A2 — 12-dars: Aspekt kelasi zamonda (вид в бу́дущем вре́мени)
A2 — ELEMENTAR · 12-dars
1. Dars nomi va maqsad
Bu darsda rus tilining eng amaliy mavzularidan birini yopamiz: kelasi zamonda aspekt (vid). Ya'ni kelajakdagi ish-harakatni ikki xil aytishni o'rganasiz — бу́ду де́лать (qilaman, jarayon) va сде́лаю (qilib bo'laman, natija).
10–11-darslarda siz aspekt tushunchasini o'rgandingiz: har bir fe'lning ikki juftligi bor — несоверше́нный вид (НЕСОВ, tugallanmagan: чита́ть, де́лать, писа́ть) va соверше́нный вид (СОВ, tugallangan: прочита́ть, сде́лать, написа́ть). Siz buni asosan o'tgan zamonda ko'rgansiz (я чита́л vs я прочита́л). Bugun aynan shu farqni kelajakka olib chiqamiz.
Rus tilida kelasi zamonning ikki turi bor va ular aspektga bog'liq:
- НЕСОВ kelasi (murakkab/составно́е шакли): бу́ду / бу́дешь / бу́дет… + НЕСОВ infinitiv бу́ду чита́ть, бу́дешь де́лать. Bu — jarayon, davomiylik, takror.
- СОВ kelasi (oddiy/просто́е шакли): fe'l xuddi hozirgi zamondek tuslanadi, lekin kelajak ma'nosini beradi прочита́ю, сде́лаю, напишу́. Bu — bir martalik natija.
Dars oxirida siz:
- НЕСОВ va СОВ kelasi zamonni to'g'ri yasay olasiz;
- eng katta xato — «бу́ду сде́лать» — ni butunlay yo'q qilasiz;
- signal so'zlar (за́втра, весь день, всегда́, скоро) bo'yicha aspektni tanlaysiz;
- ketma-ket kelajak harakatlarni СОВ bilan quraysiz (приду́, пое́м, отдохну́);
- shartli gaplarda to'g'ri aspekt qo'llaysiz (Е́сли бу́дет вре́мя, прочита́ю).
Urg'u belgisi: urg'uli unlini ´ bilan ko'rsatamiz — бу́ду, прочита́ю. Rus yozuvida bu belgi odatda yozilmaydi, ammo to'g'ri talaffuz uchun juda muhim.
2. Avvalgi darslardan takror (kelasi zamon + aspekt)
Yangi qoidaga o'tishdan oldin ikki poydevorni eslaymiz.
a) Aspekt (10–11-dars) — fe'l juftligi:
| НЕСОВ (jarayon) | СОВ (natija) | O'zbekcha |
|---|---|---|
| чита́ть | прочита́ть | o'qimoq |
| де́лать | сде́лать | qilmoq |
| писа́ть | написа́ть | yozmoq |
| гото́вить | пригото́вить | tayyorlamoq |
| смотре́ть | посмотре́ть | ko'rmoq |
b) O'tgan zamonda aspekt (takror):
Я чита́л кни́гу. — Kitob o'qidim / o'qib o'tirdim. (НЕСОВ — jarayon)
Я прочита́л кни́гу. — Kitobni o'qib tugatdim. (СОВ — natija bor)Muhim bog'lanish: o'tgan zamonda bu farqni ko'rdingiz — чита́л (jarayon) va прочита́л (tugatdim). Bugun aynan shu ikki ma'no kelajakda qanday ifodalanishini ko'ramiz. Mantiq bir xil, faqat forma boshqacha.
Tez mashq: har juftlikning aspektini ayting — де́лать (___), сде́лать (___), писа́ть (___), написа́ть (___). (Javob: НЕСОВ, СОВ, НЕСОВ, СОВ.)
3. Asosiy tushuntirish
Rus tilida hozirgi zamondan farqli o'laroq, kelasi zamon ikki xil yasaladi — va qaysi biri kerakligini aspekt hal qiladi.
