A2 — 12-dars: Adverbs of frequency (always, usually, sometimes, never) va ularning o'rni
A2 — ELEMENTAR · 12-dars
1. Dars nomi, maqsad va motivatsiya
Bu darsda qanchalik tez-tez biror ish bo'lishini aytishni o'rganasiz — takror ravishlari (adverbs of frequency): always (doim), usually (odatda), sometimes (ba'zan), never (hech qachon). I always drink coffee in the morning. (Ertalab doim kofe ichaman.) She is never late. (U hech qachon kechikmaydi.)
Bu so'zlar Present Simple (A1-14, kundalik odat) bilan birga ishlaydi va nutqni aniq va tabiiy qiladi. Lekin ularning eng qiyin tomoni — gapda qayerga qo'yilishi. O'zbeklar aynan shu o'rinda eng ko'p xato qiladi (I always am ). Bu darsda o'rinni bir marta va butunlay to'g'ri o'rnatamiz.
Real hayotda nega kerak:
- Odat/tartibni aytish: "I usually start work at 9." "I never skip breakfast."
- O'zi haqida (intervyu, tanishuv): "I'm always on time." "I often work in a team."
- Maslahat/tavsif: "You should always test your code."
- Suhbat: "How often do you exercise?" — "About three times a week."
Asosiy tushuncha — o'rin "oltin qoidasi": takror ravishi gapda aniq joyga qo'yiladi: (1) oddiy fe'ldan OLDIN (I always go), lekin (2) "to be" (am/is/are/was/were) dan KEYIN (I am always busy), va (3) birinchi yordamchi fe'ldan KEYIN (I have never been; I can always help). Sodda esda saqlash: "oddiy fe'ldan oldin, lekin be va yordamchidan keyin". Bu — butun darsning yuragi.
O'xshatish: takror ravishi — gapning "qanchalik tez-tez" o'lchagichi (0% dan 100% gacha). U fe'lga yaqin turishni yaxshi ko'radi: oddiy fe'l oldidan "yopishadi" (always go), lekin be va yordamchi "kuchli" bo'lgani uchun ravish ularning orqasidan turadi (is always).
2. Avvalgi darslardan takror (spiral)
- A1-14 (Present Simple): I work, he works — takror ravishlari aynan shu zamon bilan eng ko'p ishlatiladi (odat).
- A1-5 (to be): I am, he is — ravish be dan keyin turadi (3-bo'lim).
- A1-13 (vaqt): every day, on Monday — bugun "aniq takror" iboralari bilan bog'lanadi.
- Tez mashq: Present Simple: He ___ (go) to work (goes). Bugun: He always goes to work.
3. Grammatika — chuqur, to'liq tushuntirish
3.1. Takror ravishlari — shkala (0% 100%)
Bu so'zlar "qanchalik tez-tez"ni foiz kabi ifodalaydi:
| Ravish | Taxminan | O'zbekcha |
|---|---|---|
| always | 100% | doim, hamisha |
| usually / normally / generally | ~90% | odatda |
| often / frequently | ~70% | tez-tez, ko'pincha |
| sometimes | ~50% | ba'zan |
| occasionally | ~30% | goh-goh, ba'zan |
| rarely / seldom / hardly ever | ~10% | kamdan-kam |
| never | 0% | hech qachon |
I always check my email in the morning. — Ertalab doim emailimni tekshiraman.
She usually walks to work. — U odatda ishga piyoda boradi.
We often eat out at weekends. — Dam olishda tez-tez tashqarida ovqatlanamiz.
I sometimes work late. — Ba'zan kech ishlayman.
He rarely makes mistakes. — U kamdan-kam xato qiladi.
I never drink coffee at night. — Kechqurun hech qachon kofe ichmayman.3.2. O'RIN — eng muhim qoida (uchta holat)
HOLAT A — oddiy fe'l bilan: ravish fe'ldan OLDIN
ega + RAVISH + oddiy fe'l
I always go to the gym.
She never eats meat.
They usually arrive early.I always wake up at seven. — Doim 7 da uyg'onaman.
He often forgets his keys. — U tez-tez kalitlarini unutadi.HOLAT B — "to be" (am/is/are/was/were) bilan: ravish be dan KEYIN
ega + to be + RAVISH (+ ...)
I am always busy.
She is never late.
They are usually friendly.I am always tired on Mondays. — Dushanbada doim charchagan bo'laman.
He is rarely angry. — U kamdan-kam jahli chiqadi.Eng ko'p xato shu yerda: I always am busy () I am always busy (). She never is late () She is never late (). be bilan ravish keyin!
