A2 — 1-dars: Present Continuous (hozirgi davom zamoni)
A2 — ELEMENTAR · 1-dars
1. Dars nomi, maqsad va motivatsiya
Tabriklaymiz — siz A2 darajasiga o'tdingiz! A1 da til poydevorini qo'ydingiz; endi A2 sizni mustaqil, jonli muloqotga olib chiqadi. Va A2 ning birinchi qadami — ingliz tilidagi ikkinchi katta zamon: Present Continuous (boshqacha nomi — Present Progressive, "hozirgi davom zamoni").
Bu zamon aynan hozir, shu daqiqada sodir bo'layotgan ishni bildiradi: I am reading this lesson (Men shu darsni o'qiyapman), It is raining (Yomg'ir yog'yapti). O'zbekchada bu — "-yapti / -moqda" qo'shimchasi: o'qi*yapman, yog'yapti, kutmoqda.
Real hayotda nega kerak:
- Hozirgi holatni tasvirlash: "What are you doing?" — "I'm working." (Nima qilyapsiz? — Ishlayapman.)
- Vaqtinchalik holatlar: "I'm staying at a hotel this week." (Bu hafta mehmonxonada turibman.)
- Kelajak rejalari (juda muhim!): "I'm meeting the team tomorrow at 10." (Ertaga 10 da jamoa bilan uchrashaman.)
- Dasturchi sifatida: "I'm currently working on the backend." "The build is running." "We're migrating to PostgreSQL." — standup, code review, jamoa muloqotida har kuni kerak.
- Intervyuda: "What are you working on these days?" — eng ko'p beriladigan savollardan.
Asosiy tushuncha — ASPEKT (aspect): ingliz tili harakatga ikki xil "nigoh" bilan qaraydi. Simple (oddiy) zamon harakatni tugal, butun, doimiy deb ko'radi (I work — bu mening ishim, odatim, fakt). Continuous (davomiy) zamon esa harakatni jarayon, tugamagan, vaqtinchalik deb ko'radi (I am working — hozir, shu jarayon ichidaman). Bu farq — "aspekt" deyiladi va u o'zbek tilidagi mantiqdan biroz boshqacha. Bu darsning yuragi — shu ikki nigohni ajratish.
O'xshatish: Present Simple — bu fotosurat (doimiy holat, "u dasturchi"). Present Continuous — bu video (hozir oqayotgan jarayon, "u hozir kod yozyapti"). Bir xil odam, lekin ikki xil nigoh: biri — kim u, ikkinchisi — hozir nima qilyapti.
Fakt: dunyodagi ko'p tillarda (masalan, nemis, rus tilida) "hozir bo'layotgan ish" uchun alohida majburiy zamon yo'q — ular oddiy zamonni ishlatadi. Ingliz tili esa bu farqni grammatik majburiy qiladi: "I read" va "I am reading" — ikkalasi boshqa ma'no. Bu o'zbeklar uchun nisbatan oson, chunki o'zbekchada ham "-yapti" bor. Lekin tuzoqlar boshqa joyda (quyida ko'ramiz).
2. Avvalgi darsdan takror
- 5-dars (to be): I am, you are, he/she/it is, we/they are. Present Continuous aynan shu to be ustiga quriladi — uni mukammal bilish shart.
- 14–15-dars (Present Simple): I work, he works; do/does. Bugun buni Present Continuous bilan solishtiramiz — eng muhim farq.
- 9-dars (ko'plik -s/-es/-ies): bugungi -ing imlo qoidalari shunga o'xshash mantiqqa ega (oxirgi harfga qarab o'zgarish).
- Tez mashq: to be ni to'ldiring: I ___ , she ___ , they ___ , it ___ . (am / is / are / is). Bu — bugungi zamonning "yarmi".
3. Grammatika — chuqur tushuntirish
3.1. Present Continuous nimadan tuziladi (tuzilma)
Formula juda aniq:
EGA + to be (am/is/are) + asosiy fe'l + ING
I am working.
You/We/They are working.
He/She/It is working.Ya'ni ikki qism: (1) to be ning to'g'ri shakli (ega bilan moslashadi) + (2) asosiy fe'lning -ing shakli (hech qachon o'zgarmaydi, hamma shaxs uchun bir xil).