3.1. НЕСОВ kelasi zamon — бу́ду + infinitiv (jarayon)
Tugallanmagan fe'l (НЕСОВ) kelajakda бу́ду yordamchi fe'li orqali yasaladi. бу́ду — bu быть (bo'lmoq) fe'lining kelasi zamoni, u shaxs bo'yicha tuslanadi, keyin esa НЕСОВ infinitiv o'zgarmay turadi:
| Shaxs | Yordamchi | + НЕСОВ infinitiv | Tarjima |
|---|---|---|---|
| я | бу́ду | чита́ть | o'qiyman (jarayon) |
| ты | бу́дешь | чита́ть | o'qiysan |
| он / она́ | бу́дет | чита́ть | o'qiydi |
| мы | бу́дем | чита́ть | o'qiymiz |
| вы | бу́дете | чита́ть | o'qiysiz |
| они́ | бу́дут | чита́ть | o'qiydilar |
бу́ду / бу́дешь / бу́дет / бу́дем / бу́дете / бу́дут + НЕСОВ infinitiv
(faqat "бу́ду…" tuslanadi, infinitiv doim o'zgarmaydi)Bu shakl nimani bildiradi? Kelajakdagi jarayonni, davomiylikni, takrorni — natija muhim emas, harakatning o'zi muhim:
За́втра я весь день бу́ду рабо́тать. — Ertaga kun bo'yi ishlayman. (davomiylik)
Ка́ждый день бу́ду занима́ться спо́ртом. — Har kuni sport bilan shug'ullanaman. (takror)
Ве́чером мы бу́дем смотре́ть фильм. — Kechqurun film ko'ramiz. (jarayon)
Она́ бу́дет учи́ть ру́сский язы́к. — U rus tilini o'rganadi (davomli).O'zbekcha ko'prik: бу́ду рабо́тать — "ishlab turaman / ishlayman" (jarayon davom etadi). O'zbek tilida bunga "kun bo'yi ishlayman", "har kuni o'qiyman" kabi davom etuvchi ma'no to'g'ri keladi.
3.2. СОВ kelasi zamon — oddiy shakl (natija)
Tugallangan fe'l (СОВ)ning kelasi zamoni ancha oson — u бу́ду ISHLATMAYDI. СОВ fe'l xuddi hozirgi zamondek shaxs qo'shimchalari bilan tuslanadi, lekin ma'nosi kelajak bo'ladi:
| Shaxs | прочита́ть (СОВ) | сде́лать (СОВ) | написа́ть (СОВ) |
|---|---|---|---|
| я | прочита́ю | сде́лаю | напишу́ |
| ты | прочита́ешь | сде́лаешь | напи́шешь |
| он / она́ | прочита́ет | сде́лает | напи́шет |
| мы | прочита́ем | сде́лаем | напи́шем |
| вы | прочита́ете | сде́лаете | напи́шете |
| они́ | прочита́ют | сде́лают | напи́шут |
Diqqat — asosiy nozik nuqta: shakli hozirgi zamonga o'xshaydi, lekin СОВ fe'lning hozirgi zamoni yo'q! Shuning uchun прочита́ю faqat kelajak ma'nosini beradi — "o'qib bo'laman". Solishtiring: чита́ю (НЕСОВ) = "o'qiyapman" (hozir), прочита́ю (СОВ) = "o'qib bo'laman" (kelajak).
Bu shakl nimani bildiradi? Kelajakdagi bir martalik, tugallangan, natijali harakatni:
За́втра я прочита́ю э́ту кни́гу. — Ertaga bu kitobni o'qib tugataman. (natija)
Я напишу́ письмо́ и отпра́влю его́. — Xatni yozaman va yuboraman. (tugallangan)
Она́ ско́ро пригото́вит у́жин. — U tez orada kechki ovqatni tayyorlaydi. (natija)
Мы сде́лаем э́то за час. — Buni bir soatda qilib bo'lamiz. (chegara bor)3.3. Yonma-yon jadval — bir fe'l, ikki kelajak
Butun darsning markazi shu jadval. Bir fe'lning ikki aspekti kelajakda qanday farq qilishini ko'ring:
| НЕСОВ kelasi (jarayon) | СОВ kelasi (natija) |
|---|---|
| я бу́ду чита́ть (o'qib turaman) | я прочита́ю (o'qib bo'laman) |
| я бу́ду де́лать (qilib turaman) | я сде́лаю (qilib bo'laman) |
| я бу́ду писа́ть (yozib turaman) | я напишу́ (yozib bo'laman) |
| я бу́ду гото́вить (tayyorlab turaman) | я пригото́влю (tayyorlab bo'laman) |
| я бу́ду смотре́ть (ko'rib turaman) | я посмотрю́ (ko'rib bo'laman) |
НЕСОВ: бу́ду + infinitiv IKKI so'z jarayon, davom, takror
СОВ: tuslangan bir shakl BITTA so'z natija, bir marta, tugashEslash usuli: НЕСОВ kelasi — ikki so'z (бу́ду + чита́ть), СОВ kelasi — bitta so'z (прочита́ю). So'z soniga qarab aspektni darrov taniysiz. Ikki so'z = "davom etadi", bitta so'z = "tugaydi".
