismli formula bilan (afsus + sabab + muqobil):
— Пойдём сего́дня в теа́тр? — ___
— Не хоти́те ли поу́жинать? — ___Mashq 4. Mos kechirim iborasini tanlang (Извини́те / Прости́те / Прошу́ проще́ния / Мне о́чень жаль):
(notanishdan yo'l so'rayapsiz) — ___, где апте́ка?
(yig'ilishda rasmiy uzr) — ___ за оши́бку.
(do'stingizga yoqimsiz xabar) — ___ , я не смог помо́чь.
(oyoqqa bosib ketdingiz — yengil) — ___!Mashq 5. Kechirim yoki rahmatga javob bering:
— Извини́те, я опозда́л. — ___
— Прости́, я забы́л позвони́ть. — ___
— Спаси́бо большо́е за по́мощь! — ___
— Спаси́бо за вку́сный у́жин! — ___Mashq 6. Xatoni toping va to'g'rilang:
— Пойдём в кино́? — Нет.
(notanishga) Дава́й пойдём вме́сте.
Спаси́бо, но я за́нят. (ayol aytyapti)
Мне жаль, где метро́?Mashq 7. Registrni almashtiring — ты shaklini Вы shakliga o'tkazing:
Дава́й встре́тимся. ___
Хо́чешь ко́фе? ___
Приходи́ в го́сти. ___
Не пережива́й. ___10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
Taklif-javob mashqi: Wisar AIdan sizga 8 ta taklif berishni so'rang — 4 tasi ты shaklida, 4 tasi Вы shaklida. Har biriga tabiiy javob bering: 4 tasiga rozilik (С удово́льствием! / Отли́чная иде́я!), 4 tasiga muloyim rad (uch qismli formula bilan). AI registringiz va rad shaklingizni tekshirsin.
Rad etish mashqi: AIga ayting: "Menga 5 ta taklif ber, men hammasini muloyim rad etaman". Har bir raddingizda avval afsus (К сожале́нию / Спаси́бо, но...), keyin sabab, keyin muqobil (В друго́й раз / Мо́жет быть, по́зже) borligini AI nazorat qilsin. Quruq Нет aytib qo'ysangiz, to'g'rilashini so'rang.
Kechirim rol o'yini: AI bilan uch qisqa vaziyatni o'ynang — (a) kechikib keldingiz, (b) uchrashuvni unutdingiz, (c) notanish odamdan yo'l so'rayapsiz. Har birida to'g'ri kechirim iborasini tanlang (Извини́те / Прости́те / Прошу́ проще́ния) va AI javob bersin (Ничего́ стра́шного / Всё в поря́дке). Keyin rollarni almashtiring.
11. Javoblar kaliti
Mini-mashq (8-bo'lim): (1) С удово́льствием! / Отли́чная иде́я!; (2) К сожале́нию, не могу́. В друго́й раз?; (3) Ничего́ стра́шного! / Всё в поря́дке.; (4) Не́ за что! / Пожа́луйста!
Mashq 1: Дава́й пойдём в кафе́ (ты); Хо́чешь пойти́ на ко́нцерт? (ты); Не хоти́те ли ко́фе? (Вы); Я хоте́л бы пригласи́ть вас на у́жин (Вы).
Mashq 2 (namuna): — С удово́льствием! / Отли́чная иде́я! Дава́й!; — С удово́льствием, спаси́бо! / Да, пожа́луйста.; — Хорошо́, дава́й. Договори́лись!
Mashq 3 (namuna): — К сожале́нию, сего́дня не могу́, я за́нят. Мо́жет быть, в друго́й раз?; — Спаси́бо большо́е, но у меня́ уже́ есть пла́ны. В друго́й раз, хорошо́?
Mashq 4: Прости́те (yoki Извини́те), где апте́ка?; Прошу́ проще́ния за оши́бку; Мне о́чень жаль, я не смог помо́чь; Извини́те!
Mashq 5 (namuna): — Ничего́ стра́шного!; — Всё в поря́дке, не пережива́й.; — Не́ за что! / Пожа́луйста!; — На здоро́вье!
Mashq 6: — К сожале́нию, не могу́ (quruq Нет qo'pol); Дава́йте пойдём вме́сте (notanishga — Вы); Спаси́бо, но я занята́ (ayol -а); Извини́те, где метро́? (Мне жаль emas — yo'l so'rashda Извини́те).
Mashq 7: Дава́й встре́тимся Дава́йте встре́тимся; Хо́чешь ко́фе? Не хоти́те ли ко́фе? (yoki Хоти́те ко́фе?); Приходи́ в го́сти Приходи́те в го́сти; Не пережива́й Не пережива́йте.
12. Xulosa va keyingi dars
- Funksional nutq — til bilan aniq vazifani bajarish: taklif, rozilik, rad, kechirim, minnatdorlik. Bu iboralar tayyor bloklar, ularni yaxlit yodlang.
- Taklif: norasmiy (Дава́й пойдём; Хо́чешь...?; Не хо́чешь...?) va rasmiy (Не хоти́те ли...?; Я хоте́л бы пригласи́ть вас...; Приходи́те). Registrga (ты/Вы) qat'iy rioya qiling.
- Rozilik: С удово́льствием! Отли́чная иде́я! Договори́лись! Коне́чно!
- Muloyim rad — uch qismli formula: afsus (К сожале́нию / Спаси́бо, но...) + sabab (я за́нят(а) / у меня́ дела́) + muqobil (В друго́й раз / Мо́жет быть, по́зже). Quruq Нет — hech qachon!
- Kechirim: Извини́(те) (yengil), Прости́(те) (samimiyroq), Прошу́ проще́ния (rasmiy), Мне о́чень жаль (afsus). Javob: Ничего́ стра́шного! Всё в поря́дке! Не пережива́йте.
- Minnatdorlik: Спаси́бо большо́е! javob Не́ за что! / Пожа́луйста! / На здоро́вье!
- Talaffuz istisnolari: Коне́чно [шн], что / не́ за что [шт].
- O'zbek odobi bilan mos: bizda ham "yo'q" o'rniga "rahmat, endi...", "boshqa payt" deyiladi — eshikni ochiq qoldirish ikki tilda ham muloyimlik belgisi.
Keyingi dars — A2 — 29-dars: Mavzuli lug'at (темати́ческая ле́ксика). Bugun siz muloqot funksiyalarini o'rgandingiz — endi bu funksiyalarga "to'ldiruvchi" bo'ladigan so'z boyligini kengaytiramiz: oila, kasb, oziq-ovqat, shahar, sayohat kabi mavzuli lug'at bloklari. Bugungi taklif va rozilik iboralari o'sha yangi so'zlar bilan birlashib, sizning nutqingizni yanada boy va tabiiy qiladi.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!