WisarWisar
Rus tili kursi/A2 Elementar16 daqiqa

A2 — 12-dars: Aspekt kelasi zamonda (вид в бу́дущем вре́мени)

A2 — ELEMENTAR · 12-dars


1. Dars nomi va maqsad

Bu darsda rus tilining eng amaliy mavzularidan birini yopamiz: kelasi zamonda aspekt (vid). Ya'ni kelajakdagi ish-harakatni ikki xil aytishni o'rganasiz — бу́ду де́лать (qilaman, jarayon) va сде́лаю (qilib bo'laman, natija).

10–11-darslarda siz aspekt tushunchasini o'rgandingiz: har bir fe'lning ikki juftligi bor — несоверше́нный вид (НЕСОВ, tugallanmagan: чита́ть, де́лать, писа́ть) va соверше́нный вид (СОВ, tugallangan: прочита́ть, сде́лать, написа́ть). Siz buni asosan o'tgan zamonda ko'rgansiz (я чита́л vs я прочита́л). Bugun aynan shu farqni kelajakka olib chiqamiz.

Rus tilida kelasi zamonning ikki turi bor va ular aspektga bog'liq:

  • НЕСОВ kelasi (murakkab/составно́е шакли): бу́ду / бу́дешь / бу́дет… + НЕСОВ infinitiv бу́ду чита́ть, бу́дешь де́лать. Bu — jarayon, davomiylik, takror.
  • СОВ kelasi (oddiy/просто́е шакли): fe'l xuddi hozirgi zamondek tuslanadi, lekin kelajak ma'nosini beradi прочита́ю, сде́лаю, напишу́. Bu — bir martalik natija.

Dars oxirida siz:

  • НЕСОВ va СОВ kelasi zamonni to'g'ri yasay olasiz;
  • eng katta xato«бу́ду сде́лать» — ni butunlay yo'q qilasiz;
  • signal so'zlar (за́втра, весь день, всегда́, скоро) bo'yicha aspektni tanlaysiz;
  • ketma-ket kelajak harakatlarni СОВ bilan quraysiz (приду́, пое́м, отдохну́);
  • shartli gaplarda to'g'ri aspekt qo'llaysiz (Е́сли бу́дет вре́мя, прочита́ю).

Urg'u belgisi: urg'uli unlini ´ bilan ko'rsatamiz — бу́ду, прочита́ю. Rus yozuvida bu belgi odatda yozilmaydi, ammo to'g'ri talaffuz uchun juda muhim.


2. Avvalgi darslardan takror (kelasi zamon + aspekt)

Yangi qoidaga o'tishdan oldin ikki poydevorni eslaymiz.

a) Aspekt (10–11-dars) — fe'l juftligi:

НЕСОВ (jarayon) СОВ (natija) O'zbekcha
чита́ть прочита́ть o'qimoq
де́лать сде́лать qilmoq
писа́ть написа́ть yozmoq
гото́вить пригото́вить tayyorlamoq
смотре́ть посмотре́ть ko'rmoq

b) O'tgan zamonda aspekt (takror):

text
Я чита́л кни́гу.       — Kitob o'qidim / o'qib o'tirdim.  (НЕСОВ — jarayon)
Я прочита́л кни́гу.    — Kitobni o'qib tugatdim.          (СОВ — natija bor)

Muhim bog'lanish: o'tgan zamonda bu farqni ko'rdingiz — чита́л (jarayon) va прочита́л (tugatdim). Bugun aynan shu ikki ma'no kelajakda qanday ifodalanishini ko'ramiz. Mantiq bir xil, faqat forma boshqacha.

Tez mashq: har juftlikning aspektini ayting — де́лать (___), сде́лать (___), писа́ть (___), написа́ть (___). (Javob: НЕСОВ, СОВ, НЕСОВ, СОВ.)


3. Asosiy tushuntirish

Rus tilida hozirgi zamondan farqli o'laroq, kelasi zamon ikki xil yasaladi — va qaysi biri kerakligini aspekt hal qiladi.

