A2 — 16-dars: Dativ konstruksiyalari (безли́чные предложе́ния)
A2 — ELEMENTAR · 16-dars
1. Dars nomi va maqsad
Bu darsda siz rus tilining eng kundalik va tez-tez uchraydigan naqshlaridan birini — dativ (jo'nalish) konstruksiyalarini o'rganasiz. Bular ko'pincha shaxssiz (безли́чные) gaplardir: gapda oddiy ega (я, он, мы) yo'q, uning o'rniga mantiqiy ega DATIVda turadi (мне, тебе́, ему́...).
O'zbek tilida bu naqsh sizga juda tanish: deyarli har birida "menga…" bor:
- menga yoqadi — Мне нра́вится му́зыка — "Menga musiqa yoqadi".
- menga kerak — Мне ну́жно идти́ / Мне нужна́ кни́га — "Menga borish kerak / kitob kerak".
- menga sovuq — Мне хо́лодно — "Menga sovuq".
- menga 20 yosh — Мне два́дцать лет — "Men 20 yoshdaman".
- menga mumkinmi — Мо́жно мне войти́? — "Kirsam bo'ladimi?".
- menga ketar vaqt — Мне пора́ — "Menga ketar vaqt bo'ldi".
Bularning hammasida bitta oltin qoida bor: odam DATIVda turadi (я emas, мне!). 4-darsda dativ kelishikning shakllarini o'rgandingiz — bugun o'sha shakllarni jonli konstruksiyalarda mustahkamlaymiz va bir nechta yangi naqshni qo'shamiz.
Dars oxirida siz o'z holatingizni, nima kerakligini, nima yoqishini va yoshingizni tabiiy rus tilida ayta olasiz.
2. Avvalgi darsdan takror (dativ kelishik)
4-darsdan eslang — датив (да́тельный паде́ж) o'zbekcha jo'nalish kelishigi (-ga) demakdir. Savoli: кому́? (kimga?).
Shaxs olmoshlari dativda — bularni yoddan bilishingiz shart:
| Bosh kelishik | Датив | Urg'u | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| я | мне | мне | menga |
| ты | тебе́ | те-бе́ | senga |
| он / оно́ | ему́ | е-му́ | unga (erkak/narsa) |
| она́ | ей | ей | unga (ayol) |
| мы | нам | нам | bizga |
| вы | вам | вам | sizga |
| они́ | им | им | ularga |
- Otlarning dativ qo'shimchalari: мужско́й (m) -у/-ю (бра́ту, учи́телю); же́нский (f) -е/-и (ма́ме, ма́тери); сре́дний (n) -у/-ю (окну́, мо́рю).
Muhim bog'lanish: 4-darsda siz Мне нра́вится, Мне хо́лодно, Мне 20 лет iboralarini ko'rib o'tgan edingiz. Bugun ularni to'liq tizim sifatida o'rganamiz va нужно/надо, нужен/нужна/нужно/нужны, можно/нельзя, пора naqshlarini qo'shamiz.
3. Asosiy tushuntirish
3.1. Umumiy g'oya: mantiqiy ega DATIVda
O'zbek tilida "Menga sovuq", "Menga kitob kerak", "Menga bu yoqadi" deganda "men" — bosh kelishikda emas, -ga bilan. Rus tilida ham xuddi shunday: gap egasi yo'qdek ko'rinadi, lekin his qilayotgan yoki muhtoj bo'lgan odam DATIVda turadi.
O'ZBEKCHA RUSCHA
Menga sovuq. Мне хо́лодно. (я emas мне)
Menga kerak. Мне ну́жно. (я emas мне)
Menga yoqadi. Мне нра́вится. (я emas мне)
Menga 20 yosh. Мне два́дцать лет. (я emas мне)Oltin qoida (butun dars uchun): bu konstruksiyalarda hech qachon "я" ishlatilmaydi. Я хо́лодно, Я ну́жно, Я нра́вится — hammasi noto'g'ri. Har doim мне. Odam — DATIVda.