To'liq jadval:
| Ega | to be | + V-ing | To'liq | O'zbekcha |
|---|---|---|---|---|
| I | am | working | I am working. | Men ishlayapman. |
| You | are | working | You are working. | Siz ishlayapsiz. |
| He | is | working | He is working. | U ishlayapti. |
| She | is | working | She is working. | U ishlayapti. |
| It | is | working | It is working. | U ishlayapti. |
| We | are | working | We are working. | Biz ishlayapmiz. |
| They | are | working | They are working. | Ular ishlayapti. |
Oltin qoida: Present Continuous = to be (am/is/are) + V-ing. to be ni tushirib qoldirib bo'lmaydi! I working () — bu eng katta xato (3.10 da batafsil). Doim I am working ().
3.2. -ING qo'shishning to'liq imlo qoidalari (barcha holatlar)
Bu — A2 ning eng ko'p xato qilinadigan imlo qoidasi. Hammasini batafsil ko'ramiz:
(a) Oddiy holat — shunchaki +ing:
work working play playing read reading
go going eat eating do doing
study studying fix fixing teach teaching(b) Oxiri jim "-e" bo'lsa — "e" tushadi, +ing:
make making write writing take taking
come coming drive driving have having
use using dance dancing smile smilingIstisnolar (e tushmaydi): be being, see seeing, agree agreeing, free freeing. Bularda oxirgi "ee" yoki alohida "e" saqlanadi.
(c) Bir bo'g'inli, "undosh + unli + undosh" (CVC) bo'lsa — oxirgi undosh IKKILANADI, +ing:
run running sit sitting swim swimming
stop stopping get getting put putting
plan planning begin... (quyida) shop shoppingSababi: oxirgi tovush — bitta unli + bitta undosh, undan oldin urg'u. Undoshni ikkilab, qisqa unlini saqlaymiz.
Diqqat — ikkilanmaydi: agar so'z w, x, y bilan tugasa, ikkilanmaydi: fix fixing (x emas), play playing (y), snow snowing (w), show showing.
(d) Ko'p bo'g'inli — faqat urg'u OXIRGI bo'g'inda bo'lsa ikkilanadi:
beGIN beginning (urg'u -gin da n ikkilanadi)
preFER preferring (urg'u -fer da r ikkilanadi)
forGET forgetting
permit permittingLekin urg'u birinchi bo'g'inda bo'lsa — ikkilanMAYDI:
OPen opening LISten listening HAPpen happening
VISit visiting REMember remembering(e) Oxiri "-ie" bo'lsa — "ie" "y", +ing:
die dying lie lying tie tying(f) Oxiri "-c" bo'lsa — "c" "ck", +ing:
panic panicking picnic picnicking traffic traffickingAmE / BrE farqi (-l): so'z "-l" bilan tugasa, Britaniya inglizchasida urg'u joyidan qat'i nazar "l" ikkilanadi, Amerika inglizchasida ikkilanmaydi:
- travel BrE travelling / AmE traveling
- cancel BrE cancelling / AmE canceling
- model BrE modelling / AmE modeling Ikkalasi to'g'ri — bittasini tanlang va izchil bo'ling.
Mini-mashq (-ing imlosi): yozing, keyin tekshiring —
sit ___,come ___,study ___,lie ___,travel ___ (AmE),listen ___,swim ___,write ___. Kalit: sitting (t ikkilanadi), coming (e tushadi), studying (y saqlanadi), lying (iey), traveling (AmE — ikkilanmaydi), listening (urg'u boshda — ikkilanmaydi), swimming (m ikkilanadi), writing (e tushadi).
O'zbek so'zlovchiga xos imlo tuzog'i: o'zbekchada fe'lga qo'shimcha qo'shganda o'zak deyarli o'zgarmaydi (o'qi o'qiyapman). Inglizchada esa o'zak o'zgarishi mumkin (harf tushadi yoki ikkilanadi). Shuning uchun o'zbek o'quvchi ko'pincha to'g'ridan-to'g'ri +ing qo'shib yuboradi: makeing (), runing (), geting (). Har fe'lni yozishdan oldin bir savol bering: "oxiri jim -e mi? bir bo'g'inli CVC mi? -ie mi?" — shu uch savol xatolarning 90% ini oldini oladi.
3.3. 1-foydalanish: AYNAN HOZIR sodir bo'layotgan ish
Eng asosiy ma'no — gapirayotgan paytda, shu daqiqada davom etayotgan harakat:
Look! It's raining. — Qara! Yomg'ir yog'yapti.
Be quiet — the baby is sleeping. — Jim bo'l — chaqaloq uxlayapti.
I'm reading this lesson now. — Men hozir shu darsni o'qiyapman.
Why are you laughing? — Nega kulyapsiz?Ko'pincha now, right now, at the moment, look!, listen! so'zlari bilan keladi.