3.1. НЕСОВ kelasi zamon — бу́ду + infinitiv (jarayon)

Tugallanmagan fe'l (НЕСОВ) kelajakda бу́ду yordamchi fe'li orqali yasaladi. бу́ду — bu быть (bo'lmoq) fe'lining kelasi zamoni, u shaxs bo'yicha tuslanadi, keyin esa НЕСОВ infinitiv o'zgarmay turadi:

Shaxs Yordamchi + НЕСОВ infinitiv Tarjima
я бу́ду чита́ть o'qiyman (jarayon)
ты бу́дешь чита́ть o'qiysan
он / она́ бу́дет чита́ть o'qiydi
мы бу́дем чита́ть o'qiymiz
вы бу́дете чита́ть o'qiysiz
они́ бу́дут чита́ть o'qiydilar
text
    бу́ду / бу́дешь / бу́дет / бу́дем / бу́дете / бу́дут  +  НЕСОВ infinitiv
    (faqat "бу́ду…" tuslanadi, infinitiv doim o'zgarmaydi)

Bu shakl nimani bildiradi? Kelajakdagi jarayonni, davomiylikni, takrorni — natija muhim emas, harakatning o'zi muhim:

text
За́втра я весь день бу́ду рабо́тать.    — Ertaga kun bo'yi ishlayman.       (davomiylik)
Ка́ждый день бу́ду занима́ться спо́ртом. — Har kuni sport bilan shug'ullanaman. (takror)
Ве́чером мы бу́дем смотре́ть фильм.     — Kechqurun film ko'ramiz.          (jarayon)
Она́ бу́дет учи́ть ру́сский язы́к.       — U rus tilini o'rganadi (davomli).

O'zbekcha ko'prik: бу́ду рабо́тать — "ishlab turaman / ishlayman" (jarayon davom etadi). O'zbek tilida bunga "kun bo'yi ishlayman", "har kuni o'qiyman" kabi davom etuvchi ma'no to'g'ri keladi.

3.2. СОВ kelasi zamon — oddiy shakl (natija)

Tugallangan fe'l (СОВ)ning kelasi zamoni ancha oson — u бу́ду ISHLATMAYDI. СОВ fe'l xuddi hozirgi zamondek shaxs qo'shimchalari bilan tuslanadi, lekin ma'nosi kelajak bo'ladi:

Shaxs прочита́ть (СОВ) сде́лать (СОВ) написа́ть (СОВ)
я прочита́ю сде́лаю напишу́
ты прочита́ешь сде́лаешь напи́шешь
он / она́ прочита́ет сде́лает напи́шет
мы прочита́ем сде́лаем напи́шем
вы прочита́ете сде́лаете напи́шете
они́ прочита́ют сде́лают напи́шут

Diqqat — asosiy nozik nuqta: shakli hozirgi zamonga o'xshaydi, lekin СОВ fe'lning hozirgi zamoni yo'q! Shuning uchun прочита́ю faqat kelajak ma'nosini beradi — "o'qib bo'laman". Solishtiring: чита́ю (НЕСОВ) = "o'qiyapman" (hozir), прочита́ю (СОВ) = "o'qib bo'laman" (kelajak).

Bu shakl nimani bildiradi? Kelajakdagi bir martalik, tugallangan, natijali harakatni:

text
За́втра я прочита́ю э́ту кни́гу.       — Ertaga bu kitobni o'qib tugataman.    (natija)
Я напишу́ письмо́ и отпра́влю его́.   — Xatni yozaman va yuboraman.           (tugallangan)
Она́ ско́ро пригото́вит у́жин.         — U tez orada kechki ovqatni tayyorlaydi. (natija)
Мы сде́лаем э́то за час.              — Buni bir soatda qilib bo'lamiz.        (chegara bor)

3.3. Yonma-yon jadval — bir fe'l, ikki kelajak

Butun darsning markazi shu jadval. Bir fe'lning ikki aspekti kelajakda qanday farq qilishini ko'ring:

НЕСОВ kelasi (jarayon) СОВ kelasi (natija)
я бу́ду чита́ть (o'qib turaman) я прочита́ю (o'qib bo'laman)
я бу́ду де́лать (qilib turaman) я сде́лаю (qilib bo'laman)
я бу́ду писа́ть (yozib turaman) я напишу́ (yozib bo'laman)
я бу́ду гото́вить (tayyorlab turaman) я пригото́влю (tayyorlab bo'laman)
я бу́ду смотре́ть (ko'rib turaman) я посмотрю́ (ko'rib bo'laman)
text
НЕСОВ:  бу́ду + infinitiv     IKKI so'z     jarayon, davom, takror
СОВ:    tuslangan bir shakl   BITTA so'z    natija, bir marta, tugash

Eslash usuli: НЕСОВ kelasi — ikki so'z (бу́ду + чита́ть), СОВ kelasi — bitta so'z (прочита́ю). So'z soniga qarab aspektni darrov taniysiz. Ikki so'z = "davom etadi", bitta so'z = "tugaydi".