3.2. Naqsh 1: нра́виться — "menga yoqadi"
Bu naqsh o'zbeklar uchun eng "teskari" ko'rinadigan qism. O'zbekcha "menga film yoqadi" jumlasida "men" — jo'nalish kelishigida. Rus tilida ham aynan shunday:
KIMGA (датив) + нра́вится / нра́вятся + NIMA (bosh kelishik)
Мне + нра́вится + э́тот фильм.
(Menga) (yoqadi) (bu film)
Menga bu film yoqadi.Eng muhim nozik nuqta — fe'l OXIRGI so'zga (yoqqan narsaga) moslashadi:
- Yoqqan narsa bitta bo'lsa нра́вится:
Мне нра́вится э́та пе́сня. Menga bu qo'shiq yoqadi. (пе́сня — birlik)
Ему́ нра́вится ру́сский язы́к. Unga rus tili yoqadi. (язы́к — birlik)- Yoqqan narsa ko'p bo'lsa нра́вятся:
Мне нра́вятся э́ти кни́ги. Menga bu kitoblar yoqadi. (кни́ги — ko'plik)
Нам нра́вятся ру́сские пе́сни. Bizga rus qo'shiqlari yoqadi. (пе́сни — ko'plik)- Yoqqan narsa ish-harakat bo'lsa infinitiv, fe'l doim нра́вится:
Мне нра́вится чита́ть. Menga o'qish yoqadi.
Ей нра́вится путеше́ствовать. Unga sayohat qilish yoqadi.DIQQAT — eng katta yanglishuv: o'zbek o'quvchi "men yoqtiraman" deb я ni ishlatishga urinadi: Я нра́влюсь э́тот фильм. Bu noto'g'ri (aslida я нра́влюсь — "men kimgadir yoqaman" degani!). To'g'risi: Мне нра́вится э́тот фильм. Yoqtirayotgan odam doim DATIVda, fe'l esa narsaga moslashadi.
3.3. Naqsh 2: ну́жно / на́до — "kerak" (+ infinitiv)
Biror ish qilish kerak bo'lsa, ну́жно yoki на́до + infinitiv ishlatiladi. Kimga kerakligi — DATIV bilan. Bu so'zlar tuslanmaydi, o'zgarmasdan turadi:
KIMGA (датив) + ну́жно / на́до + INFINITIV
Мне + ну́жно + идти́. Menga borish kerak.
Тебе́ + на́до + отдохну́ть. Senga dam olish kerak.| Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|
| Мне ну́жно рабо́тать. | Menga ishlash kerak. |
| Тебе́ на́до спать. | Senga uxlash kerak. |
| Ему́ ну́жно позвони́ть. | U qo'ng'iroq qilishi kerak. |
| Нам на́до купи́ть хлеб. | Bizga non sotib olish kerak. |
Farqi juda kichik: ну́жно — biroz rasmiyroq/yumshoqroq, на́до — biroz so'zlashuvroq. Ma'no bir xil, ikkovini ham ishlatishingiz mumkin.
3.4. Naqsh 3: ну́жен / нужна́ / ну́жно / нужны́ — "kerak" (+ OT)
Endi juda muhim farq. Agar sizga narsa (ot) kerak bo'lsa (ish-harakat emas), ну́жно o'zgaradi — u kerak bo'lgan narsaning rodiga va soniga moslashadi! Bu — o'zbeklar ko'p adashadigan joy.
KIMGA (датив) + НУЖЕН/НУЖНА/НУЖНО/НУЖНЫ + NIMA (bosh kelishik)
(kerak bo'lgan narsaga moslashadi)| Narsaning rodi/soni | Shakl | Misol | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| мужско́й (m) | ну́жен | Мне ну́жен биле́т. | Menga chipta kerak. |
| же́нский (f) | нужна́ | Мне нужна́ кни́га. | Menga kitob kerak. |
| сре́дний (n) | ну́жно | Мне ну́жно вре́мя. | Menga vaqt kerak. |
| мно́жественное (pl) | нужны́ | Мне нужны́ де́ньги. | Menga pul kerak. |
Мне ну́жен слова́рь. Menga lug'at kerak. (слова́рь — m ну́жен)
Мне нужна́ маши́на. Menga mashina kerak. (маши́на — f нужна́)
Мне ну́жно молоко́. Menga sut kerak. (молоко́ — n ну́жно)
Мне нужны́ но́вые ту́фли. Menga yangi tufli kerak. (ту́фли — pl нужны́)Eng muhim farq — ikkovini adashtirmang:
- infinitiv (ish) kelsa ну́жно / на́до o'zgarmaydi: Мне ну́жно купи́ть биле́т (chipta sotib olish kerak).
