WisarWisar
Rus tili kursi/A2 Elementar19 daqiqa

A2 — 7-dars: Oltita kelishik — JAMLASH (birlik son)

A2 — ELEMENTAR · 7-dars (jamlash / mustahkamlash)


1. Dars nomi va maqsad

Siz A1 va A2 davomida rus tilining oltita kelishigini (паде́ж, o'qilishi: padej) birma-bir o'rgandingiz. Endi ular boshingizda alohida-alohida "qutichalar" bo'lib turibdi: bir joyda Роди́тельный, boshqa joyda Да́тельный, yana bir joyda Твори́тельный. Bu dars — o'sha qutichalarni bitta tizimga yig'ish darsi.

Bu dars — oddiy 12-bo'limli yangi mavzu emas. Bu — jamlash + mustahkamlash (обобще́ние) to'liq darsi. Maqsadi:

  1. Bitta xaritaga jamlash: barcha 6 kelishikni birlik sonda, uch rod bo'yicha, bitta katta jadvalda ko'rish. Shunda tizim yaxlit ko'rinadi.
  2. Tanlash mahoratini shakllantirish: gap ichida qaysi kelishikni ishlatishni sekundlarda hal qila olish. Buning kaliti — savol berish va predlogga qarash.
  3. Intensiv amaliyot: ko'p mashq bilan kelishik shakllarini "avtomatga" chiqarish.

Qanday ishlash kerak: avval 3-bo'limdagi to'liq jadvalni sinchiklab o'rganing (unutmang: bu — sizning asosiy shpargalkangiz). So'ng 4-bo'limdagi savol xaritasi va 5-bo'limdagi algoritm bilan tanlash usulini o'zlashtiring. Keyin 9-bo'limdagi katta mashq to'plamini kitobga qaramay yeching. Faqat tugatgach 11-bo'limdan tekshiring. Bu dars — amaliyot darsi: qancha ko'p mashq qilsangiz, shuncha yaxshi.


2. Nima jamlaymiz — 6 kelishikning qisqacha xaritasi

Kelishik — bu otning gapdagi vazifasiga qarab o'zgaradigan shakli. O'zbek tilida ham kelishiklar bor (kitobni, kitobga, kitobda), shuning uchun bu tushuncha siz uchun tanish. Farqi — rus tilida qo'shimcha rodga ham, ba'zan predlogga ham bog'liq.

Quyida har bir kelishikning "pasporti" — nomi, savoli, asosiy vazifasi:

Kelishik (ruscha) O'zbekcha nomi Asosiy savol Nima uchun kerak
1 Имени́тельный bosh kelishik кто? что? ega (gapning egasi) — lug'atdagi shakl
2 Роди́тельный qaratqich кого́? чего́? yo'qlik (нет), egalik, "-dan", predloglar
3 Да́тельный jo'nalish кому́? чему́? "-ga" (kimga bermoq, kimga bormoq)
4 Вини́тельный tushum кого́? что? vositasiz to'ldiruvchi ("-ni")
5 Твори́тельный vosita кем? чем? "kim/nima bilan", vosita, kasb
6 Предло́жный o'rin о ком? о чём? где? joy, mavzu — doim predlog bilan

Eslatma: kelishiklarning an'anaviy tartibi — И-Р-Д-В-Т-П (rus maktabida shunday o'rgatiladi). Bu tartibni yod oling — jadvallar doim shu ketma-ketlikda beriladi. Yodlash uchun ruscha jumla (har so'z bosh harfi kelishik tartibini beradi): Иван Роди́л Де́вочку, Веле́л Таща́ть Пелёнку.


3. TO'LIQ JADVAL — 6 kelishik × 3 rod (birlik son)

Bu — darsning yuragi. Butun jadvalni bitta ko'zga jamladik. Ustunlar: kelishik, savoli, erkak rod (jonsiz стол va jonli студе́нт), ayol rod (кни́га, ма́ма), o'rta rod (окно́), qo'shimchalar va asosiy predloglar.