HOLAT C — yordamchi/modal fe'l bilan: ravish birinchi yordamchidan KEYIN
ega + yordamchi + RAVISH + asosiy fe'l
I have never been to London.
You can always call me.
She is always complaining. (Present Continuous + always)
We don't usually work on Sunday. (do-yordamchidan keyin)I have never seen that film. — U filmni hech qachon ko'rmaganman.
You should always save your work. — Ishingizni doim saqlashingiz kerak.Umumiy qoida (yodlang): ravish oddiy fe'ldan OLDIN, lekin be va yordamchidan KEYIN. Boshqacha: "ASV/BMV" — be va yordamchidan keyin (After Special Verbs), oddiy fe'ldan oldin (Before Main Verbs).
O'zbek nutqiga xos xato — ravishni gap OXIRIGA qo'yish: O'zbekchada "doim", "ba'zan", "hech qachon" so'zlarini biz odatda fe'ldan oldin yoki gap boshida erkin qo'yamiz ("Men doim ertalab yuguraman" / "Ba'zan kech qolaman"). Shu odat tufayli o'quvchilar inglizchada ravishni gap oxiriga surib qo'yishadi: I drink coffee always (), She is late never (). Inglizchada takror ravishining o'rni qat'iy — u fe'lga yaqin, o'rta o'rinda turadi: I always drink coffee (), She is never late (). Yodda tuting: ravishning tabiiy "uyi" — ega bilan asosiy fe'l orasi, gap oxiri emas. (Gap oxiri faqat sometimes/often/usually uchun va faqat qo'shimcha variant sifatida ochiq — 3.3.)
Nega shunday? (mantiq): be va yordamchi fe'llar ("special verbs" — am/is/are, have, can, will, do…) gapda "kuchli" fe'llar hisoblanadi. Inglizcha ravishlar ana shu kuchli fe'llardan keyin yopishadi, oddiy ("kuchsiz") fe'llardan esa oldin. Bir gapda ikkalasi bo'lsa, ravish yordamchidan keyin, asosiy fe'ldan oldin turadi va bu qoidaga baribir mos keladi: I have always wanted to travel (yordamchidan keyin, wanted dan oldin).
Mini-mashq (o'rin) — javobi bilan: ravishni to'g'ri joyga qo'ying:
- I / drink tea (always) 2. She / is / tired (often) 3. We / have finished (never) 4. They / are late (rarely) 5. He / plays football (usually)
Javob: 1. I always drink tea. (oddiy fe'l — oldin) 2. She is often tired. (be — keyin) 3. We have never finished. (yordamchi — keyin) 4. They are rarely late. (be — keyin) 5. He usually plays football. (oddiy fe'l — oldin).
3.3. Gap boshida yoki oxirida — qaysi ravishlar mumkin?
Ba'zi ravishlar gap boshida yoki oxirida ham kelishi mumkin (ta'kid uchun):
Sometimes I work from home. — Ba'zan uydan ishlayman. (boshda — OK)
I work from home sometimes. — (oxirda — OK)
Usually, we have lunch at one. — Odatda 1 da tushlik qilamiz. (boshda — OK)
We go to the cinema occasionally. — Goh-goh kinoga boramiz. (oxirda — OK)Bunga RUXSAT: sometimes, usually, often, normally, occasionally, frequently, generally.
DIQQAT — bularni boshga/oxirga qo'yMANG: always, never, rarely, seldom, hardly ever — bular deyarli har doim o'rta o'rinda 3.2-bob. "Never I go" (), "I go never" () "I never go" (). (Istisno: buyruq gap — Always check…; va adabiy inversion — Never have I… — C1.)
3.4. "Aniq takror" iboralari (definite frequency) — gap OXIRIDA
"Qancha marta / qancha vaqtda bir marta" kabi aniq iboralar — bular ravish emas, ular gap oxirida (yoki boshida) turadi, o'rta o'rinda EMAS:
every day / every week / every Monday
once a day, twice a week, three times a month (a = "da bir marta")
on Mondays, at weekends, in the evenings
daily, weekly, monthlyI go to the gym three times a week. — Haftada uch marta sportzalga boraman.
She calls her mum every day. — U onasiga har kuni qo'ng'iroq qiladi.
We have a meeting twice a month. — Oyda ikki marta yig'ilishimiz bor.once/twice: "bir marta" = once (one time emas, odatda), "ikki marta" = twice (two times emas). Uchdan boshlab: three times, four times. "da bir marta" a: once a day (kunda bir marta).