3.4. ENG KATTA XATO: «бу́ду сде́лать» — YO'Q!

Bu — o'zbek (va barcha) o'quvchilarning eng ko'p qiladigan xatosi. Yaxshilab yodlang:

text
  бу́ду сде́лать        MUTLAQO NOTO'G'RI
  бу́ду прочита́ть      MUTLAQO NOTO'G'RI
  бу́ду написа́ть       MUTLAQO NOTO'G'RI

QAT'IY QOIDA: бу́ду / бу́дешь / бу́дет… faqat va faqat НЕСОВ (tugallanmagan) infinitiv bilan keladi! СОВ fe'l bilan бу́ду ishlatilmaydi — chunki СОВ o'zi tuslanib, kelajakni beradi.

To'g'ri variantlar:

text
  бу́ду де́лать   (НЕСОВ — jarayon)        yoki     сде́лаю   (СОВ — natija)
  бу́ду чита́ть   (НЕСОВ — jarayon)        yoki     прочита́ю (СОВ — natija)
  бу́ду писа́ть   (НЕСОВ — jarayon)        yoki     напишу́   (СОВ — natija)

Nega shunday? Kelajakni ikki marta belgilash mumkin emas: бу́ду allaqachon "kelajak" degani, СОВ shakl ham "kelajak" degani — bu ikki karra bo'lib, grammatik jihatdan buziladi. Shuning uchun: yo бу́ду + НЕСОВ, yo yolg'iz СОВ. Uchinchisi yo'q.

3.5. Signal so'zlar — qaysi aspektni tanlash

Gapdagi ba'zi so'zlar aspektni ochiq ko'rsatadi. Ularni tanib oling:

НЕСОВ tomon (jarayon, takror) СОВ tomon (natija, bir marta)
весь день (kun bo'yi) за час / за день (bir soatda / bir kunda)
всегда́ (doim) ско́ро (tez orada)
обы́чно (odatda) вдруг (birdan)
ка́ждый день (har kuni) наконе́ц (nihoyat)
ча́сто (tez-tez) сра́зу (darhol)
до́лго (uzoq) до конца́ (oxirigacha)
постоя́нно (doimiy) уже́ (allaqachon — natija)
text
Я бу́ду до́лго рабо́тать.        — Uzoq ishlayman.          (до́лго  НЕСОВ)
Я сде́лаю э́то за час.           — Buni bir soatda qilaman.  (за час  СОВ)
Ка́ждый день бу́ду чита́ть.      — Har kuni o'qiyman.        (ка́ждый день  НЕСОВ)
Я наконе́ц прочита́ю э́ту кни́гу. — Nihoyat bu kitobni o'qiyman. (наконе́ц  СОВ)

Eslatma: за́втра (ertaga) ikkala aspekt bilan ham kelaveradi — u faqat "kelajak" ekanini bildiradi, aspektni esa niyat hal qiladi: За́втра бу́ду рабо́тать (kun bo'yi ishlayman) yoki За́втра сде́лаю рабо́ту (ishni bitiraman).

3.6. Ketma-ket kelajak harakatlar — СОВ zanjiri

Kelajakda bir-birining ortidan bajariladigan, har biri tugab, keyingisiga o'tadigan harakatlar uchun СОВ ishlatiladi. Har bir harakat tugaydi — natija bo'ladi — keyin ikkinchisi boshlanadi:

text
За́втра я приду́ домо́й, пое́м, отдохну́ и напишу́ письмо́.
— Ertaga uyga kelaman, ovqatlanaman, dam olaman va xat yozaman.

Она́ вста́нет, умо́ется, оде́нется и пойдёт на рабо́ту.
— U turadi, yuvinadi, kiyinadi va ishga boradi.