3.1. Asosiy jadval

Kelishik Savol Erkak (стол / студе́нт) Ayol (кни́га / ма́ма) O'rta (окно́) Tugash (m / f / n) Asosiy predloglar
1. Имени́тельный кто? что? стол / студе́нт кни́га / ма́ма окно́ — / -а,-я / -о,-е — (predlogsiz)
2. Роди́тельный кого́? чего́? стола́ / студе́нта кни́ги / ма́мы окна́ -а,-я / -ы,-и / -а у, от, до, из, с, без, для, о́коло
3. Да́тельный кому́? чему́? столу́ / студе́нту кни́ге / ма́ме окну́ -у,-ю / -е,-и / -у к, по
4. Вини́тельный кого́? что? стол / студе́нта кни́гу / ма́му окно́ =И yoki =Р / -у,-ю / =И в, на, за, че́рез, про
5. Твори́тельный кем? чем? столо́м / студе́нтом кни́гой / ма́мой окно́м -ом,-ем / -ой,-ей / -ом с, над, под, за, пе́ред, ме́жду
6. Предло́жный о ком? о чём? где? (о) столе́ / студе́нте (о) кни́ге / ма́ме (об) окне́ -е / -е / -е в, на, о (об), при

Jadvalni qanday o'qish kerak: chapdan o'ngga — «bu kelishik qaysi savolga javob beradi, uch rodda qanday tugaydi, qaysi predloglar bilan keladi». Yuqoridan pastga — «bitta so'z (masalan кни́га) oltita kelishikda qanday o'zgaradi: кни́га — кни́ги — кни́ге — кни́гу — кни́гой — (о) кни́ге».

3.2. Jonli–jonsiz farqi — Вини́тельный kelishigi (juda muhim!)

Tushum kelishigida (Вини́тельный) erkak rodda ot jonli yoki jonsiz ekaniga qarab ikki xil ko'rinadi. Bu — A2 darajaning eng muhim nozikligi:

text
JONSIZ erkak ot    Вини́тельный = Имени́тельный (o'zgarmaydi)
    Я ви́жу стол.        (Men stolni ko'ryapman.)   стол = стол
    Я чита́ю журна́л.     (Men jurnalni o'qiyapman.)  журна́л = журна́л

JONLI erkak ot     Вини́тельный = Роди́тельный (qaratqichga o'xshaydi)
    Я ви́жу студе́нта.   (Men talabani ko'ryapman.)  студе́нт  студе́нта
    Я зна́ю бра́та.      (Men akani taniyman.)        брат  бра́та

Nega shunday? Rus tili jonli (одушевлённый — odam, hayvon) va jonsiz (неодушевлённый — predmet) otlarni ajratadi. Erkak rodda bu farq tushum kelishigida ko'rinadi: кого́ ви́жу? (jonli) -а; что ви́жу? (jonsiz) o'zgarmaydi.

Diqqat: ayol va o'rta rodda bu farq yo'q. Ayol rodda tushum har doim -у/-ю (кни́гу, ма́му), o'rta rodda har doim bosh kelishik kabi (окно́). Faqat erkak rodda jonli/jonsiz muhim.

3.3. Bir so'z — olti shaklda (to'liq "aylanish")

Bir otni oltita kelishik bo'ylab aylantirib ko'ring — bu склоне́ние (turlanish) deyiladi:

text
кни́га (f):
  И.  кни́га      — Э́то кни́га.               (Bu kitob.)
  Р.  кни́ги      — У меня́ нет кни́ги.        (Menda kitob yo'q.)
  Д.  кни́ге      — Я рад кни́ге.             (Men kitobdan xursandman.)
  В.  кни́гу      — Я чита́ю кни́гу.          (Men kitobni o'qiyapman.)
  Т.  кни́гой     — Я горжу́сь кни́гой.       (Men kitobdan faxrlanaman.)
  П.  (о) кни́ге  — Я говорю́ о кни́ге.       (Men kitob haqida gapiryapman.)