3.4. 2-foydalanish: SHU KUNLARDA / VAQTINCHALIK (atrofidagi davr)
Harakat aynan shu soniyada bo'lmasligi mumkin, lekin shu davrda (bu hafta, shu kunlar) davom etmoqda:
I'm reading a great book. — (Shu kunlar) zo'r kitob o'qiyapman. (hozir qo'limda bo'lmasa ham)
She's studying for her exams. — U imtihonlarga tayyorlanyapti.
We're working on a new project. — Biz yangi loyiha ustida ishlayapmiz.
He's learning to drive this month. — U bu oy haydashni o'rganyapti.3.5. 3-foydalanish: VAQTINCHALIK holat (doimiyga qarama-qarshi)
Bu — Present Simple bilan eng nozik farq. Continuous = vaqtinchalik, Simple = doimiy:
I live in Tashkent. — Toshkentda yashayman. (doimiy — uyim shu)
I'm living with my parents now. — Hozir ota-onam bilan turyapman. (vaqtinchalik)
He works in a bank. — U bankda ishlaydi. (doimiy kasbi)
He's working from home today. — U bugun uydan ishlayapti. (vaqtinchalik)3.6. 4-foydalanish: O'ZGARAYOTGAN / RIVOJLANAYOTGAN holat (tendensiya)
Asta-sekin o'zgarib borayotgan jarayonlar uchun:
The weather is getting colder. — Ob-havo sovub boryapti.
Prices are rising. — Narxlar oshyapti.
My English is improving. — Inglizcham yaxshilanyapti.
The world is changing fast. — Dunyo tez o'zgaryapti.
More and more people are working remotely. — Tobora ko'proq odam masofadan ishlayapti.Ko'pincha getting, becoming, rising, falling, increasing, improving, changing fe'llari bilan.
3.7. 5-foydalanish: KELAJAK REJALARI (belgilangan uchrashuvlar) — juda muhim!
Bu — ko'pchilik o'tkazib yuboradigan, lekin native nutqda juda keng ishlatiladigan ma'no. Aniq belgilangan, kelishilgan kelajak rejasi (kun/vaqt/joy ma'lum) uchun Present Continuous ishlatiladi:
I'm meeting Tom tomorrow at 5. — Ertaga 5 da Tom bilan uchrashaman. (kelishilgan)
We're flying to London on Friday. — Juma kuni Londonga uchamiz. (chipta bor)
She's having a party next Saturday. — Keyingi shanba bazm qilyapti.
What are you doing this weekend? — Bu dam olishda nima qilyapsiz? (reja so'rash)Diqqat: bu kelajak ma'nosi aniq reja uchun. Faqat istak/bashorat bo'lsa, will yoki going to (A2-7, A2-8) ishlatiladi. Farqi: I'm meeting him at 5 (kelishilgan, kalendarda bor) vs I think it will rain (bashorat). Bu — A2-8 darsda chuqur.
Fakt: korpus (katta matn bazasi) tadqiqotlari shuni ko'rsatadiki, kundalik so'zlashuvda kelajak haqida gapirilganda Present Continuous will dan ko'ra ko'proq ishlatiladi — chunki rejalar odatda kelishilgan bo'ladi. Native bo'lish uchun bu ma'noni o'zlashtiring.
3.8. 6-foydalanish: "always + V-ing" — bezovtalik/tanqid (his-tuyg'u)
always, constantly, forever, continually bilan Present Continuous takroriy ishni bildiradi — lekin his-tuyg'u (g'ashlik, tanqid, ba'zan hazil) bilan:
You're always losing your keys! — Doim kalitlaringizni yo'qotasiz! (g'ashlik)
He's constantly complaining. — U doim shikoyat qiladi. (tanqid)
My computer is always crashing! — Kompyuterim doim o'chib qoladi! (jahl)
She's forever asking for money. — U doim pul so'rayveradi.Solishtiring: I always drink coffee in the morning (Present Simple — neytral odat) vs You're always interrupting me! (Present Continuous — g'ashlik). Bir xil "always", lekin Continuous hissiyot qo'shadi.
3.9. STATIVE fe'llar — Present Continuous'da ISHLATILMAYDIGAN fe'llar (eng muhim chuqur mavzu)
Bu — A2 ning eng nozik va eng muhim qoidasi. Ba'zi fe'llar harakat (action) emas, holat (state) ni bildiradi — ular odatda Present Continuous'da ishlatilMAYDI, hatto "hozir" bo'lsa ham. Ular stative verbs (holat fe'llari) deyiladi.