Bu yerdagi СОВ shakllar (ko'p ishlatiladigan, yodlash kerak bo'lganlari):

СОВ fe'l Kelasi (я) O'zbekcha
прийти́ приду́ kelaman
пое́сть пое́м ovqatlanaman
отдохну́ть отдохну́ dam olaman
пойти́ пойду́ boraman
встать вста́ну turaman

Solishtiring: agar bu harakatlar bir vaqtda, fon sifatida davom etsa, НЕСОВ ishlatiladi: Ве́чером я бу́ду отдыха́ть и слу́шать му́зыку (kechqurun dam olaman va musiqa tinglayman — ikkalasi parallel jarayon). Ketma-ket tugab boradigan bo'lsa — СОВ.

3.7. Shartli gaplarda aspekt (е́сли…)

е́сли (agar) bilan boshlanadigan shartli gaplarda ko'pincha СОВ kelasi ishlatiladi — chunki gap odatda bir martalik natija haqida boradi:

text
Е́сли бу́дет вре́мя, я прочита́ю э́ту статью́.
— Agar vaqt bo'lsa, bu maqolani o'qib chiqaman.  (натижа  СОВ)

Е́сли ты помо́жешь, мы бы́стро сде́лаем рабо́ту.
— Agar yordam bersang, ishni tez qilib bitiramiz.  (СОВ)

Е́сли за́втра бу́дет дождь, я бу́ду сиде́ть до́ма.
— Agar ertaga yomg'ir yog'sa, uyda o'tiraman.  (jarayon  НЕСОВ)

E'tibor bering: бу́дет вре́мя, бу́дет дождь — bu yerda бу́дет быть fe'lining kelasi zamoni ("bo'ladi") sifatida yakka o'zi keladi, infinitivsiz. Bu — alohida holat: У меня́ бу́дет вре́мя (menda vaqt bo'ladi), За́втра бу́дет хо́лодно (ertaga sovuq bo'ladi).


4. Misollar (gaplarda)

text
За́втра я весь день бу́ду убира́ть кварти́ру.   — Ertaga kun bo'yi kvartirani tozalayman. (НЕСОВ — jarayon)
Че́рез час я уберу́ ко́мнату.                   — Bir soatdan keyin xonani yig'ishtiraman. (СОВ — natija)
Мы бу́дем гото́виться к экза́мену всю неде́лю.  — Butun hafta imtihonga tayyorlanamiz.     (НЕСОВ)
Я подгото́влюсь и сдам экза́мен.                — Tayyorlanaman va imtihon topshiraman.    (СОВ zanjir)
Ка́ждое у́тро я бу́ду де́лать заря́дку.          — Har tong badantarbiya qilaman.           (takror  НЕСОВ)
Ве́чером я напишу́ отве́т и лягу спать.         — Kechqurun javob yozaman va uxlayman.      (СОВ zanjir)
Ты бу́дешь помога́ть мне ка́ждый день?          — Menga har kuni yordam berasanmi?         (НЕСОВ)
Ты помо́жешь мне сейча́с?                       — Menga hozir yordam berasanmi?            (СОВ — bir marta)
Они́ бу́дут стро́ить дом два го́да.             — Ular uyni ikki yil quradilar.            (davomiylik  НЕСОВ)
Они́ постро́ят дом за два го́да.                — Ular uyni ikki yilda qurib bitiradilar.  (natija  СОВ)

Naqshni his qiling: har juftlikda НЕСОВ "davom etadi", СОВ esa "tugaydi / natija beradi". Vaqt chegarasi bo'lsa (за час, за два го́да) — deyarli doim СОВ.


5. Talaffuz bo'limi

Kelasi zamonda ikki narsaga e'tibor bering: бу́ду yordamchisining urg'usi va СОВ shakllardagi urg'u ko'chishi.

a) бу́ду va uning shakllari — urg'u doim BIRINCHI bo'g'inda:

text
бу́ду    "БУ́-du"       (urg'u boshda)
бу́дешь  "БУ́-dyesh"    (oxirgi "шь" yumshoq "sh")
бу́дет   "БУ́-dyet"
бу́дем   "БУ́-dyem"
бу́дете  "БУ́-dye-tye"
бу́дут   "БУ́-dut"

Urg'usiz oxirgi -ет / -ете dagi "е" "i/ye" oralig'ida yengil o'qiladi: бу́дет "bú-dyit". Reduksiyaga tushadi, lekin yozuvda "е" turadi.