3.4. ENG KATTA XATO: «бу́ду сде́лать» — YO'Q!
Bu — o'zbek (va barcha) o'quvchilarning eng ko'p qiladigan xatosi. Yaxshilab yodlang:
бу́ду сде́лать MUTLAQO NOTO'G'RI
бу́ду прочита́ть MUTLAQO NOTO'G'RI
бу́ду написа́ть MUTLAQO NOTO'G'RIQAT'IY QOIDA: бу́ду / бу́дешь / бу́дет… faqat va faqat НЕСОВ (tugallanmagan) infinitiv bilan keladi! СОВ fe'l bilan бу́ду ishlatilmaydi — chunki СОВ o'zi tuslanib, kelajakni beradi.
To'g'ri variantlar:
бу́ду де́лать (НЕСОВ — jarayon) yoki сде́лаю (СОВ — natija)
бу́ду чита́ть (НЕСОВ — jarayon) yoki прочита́ю (СОВ — natija)
бу́ду писа́ть (НЕСОВ — jarayon) yoki напишу́ (СОВ — natija)Nega shunday? Kelajakni ikki marta belgilash mumkin emas: бу́ду allaqachon "kelajak" degani, СОВ shakl ham "kelajak" degani — bu ikki karra bo'lib, grammatik jihatdan buziladi. Shuning uchun: yo бу́ду + НЕСОВ, yo yolg'iz СОВ. Uchinchisi yo'q.
3.5. Signal so'zlar — qaysi aspektni tanlash
Gapdagi ba'zi so'zlar aspektni ochiq ko'rsatadi. Ularni tanib oling:
| НЕСОВ tomon (jarayon, takror) | СОВ tomon (natija, bir marta) |
|---|---|
| весь день (kun bo'yi) | за час / за день (bir soatda / bir kunda) |
| всегда́ (doim) | ско́ро (tez orada) |
| обы́чно (odatda) | вдруг (birdan) |
| ка́ждый день (har kuni) | наконе́ц (nihoyat) |
| ча́сто (tez-tez) | сра́зу (darhol) |
| до́лго (uzoq) | до конца́ (oxirigacha) |
| постоя́нно (doimiy) | уже́ (allaqachon — natija) |
Я бу́ду до́лго рабо́тать. — Uzoq ishlayman. (до́лго НЕСОВ)
Я сде́лаю э́то за час. — Buni bir soatda qilaman. (за час СОВ)
Ка́ждый день бу́ду чита́ть. — Har kuni o'qiyman. (ка́ждый день НЕСОВ)
Я наконе́ц прочита́ю э́ту кни́гу. — Nihoyat bu kitobni o'qiyman. (наконе́ц СОВ)Eslatma: за́втра (ertaga) ikkala aspekt bilan ham kelaveradi — u faqat "kelajak" ekanini bildiradi, aspektni esa niyat hal qiladi: За́втра бу́ду рабо́тать (kun bo'yi ishlayman) yoki За́втра сде́лаю рабо́ту (ishni bitiraman).
3.6. Ketma-ket kelajak harakatlar — СОВ zanjiri
Kelajakda bir-birining ortidan bajariladigan, har biri tugab, keyingisiga o'tadigan harakatlar uchun СОВ ishlatiladi. Har bir harakat tugaydi — natija bo'ladi — keyin ikkinchisi boshlanadi:
За́втра я приду́ домо́й, пое́м, отдохну́ и напишу́ письмо́.
— Ertaga uyga kelaman, ovqatlanaman, dam olaman va xat yozaman.
Она́ вста́нет, умо́ется, оде́нется и пойдёт на рабо́ту.