студе́нт (m, jonli):
  И.  студе́нт      — Э́то студе́нт.
  Р.  студе́нта     — Нет студе́нта.
  Д.  студе́нту     — Я звоню́ студе́нту.
  В.  студе́нта     — Я ви́жу студе́нта.       (jonli  =Р.)
  Т.  студе́нтом    — Я говорю́ со студе́нтом.
  П.  (о) студе́нте — Я ду́маю о студе́нте.

окно́ (n):
  И.  окно́      — Э́то окно́.
  Р.  окна́      — У окна́ стои́т стол.
  Д.  окну́      — Я подошёл к окну́.
  В.  окно́      — Я откры́л окно́.           (o'rta  =И.)
  Т.  окно́м     — Над окно́м — ла́мпа.
  П.  (об) окне́ — Я ду́маю об окне́.

4. SAVOL XARITASI — kelishikning kaliti

Kelishikni to'g'ri savol orqali topasiz. Bir so'zning oltita kelishik savoli — bu sizning eng kuchli qurolingiz. Ularni yoddan biling:

Kelishik Jonli (кто) Jonsiz (что) O'zbekcha savol
1. Имени́тельный кто? что? kim? nima?
2. Роди́тельный кого́? чего́? kimning? nimaning? kimdan?
3. Да́тельный кому́? чему́? kimga? nimaga?
4. Вини́тельный кого́? что? kimni? nimani?
5. Твори́тельный кем? чем? kim bilan? nima bilan?
6. Предло́жный о ком? о чём? kim haqida? qayerda?
text
   кто?       кого́?     кому́?     кого́?     кем?      о ком?
   (И.)        (Р.)        (Д.)        (В.)        (Т.)        (П.)
                                                          
   ega         yo'qlik     "-ga"       "-ni"       "bilan"     "haqida/qayerda"

Diqqat — "кого́" ikki marta uchraydi! Ham Роди́тельный (кого́ нет? — kim yo'q?), ham Вини́тельный (кого́ ви́жу? — kimni ko'raman?) savoli кого́. Ularni farqlash uchun fe'lga yoki predlogga qarang: нет кого́ (Р.) vs ви́жу кого́ (В.). Shakli ham bir xil bo'lishi mumkin (студе́нта — ham Р., ham В.), lekin vazifasi boshqacha.

Amaliy usul: har qanday gapda otni topib, unga fe'ldan savol bering. Я пишу́ (кому́?) дру́гу — «кому́» = Да́тельный. Я пишу́ (чем?) ру́чкой — «чем» = Твори́тельный. Savol — kelishikning nomi.


5. Kelishikni QANDAY tanlash — algoritm

Gap qurayotganda «qaysi kelishik?» degan savolga javob berish uchun quyidagi 3 qadamli algoritm bilan ishlang:

text
┌─────────────────────────────────────────────────────────┐
│  QADAM 1.  Otdan oldin PREDLOG bormi?                    │
│     HA   predlog qaysi kelishikni "boshqaradi"?         │
│           (6.2 jadvaliga qarang: уР, кД, оП, ...)     │
│     YO'Q  2-qadamga o'ting.                             │
├─────────────────────────────────────────────────────────┤
│  QADAM 2.  Ot gapda qanday VAZIFA bajaryapti?           │
│     • ega (kim/nima ish qilyapti)    И. (кто? что?)     │
│     • vositasiz obyekt ("-ni")       В. (кого́? что?)    │
│     • "kimga" (yo'nalish)            Д. (кому́?)         │
│     • "kim/nima bilan" (vosita)      Т. (кем? чем?)     │
│     • yo'qlik / egalik ("-ning")     Р. (кого́? чего́?)   │
├─────────────────────────────────────────────────────────┤
│  QADAM 3.  Kelishik + ROD  to'g'ri qo'shimchani qo'y.  │
│     (3.1 jadvaliga qarang)                               │
└─────────────────────────────────────────────────────────┘

Misol bilan ishlaymiz — «Men do'stimga kitob haqida telefon qildim» gapini quramiz:

text
"do'stimga"    predlog yo'q, vazifa: kimga?  Д.  дру́гу
"kitob haqida" predlog "о" bor  о  П.  о кни́ге
Natija:  Я позвони́л дру́гу о кни́ге.