Xato: I three times a week go to the gym ( — o'rta o'rin) I go to the gym three times a week ( — oxir).
3.5. never — allaqachon inkor (qo'sh inkor YO'Q)
never o'zi inkor ma'noni beradi. Shuning uchun don't bilan ishlatilmaydi:
I never eat fast food. I don't never eat fast food.
She never comes late. She doesn't never come late.hardly ever, rarely, seldom ham yarim-inkor — don't bilan ishlatilmaydi: I rarely go out (), I don't rarely ().
Buni tushunish oson: never = "0%", ya'ni "hech qachon" degani allaqachon "-maslik"ni bildiradi. O'zbekchada biz "hech qachon" bilan birga fe'lni ham inkorga qo'yamiz — "hech qachon ichmayman" (ikkalasi ham inkor shakli). Inglizchada esa bunday "qo'sh inkor" yo'q: never o'zi gapni inkor qilib bo'ladi, shuning uchun fe'l tasdiq shaklda qoladi — I never drink ("drink", "don't drink" emas). rarely, seldom, hardly ever ham xuddi shunday: ma'nosi "-maslikka yaqin" bo'lgani uchun ular ham fe'lni tasdiq shaklda oladi.
He rarely eats out. He doesn't rarely eat out.
We hardly ever argue. We don't hardly ever argue.
I seldom watch TV. I don't seldom watch TV.3.6. How often …? — takror haqida savol
Takror haqida so'rash uchun How often …?:
How often do you exercise? — Qanchalik tez-tez mashq qilasiz?
Every day. / Twice a week. / Not very often. / Hardly ever.
How often does she travel? — U qanchalik tez-tez sayohat qiladi?
About once a month.3.7. everyday vs every day (eng ko'p imlo xatosi)
every day (ikki so'z) = ravish, "har kuni": I exercise every day.
everyday (bir so'z) = sifat, "kundalik": everyday life, an everyday task.I do it everyday () I do it every day (, ravish — ikki so'z).
4. Misollar (holatlar bo'yicha)
ODDIY FE'L (oldin):
I always have breakfast. — Doim nonushta qilaman.
He never drinks alcohol. — U hech qachon spirtli ichmaydi.
They sometimes argue. — Ular ba'zan janjallashadi.TO BE (keyin):
She is always on time. — U doim vaqtida keladi.
I am never bored at work. — Ishda hech qachon zerikmayman.
We are usually free at weekends. — Dam olishda odatda bo'sh bo'lamiz.YORDAMCHI (keyin):
I have never been abroad. — Hech qachon chet elda bo'lmaganman.
You can always ask me. — Doim mendan so'rasangiz bo'ladi.
He is always working. — U doim ishlaydi.ANIQ TAKROR (oxir):
I check my phone too many times a day. — Kunda juda ko'p marta telefonimni qarayman.
We meet once a week. — Haftada bir marta uchrashamiz.5. Talaffuz bo'limi
(a) Qiyin so'zlar:
usually /ˈjuːʒuəli/ "yu:ʒuəli" (ʒ — "j" yumshoq; eng qiyin!)
always /ˈɔːlweɪz/ "o:lweyz" never /ˈnevə/ "nevə"
often /ˈɒfn/ yoki /ˈɒftən/ (t JIM yoki aytiladi — ikkalasi to'g'ri)
rarely /ˈreəli/ "reəli" sometimes /ˈsʌmtaɪmz/ "samtaymz"(b) twice /twaɪs/ "tways", occasionally /əˈkeɪʒnəli/ "əkeyʒnəli".
Native siri: I always tez nutqda bog'lanadi: "ay-o:lweyz". usually — "ʒ" tovushini mashq qiling (pleasure, measure dagi "s" kabi).
Topshiriq (shadowing): shkalani ketma-ket ayting (always, usually, often, sometimes, rarely, never); usually va occasionally ni alohida mashq qiling. Youglish: "I usually", "how often do you".
6. So'z boyligi (kengaytirilgan Anki) — takror iboralari
| English | IPA / talaffuz | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| always | /ˈɔːlweɪz/ o:lweyz | doim | I always try. |
| usually | /ˈjuːʒuəli/ yu:ʒuəli | odatda | I usually walk. |
| often | /ˈɒfn/ ofn | tez-tez | We often meet. |
| sometimes | /ˈsʌmtaɪmz/ samtaymz | ba'zan | I sometimes cook. |
| occasionally | /əˈkeɪʒnəli/ əkeyʒnəli | goh-goh | He occasionally calls. |
| rarely / seldom | /ˈreəli/ reəli | kamdan-kam | I rarely watch TV. |
| hardly ever | /ˈhɑːdli ˈevə/ | deyarli hech | She hardly ever eats out. |
| never | /ˈnevə/ nevə | hech qachon | I never give up. |
| once / twice | /wʌns/ /twaɪs/ | bir/ikki marta | once a day, twice a week |
| every day | /ˈevri deɪ/ | har kuni | I study every day. |
| how often | /haʊ ˈɒfn/ | qanchalik tez-tez | How often do you...? |
| from time to time | /frəm taɪm/ | vaqti-vaqti bilan | I travel from time to time. |
Tayyor iboralar (chunks):
- all the time — "doim, har vaqt" (He talks all the time.).