— U turadi, yuvinadi, kiyinadi va ishga boradi.Bu yerdagi СОВ shakllar (ko'p ishlatiladigan, yodlash kerak bo'lganlari):
| СОВ fe'l | Kelasi (я) | O'zbekcha |
|---|---|---|
| прийти́ | приду́ | kelaman |
| пое́сть | пое́м | ovqatlanaman |
| отдохну́ть | отдохну́ | dam olaman |
| пойти́ | пойду́ | boraman |
| встать | вста́ну | turaman |
Solishtiring: agar bu harakatlar bir vaqtda, fon sifatida davom etsa, НЕСОВ ishlatiladi: Ве́чером я бу́ду отдыха́ть и слу́шать му́зыку (kechqurun dam olaman va musiqa tinglayman — ikkalasi parallel jarayon). Ketma-ket tugab boradigan bo'lsa — СОВ.
3.7. Shartli gaplarda aspekt (е́сли…)
е́сли (agar) bilan boshlanadigan shartli gaplarda ko'pincha СОВ kelasi ishlatiladi — chunki gap odatda bir martalik natija haqida boradi:
Е́сли бу́дет вре́мя, я прочита́ю э́ту статью́.
— Agar vaqt bo'lsa, bu maqolani o'qib chiqaman. (натижа СОВ)
Е́сли ты помо́жешь, мы бы́стро сде́лаем рабо́ту.
— Agar yordam bersang, ishni tez qilib bitiramiz. (СОВ)
Е́сли за́втра бу́дет дождь, я бу́ду сиде́ть до́ма.
— Agar ertaga yomg'ir yog'sa, uyda o'tiraman. (jarayon НЕСОВ)E'tibor bering: бу́дет вре́мя, бу́дет дождь — bu yerda бу́дет быть fe'lining kelasi zamoni ("bo'ladi") sifatida yakka o'zi keladi, infinitivsiz. Bu — alohida holat: У меня́ бу́дет вре́мя (menda vaqt bo'ladi), За́втра бу́дет хо́лодно (ertaga sovuq bo'ladi).
4. Misollar (gaplarda)
За́втра я весь день бу́ду убира́ть кварти́ру. — Ertaga kun bo'yi kvartirani tozalayman. (НЕСОВ — jarayon)
Че́рез час я уберу́ ко́мнату. — Bir soatdan keyin xonani yig'ishtiraman. (СОВ — natija)
Мы бу́дем гото́виться к экза́мену всю неде́лю. — Butun hafta imtihonga tayyorlanamiz. (НЕСОВ)
Я подгото́влюсь и сдам экза́мен. — Tayyorlanaman va imtihon topshiraman. (СОВ zanjir)
Ка́ждое у́тро я бу́ду де́лать заря́дку. — Har tong badantarbiya qilaman. (takror НЕСОВ)
Ве́чером я напишу́ отве́т и лягу спать. — Kechqurun javob yozaman va uxlayman. (СОВ zanjir)
Ты бу́дешь помога́ть мне ка́ждый день? — Menga har kuni yordam berasanmi? (НЕСОВ)
Ты помо́жешь мне сейча́с? — Menga hozir yordam berasanmi? (СОВ — bir marta)
Они́ бу́дут стро́ить дом два го́да. — Ular uyni ikki yil quradilar. (davomiylik НЕСОВ)
Они́ постро́ят дом за два го́да. — Ular uyni ikki yilda qurib bitiradilar. (natija СОВ)Naqshni his qiling: har juftlikda НЕСОВ "davom etadi", СОВ esa "tugaydi / natija beradi". Vaqt chegarasi bo'lsa (за час, за два го́да) — deyarli doim СОВ.
5. Talaffuz bo'limi
Kelasi zamonda ikki narsaga e'tibor bering: бу́ду yordamchisining urg'usi va СОВ shakllardagi urg'u ko'chishi.
a) бу́ду va uning shakllari — urg'u doim BIRINCHI bo'g'inda:
бу́ду "БУ́-du" (urg'u boshda)
бу́дешь "БУ́-dyesh" (oxirgi "шь" yumshoq "sh")
бу́дет "БУ́-dyet"
бу́дем "БУ́-dyem"
бу́дете "БУ́-dye-tye"
бу́дут "БУ́-dut"Urg'usiz oxirgi -ет / -ете dagi "е" "i/ye" oralig'ida yengil o'qiladi: бу́дет "bú-dyit". Reduksiyaga tushadi, lekin yozuvda "е" turadi.
b) СОВ shakllarda urg'u ko'pincha ko'chadi:
написа́ть напишу́ "na-pi-SHÚ" (urg'u oxirga — я shaklida)
напи́шешь "na-PÍ-shesh" (urg'u o'zakka — ты shaklida!)