Yana bir misol — «Talaba onasi bilan parkda» :

text
"talaba"        ega, kim?  И.  студе́нт
"onasi bilan"   predlog "с" bor  с  Т.  с ма́мой
"parkda"        predlog "в" + qayerda?  П.  в па́рке
Natija:  Студе́нт с ма́мой в па́рке.

Oltin qoida: avval predlogni qidiring (u kelishikni deyarli har doim aniqlab beradi), predlog bo'lmasa — savol bering. Ikkalasi ham kelishikni bir xil ko'rsatadi.


6. Talaffuz bo'limi

Kelishik qo'shimchalarida bir necha muhim talaffuz nozikligi bor. Ularni bilmasangiz, to'g'ri yozib, noto'g'ri o'qiysiz.

6.1. Eng muhim: -ого / -его "-ovo / -evo"

Sifat va olmoshlarning qaratqich (Р.) qo'shimchasi -ого/-его yozilib, "-ово/-ево" o'qiladi. Bu yerdagi г "v" bo'ladi:

text
но́вого    yozilishi "novogo",  o'qilishi /NO-va-va/    (yangi — Р.)
ста́рого   yozilishi "starogo",  o'qilishi /STA-ra-va/  (eski — Р.)
его́       yozilishi "yego",     o'qilishi /yi-VO/       (uning)
сего́дня   yozilishi "segodnya", o'qilishi /si-VOD-nya/  (bugun)

Qoida: -ого/-его ko'rsangiz — doim "г"ni "v" deb o'qing. Bu — rus tilining eng mashhur "yozadi bir xil, o'qiydi boshqacha" hodisasi.

6.2. Boshqa kelishik talaffuzlari

  • столо́м /sta-LOM/ — urg'u qo'shimchada, birinchi urg'usiz "о" "a" bo'lib ketadi: "stalom".
  • кни́гой /KNI-gay/ — oxirgi urg'usiz "ой" qisqa "-ay" kabi eshitiladi.
  • об окне́ /ab ak-NYE/ — "об" ("o" o'rniga) unlidan oldin ishlatiladi; urg'usiz "о"lar "a" bo'ladi.
  • студе́нта /stu-DYEN-ta/ — oxirgi "-а" urg'usiz, biroz "-a" bo'lib qisqaradi.
  • к окну́ /ka ak-NU/ — "к" oldingi so'zga qo'shilib ketadi, "к окну" birga aytiladi.
  • с ма́мой /s MA-may/ — "с" jarangsiz, keyingi so'zga yopishadi.

Topshiriq: ovoz chiqarib ayting — но́вого до́ма (/NOvava DOma/), его́ кни́га (/yiVO KNIga/), я говорю́ о студе́нте (/…a studYENtye/). "-ого -ovo" qoidasini avtomatga chiqaring.


7. Yangi so'zlar (Anki jadvali) — kelishik so'roqlari + asosiy predloglar

Bu darsda yodlanadigan asosiy narsa — so'roqlar va predloglar. Ularni kelishigi bilan birga yodlang.

7.1. Kelishik so'roqlari

Ruscha Urg'u Kelishik O'zbekcha
кто? что? кто, что Имени́тельный kim? nima?
кого́? чего́? ко-го́, че-го́ Роди́тельный kimning? nimadan?
кому́? чему́? ко-му́, че-му́ Да́тельный kimga? nimaga?
кого́? что? ко-го́, что Вини́тельный kimni? nimani?
кем? чем? кем, чем Твори́тельный kim/nima bilan?
о ком? о чём? о ком, о чём Предло́жный kim/nima haqida?