- ot (narsa) kelsa ну́жен/нужна́/нужны́ moslashadi: Мне ну́жен биле́т (chipta kerak).
Ya'ni: Мне ну́жно купи́ть биле́т = "sotib olishim kerak"; Мне ну́жен биле́т = "chipta o'zi kerak". Ikkovi ham to'g'ri, lekin tuzilishi har xil.
3.5. Naqsh 4: his va holat — "мне хо́лодно"
His-tuyg'u va holatni ham DATIV bilan aytamiz. Bu yerda ham ega yo'q — faqat датив + holat so'zi (bu so'zlar -о bilan tugaydi):
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha |
|---|---|---|
| Мне хо́лодно. | хо́-лод-но | Menga sovuq. |
| Мне жа́рко. | жа́р-ко | Menga issiq. |
| Мне ску́чно. | ску́ш-но | Men zerikyapman. |
| Мне ве́село. | ве́-се-ло | Men xursandman. |
| Мне тру́дно. | тру́д-но | Menga qiyin. |
| Мне интере́сно. | ин-те-ре́с-но | Menga qiziq. |
| Мне прия́тно. | при-я́т-но | Menga yoqimli. |
| Ему́ пло́хо. | пло́-хо | U o'zini yomon his qilyapti. |
| Ей хорошо́. | хо-ро-шо́ | U o'zini yaxshi his qilyapti. |
Мне хо́лодно, закро́й окно́. Menga sovuq, derazani yop.
Тебе́ не ску́чно? Zerikmayapsanmi?
Ей ве́село на пра́зднике. U bayramda xursand.
Нам интере́сно на уро́ке. Bizga darsda qiziq.Muhim: bu yerda ham я emas, мне. Я хо́лодно — noto'g'ri. Мне хо́лодно — to'g'ri. O'tgan zamon uchun бы́ло qo'shiladi: Мне бы́ло хо́лодно — "Menga sovuq edi"; kelasi zamon uchun бу́дет: Мне бу́дет тру́дно — "Menga qiyin bo'ladi".
3.6. Naqsh 5: yosh — "мне два́дцать лет"
Yoshni aytishda ham DATIV ishlatiladi. So'zma-so'z: "menga 20 yil". Muhim nozik nuqta — oxirgi songa qarab год / го́да / лет o'zgaradi:
| Oxirgi son | So'z | Misol | O'zbekcha |
|---|---|---|---|
| 1 (21, 31…) | год | Мне два́дцать оди́н год. | Men 21 yoshdaman. |
| 2, 3, 4 (22, 23…) | го́да | Ему́ два́дцать два го́да. | U 22 yoshda. |
| 5–20, 0 (25, 30…) | лет | Ей два́дцать пять лет. | U 25 yoshda. |
Мне два́дцать лет. Men 20 yoshdaman.
Тебе́ ско́лько лет? Sen necha yoshdasan?
Ему́ три́дцать оди́н год. U 31 yoshda.
Мое́й сестре́ два́дцать два го́да. Opam 22 yoshda.Eslatma: yosh so'ralganda "Ско́лько тебе́ лет?" (senga necha yosh?) deyiladi — bu yerda ham тебе́ (датив). Javob ham датив bilan: Мне...
3.7. Naqsh 6: мо́жно / нельзя́ — "mumkin / mumkin emas"
мо́жно (mumkin, ruxsat bor) va нельзя́ (mumkin emas, taqiq) — ikkovi ham tuslanmaydi va infinitiv bilan keladi. Kimga ruxsatligini aytish uchun мне qo'shiladi:
Мо́жно войти́? Kirsam bo'ladimi?