купи́ть куплю́ "ku-PLYÚ" (я — oxirda)
ку́пишь "KÚ-pish" (ты — o'zakda)Diqqat: напишу́ (я) — urg'u oxirda, lekin напи́шешь (ты) — urg'u o'zakka qaytadi. Bu — juda tez-tez uchraydigan urg'u "sakrashi". Har shaklni urg'usi bilan yodlang.
c) Reduksiya eslatmasi: urg'usiz о har doim "a" bo'lib o'qiladi: прочита́ю "pra-chi-TÁ-yu", отдохну́ "at-dah-NÚ". Yozuvda esa о turadi.
Topshiriq: ovoz chiqarib ayting, urg'uga e'tibor bering:
бу́ду чита́ть, прочита́ю, бу́дешь де́лать, сде́лаешь, напишу́, напи́шешь, приду́, отдохну́.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| бу́ду | бу́-ду | bo'laman / (yordamchi) | я бу́ду чита́ть |
| бу́дешь | бу́-дешь | bo'lasan / (yordamchi) | ты бу́дешь рабо́тать |
| бу́дет | бу́-дет | bo'ladi / (yordamchi) | он бу́дет учи́ть |
| прочита́ю | про-чи-та́-ю | o'qib bo'laman (СОВ) | за́втра прочита́ю |
| сде́лаю | сде́-ла-ю | qilib bo'laman (СОВ) | сде́лаю за час |
| напишу́ | на-пи-шу́ | yozib bo'laman (СОВ) | напишу́ письмо́ |
| пригото́влю | при-го-то́в-лю | tayyorlab bo'laman (СОВ) | пригото́влю у́жин |
| посмотрю́ | по-смо-трю́ | ko'rib bo'laman (СОВ) | посмотрю́ фильм |
| приду́ | при-ду́ | kelaman (СОВ) | приду́ домо́й |
| пое́м | по-е́м | ovqatlanaman (СОВ) | приду́ и пое́м |
| отдохну́ | от-дох-ну́ | dam olaman (СОВ) | отдохну́ ве́чером |
| весь день | весь день | kun bo'yi (НЕСОВ signal) | весь день бу́ду рабо́тать |
| за час | за час | bir soatda (СОВ signal) | сде́лаю за час |
| наконе́ц | на-ко-не́ц | nihoyat (СОВ signal) | наконе́ц прочита́ю |
Maslahat: СОВ kelasi shakllarini (прочита́ю, сде́лаю, напишу́) alohida karta qilib yodlang va har birini urg'usi bilan yozing — urg'u sakragani uchun eng ko'p xato shu yerda.
7. Dialog
— Что ты бу́дешь де́лать за́втра?
(Ertaga nima qilasan?)
— У́тром я бу́ду занима́ться ру́сским языко́м — весь день бу́ду учи́ть слова́.
(Ertalab rus tili bilan shug'ullanaman — kun bo'yi so'z o'rganaman.)
— А ве́чером?
(Kechqurun-chi?)
— Ве́чером я наконе́ц прочита́ю э́ту кни́гу и напишу́ отчёт.
(Kechqurun nihoyat bu kitobni o'qib bo'laman va hisobot yozaman.)
— Ско́лько вре́мени тебе́ ну́жно на отчёт?
(Hisobotga qancha vaqt kerak?)
— Ду́маю, я сде́лаю его́ за два часа́.
(O'ylashimcha, uni ikki soatda qilib bo'laman.)
— Отли́чно! А пото́м?
(Zo'r! Keyin-chi?)
— Пото́м приду́ домо́й, пое́м и отдохну́. Е́сли бу́дет вре́мя, посмотрю́ фильм.
(Keyin uyga kelaman, ovqatlanaman va dam olaman. Vaqt bo'lsa, film ko'raman.)Topshiriq: dialogdagi shakllarni ajrating — qaysilari НЕСОВ (бу́ду занима́ться, бу́ду учи́ть) va qaysilari СОВ (прочита́ю, напишу́, сде́лаю, приду́, пое́м, отдохну́, посмотрю́)? Har biriga "jarayon" yoki "natija" deng.