7.2. Asosiy predloglar (kelishigi bilan)

Predlog Urg'u Kelishik Ma'nosi Misol
у у Р. yonida, -nikida у до́ма (uy yonida)
из из Р. -dan (ichidan) из го́рода (shahardan)
от от Р. -dan (yonidan) от дру́га (do'stdan)
до до Р. -gacha до конца́ (oxirigacha)
без без Р. -siz без са́хара (shakarsiz)
для для Р. uchun для ма́мы (ona uchun)
к к Д. -ga (tomon) к до́му (uyga)
по по Д. bo'ylab по у́лице (ko'cha bo'ylab)
в в В. / П. -ga / -da в парк / в па́рке
на на В. / П. -ga / -da (ust) на стол / на столе́
за за В. / Т. orqasiga / orqasida за дом / за до́мом
с с Т. bilan с дру́гом (do'st bilan)
над над Т. ustida над столо́м (stol ustida)
под под Т. ostida под столо́м (stol ostida)
пе́ред пе́-ред Т. oldida пе́ред до́мом (uy oldida)
о (об) о, об П. haqida о кни́ге (kitob haqida)
при при П. qoshida, davrida при университе́те

Eng muhim moslik: har bir predlogni kelishigi bilan birga yodlang — «у + Р.», «к + Д.», «с + Т.», «о + П.». Predlog o'zi kelishikni «chaqiradi». Bu — to'g'ri gap qurishning kaliti.


8. Predlog kelishik moslik jadvali

Ba'zi predloglar faqat bitta kelishik bilan, ba'zilari ikkita kelishik bilan (ma'noga qarab) ishlaydi. Quyida to'liq manzara:

8.1. Bir kelishikli predloglar

Kelishik Predloglar Umumiy ma'no
Роди́тельный (Р.) из, у, от, до, без, для, о́коло, по́сле -dan, -siz, uchun, yonida
Да́тельный (Д.) к, по -ga tomon, bo'ylab
Твори́тельный (Т.) с, над, под, пе́ред, ме́жду bilan, ustida, ostida, oldida
Предло́жный (П.) о (об), при haqida, qoshida

8.2. Ikki kelishikli predloglar (ma'noga qarab o'zgaradi)

Bu — A2 darajaning eng muhim nozikligi. Ba'zi predloglar harakat (qayerga?) va joy (qayerda?) ma'nosiga qarab kelishikni o'zgartiradi:

Predlog + Вини́тельный (кудá? qayerga?) + Предло́жный (где? qayerda?)
в Я иду́ в парк (parkka) Я в па́рке (parkda)
на Я иду́ на рабо́ту (ishga) Я на рабо́те (ishda)
Predlog + Вини́тельный (kudá?) + Твори́тельный (где?)
за Со́лнце за́шло за́ гору (tog' orqasiga) Я за до́мом (uy orqasida)
под Кот побежа́л под стол (stol ostiga) Кот под столо́м (stol ostida)

Sodda qoida: harakat, yo'nalish ("qayerga?") bo'lsa Вини́тельный. Turgan joy, holat ("qayerda?") bo'lsa Предло́жный (в/на bilan) yoki Твори́тельный (за/под bilan). Fe'lga qarang: идти́, е́хать (bormoq) yo'nalish; быть, жить, стоя́ть (turmoq) joy.