Мо́жно мне войти́? Menga kirish mumkinmi? (kim so'rayotganini aniqlaydi)
Здесь нельзя́ кури́ть. Bu yerda chekish mumkin emas.
Мне нельзя́ есть са́хар. Menga shakar yeyish mumkin emas. (masalan, shifokor taqiqi)| Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|
| Мо́жно мне сесть? | O'tirsam bo'ladimi? |
| Мо́жно мне ча́ю? | Menga choy bersangiz? (choy mumkinmi?) |
| Вам нельзя́ кури́ть. | Sizga chekish mumkin emas. |
| Здесь нельзя́ фотографи́ровать. | Bu yerda suratga olish mumkin emas. |
Juda muhim: "mumkin emas" — faqat нельзя́. не мо́жно degan so'z rus tilida umuman yo'q! Har doim нельзя́ deng.
3.8. Naqsh 7: пора́ — "vaqt bo'ldi"
пора́ — "ketar vaqt bo'ldi", "endi vaqti keldi" ma'nosini beradi. DATIV + пора́ (+ ba'zan infinitiv):
Мне пора́. Menga ketar vaqt bo'ldi.
Мне пора́ идти́. Menga borish vaqti bo'ldi.
Нам пора́ домо́й. Bizga uyga ketar vaqt bo'ldi.
Тебе́ пора́ спать. Senga uxlash vaqti bo'ldi.Eslatma: Мне пора́ — bu juda ko'p ishlatiladigan tayyor ibora, suhbatni xushmuomalalik bilan tugatish uchun aytiladi ("men boray endi").
3.9. Hammasini bir joyda — umumiy jadval
| Naqsh | Namuna | O'zbekcha |
|---|---|---|
| нра́виться (yoqadi) | Мне нра́вится го́род. | Menga shahar yoqadi. |
| ну́жно/на́до + inf | Мне ну́жно идти́. | Menga borish kerak. |
| ну́жен/нужна́ + ot | Мне нужна́ кни́га. | Menga kitob kerak. |
| holat (-о) | Мне хо́лодно. | Menga sovuq. |
| yosh | Мне 20 лет. | Men 20 yoshdaman. |
| мо́жно/нельзя́ | Мне мо́жно войти́? | Kirsam bo'ladimi? |
| пора́ | Мне пора́. | Menga ketar vaqt. |
4. Misollar
нра́виться — "yoqadi" (fe'l narsaga moslashadi):
Мне нра́вится э́тот го́род. Menga bu shahar yoqadi. (birlik нра́вится)
Тебе́ нра́вится ру́сский язы́к? Senga rus tili yoqadimi? (birlik)
Ей нра́вятся э́ти цветы́. Unga bu gullar yoqadi. (ko'plik нра́вятся)
Нам нра́вятся ру́сские фи́льмы. Bizga rus filmlari yoqadi. (ko'plik)
Им нра́вится танцева́ть. Ularga raqsga tushish yoqadi. (infinitiv нра́вится)ну́жно/на́до + infinitiv (ish kerak):
Мне ну́жно рабо́тать за́втра. Menga ertaga ishlash kerak.
Тебе́ на́до отдохну́ть. Senga dam olish kerak.
Нам ну́жно купи́ть проду́кты. Bizga oziq-ovqat sotib olish kerak.
Ему́ на́до идти́ к врачу́. Unga shifokorga borish kerak.ну́жен/нужна́/ну́жно/нужны́ + ot (narsa kerak):
Мне ну́жен биле́т на по́езд. Menga poyezdga chipta kerak. (биле́т — m)
Мне нужна́ но́вая ру́чка. Menga yangi ruchka kerak. (ру́чка — f)
Мне ну́жно ме́сто у окна́. Menga deraza oldida joy kerak. (ме́сто — n)
Нам нужны́ де́ньги. Bizga pul kerak. (де́ньги — pl)his va holat:
Мне хо́лодно, где моё пальто́? Menga sovuq, paltom qani?
Ей ску́чно на рабо́те. U ishda zerikyapti.