8. Tipik xatolar + mini-mashq
бу́ду + СОВ (eng katta xato): бу́ду сде́лать, бу́ду прочита́ть, бу́ду написа́ть. бу́ду де́лать (НЕСОВ) yoki сде́лаю (СОВ). Sabab: бу́ду faqat НЕСОВ infinitiv bilan keladi; СОВ o'zi tuslanib kelajakni beradi. Kelajakni ikki marta belgilab bo'lmaydi.
СОВ fe'lni hozirgi zamon deb tushunish: прочита́ю ni "o'qiyapman" deb tarjima qilish. прочита́ю = "o'qib bo'laman" (kelajak). Sabab: СОВ fe'lning hozirgi zamoni yo'q — shakli hozirgidek, ma'nosi doim kelajak.
Jarayon uchun СОВ ishlatish: За́втра весь день сде́лаю уро́ки. За́втра весь день бу́ду де́лать уро́ки (kun bo'yi jarayon НЕСОВ). Sabab: "kun bo'yi" davomiylik bildiradi, СОВ esa bir martalik natija.
Natija/chegara uchun НЕСОВ ishlatish: Я бу́ду сде́лать э́то за час (ikki xato birga!). Я сде́лаю э́то за час (za час = chegara СОВ). Sabab: "bir soatda" tugash chegarasini beradi.
бу́ду ni tuslamaslik: Ты бу́ду рабо́тать, они́ бу́ду чита́ть. Ты бу́дешь рабо́тать, они́ бу́дут чита́ть. Sabab: бу́ду shaxs bo'yicha tuslanadi (бу́ду/бу́дешь/бу́дет/бу́дем/бу́дете/бу́дут), infinitiv esa o'zgarmaydi.
Ketma-ket tugaydigan harakatlarga НЕСОВ: Приду́ домо́й и бу́ду есть, отдыха́ть, писа́ть. Приду́ домо́й, пое́м, отдохну́ и напишу́ (har biri tugaydi СОВ zanjir). Sabab: ketma-ket tugab boradigan harakatlar — СОВ.
Mini-mashq: to'g'ri shaklni tanlang —
За́втра весь день (бу́ду чита́ть / прочита́ю), Я (бу́ду сде́лать / сде́лаю) э́то за час, Ка́ждый день (бу́ду учи́ть / вы́учу) слова́, Ты (бу́дешь / бу́ду) помога́ть мне?.
(Javob: бу́ду чита́ть, сде́лаю, бу́ду учи́ть, бу́дешь.)
9. Mashqlar
Mashq 1. НЕСОВ kelasi zamonga qo'ying (бу́ду… + infinitiv), shaxsni saqlang:
я (чита́ть) ___, ты (рабо́тать) ___, он (учи́ть) ___, мы (гото́вить) ___, они́ (игра́ть) ___
Mashq 2. СОВ kelasi zamonga qo'ying (tuslang):
я (прочита́ть) ___, ты (сде́лать) ___, он (написа́ть) ___, мы (пригото́вить) ___, я (посмотре́ть) ___
Mashq 3. НЕСОВ yoki СОВ? Signal so'zga qarab to'g'ri variantni tanlang:
За́втра весь день я (бу́ду убира́ть / уберу́) кварти́ру.
Я (бу́ду сде́лать / сде́лаю) дома́шнее зада́ние за час.
Ка́ждый ве́чер мы (бу́дем смотре́ть / посмо́трим) но́вости.
Наконе́ц я (бу́ду прочита́ть / прочита́ю) э́тот рома́н.Mashq 4. Ketma-ket harakatlar — qavsdagi СОВ fe'llarni я shaklida tuslang:
За́втра я (прийти́) домо́й, (пое́сть), (отдохну́ть) и (написа́ть) письмо́.
Mashq 5. Shartli gapni to'ldiring (to'g'ri aspektni tanlab):
Е́сли бу́дет вре́мя, я (прочита́ю / бу́ду чита́ть) статью́ до конца́.
Е́сли за́втра бу́дет дождь, я весь день (бу́ду сиде́ть / посижу́) до́ма.Mashq 6. Xatoni toping va to'g'rilang:
Я бу́ду сде́лать уро́ки за́втра.
Ты бу́ду рабо́тать ве́чером.