9. Dialog — bitta gapda bir necha kelishik

Quyidagi dialogda deyarli har gapda bir necha kelishik birga ishlatilgan. Har birini ajratib ko'ring:

text
— Приве́т, Ди́ма! Куда́ ты идёшь?          — Salom, Dima! Qayoqqa ketyapsan?
— Иду́ к дру́гу.                            — Do'stimnikiga ketyapman.  (к дру́гу — Д.)
— А что у тебя́ в рука́х?                    — Qo'lingda nima bor?  (у тебя́ — Р., в рука́х — П.)
— Э́то пода́рок для ма́мы.                    — Bu ona uchun sovg'a.  (для ма́мы — Р.)
— Краси́во! Ты купи́л его́ в магази́не?       — Chiroyli! Uni do'kondan sotib oldingmi?
                                             (его́ — В., в магази́не — П.)
— Да, в но́вом магази́не за па́рком.          — Ha, park orqasidagi yangi do'kondan.
                                             (в … магази́не — П., за па́рком — Т.)
— А чем ты его́ укра́сил?                      — Uni nima bilan bezading?  (чем — Т.)
— Ле́нтой. Я говори́л с продавцо́м об э́том.    — Lenta bilan. Sotuvchi bilan bu haqda gaplashdim.
                                             (ле́нтой — Т., с продавцо́м — Т., об э́том — П.)
— Молоде́ц! Ма́ма бу́дет ра́да пода́рку.       — Barakalla! Onang sovg'adan xursand bo'ladi.
                                             (пода́рку — Д.)

Diqqat qiling: bitta qisqa dialogda beshta kelishik ishlatildi — Р. (у тебя́, для ма́мы), Д. (к дру́гу, пода́рку), В. (его́), Т. (ле́нтой, с продавцо́м), П. (в рука́х, в магази́не, об э́том). Haqiqiy nutq — kelishiklarning aralashmasi. Shuning uchun ularni tizim sifatida bilish kerak.


10. Tipik xatolar + mini-mashq

Eng ko'p uchraydigan 6 xato — o'zbek tilida so'zlashuvchilar aynan shularda adashadi:

  • Predlogdan keyin bosh kelishik qoldirish: у дом, к дом, о кни́га. у до́ма (Р.), к до́му (Д.), о кни́ге (П.). Sabab: predlog har doim kelishikni «chaqiradi» — ot o'zgarishi shart.

  • Jonli erkak otni tushumda o'zgartirmaslik: Я ви́жу брат. Я зна́ю студе́нт. Я ви́жу бра́та. Я зна́ю студе́нта. Sabab: jonli erkak ot tushumda = qaratqich (-а).

  • в/на dan keyin harakat va joyni chalkashtirish: Я иду́ в па́рк*е. Я живу́ в го́род.* Я иду́ в парк (kudá? — В.), Я живу́ в го́роде (где? — П.). Sabab: yo'nalish В., joy П.

  • с (bilan) o'rniga qaratqich yoki bosh kelishik: Я иду́ с друг. Ко́фе с молоко́. с дру́гом, с молоко́м (Т.). Sabab: "bilan" ma'nosida с + Твори́тельный.

  • нет / у меня́ нет dan keyin tushum ishlatish: У меня́ нет маши́ну. У меня́ нет маши́ны (Р.). Sabab: yo'qlik (нет) — doim Роди́тельный.

  • -огоni «-ogo» deb o'qish: но́вого "novogo". o'qilishi "novovo" — «г» bu yerda «v». Sabab: -ого/-его qo'shimchasida г v.

Mini-mashq (darhol tekshiring — javoblar 11.7 da)

To'g'ri kelishikni qo'ying:

text
1. Я иду́ к (врач) ___.
2. У меня́ нет (вре́мя) ___.
3. Я ви́жу (брат) ___.
4. Ко́фе с (са́хар) ___.
5. Мы говори́м о (пого́да) ___.

11. KATTA mashq to'plami

Qoida: kitobga qaramay yeching, javoblaringizni daftaringizga yozing. Tugatgach 11.8-bo'limdan tekshiring. Har mashq bitta kelishikka yo'naltirilgan.

Mashq 1. Имени́тельный shakllarni tanish

Berilgan shakl qaysi kelishik? (И / Р / Д / В / Т / П): столу́ = ___, кни́гой = ___, студе́нта = ___, окно́ = ___, о ма́ме = ___, чего́ = ___

Mashq 2. Роди́тельный (кого́? чего́?)