b) СОВ shakllarda urg'u ko'pincha ko'chadi:

text
написа́ть  напишу́   "na-pi-SHÚ"    (urg'u oxirga — я shaklida)
           напи́шешь "na-PÍ-shesh"  (urg'u o'zakka — ты shaklida!)
купи́ть    куплю́    "ku-PLYÚ"      (я — oxirda)
           ку́пишь   "KÚ-pish"      (ты — o'zakda)

Diqqat: напишу́ (я) — urg'u oxirda, lekin напи́шешь (ты) — urg'u o'zakka qaytadi. Bu — juda tez-tez uchraydigan urg'u "sakrashi". Har shaklni urg'usi bilan yodlang.

c) Reduksiya eslatmasi: urg'usiz о har doim "a" bo'lib o'qiladi: прочита́ю "pra-chi-TÁ-yu", отдохну́ "at-dah-NÚ". Yozuvda esa о turadi.

Topshiriq: ovoz chiqarib ayting, urg'uga e'tibor bering: бу́ду чита́ть, прочита́ю, бу́дешь де́лать, сде́лаешь, напишу́, напи́шешь, приду́, отдохну́.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
бу́ду бу́-ду bo'laman / (yordamchi) я бу́ду чита́ть
бу́дешь бу́-дешь bo'lasan / (yordamchi) ты бу́дешь рабо́тать
бу́дет бу́-дет bo'ladi / (yordamchi) он бу́дет учи́ть
прочита́ю про-чи-та́-ю o'qib bo'laman (СОВ) за́втра прочита́ю
сде́лаю сде́-ла-ю qilib bo'laman (СОВ) сде́лаю за час
напишу́ на-пи-шу́ yozib bo'laman (СОВ) напишу́ письмо́
пригото́влю при-го-то́в-лю tayyorlab bo'laman (СОВ) пригото́влю у́жин
посмотрю́ по-смо-трю́ ko'rib bo'laman (СОВ) посмотрю́ фильм
приду́ при-ду́ kelaman (СОВ) приду́ домо́й
пое́м по-е́м ovqatlanaman (СОВ) приду́ и пое́м
отдохну́ от-дох-ну́ dam olaman (СОВ) отдохну́ ве́чером
весь день весь день kun bo'yi (НЕСОВ signal) весь день бу́ду рабо́тать
за час за час bir soatda (СОВ signal) сде́лаю за час
наконе́ц на-ко-не́ц nihoyat (СОВ signal) наконе́ц прочита́ю

Maslahat: СОВ kelasi shakllarini (прочита́ю, сде́лаю, напишу́) alohida karta qilib yodlang va har birini urg'usi bilan yozing — urg'u sakragani uchun eng ko'p xato shu yerda.


7. Dialog

text
— Что ты бу́дешь де́лать за́втра?
   (Ertaga nima qilasan?)
— У́тром я бу́ду занима́ться ру́сским языко́м — весь день бу́ду учи́ть слова́.
   (Ertalab rus tili bilan shug'ullanaman — kun bo'yi so'z o'rganaman.)
— А ве́чером?
   (Kechqurun-chi?)
— Ве́чером я наконе́ц прочита́ю э́ту кни́гу и напишу́ отчёт.
   (Kechqurun nihoyat bu kitobni o'qib bo'laman va hisobot yozaman.)
— Ско́лько вре́мени тебе́ ну́жно на отчёт?
   (Hisobotga qancha vaqt kerak?)
— Ду́маю, я сде́лаю его́ за два часа́.
   (O'ylashimcha, uni ikki soatda qilib bo'laman.)
— Отли́чно! А пото́м?
   (Zo'r! Keyin-chi?)
— Пото́м приду́ домо́й, пое́м и отдохну́. Е́сли бу́дет вре́мя, посмотрю́ фильм.
   (Keyin uyga kelaman, ovqatlanaman va dam olaman. Vaqt bo'lsa, film ko'raman.)

Topshiriq: dialogdagi shakllarni ajrating — qaysilari НЕСОВ (бу́ду занима́ться, бу́ду учи́ть) va qaysilari СОВ (прочита́ю, напишу́, сде́лаю, приду́, пое́м, отдохну́, посмотрю́)? Har biriga "jarayon" yoki "natija" deng.