Asosiy stative fe'llar (toifalarga bo'lib):
| Toifa | Fe'llar |
|---|---|
| His-tuyg'u/istak | like, love, hate, want, need, prefer, wish |
| Aqliy holat | know, understand, believe, think (= fikr), remember, forget, mean, realize, recognize, doubt, suppose |
| Sezgi (idrok) | see, hear, smell, taste, feel (ba'zan), notice, seem, appear, look (= ko'rinmoq) |
| Egalik/munosabat | have (= ega), own, belong, possess, contain, include, consist of |
| O'lchov/holat | cost, weigh, measure, depend, matter, fit |
Misollar:
I want a coffee. I am wanting a coffee. (istak — holat)
I know the answer. I am knowing the answer. (bilim — holat)
She loves you. She is loving you. (his — holat)
This bag costs $50. This bag is costing $50. (narx — holat)
I understand now. I am understanding now. (tushunish — holat)Sababi: bu fe'llar tugamaydigan, "jarayon" bo'lmagan holatlarni bildiradi. Holatni "video" qilib bo'lmaydi — u shunchaki bor. Shuning uchun ular oddiy Present Simple da turadi: I want, I know, I love.
"Hozir" tuzog'i (eng muhim): stative fe'lni "hozir" so'zi ham continuous'ga aylantirmaydi. Right now I want water () — "hozir" bor, lekin want baribir Simple, chunki xohlash — holat. Ya'ni qoida vaqt so'ziga emas, fe'lning ma'nosiga bog'liq: harakat (yozish, yugurish) continuous mumkin; holat (bilish, xohlash) doim Simple.
Mini-mashq (stative): to'g'ri shaklni tanlang, keyin tekshiring.
text1. I (want / am wanting) some tea right now. 2. She (writes / is writing) an email at the moment. 3. Do you (know / are knowing) the answer? 4. This phone (costs / is costing) $200. 5. We (have / are having) dinner now. (diqqat: qaysi ma'no?)Kalit: 1. want (holat) · 2. is writing (harakat, hozir) · 3. know (holat) · 4. costs (holat — narx) · 5. are having (have dinner = "ovqatlanmoq" — dynamic, harakat; "ega bo'lmoq" emas).
3.10. Ikki tomonlama fe'llar — stative VA dynamic ma'no (native nozikligi)
Eng qiziq qismi: ba'zi fe'llar ikki xil ma'noda — biri holat (stative simple), ikkinchisi harakat (dynamic continuous). Ma'no o'zgaradi:
| Fe'l | Stative (Simple) | Dynamic (Continuous) |
|---|---|---|
| think | I think it's good. (fikrim) | I'm thinking about it. (o'ylayapman — jarayon) |
| have | I have a car. (ega) | I'm having lunch / a shower / fun. (qilyapman) |
| see | I see what you mean. (tushunaman) | I'm seeing the doctor at 5. (uchrashaman) |
| taste | The soup tastes good. (mazasi) | I'm tasting the soup. (mazasini ko'ryapman) |
| smell | The flower smells nice. (hidi) | I'm smelling the flower. (hidlayapman) |
| feel | I feel it's wrong. (his qilaman) | I'm feeling sick. (ikkalasi ham mumkin) |
| look | You look tired. (ko'rinasan) | I'm looking at the map. (qarayapman) |
| be | He is kind. (xarakteri) | He's being kind today. (bugun shunday tutyapti — vaqtinchalik) |
| weigh | It weighs 2 kg. (og'irligi) | I'm weighing the box. (tortyapman) |
Native siri: "I'm lovin' it" (McDonald's shiori) — grammatik jihatdan "noto'g'ri" (love — stative), lekin ataylab continuous'da ishlatilgan: bu "aynan hozir, shu daqiqada zavqlanyapman" degan jonli, og'zaki effekt beradi. Native'lar ba'zan stative fe'lni ataylab continuous qiladi — ta'sir kuchaytirish uchun. Bu A2'da qoidaga amal qiling, lekin bu noziklikni tanib oling.
3.11. Inkor (negative) va savol (question)
Bularda yangi qoida YO'Q — to be (5-dars) qanday inkor/savol qilingan bo'lsa, shunday:
Inkor — to be + not + V-ing:
I am not (I'm not) working.
He is not (isn't / he's not) sleeping.
They are not (aren't / they're not) listening.Savol — to be ni oldinga:
Am I working?
Is he sleeping? Yes, he is. / No, he isn't.