Нам ве́село вме́сте. Biz birga xursandmiz.
Тебе́ не тру́дно? Senga qiyin emasmi?
Вчера́ мне бы́ло пло́хо. Kecha men o'zimni yomon his qildim.yosh:
Ско́лько тебе́ лет? — Мне два́дцать лет. Sen necha yoshdasan? — 20 yoshdaman.
Ему́ три́дцать оди́н год. U 31 yoshda.
Мое́й до́чери четы́ре го́да. Qizim 4 yoshda.мо́жно/нельзя́ va пора́:
Мо́жно мне войти́? — Да, входи́те. Kirsam bo'ladimi? — Ha, kiring.
Здесь нельзя́ шуме́ть. Bu yerda shovqin qilish mumkin emas.
Мне нельзя́ ко́фе ве́чером. Menga kechqurun kofe mumkin emas.
Уже́ по́здно, мне пора́. Allaqachon kech bo'ldi, menga ketar vaqt.5. Talaffuz bo'limi
- мне /mnye/ — "м" va "н" birga, keyin yumshoq "е": "mnye". Bir bo'g'in.
- нра́вится /NRA-vit-sa/ — urg'u birinchi bo'g'inda; oxiridagi -тся "tsa" bo'lib o'qiladi (qat'iy qoida: -ться/-тся doim "tsa"). Ko'plik: нра́вятся — "NRA-vyat-sa".
- ну́жно /NUZH-na/ — urg'u birinchi bo'g'inda; oxiridagi urg'usiz "о" "a" bo'lib o'qiladi: "nuzh-na".
- нужна́ /nuzh-NA/ — urg'u oxirda! (ну́жен NU-zhen, urg'u boshda; нужна́ nuzh-NA, urg'u oxirda). Bu farqni yodda tuting.
- нужны́ /nuzh-NY/ — urg'u oxirda, "ы" — o'zbekcha "i" va "u" orasidagi qattiq tovush.
- хо́лодно /KHO-lad-na/ — urg'u birinchi "о"da; qolgan ikki "о" urg'usiz "a" bo'ladi: "kho-lad-na".
- ску́чно /SKUSH-na/ — bu yerda чн "shn" bo'lib o'qiladi (istisno!): "skush-na", "skuch-na" emas.
- мо́жно /MOZH-na/ — urg'u boshda, oxiri "-na".
- нельзя́ /nel-ZYA/ — "ь" "л"ni yumshatadi, urg'u oxirda: "nel-zya".
- пора́ /pa-RA/ — urg'usiz "о" "a", urg'u oxirda: "pa-ra".
Muhim qoida: urg'usiz о har doim "a" bo'lib o'qiladi. Shuning uchun ну́жно, мо́жно, хо́лодно, пора́ — hammasida yozuvdagi "о" "a" bo'lib eshitiladi.
Topshiriq: ovoz chiqarib ayting: Мне нужна́ кни́га. Мне ну́жен биле́т. Мне нужны́ де́ньги. — ну́жен (urg'u boshda) va нужна́/нужны́ (urg'u oxirda) farqini his qiling.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| нра́виться | нра́-вить-ся | yoqmoq | Мне нра́вится фильм. |
| ну́жно | ну́ж-но | kerak (ish) | Мне ну́жно идти́. |
| на́до | на́-до | kerak, lozim | Тебе́ на́до спать. |
| ну́жен | ну́-жен | kerak (m ot) | Мне ну́жен биле́т. |
| нужна́ | нуж-на́ | kerak (f ot) | Мне нужна́ кни́га. |
| нужны́ | нуж-ны́ | kerak (ko'plik ot) | Мне нужны́ де́ньги. |
| хо́лодно | хо́-лод-но | sovuq | Мне хо́лодно. |
| жа́рко | жа́р-ко | issiq | Мне жа́рко. |
| ску́чно | ску́ш-но | zerikarli | Мне ску́чно. |
| ве́село | ве́-се-ло | xushchaqchaq | Нам ве́село. |
| тру́дно | тру́д-но | qiyin | Мне тру́дно. |
| интере́сно | ин-те-ре́с-но | qiziq | Мне интере́сно. |
| прия́тно | при-я́т-но | yoqimli | Мне прия́тно. |
| мо́жно | мо́ж-но | mumkin | Мо́жно мне войти́? |
| нельзя́ | нель-зя́ | mumkin emas | Здесь нельзя́ кури́ть. |
| пора́ | по-ра́ | vaqt bo'ldi | Мне пора́. |
| год / го́да / лет | год | yosh (yil) | Мне два́дцать лет. |
| биле́т | би-ле́т | chipta | Мне ну́жен биле́т. |
| де́ньги | де́нь-ги | pul (ko'plik) | Мне нужны́ де́ньги. |
| вре́мя | вре́-мя | vaqt | Мне ну́жно вре́мя. |
Yodlash qoidasi: ну́жен – нужна́ – ну́жно – нужны́ to'rtligini butun qator sifatida yodlang (m – f – n – pl). Bular kerak bo'lgan narsaning rodiga qarab tanlanadi.