8. Tipik xatolar + mini-mashq

  • бу́ду + СОВ (eng katta xato): бу́ду сде́лать, бу́ду прочита́ть, бу́ду написа́ть. бу́ду де́лать (НЕСОВ) yoki сде́лаю (СОВ). Sabab: бу́ду faqat НЕСОВ infinitiv bilan keladi; СОВ o'zi tuslanib kelajakni beradi. Kelajakni ikki marta belgilab bo'lmaydi.

  • СОВ fe'lni hozirgi zamon deb tushunish: прочита́ю ni "o'qiyapman" deb tarjima qilish. прочита́ю = "o'qib bo'laman" (kelajak). Sabab: СОВ fe'lning hozirgi zamoni yo'q — shakli hozirgidek, ma'nosi doim kelajak.

  • Jarayon uchun СОВ ishlatish: За́втра весь день сде́лаю уро́ки. За́втра весь день бу́ду де́лать уро́ки (kun bo'yi jarayon НЕСОВ). Sabab: "kun bo'yi" davomiylik bildiradi, СОВ esa bir martalik natija.

  • Natija/chegara uchun НЕСОВ ishlatish: Я бу́ду сде́лать э́то за час (ikki xato birga!). Я сде́лаю э́то за час (za час = chegara СОВ). Sabab: "bir soatda" tugash chegarasini beradi.

  • бу́ду ni tuslamaslik: Ты бу́ду рабо́тать, они́ бу́ду чита́ть. Ты бу́дешь рабо́тать, они́ бу́дут чита́ть. Sabab: бу́ду shaxs bo'yicha tuslanadi (бу́ду/бу́дешь/бу́дет/бу́дем/бу́дете/бу́дут), infinitiv esa o'zgarmaydi.

  • Ketma-ket tugaydigan harakatlarga НЕСОВ: Приду́ домо́й и бу́ду есть, отдыха́ть, писа́ть. Приду́ домо́й, пое́м, отдохну́ и напишу́ (har biri tugaydi СОВ zanjir). Sabab: ketma-ket tugab boradigan harakatlar — СОВ.

Mini-mashq: to'g'ri shaklni tanlang — За́втра весь день (бу́ду чита́ть / прочита́ю), Я (бу́ду сде́лать / сде́лаю) э́то за час, Ка́ждый день (бу́ду учи́ть / вы́учу) слова́, Ты (бу́дешь / бу́ду) помога́ть мне?. (Javob: бу́ду чита́ть, сде́лаю, бу́ду учи́ть, бу́дешь.)


9. Mashqlar

Mashq 1. НЕСОВ kelasi zamonga qo'ying (бу́ду… + infinitiv), shaxsni saqlang: я (чита́ть) ___, ты (рабо́тать) ___, он (учи́ть) ___, мы (гото́вить) ___, они́ (игра́ть) ___

Mashq 2. СОВ kelasi zamonga qo'ying (tuslang): я (прочита́ть) ___, ты (сде́лать) ___, он (написа́ть) ___, мы (пригото́вить) ___, я (посмотре́ть) ___

Mashq 3. НЕСОВ yoki СОВ? Signal so'zga qarab to'g'ri variantni tanlang:

За́втра весь день я (бу́ду убира́ть / уберу́) кварти́ру.
Я (бу́ду сде́лать / сде́лаю) дома́шнее зада́ние за час.
Ка́ждый ве́чер мы (бу́дем смотре́ть / посмо́трим) но́вости.
Наконе́ц я (бу́ду прочита́ть / прочита́ю) э́тот рома́н.

Mashq 4. Ketma-ket harakatlar — qavsdagi СОВ fe'llarni я shaklida tuslang: За́втра я (прийти́) домо́й, (пое́сть), (отдохну́ть) и (написа́ть) письмо́.

Mashq 5. Shartli gapni to'ldiring (to'g'ri aspektni tanlab):

Е́сли бу́дет вре́мя, я (прочита́ю / бу́ду чита́ть) статью́ до конца́.
Е́сли за́втра бу́дет дождь, я весь день (бу́ду сиде́ть / посижу́) до́ма.

Mashq 6. Xatoni toping va to'g'rilang:

Я бу́ду сде́лать уро́ки за́втра.
Ты бу́ду рабо́тать ве́чером.
За́втра весь день прочита́ю кни́ги.
Они́ бу́дут постро́ить дом.