Are they listening? Yes, they are. / No, they aren't.Wh- savol — so'roq so'z + to be + ega + V-ing:
What are you doing? — Nima qilyapsiz?
Where is she going? — U qayoqqa ketyapti?
Why are they shouting? — Nega baqiryapti?
What am I doing wrong? — Nimani noto'g'ri qilyapman?3.12. Present Continuous va Present Simple — markaziy farq (jadval)
Bu — butun darsning eng muhim jadvali. Ikkala zamonni yonma-yon qo'yamiz:
| Present Simple | Present Continuous | |
|---|---|---|
| Mohiyat | doimiy, odat, fakt (fotosurat) | hozir, vaqtinchalik, jarayon (video) |
| Misol | I work in IT. | I'm working right now. |
| Vaqt so'zlari | always, usually, every day, on Mondays, never | now, right now, at the moment, today, this week, look! |
| Foydalanish | odat, jadval, doimiy haqiqat | hozirgi/vaqtinchalik harakat, o'zgarish, kelajak reja |
| Stative fe'llar | (I know, I want) | (odatda) |
Solishtirma misollar:
I read every day. — Har kuni o'qiyman. (odat)
I'm reading now. — Hozir o'qiyapman. (ayni damda)
Water boils at 100°. — Suv 100° da qaynaydi. (fakt)
Look, the water is boiling! — Qara, suv qaynayapti! (hozir)
She speaks three languages. — U uch tilda gapiradi. (qobiliyat/fakt)
She's speaking French now. — U hozir fransuzcha gapiryapti. (ayni damda)
He always wears a suit. — U doim kostyum kiyadi. (odat)
He's wearing jeans today. — U bugun jinsi kiygan. (bugun, vaqtinchalik)Tezkor mini-mashq (Simple yoki Continuous?): har gapga o'zingiz javob bering, keyin pastdagi kalitni oching.
text1. My sister ___ (work) as a nurse. (kasbi — doimiy) 2. Shh! The baby ___ (sleep). (hozir) 3. I ___ (not / understand) this rule. (holat fe'li!) 4. These days I ___ (learn) to drive. (shu kunlar, vaqtinchalik) 5. The sun ___ (rise) in the east. (doimiy haqiqat)Kalit: 1. works · 2. is sleeping · 3. don't understand (understand — stative, Simple) · 4. am learning · 5. rises. Sabab-mantiq: doimiy fakt/odat Simple; hozir/vaqtinchalik jarayon Continuous; holat fe'li doim Simple (hatto "hozir" bo'lsa ham).
4. Misollar (shakllar bo'yicha, ko'p)
IJOBIY (hozir):
I'm writing an email. — Email yozyapman.
The kids are playing outside. — Bolalar tashqarida o'ynayapti.
My phone is charging. — Telefonim quvvat olyapti.
We're having dinner. — Kechki ovqat qilyapmiz.INKOR:
I'm not joking. — Hazillashmayapman.
She isn't listening to me. — U meni eshitmayapti.
We aren't winning this game. — Bu o'yinda yutmayapmiz.
It's not working. — Bu ishlamayapti. (dasturchi!)SAVOL + qisqa javob:
Are you coming? — Yes, I am. / No, I'm not. — Kelyapsizmi?
Is it raining? — Yes, it is. / No, it isn't. — Yomg'ir yog'yaptimi?
What are you doing? — I'm cooking. — Nima qilyapsiz? — Ovqat qilyapman.
Why is he running? — Because he's late. — Nega yugiryapti? — Kechikkani uchun.Vaqtinchalik / kelajak / tendensiya:
I'm staying with a friend this week. — Bu hafta do'stimnikida turyapman. (vaqtinchalik)
We're launching the app on Monday. — Dushanba ilovani chiqaramiz. (reja)
The team is growing quickly. — Jamoa tez kengayyapti. (tendensiya)
You're always forgetting your password! — Doim parolingizni unutasiz! (g'ashlik)5. Talaffuz bo'limi
Present Continuous talaffuzda bir necha muhim nuqta bor:
(a) -ing tovushi — /ɪŋ/, "ng" tovushi (2-darsdagi /ŋ/):
- working /ˈwɜːkɪŋ/ "wə:kiŋ" — oxirida /ŋ/ (burun tovushi), "g" ALOHIDA eshitilmaydi. workin-g ( qattiq g) emas, workiŋ ().
- reading "ri:diŋ", going "gouiŋ", doing "duiŋ".