7. Dialog
— Приве́т, Ди́ма! Как дела́? — Salom, Dima! Ishlaring qalay?
— Норма́льно, но мне хо́лодно. А тебе́? — Yaxshi, lekin menga sovuq. Sengachi?
— Мне норма́льно. Слу́шай, тебе́ нра́вится — Menga normal. Eshit, senga bu
э́то кафе́? kafe yoqadimi?
— Да, о́чень! Мне нра́вятся их десе́рты. — Ha, juda! Menga ularning shirinliklari yoqadi.
— Тогда́ ся́дем здесь. Мне ну́жен ко́фе. — Unda shu yerga o'tiramiz. Menga kofe kerak.
— А мне нельзя́ ко́фе, врач не разреша́ет. — Menga esa kofe mumkin emas, shifokor ruxsat bermaydi.
— Поня́тно. Мо́жно мне спроси́ть, ско́лько — Tushunarli. So'rasam bo'ladimi, senga
тебе́ лет? necha yosh?
— Мне два́дцать пять лет. А тебе́? — Men 25 yoshdaman. Sengachi?
— Мне два́дцать два го́да. Ой, уже́ по́здно, — Men 22 yoshdaman. Voy, allaqachon kech,
мне пора́ идти́! menga ketar vaqt bo'ldi!
— Хорошо́, тебе́ на́до отдохну́ть. Пока́! — Yaxshi, senga dam olish kerak. Xayr!E'tibor bering: мне хо́лодно (holat), тебе́ нра́вится / мне нра́вятся (yoqadi — birlik/ko'plik), мне ну́жен ко́фе (ot ну́жен), мне нельзя́ (taqiq), ско́лько тебе́ лет / мне 25 лет / 22 го́да (yosh), мне пора́ (vaqt), тебе́ на́до отдохну́ть (ish kerak) — hammasi DATIV konstruksiyasi.
8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar
Bu konstruksiyalarda я ishlatish: Я хо́лодно, Я нра́вится, Я ну́жно идти́. Мне хо́лодно, Мне нра́вится, Мне ну́жно идти́. Sabab: mantiqiy ega doim DATIVda (мне), bosh kelishikda emas.
нра́вится/нра́вятсяni narsaga moslashtirmaslik: Мне нра́вится э́ти кни́ги. Мне нра́вятся э́ти кни́ги. Sabab: narsa ko'plik (кни́ги), shuning uchun fe'l ham ko'plik — нра́вятся.
Ot kerak bo'lganda ham ну́жно ishlatish: Мне ну́жно кни́га, Мне ну́жно де́ньги. Мне нужна́ кни́га, Мне нужны́ де́ньги. Sabab: ot bilan ну́жен/нужна́/ну́жно/нужны́ narsaning rodi/soniga moslashadi (ну́жно faqat srédniy rod ot bilan yoki infinitiv bilan).
"mumkin emas"ni не мо́жно deb aytish. нельзя́. Sabab: rus tilida не мо́жно degan so'z yo'q — taqiq faqat нельзя́.
Yoshni bosh kelishik bilan aytish: Я два́дцать лет. Мне два́дцать лет. Sabab: yosh DATIV bilan — so'zma-so'z "menga 20 yil".