Otni qaratqichga qo'ying:

text
У меня́ нет (маши́на) ___.
Я прие́хал из (Москва́) ___.
Э́то пода́рок для (друг) ___.
Стака́н (вода́) ___.
Он ушёл от (врач) ___.

Mashq 3. Да́тельный (кому́? чему́?)

Otni jo'nalish kelishigiga qo'ying:

text
Я звоню́ (ма́ма) ___.
Мы идём к (дом) ___.
Я пишу́ письмо́ (брат) ___.
Ребёнок рад (пода́рок) ___.
Мы гуля́ем по (го́род) ___.

Mashq 4. Вини́тельный (кого́? что?) — jonli/jonsizga diqqat!

Otni tushum kelishigiga qo'ying:

text
Я чита́ю (кни́га) ___.
Я ви́жу (студе́нт) ___.        jonli!
Я откры́л (окно́) ___.
Я люблю́ (ма́ма) ___.
Я зна́ю (брат) ___.           jonli!

Mashq 5. Твори́тельный (кем? чем?)

Otni vosita kelishigiga qo'ying:

text
Я пишу́ (ру́чка) ___.
Ко́фе с (молоко́) ___.
Я горжу́сь (сын) ___.
Ла́мпа над (стол) ___.
Я говори́л с (друг) ___.

Mashq 6. Предло́жный (о ком? о чём? где?)

Otni o'rin kelishigiga qo'ying:

text
Я ду́маю о (рабо́та) ___.
Кни́га в (стол) ___.
Мы говори́м о (кни́га) ___.
Я живу́ в (го́род) ___.
Ла́мпа на (стол) ___.

Mashq 7. Predlog + kelishik — to'g'ri predlogni tanlang

text
Я иду́ ___ дру́гу.           (к / у / о)
Пода́рок ___ ма́мы.          (для / к / с)
Я живу́ ___ Ташке́нте.       (в / на / к)
Ко́фе ___ молоко́м.          (с / из / о)
Мы говори́м ___ фи́льме.     (о / к / за)

Mashq 8. Bir so'zni oltita kelishikda turlang

дом (m) so'zini И-Р-Д-В-Т-П bo'yicha yozing: И. ___, Р. ___, Д. ___, В. ___, Т. ___, П. (о) ___

Mashq 9. Xatoni toping va to'g'rilang

text
1. Я иду́ к дом.
2. У меня́ нет маши́ну.
3. Я ви́жу брат.
4. Ко́фе с молоко́.
5. Я живу́ в го́род.

Mashq 10. Tarjima qiling (o'zbekchadan ruschaga)

text
1. Men do'stimga (dugona emas, o'g'il) telefon qildim.
2. Menda vaqt yo'q.
3. Men park orqasidagi do'kondan sovg'a sotib oldim.
4. Biz ob-havo haqida gaplashyapmiz.
5. Men akamni ko'ryapman.

Mashq 11. Aralash — dialogni to'ldiring

text
— Куда́ ты идёшь? — Я иду́ к (врач) ___.
— А что у тебя́ в (рука́) ___? — Пода́рок для (сестра́) ___.
— Чем ты его́ укра́сил? — (Ле́нта) ___.

12. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. Kelishik-mashg'ulot: Wisar AIdan sizga 12 ta gap berishni so'rang, har birida bitta ot qavs ichida bosh kelishikda tursin. Siz to'g'ri kelishikka qo'ying, AI tekshirsin va xatoni tushuntirsin.
  2. "Qaysi kelishik?" o'yini: AIdan tayyor gaplarni berib, har bir otning kelishigini (И/Р/Д/В/Т/П) va nega aynan shu ekanini aytishingizni so'rang.
  3. Predlog-drill: AIdan 10 ta predlog berishini so'rang; siz har biriga uni boshqaradigan kelishikni va bitta misol gap ayting.
  4. O'zingizning gaplaringiz: o'zingiz haqingizda 5 ta gap yozing, har birida kamida ikkita har xil kelishik bo'lsin (masalan: Я живу́ в Ташке́нте с семьёй — П. + Т.). AIdan tekshirishni so'rang.