(b) Og'zaki "-in'" (g tushishi): norasmiy, tez nutqda native'lar ko'pincha -ing ni /ɪn/ ("-in'") deb aytadi:
What are you doing? "Whatcha doin'?" (juda norasmiy)
I'm just chilling. "I'm just chillin'."Bu — slang/og'zaki; yozuvda yozmang, lekin tanib oling (qo'shiqlar, filmlarda doim shunday).
(c) Qisqartmalar (doim ishlatiladi):
I am I'm "aym" you are you're "yo:"
he is he's "hi:z" they are they're "ðeə"
is not isn't "iznt" are not aren't "a:nt"(d) Weak form + linking — "are you" "ə yu":
What are you doing? tez nutqda: "wɒt-ə-yu-duːɪŋ" ("wodaya doin'")
Are you coming? "ə-yu-kʌmɪŋ"are urg'usiz — schwa /ə/ ga aylanadi va yutiladi.
Topshiriq (shadowing): working, reading, doing, having, swimming — har birini /ŋ/ bilan ayting. So'ng "What are you doing? — I'm reading." ni avval sekin, keyin tez (weak form bilan) ayting. Youglish.com da "what are you doing" ni qidirib, native talaffuzni 5 marta takrorlang.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| English | IPA / talaffuz | O'zbekcha | Misol gap |
|---|---|---|---|
| at the moment | /ət ðə ˈməʊmənt/ | ayni damda | I'm busy at the moment. |
| right now | /raɪt naʊ/ rayt nau | hoziroq | She's calling right now. |
| these days | /ðiːz deɪz/ | shu kunlar | I'm studying a lot these days. |
| currently | /ˈkʌrəntli/ karəntli | hozirda (rasmiy) | He's currently working abroad. |
| wear | /weə/ weə | kiyib turmoq | She's wearing a coat. |
| stay | /steɪ/ stey | turmoq (vaqtincha) | I'm staying at a hotel. |
| improve | /ɪmˈpruːv/ impru:v | yaxshilanmoq | My English is improving. |
| increase | /ɪnˈkriːs/ inkri:s | oshmoq | Prices are increasing. |
| happen | /ˈhæpən/ hepən | sodir bo'lmoq | What's happening? |
| look for | /lʊk fɔː/ luk fo: | qidirmoq | I'm looking for my keys. |
| get ready | /ɡet ˈredi/ | tayyorlanmoq | We're getting ready. |
| work on | /wɜːk ɒn/ wə:k on | ustida ishlamoq | I'm working on a project. |
| grow | /ɡrəʊ/ grou | o'smoq, kengaymoq | The company is growing. |
| join | /dʒɔɪn/ joyn | qo'shilmoq | He's joining our team. |
Kollokatsiya/iboralar: work on (loyiha ustida ishlamoq), look for (qidirmoq — look + for, phrasal verb!), get ready (tayyorlanmoq), these days / at the moment / right now (Present Continuous'ning "imzo" vaqt so'zlari). Butun ibora bo'lib yodlang.
7. Dialog va o'qish matni
Dialog — telefonda (jonli nutq):
A: Hi Bek! What are you doing? — Salom Bek! Nima qilyapsan?
B: Hey! I'm working on the new feature. Why? — Salom! Yangi funksiya ustida ishlayapman. Nima edi?
A: We're having a quick meeting in 10 minutes. Are you joining? — 10 daqiqada tezkor yig'ilish bor. Qo'shilasanmi?
B: Sorry, I can't right now — the build is running and I'm fixing a bug. — Kechir, hozir bo'lmaydi — build ketyapti va men xatoni tuzatyapman.
A: No problem. By the way, how's the project going? — Muammosiz. Aytgancha, loyiha qanday ketyapti?
B: It's going well! The team is growing and we're learning a lot. — Yaxshi ketyapti! Jamoa kengayyapti, ko'p narsa o'rganyapmiz.
A: Great. Oh, are you coming to the standup tomorrow at 10? — Zo'r. Ha, ertaga 10 dagi standupga kelyapsanmi?
B: Yes, I'm meeting the new designer there too. — Ha, u yerda yangi dizayner bilan ham uchrashaman.O'qish matni — "A busy week" (band hafta):
This week is really busy for me. — Bu hafta men uchun juda band.
I'm preparing for an important interview, — Muhim intervyuga tayyorlanyapman,
so I'm studying English every evening. — shuning uchun har kechqurun inglizcha o'qiyapman.
My English is slowly improving — I'm understanding more and more. — Inglizcham asta-sekin yaxshilanyapti — tobora ko'proq tushunyapman.
At the moment, I'm also working on a side project. — Ayni damda yon loyiha ustida ham ishlayapman.