Yoshda год/го́да/летni adashtirish: Мне два́дцать два лет, Мне два́дцать оди́н лет. два́дцать два го́да, два́дцать оди́н год. Sabab: oxirgi son 1 год, 2–4 го́да, 5–20 лет.
Mini-mashq: quyidagi gaplarni to'g'rilang:
1) Я нра́вится ру́сская му́зыка.
2) Мне нра́вится э́ти пе́сни.
3) Мне ну́жно маши́на.
4) Я хо́лодно.
5) Здесь не мо́жно кури́ть.
6) Ему́ два́дцать два лет.9. Mashqlar
Mashq 1. Bo'sh joyga to'g'ri dativ olmoshni qo'ying (мне, тебе́, ему́, ей, нам, вам, им):
___ нра́вится му́зыка. (menga)
___ хо́лодно? (senga)
___ два́дцать лет. (unga — erkak)
___ ну́жно отдохну́ть. (bizga)
Я звоню́ ___. (unga — ayol)Mashq 2. нра́вится yoki нра́вятся — narsaga qarab tanlang:
Мне ___ э́тот го́род. (го́род — birlik)
Ей ___ э́ти цветы́. (цветы́ — ko'plik)
Нам ___ ру́сская му́зыка. (му́зыка — birlik)
Им ___ ру́сские фи́льмы. (фи́льмы — ko'plik)
Тебе́ ___ гуля́ть? (infinitiv)Mashq 3. ну́жен / нужна́ / ну́жно / нужны́ — narsaning rodi/soniga qarab tanlang:
Мне ___ биле́т. (биле́т — m)
Мне ___ кни́га. (кни́га — f)
Мне ___ вре́мя. (вре́мя — n)
Мне ___ де́ньги. (де́ньги — pl)
Тебе́ ___ но́вая ру́чка? (ру́чка — f)Mashq 4. ну́жно (ish) yoki ну́жен/нужна́/нужны́ (narsa) — mos shaklni qo'ying:
Мне ___ купи́ть хлеб. (ish infinitiv keladi)
Мне ___ хлеб. (narsa хлеб, m)
Мне ___ рабо́тать. (ish)
Мне ___ маши́на. (narsa маши́на, f)Mashq 5. Yoshni to'g'ri yozing (год / го́да / лет):
Мне два́дцать ___. (20)
Ему́ три́дцать оди́н ___. (31)
Ей два́дцать два ___. (22)
Нам по пятна́дцать ___. (15)Mashq 6. O'zbekchadan ruschaga tarjima qiling:
1) Menga bu shahar yoqadi.
2) Menga chipta kerak.
3) Senga sovuq emasmi?
4) U 25 yoshda. (ayol)
5) Kirsam bo'ladimi?
6) Menga ketar vaqt bo'ldi.Mashq 7. Xatoni toping va to'g'rilang:
1) Я нра́вится э́тот фильм.
2) Мне нра́вятся ру́сский язы́к.
3) Мне ну́жно кни́га.
4) Я жа́рко.
5) Ему́ два́дцать оди́н лет.
6) Здесь не мо́жно фотографи́ровать.Mashq 8. Savolga датив bilan javob bering:
— Тебе́ нра́вится Москва́? (ha, yoqadi) ___
— Ско́лько тебе́ лет? (23) ___
— Что тебе́ ну́жно? (menga vaqt kerak) ___
— Мо́жно мне войти́? (ha, mumkin) ___10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
- "Menga kerak" mashqi: Wisar AIdan 8 ta ot berishni so'rang (биле́т, кни́га, вре́мя, де́ньги, ру́чка...). Har biriga Мне ну́жен / нужна́ / ну́жно / нужны́... gapini tuzing; AI rod/son mosligini tekshirsin.
- "Menga yoqadi": 5 ta gap tuzing — nima sizga yoqadi. Birlik va ko'plik obyektlarni aralashtiring (Мне нра́вится… / Мне нра́вятся…), keyin AIdan нра́вится/нра́вятся to'g'ri tanlanganini tekshirishni so'rang.
