A2 — 19-dars: Bog'lovchilar — and, but, or, because, so, although (gaplarni bog'lash)
A2 — ELEMENTAR · 19-dars
1. Dars nomi, maqsad va motivatsiya
Bu darsda gaplarni bog'lashni o'rganasiz — bog'lovchilar (conjunctions): and, but, or, because, so, although. Bular alohida, qisqa gaplarni uzun, tabiiy gaplarga birlashtiradi va ular o'rtasidagi munosabatni (sabab, natija, qarama-qarshilik) ko'rsatadi.
I stayed home because it was raining. (Yomg'ir yog'ayotgani uchun uyda qoldim.) It was cold, so I wore a coat. (Sovuq edi, shuning uchun palto kiydim.) It was hard, but I finished. (Qiyin edi, lekin tugatdim.) Although it was late, we kept working. (Kech bo'lsa-da, ishlashda davom etdik.)
Real hayotda nega kerak:
- Tabiiy nutq: boshlovchi alohida gaplar bilan gapiradi ("It rained. I stayed home."); native ularni bog'laydi ("It rained, so I stayed home.").
- Fikr/sabab izhori: "I think we should wait, because the data isn't ready."
- Yozish (esse, email): bog'lovchisiz matn uzuq-yuluq bo'ladi.
- Sabab-natija mantig'i — har qanday tushuntirish, bahsda asosiy.
Asosiy tushuncha — gaplarni "ko'prik" bilan ulash: bog'lovchi — ikki fikr orasidagi ko'prik, va u ko'prik qanday munosabatni ko'rsatadi: and (qo'shish), but (qarama-qarshilik), or (tanlov), because (sabab — nega?), so (natija — keyin nima?), although (kutilmagan qarama-qarshilik — shunga qaramay). Qaysi ko'prikni tanlash — fikrlar qanday bog'langaniga bog'liq.
O'xshatish: qisqa gaplar — alohida g'ishtlar. Bog'lovchilar — sement: ular g'ishtlarni birlashtirib, mustahkam devor (ravon matn) quradi. because/so — sabab-natija sementi; but/although — qarama-qarshilik sementi.
2. Avvalgi darslardan takror (spiral)
- A2-5 (hikoya bog'lovchilari): first, then, after that — voqea ketma-ketligi. Bugun — fikr munosabati (sabab/natija/qarshilik).
- A2-2/3 (Past Simple): misollar o'tgan zamonda (it rained, so I stayed).
- A1-19 (sifatlar): qarama-qarshi sifatlar (cheap but good).
- Tez mashq: ikki gapni o'qing: "It was raining. I stayed home." — qanday bog'lash mumkin? (because / so).
3. Grammatika — chuqur, to'liq tushuntirish
3.1. and / but / or — asosiy uchlik (teng bog'lovchilar)
and — qo'shish ("va"): I bought bread and milk.
but — qarama-qarshilik ("lekin"): It's cheap but good.
or — tanlov ("yoki"): Tea or coffee?She is smart and kind. — U aqlli va mehribon.
I wanted to come, but I was busy. — Kelmoqchi edim, lekin band edim.
Would you like tea or coffee? — Choy yoki kofe xohlaysizmi?Vergul: ikki to'liq gap (ega+fe'l) bog'langanda, but/so/or oldidan odatda vergul: It's small, but it's nice. Bitta ega bo'lsa — vergulsiz: It's small but nice.
3.2. because — SABAB ("nega?" ga javob)
because + to'liq gap (ega + fe'l) — sababni bildiradi:
asosiy gap + because + (ega + fe'l)
I stayed home because it was raining.
— Uyda qoldim, chunki yomg'ir yog'ayotgan edi.
He's tired because he worked all night.
— U charchagan, chunki tun bo'yi ishladi.Boshda ham (vergul bilan):
Because it was raining, I stayed home. — Yomg'ir yog'ayotgani uchun, uyda qoldim.Savol-javob: because — "Why?" ga javob: "Why did you stay home?" — "Because it was raining." (Faqat Because… bilan javob berish mumkin.)
3.3. because vs because of (eng ko'p xato)
| because | because of | |
|---|---|---|
| Keyin | to'liq gap (ega + fe'l) | OT yoki olmosh (gap emas!) |
| Misol | because it was raining | because of the rain |
I was late because there was traffic. (gap: there was traffic)
I was late because of the traffic. (ot: the traffic)
I was late because of there was traffic. (because of + gap — XATO!)Oltin qoida: gap (ega+fe'l) kelsa because; ot/ibora kelsa because of. (due to = because of, rasmiyroq.)
3.4. so — NATIJA ("shuning uchun")
so + natija (oqibat). because ning teskari tomoni: sabab so natija:
sabab + , so + natija
It was raining, so I stayed home.
— Yomg'ir yog'ayotgan edi, shuning uchun uyda qoldim.
I was tired, so I went to bed early.