За́втра весь день прочита́ю кни́ги.
Они́ бу́дут постро́ить дом.Mashq 7. O'zbekchadan ruschaga (urg'u bilan):
Ertaga kun bo'yi ishlayman = ___
Bu kitobni ertaga o'qib bo'laman = ___
Har kuni rus tili o'rganaman = ___
Xatni yozaman va yuboraman = ___
Uyga kelaman, ovqatlanaman va dam olaman = ___10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
- Rejalar yozish: ertangi kuningiz haqida 6 ta gap yozing — 3 tasi НЕСОВ (kun bo'yi / har kuni ma'nosida: У́тром бу́ду занима́ться…), 3 tasi СОВ (natijali: Ве́чером прочита́ю…) bo'lsin. Wisar AIga "tekshir" deb yuboring.
- бу́ду сде́лать ovi: Wisar AIdan ataylab bir nechta «бу́ду + СОВ» xatosi bo'lgan gaplar berishni so'rang; siz har birini to'g'rilang va nega noto'g'ri ekanini tushuntiring.
- Aspekt tanlash o'yini: AI sizga signal so'z (весь день, за час, ка́ждый день, наконе́ц) bilan gap bersin; siz to'g'ri aspektni (НЕСОВ yoki СОВ) tanlab, kelasi zamon shaklini urg'usi bilan ayting.
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: я бу́ду чита́ть; ты бу́дешь рабо́тать; он бу́дет учи́ть; мы бу́дем гото́вить; они́ бу́дут игра́ть. Mashq 2: я прочита́ю; ты сде́лаешь; он напи́шет; мы пригото́вим; я посмотрю́. Mashq 3: бу́ду убира́ть (весь день НЕСОВ); сде́лаю (за час СОВ); бу́дем смотре́ть (ка́ждый ве́чер НЕСОВ); прочита́ю (наконе́ц СОВ). Mashq 4: приду́, пое́м, отдохну́, напишу́. Mashq 5: прочита́ю (до конца́ = natija СОВ); бу́ду сиде́ть (весь день = jarayon НЕСОВ). Mashq 6: Я сде́лаю уро́ки за́втра ( бу́ду сде́лать); Ты бу́дешь рабо́тать ( бу́ду); За́втра весь день бу́ду чита́ть кни́ги ( прочита́ю — весь день jarayon); Они́ бу́дут стро́ить дом yoki постро́ят дом ( бу́дут постро́ить). Mashq 7: За́втра весь день бу́ду рабо́тать. / За́втра прочита́ю э́ту кни́гу. / Ка́ждый день бу́ду учи́ть ру́сский язы́к. / Напишу́ письмо́ и отпра́влю (его́). / Приду́ домо́й, пое́м и отдохну́.
12. Xulosa va keyingi dars
- Rus tilida kelasi zamon ikki xil: НЕСОВ = бу́ду + infinitiv (ikki so'z, jarayon), СОВ = tuslangan bir shakl (bitta so'z, natija).
- бу́ду shaxs bo'yicha tuslanadi (бу́ду/бу́дешь/бу́дет/бу́дем/бу́дете/бу́дут), infinitiv o'zgarmaydi.
- СОВ fe'lning hozirgi zamoni yo'q: прочита́ю faqat "o'qib bo'laman" (kelajak) degani.
- Eng katta xato — «бу́ду сде́лать» YO'Q! бу́ду faqat НЕСОВ bilan; СОВ o'zi kelajakni beradi.
- Signal so'zlar: весь день / всегда́ / ка́ждый день НЕСОВ; за час / ско́ро / наконе́ц СОВ.
- Ketma-ket tugaydigan harakatlar — СОВ zanjir (приду́, пое́м, отдохну́). Shartli gaplar ko'pincha СОВ (Е́сли бу́дет вре́мя, прочита́ю).
Keyingi dars — A2 — 13-dars: Harakat fe'llari (глаго́лы движе́ния — идти́ / ходи́ть, е́хать / е́здить). Endi rus tilining o'ziga xos qismiga — "yurmoq / bormoq" fe'llarining ikki turiga o'tamiz: bir yo'nalishli (идти́ — hozir shu tomonga) va ko'p yo'nalishli (ходи́ть — umuman, qatnab yurmoq). Bugungi aspekt bilimi u yerda ham asqotadi.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!