It isn't easy, but I'm enjoying it. — Oson emas, lekin zavqlanyapman.
Next Monday I'm having the interview, and I'm feeling a bit nervous! — Keyingi dushanba intervyum bor, va biroz hayajonlanyapman!Topshiriq: matndagi har Present Continuous fe'lni toping va uning qaysi ma'noda ekanini ayting (hozir / vaqtinchalik / tendensiya / kelajak reja). So'ng matnni o'z band haftangiz haqida qayta yozing (kamida 6 gap).
Diqqat — matnda "I'm understanding": odatda understand — stative (continuous'da ishlatilmaydi). Lekin "tobora ko'proq tushunyapman" (asta-sekin o'zgarayotgan jarayon — 3.6) ma'nosida ba'zan ishlatiladi. Bu — yana bir native nozikligi.
8. O'zbekcha-inglizcha tipik xatolar
to be ni tushirish: I working. She reading. They playing. Sabab: o'zbekchada "-yapti" bitta qo'shimcha (o'qiyapman), inglizchada esa ikki qism (am + reading) — yarmini tushirib qoldirish. I am working. She is reading. They are playing.
Stative fe'lni continuous qilish: I am wanting tea. I am knowing him. She is liking it. Sabab: o'zbekchada "bilyapman, xohlayapman" deyish mumkin, shuning uchun to'g'ridan ko'chirish. I want tea. I know him. She likes it. (holat fe'llari Present Simple).
"Hozir" uchun Present Simple ishlatish: Look! It rains. I read now. Sabab: A1 da faqat Present Simple o'rganilgani uchun, "hozir" ga ham shuni qo'llash. Look! It's raining. I'm reading now. (hozirgi harakat Continuous).
Odat uchun Present Continuous ishlatish: I am going to work every day. He is drinking coffee every morning. Sabab: ikki zamon farqini his qilmaslik. I go to work every day. He drinks coffee every morning. (odat Present Simple).
-ing imlosi: runing, makeing, geting, studing. running (n ikkilanadi), making (e tushadi), getting (t ikkilanadi), studying (y saqlanadi).
Inkorda tartib: I doing not. He not is working. I'm not doing. He isn't working. (to be + not + V-ing).
Kelajak reja uchun faqat will: I will meet him tomorrow at 5 (kelishilgan uchrashuvda). I'm meeting him tomorrow at 5. (aniq, kelishilgan reja Continuous tabiiyroq).
9. Mashqlar
Mashq 1. Fe'lni Present Continuous'ga qo'ying (-ing imlosiga e'tibor):
I ___ (write) an email. She ___ (run) in the park.
They ___ (make) dinner. He ___ (sit) on the sofa.
We ___ (study) English. It ___ (begin) to rain.
The kids ___ (lie) on the grass. I ___ (have) lunch.Mashq 2. Present Simple yoki Present Continuous? (to'g'ri zamonni tanlang):
1. Look! It ___ (snow).
2. I ___ (go) to the gym every Monday.
3. Be quiet, the baby ___ (sleep).
4. Water ___ (boil) at 100 degrees.
5. She ___ (work) from home this week.
6. He usually ___ (drink) tea, but today he ___ (drink) coffee.Mashq 3. Stative fe'l — xatoni to'g'rilang (yoki "to'g'ri" deb yozing):
1. I am wanting a new phone.
2. She is reading at the moment.
3. Do you understanding me?
4. I am not believing you.
5. We are having a great time.Mashq 4. Inkor va savolga aylantiring:
He is working. inkor: ___ / savol: ___
They are coming. inkor: ___ / savol: ___Mashq 5. -ing shaklini yozing:
stop ___, make ___, swim ___, study ___, die ___, begin ___, open ___, fix ___
Mashq 6. O'zbekchadan inglizchaga:
1. Men hozir kod yozyapman. = ___
2. Yomg'ir yog'yaptimi? = ___
3. U bu hafta uydan ishlayapti. = ___
4. Inglizcham yaxshilanyapti. = ___
5. Ertaga 10 da jamoa bilan uchrashaman. = ___
6. Doim kalitlaringizni yo'qotasiz! (g'ashlik) = ___Mashq 7. Matn tuzing: hozir atrofingizda (xona/ko'cha) nimalar bo'layotganini 5 gapda yozing (My brother is..., The TV is..., Outside, people are...).
10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
Maqsad: Present Continuous'ni uchala asosiy ma'noda (hozir / vaqtinchalik / kelajak reja) va Present Simple bilan to'g'ri ajratib ishlata olish.