- most of the time — "ko'pincha, asosan".
- (every) now and then / once in a while — "vaqti-vaqti bilan, goho".
- more often than not — "ko'pincha, aksaran".
- hardly ever — "deyarli hech qachon".
- as usual — "odatdagidek". Kollokatsiya: always on time, never late, usually busy, often tired, rarely wrong.
7. O'qish matni va dialog (input)
Dialog — odatlar haqida (tanishuv):
A: How often do you go to the gym? — Qanchalik tez-tez sportzalga borasan?
B: I usually go three or four times a week. You? — Odatda haftada uch-to'rt marta. Sen-chi?
A: Honestly, I hardly ever exercise. I'm always too busy. — Rostini aytsam, deyarli mashq qilmayman. Doim juda bandman.
B: That's just an excuse! I'm busy too, but I always make time. — Bu shunchaki bahona! Men ham bandman, lekin doim vaqt topaman.
A: Maybe you're right. I sometimes go for a walk, at least. — Balki haqsan. Hech bo'lmaganda ba'zan sayrga chiqaman.
B: That's a good start. Walking every day is better than nothing. — Yaxshi boshlanish. Har kuni yurish yo'qdan yaxshi.O'qish matni — "My morning routine" (Present Simple + frequency):
My mornings are almost always the same. — Ertalablarim deyarli doim bir xil.
I usually wake up at six, but I'm never fully awake until I have coffee. — Odatda 6 da uyg'onaman, lekin kofe ichmaguncha hech qachon to'liq uyg'onmayman.
I always check the news, although I often regret it! — Doim yangiliklarni o'qiyman, garchi tez-tez afsuslansam ham!
I rarely eat a big breakfast — usually just toast. — Kamdan-kam katta nonushta qilaman — odatda faqat tost.
Three times a week, I go for a run before work. — Haftada uch marta, ishdan oldin yuguraman.
I'm hardly ever late, because I always prepare the night before. — Deyarli hech kechikmayman, chunki doim oldindan, kechqurun tayyorlanaman.Topshiriq: matnda har takror ravishini toping va o'rnini (oddiy fe'l oldin / be keyin) tekshiring. So'ng o'z kundalik tartibingiz haqida 6 gap yozing — kamida 5 xil takror ravishi bilan.
8. O'zbekcha-inglizcha tipik xatolar
be bilan ravishni oldinga: I always am busy. She never is late. Sabab: o'rin qoidasini bilmaslik. I am always busy. She is never late. (be dan keyin). Eng ko'p xato!
Oddiy fe'ldan keyin: I go always. She eats never meat. I always go. She never eats meat. (oddiy fe'ldan oldin).
never + don't (qo'sh inkor): I don't never smoke. I never smoke. (never o'zi inkor).
Aniq takrorni o'rta o'ringa: I twice a week go to the gym. I go to the gym twice a week. (oxirda).
everyday/every day: I study everyday. I study every day. (ravish — ikki so'z).
always/never ni gap boshiga: Always I drink tea. Never I lie. I always drink tea. I never lie. (o'rta o'rin). (Lekin Sometimes I… — OK.)
"one time / two times": I go one time a week. once a week, twice a week (tabiiyroq).
9. Mashqlar
Mashq 1. Ravishni to'g'ri joyga qo'ying:
1. I drink coffee. (always)
2. She is late. (never)
3. We go out at weekends. (often)
4. He has been to Paris. (never)
5. They are busy. (usually)
6. I can help you. (always)Mashq 2. Gapni tuzing (so'zlarni to'g'ri tartibda):
1. (late / is / never / she)
2. (work / I / from home / sometimes)
3. (the gym / go to / three times a week / I)
4. (am / I / tired / always / on Mondays)Mashq 3. Xatoni to'g'rilang:
I always am tired., She eats never meat., I don't never smoke., Always I drink tea., I study everyday., I go to gym twice a week (o'rinni tekshiring).