13. Javoblar kaliti

Mini-mashq (10-bo'lim)

  1. к врачу́ (Д.) · 2. нет вре́мени (Р., istisno ot) · 3. ви́жу бра́та (В., jonli) · 4. с са́харом (Т.) · 5. о пого́де (П.).

Mashq 1

столу́ = Д; кни́гой = Т; студе́нта = Р yoki В (jonli); окно́ = И yoki В; о ма́ме = П; чего́ = Р.

Mashq 2

нет маши́ны; из Москвы́; для дру́га; стака́н воды́; от врача́. (hammasi Р.)

Mashq 3

звоню́ ма́ме; к до́му; письмо́ бра́ту; рад пода́рку; по го́роду. (hammasi Д.)

Mashq 4

чита́ю кни́гу (f); ви́жу студе́нта (jonli -а); откры́л окно́ (n =И); люблю́ ма́му (f); зна́ю бра́та (jonli -а).

Mashq 5

пишу́ ру́чкой; с молоко́м; горжу́сь сы́ном; над столо́м; с дру́гом. (hammasi Т.)

Mashq 6

о рабо́те; в столе́; о кни́ге; в го́роде; на столе́. (hammasi П.)

Mashq 7

к дру́гу; для ма́мы; в Ташке́нте; с молоко́м; о фи́льме.

Mashq 8 (дом turlanishi)

И. дом · Р. до́ма · Д. до́му · В. дом (jonsiz =И) · Т. до́мом · П. (о) до́ме.

Mashq 9 (xatolar)

  1. к до́му (Д.) · 2. нет маши́ны (Р.) · 3. ви́жу бра́та (В., jonli) · 4. с молоко́м (Т.) · 5. живу́ в го́роде (П. — где?).

Mashq 10 (tarjima)

  1. Я позвони́л дру́гу. (Д.) · 2. У меня́ нет вре́мени. (Р.) · 3. Я купи́л пода́рок в магази́не за па́рком. (В.+П.+Т.) · 4. Мы говори́м о пого́де. (П.) · 5. Я ви́жу бра́та. (В., jonli).

Mashq 11 (dialog)

к врачу́ (Д.); в руке́ (П.); для сестры́ (Р.); Ле́нтой (Т.).


14. Xulosa va keyingi dars

  • Rus tilida oltita kelishik bor — И-Р-Д-В-Т-П — va har biri o'z savoli bilan aniqlanadi: кто/что — кого́/чего́ — кому́/чему́ — кого́/что — кем/чем — о ком/о чём.
  • Kelishikni tanlashning ikki kaliti: predlog (agar bo'lsa, u kelishikni belgilaydi) va savol (predlog bo'lmasa, fe'ldan savol bering).
  • Predlog kelishik moslik yod bo'lishi shart: у/из/от/до/без/для Р; к/по Д; с/над/под/пе́ред Т; о (об)/при П; в/на В (qayerga?) yoki П (qayerda?).
  • Jonli–jonsiz farqi faqat erkak rodda, faqat Вини́тельныйda: jonli =Р (студе́нта), jonsiz =И (стол).
  • Talaffuz: -ого/-его doim "-ovo/-evo" o'qiladi (но́вого "novovo").

Keyingi dars — A2 — 8-dars: Ko'plikda kelishiklar (падежи́ во мно́жественном числе́). Bugun siz birlikdagi 6 kelishikni tizimlashtirdingiz. Keyingi darsda xuddi shu tizimni ko'plik sonda ko'ramiz: столы́ столо́в стола́м столы́ стола́ми о стола́х. Poydevor tayyor — endi uni ko'plikka kengaytiramiz. Уда́чи! (Omad!)

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
A2 — 7-dars: Oltita kelishik — JAMLASH (birlik son) — Wisar