Vazifa:
- "Hozir nima qilyapman": ayni damdagi vaziyatingizni 6 gapda yozing (o'zingiz, atrofingiz, ob-havo) va "tekshir" deb yuboring.
- Simple vs Continuous: o'zingiz haqingizda 4 juft gap yozing — har juftda biri Present Simple (odat), biri Present Continuous (hozir): "I usually work in an office, but today I'm working from home."
- Kelajak rejalari: bu hafta/dam olishdagi 3 ta aniq rejangizni Present Continuous bilan yozing ("I'm meeting... on Saturday").
- Rol o'yini: "Telefon qilaman" deb yozing — men "What are you doing?" deb so'rayman, suhbatni Present Continuous bilan davom ettiramiz.
"Tayyor" mezonlari:
- Har gapda to be (am/is/are) + V-ing to'liq (yarmi tushmagan).
- -ing imlosi to'g'ri (running, making, studying).
- Stative fe'l continuous'da ishlatilmagan (I want, I am wanting emas).
- Present Simple (odat) va Continuous (hozir) to'g'ri ajratilgan.
- Kamida bitta kelajak reja Continuous bilan.
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: am writing / is running / are making / is sitting / are studying / is beginning / are lying / am having. Mashq 2: 1. is snowing · 2. go · 3. is sleeping · 4. boils · 5. is working · 6. drinks / is drinking. Mashq 3: 1. I want a new phone (stative). · 2. to'g'ri. · 3. Do you understand me? (stative). · 4. I don't believe you (stative). · 5. to'g'ri (have a time — dynamic, "qilmoq"). Mashq 4: He isn't working. / Is he working? — They aren't coming. / Are they coming? Mashq 5: stopping, making, swimming, studying, dying, beginning, opening, fixing. Mashq 6: 1. I'm writing code now. · 2. Is it raining? · 3. He's working from home this week. · 4. My English is improving. · 5. I'm meeting the team tomorrow at 10. · 6. You're always losing your keys!
12. Xulosa va keyingi dars
Tez ma'lumotnoma:
Present Continuous = to be (am/is/are) + V-ing ("-yapti")
IJOBIY: I'm working | He's working | They're working
INKOR: I'm not / isn't / aren't + V-ing
SAVOL: Am/Is/Are + ega + V-ing? (What are you doing?)
-ing imlo: +ing | -e tushadi (makemaking) | CVC ikkilanadi (runrunning)
| -ieying (diedying) | urg'u oxirda bo'lsa ikkilanadi (beginbeginning)
FOYDALANISH: 1) hozir 2) vaqtinchalik/shu kunlar 3) o'zgarish/tendensiya
4) kelajak reja (I'm meeting him tomorrow) 5) always+ing (g'ashlik)
STATIVE fe'llar continuous'DA EMAS: want, know, like, love, need, have(ega),
understand, believe, see, cost, belong Present Simple
Simple = odat/fakt (I work) | Continuous = hozir/vaqtinchalik (I'm working)Asosiy nuqtalar:
- Present Continuous = to be + V-ing; to be ni hech qachon tushirmang.
- Beshta ma'no: hozir, vaqtinchalik, o'zgarish, kelajak reja, always+ing (g'ashlik).
- Stative fe'llar (want, know, like...) continuous'da ishlatilmaydi Simple.
- Simple (odat/fakt) vs Continuous (hozir/vaqtinchalik) — markaziy farq.
- -ing imlo qoidalari (e tushadi, CVC ikkilanadi).
Bog'lanish: progressive aspekt (be + V-ing) butun kurs bo'ylab takrorlanadi — Past Continuous (was/were + V-ing, A2-6: I was working), Present Perfect Continuous (have been + V-ing, B1-4), kelajak (will be working, B1). Bugun o'rgangan -ing va aspekt mantig'i hammasining poydevori. Stative fe'llar qoidasi ham doim amal qiladi.
Keyingi dars — A2 — 2-dars: Past Simple — "to be" (was / were). Endi o'tmishga kiramiz! Birinchi qadam — to be ning o'tgan shakli: I was, you were ("edim, eding"). O'tmishda o'zingiz va holatlar haqida gapirishni boshlaysiz.
Manba
R. Murphy, "English Grammar in Use" (Present Continuous, Units 1, 3–4, 8, 23–25; stative verbs Unit 4); Cambridge Dictionary (grammar: present continuous, state verbs); Swan, "Practical English Usage" (progressive aspect, non-progressive verbs); British Council LearnEnglish — "Present continuous".
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!