- Rolli o'yin: AI "yangi tanish" bo'lsin. Undan yoshini, nima yoqishini, hozir o'zini qanday his qilayotganini so'rang (Ско́лько тебе́ лет? Что тебе́ нра́вится? Тебе́ хо́лодно?). Suhbatni Мне пора́! bilan tugating. Barcha savol-javobni DATIV bilan tuzing.
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: Мне нра́вится; Тебе́ хо́лодно; Ему́ два́дцать лет; Нам ну́жно отдохну́ть; Я звоню́ ей.
Mashq 2: нра́вится (birlik); нра́вятся (ko'plik); нра́вится (birlik); нра́вятся (ko'plik); нра́вится (infinitiv).
Mashq 3: ну́жен биле́т; нужна́ кни́га; ну́жно вре́мя; нужны́ де́ньги; нужна́ но́вая ру́чка.
Mashq 4: Мне ну́жно купи́ть хлеб (ish инфинитив); Мне ну́жен хлеб (m ot); Мне ну́жно рабо́тать (ish); Мне нужна́ маши́на (f ot).
Mashq 5: два́дцать лет; три́дцать оди́н год; два́дцать два го́да; по пятна́дцать лет.
Mashq 6: 1) Мне нра́вится э́тот го́род. 2) Мне ну́жен биле́т. 3) Тебе́ не хо́лодно? 4) Ей два́дцать пять лет. 5) Мо́жно мне войти́? 6) Мне пора́.
Mashq 7: 1) Мне нра́вится э́тот фильм (датив + нра́вится). 2) Мне нра́вится ру́сский язы́к (birlik нра́вится). 3) Мне нужна́ кни́га (f ot нужна́). 4) Мне жа́рко (датив). 5) Ему́ два́дцать оди́н год (oxirgi son 1 год). 6) Здесь нельзя́ фотографи́ровать (не мо́жно emas).
Mashq 8: — Да, мне нра́вится Москва́. — Мне два́дцать три го́да. — Мне ну́жно вре́мя. — Да, мо́жно.
Mini-mashq (8-bo'lim) javoblari: 1) Мне нра́вится ру́сская му́зыка. 2) Мне нра́вятся э́ти пе́сни. 3) Мне нужна́ маши́на. 4) Мне хо́лодно. 5) Здесь нельзя́ кури́ть. 6) Ему́ два́дцать два го́да.
12. Xulosa va keyingi dars
- Датив konstruksiyalari ko'pincha shaxssiz (безли́чные): oddiy ega yo'q, mantiqiy ega DATIVda (мне, тебе́, ему́...). Oltin qoida: я emas, мне!
- нра́виться — Мне нра́вится / нра́вятся... (narsa bosh kelishikda; fe'l narsaga moslashadi: birlik нра́вится, ko'plik нра́вятся, infinitiv нра́вится).
- Kerak — ikki xil: ish (infinitiv) ну́жно / на́до o'zgarmaydi (Мне ну́жно идти́); narsa (ot) ну́жен / нужна́ / ну́жно / нужны́ rod/songa moslashadi (Мне нужна́ кни́га).
- His-holat: Мне хо́лодно, жа́рко, ску́чно, ве́село, тру́дно, интере́сно (o'tgan zamon — бы́ло, kelasi — бу́дет).
- Yosh: Мне 20 лет — oxirgi son 1 год, 2–4 го́да, 5–20 лет.
- Ruxsat/taqiq: Мо́жно мне...? / Мне нельзя́... ("mumkin emas" faqat нельзя́).
- Vaqt: Мне пора́ — "ketar vaqt bo'ldi".
Keyingi dars — A2 — 17-dars: Sifatlar kelishiklarda (прилага́тельные в падежа́х). Endi otlar bilan birga sifatlarni ham kelishiklarga qo'shishni o'rganamiz — в но́вом до́ме (yangi uyda), к ста́рому дру́гу (eski do'stga), с краси́вой де́вушкой (chiroyli qiz bilan). Bu — gaplaringizni ancha boy va tabiiy qiladi.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!