Mashq 4. Savolga javob bering (o'zingiz haqingizda):
How often do you exercise? ___
How often do you eat out? ___
Are you usually busy? ___Mashq 5. Foizga mos ravish (always/usually/sometimes/rarely/never):
100% ___ 90% ___ 50% ___ 10% ___ 0% ___Mashq 6. O'zbekchadan inglizchaga:
1. U doim vaqtida keladi. = ___
2. Hech qachon taslim bo'lmayman. = ___
3. Haftada ikki marta uchrashamiz. = ___
4. Qanchalik tez-tez sayohat qilasiz? = ___
5. Dushanbada doim charchagan bo'laman. = ___10. Production drill + model javoblar
Drill A — o'zingiz haqingizda (to'g'ri o'rin): berilgan fe'l + ravish bilan gap:
(wake up early — usually) I usually wake up early.
(be / late — never) I am never late.
(eat out — sometimes) ___
(drink coffee — always) ___
(be / busy — often) ___Drill B — How often …? javob: aniq takror bilan:
(exercise) I exercise three times a week.
(travel) ___
(see friends) ___Drill C — shkala bo'yicha 5 gap: o'zingiz haqingizda always never gacha:
"I always ___ ." / "I usually ___ ." / "I sometimes ___ ." / "I rarely ___ ." / "I never ___ ."Model javoblar (Drill A): I sometimes eat out. / I always drink coffee. / I'm often busy. So'ng o'zingiz haqingizdagi 5 ta haqiqiy gapni tuzib, ovoz chiqarib ayting va yozib chiqing — o'rin qoidasini (be/yordamchidan keyin, oddiy fe'ldan oldin) har bir gapda tekshiring.
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: 1. I always drink coffee. · 2. She is never late. · 3. We often go out at weekends. · 4. He has never been to Paris. · 5. They are usually busy. · 6. I can always help you. Mashq 2: 1. She is never late. · 2. I sometimes work from home. (Sometimes I work from home.) · 3. I go to the gym three times a week. · 4. I am always tired on Mondays. Mashq 3: I am always tired. / She never eats meat. / I never smoke. / I always drink tea. / I study every day. / I go to the gym twice a week. (o'rin to'g'ri edi — "to the gym" + "twice a week"). Mashq 4: (namuna) I exercise twice a week. / I rarely eat out. / Yes, I'm usually quite busy. Mashq 5: always / usually / sometimes / rarely / never. Mashq 6: 1. She is always on time. · 2. I never give up. · 3. We meet twice a week. · 4. How often do you travel? · 5. I am always tired on Mondays.
12. Xulosa va keyingi dars
Tez ma'lumotnoma:
Takror ravishlari (0%100%): always · usually · often · sometimes · rarely · never
O'RIN (eng muhim):
oddiy fe'l OLDIN: I always go | She never eats
to be (am/is/are) KEYIN: I am always busy | She is never late
yordamchi KEYIN: I have never been | You can always call
Boshi/oxiri OK: sometimes, usually, often (NOT always/never)
Aniq takror OXIR: every day, once a week, twice a month, three times a day
never = inkor (don't bilan EMAS) | once/twice (one/two time emas)
How often…? | every day (ravish) ≠ everyday (sifat)Asosiy nuqtalar:
- O'rin: oddiy fe'ldan oldin, be va yordamchidan keyin (eng muhim!).
- sometimes/usually/often — boshi/oxiriga ham mumkin; always/never — faqat o'rta.
- Aniq takror (every day, twice a week) — gap oxirida.
- never — qo'sh inkor yo'q; once/twice.
- How often…?; every day ≠ everyday.
Bog'lanish: takror ravishlari — Present Simple (odat) ning tabiiy hamrohi; ular o'tgan zamonda ham ishlaydi (I always went…), Present Perfect bilan (I've never… — B1). Ravish o'rni qoidasi (be/aux dan keyin) butun kurs davomida amal qiladi. Bu — ravonlik va aniqlikning muhim qismi.
Keyingi dars — A2 — 13-dars: Sanaladigan va sanalmaydigan otlar; some / any / much / many / a lot of. Endi "qancha" va "nechta"ni o'rganamiz: some water, a few books, much time, many people — sanaladigan (countable) va sanalmaydigan (uncountable) otlar farqi va miqdor so'zlari.
Manba
R. Murphy, "English Grammar in Use" (adverbs of frequency / word order, Units 110–111); Swan, "Practical English Usage" (adverbs of frequency: position); Cambridge Dictionary (adverbs of frequency); British Council LearnEnglish — "Adverbs of frequency".
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!