Mashq 7. O'zbekchadan ruschaga (urg'u bilan):

Ertaga kun bo'yi ishlayman = ___
Bu kitobni ertaga o'qib bo'laman = ___
Har kuni rus tili o'rganaman = ___
Xatni yozaman va yuboraman = ___
Uyga kelaman, ovqatlanaman va dam olaman = ___

10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. Rejalar yozish: ertangi kuningiz haqida 6 ta gap yozing — 3 tasi НЕСОВ (kun bo'yi / har kuni ma'nosida: У́тром бу́ду занима́ться…), 3 tasi СОВ (natijali: Ве́чером прочита́ю…) bo'lsin. Wisar AIga "tekshir" deb yuboring.
  2. бу́ду сде́лать ovi: Wisar AIdan ataylab bir nechta «бу́ду + СОВ» xatosi bo'lgan gaplar berishni so'rang; siz har birini to'g'rilang va nega noto'g'ri ekanini tushuntiring.
  3. Aspekt tanlash o'yini: AI sizga signal so'z (весь день, за час, ка́ждый день, наконе́ц) bilan gap bersin; siz to'g'ri aspektni (НЕСОВ yoki СОВ) tanlab, kelasi zamon shaklini urg'usi bilan ayting.

11. Javoblar kaliti

Mashq 1: я бу́ду чита́ть; ты бу́дешь рабо́тать; он бу́дет учи́ть; мы бу́дем гото́вить; они́ бу́дут игра́ть. Mashq 2: я прочита́ю; ты сде́лаешь; он напи́шет; мы пригото́вим; я посмотрю́. Mashq 3: бу́ду убира́ть (весь день НЕСОВ); сде́лаю (за час СОВ); бу́дем смотре́ть (ка́ждый ве́чер НЕСОВ); прочита́ю (наконе́ц СОВ). Mashq 4: приду́, пое́м, отдохну́, напишу́. Mashq 5: прочита́ю (до конца́ = natija СОВ); бу́ду сиде́ть (весь день = jarayon НЕСОВ). Mashq 6: Я сде́лаю уро́ки за́втра ( бу́ду сде́лать); Ты бу́дешь рабо́тать ( бу́ду); За́втра весь день бу́ду чита́ть кни́ги ( прочита́ю — весь день jarayon); Они́ бу́дут стро́ить дом yoki постро́ят дом ( бу́дут постро́ить). Mashq 7: За́втра весь день бу́ду рабо́тать. / За́втра прочита́ю э́ту кни́гу. / Ка́ждый день бу́ду учи́ть ру́сский язы́к. / Напишу́ письмо́ и отпра́влю (его́). / Приду́ домо́й, пое́м и отдохну́.


12. Xulosa va keyingi dars

  • Rus tilida kelasi zamon ikki xil: НЕСОВ = бу́ду + infinitiv (ikki so'z, jarayon), СОВ = tuslangan bir shakl (bitta so'z, natija).
  • бу́ду shaxs bo'yicha tuslanadi (бу́ду/бу́дешь/бу́дет/бу́дем/бу́дете/бу́дут), infinitiv o'zgarmaydi.
  • СОВ fe'lning hozirgi zamoni yo'q: прочита́ю faqat "o'qib bo'laman" (kelajak) degani.
  • Eng katta xato — «бу́ду сде́лать» YO'Q! бу́ду faqat НЕСОВ bilan; СОВ o'zi kelajakni beradi.
  • Signal so'zlar: весь день / всегда́ / ка́ждый день НЕСОВ; за час / ско́ро / наконе́ц СОВ.
  • Ketma-ket tugaydigan harakatlar — СОВ zanjir (приду́, пое́м, отдохну́). Shartli gaplar ko'pincha СОВ (Е́сли бу́дет вре́мя, прочита́ю).

Keyingi dars — A2 — 13-dars: Harakat fe'llari (глаго́лы движе́ния — идти́ / ходи́ть, е́хать / е́здить). Endi rus tilining o'ziga xos qismiga — "yurmoq / bormoq" fe'llarining ikki turiga o'tamiz: bir yo'nalishli (идти́ — hozir shu tomonga) va ko'p yo'nalishli (ходи́ть — umuman, qatnab yurmoq). Bugungi aspekt bilimi u yerda ham asqotadi.

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
A2 — 12-dars: Aspekt kelasi zamonda (вид в бу́дущем вре́мени) — Wisar