— Charchagan edim, shuning uchun erta yotdim.because so (bir g'oya, ikki yo'l): bir vaziyatni ikki xil aytish mumkin:
textI stayed home BECAUSE it rained. (natija + because + sabab) It rained, SO I stayed home. (sabab + so + natija)because dan keyin — sabab; so dan keyin — natija. Tartib teskari, ma'no bir xil.
3.5. although / though / even though — QARAMA-QARSHILIK ("…ga qaramay")
although + to'liq gap — kutilmagan, qarama-qarshi holatni bildiradi ("…bo'lsa-da"):
Although it was raining, we went out. — Yomg'ir yog'ayotgan bo'lsa-da, tashqariga chiqdik.
We went out although it was raining. — (oxirda ham mumkin)
Although he's rich, he isn't happy. — Boy bo'lsa-da, baxtli emas.- though = although (norasmiyroq, og'zaki): Though it was late, we kept going.
- even though = kuchliroq although (ta'kid): Even though I studied hard, I failed.
- though gap oxirida = "lekin/baribir" (= however): It was late. We kept going, though.
3.6. although VS but — birga ishlatilMAYDI! (eng ko'p o'zbekona xato)
O'zbekcha "garchi … bo'lsa-da, lekin …" — ikki bog'lovchi bilan. Inglizcha esa faqat bittasini ishlating:
Although it was late, we kept working. (faqat although)
It was late, but we kept working. (faqat but)
Although it was late, but we kept working. (ikkalasi — XATO!)Oltin qoida: although (boshda) YOKI but (o'rtada) — ikkalasini birga emas! Bittasini tanlang.
3.7. so (natija) vs so (juda) vs so that (maqsad)
so — uch xil:
1) NATIJA: It was hot, so I opened the window. (shuning uchun — 3.4)
2) JUDA (kuchaytirish — A2-14): It's so hot! (juda issiq!)
3) so that = MAQSAD: I left early so that I could catch the bus. (… olish uchun)3.8. however — but ning rasmiy muqobili (kirish)
however = but, lekin rasmiyroq, alohida gapda, vergul bilan:
The plan was good. However, it was too expensive.
— Reja yaxshi edi. Biroq, juda qimmat edi.however — yangi gapda boshda (vergul bilan), but esa bir gap ichida. (B1 da chuqur — discourse markers.)
3.9. too / also / as well — "ham" (qo'shimcha ma'lumot qo'shish)
Bular and ga yaqin, lekin bog'lovchi emas — ular fikrga "ham" ma'nosini qo'shadi ("bunga qo'shimcha"). O'zbekchada uchalasi ham "ham" deb tarjima qilinadi, lekin gapdagi o'rni har xil:
also — gap O'RTASIDA (fe'ldan oldin / to be dan keyin): She also speaks French.
too — gap OXIRIDA (vergulsiz ham bo'ladi): She speaks French too.
as well — gap OXIRIDA (og'zaki, "too" bilan bir xil): She speaks French as well.I like tea. I also like coffee. — Choyni yaxshi ko'raman. Kofeni ham yaxshi ko'raman.
He was tired, and he was hungry too. — U charchagan edi, och ham edi.
I bought bread and milk as well. — Non, sut ham sotib oldim.O'zbek xatosi — "too" ni gap boshiga qo'yish: o'zbekcha "ham" gap boshida turishi mumkin, inglizcha too/as well esa deyarli doim gap oxirida. Too I like coffee. I like coffee too. (Boshda "ham" kerak bo'lsa — also ni fe'l oldiga qo'ying: I also like coffee.)
3.10. because VA so BIRGA ishlatilMAYDI! (eng ko'p o'zbekona xato — 2)
O'zbekchada sabab-natijani ikki so'z bilan aytamiz: "Charchagan edim, shuning uchun uxladim" yoki "Chunki charchagan edim, shuning uchun uxladim". Inglizchada esa because (sabab) va so (natija) bir gapda birga kelmaydi — faqat bittasini tanlang:
Because I was tired, I slept. (faqat because — sabab)
I was tired, so I slept. (faqat so — natija)
Because I was tired, so I slept. (ikkalasi — XATO!)Oltin qoida: because YOKI so — ikkovi bir gapda emas! Xuddi although/but kabi: o'zbekchadagi juft bog'lovchi ("chunki … shuning uchun") ingliz tilida bitta ga qisqaradi.
4. Misollar (bog'lovchi bo'yicha)
because (sabab):
I learn English because I want to work abroad. — Inglizcha o'rganaman, chunki chet elda ishlashni xohlayman.
We canceled the trip because of the weather. — Ob-havo tufayli sayohatni bekor qildik.so (natija):
The shop was closed, so we went home. — Do'kon yopiq edi, shuning uchun uyga ketdik.
I didn't sleep well, so I'm tired now. — Yaxshi uxlamadim, shuning uchun hozir charchaganman.but (qarshilik):
The hotel was cheap but clean. — Mehmonxona arzon, lekin toza edi.
I called him, but he didn't answer. — Unga qo'ng'iroq qildim, lekin javob bermadi.although (qarshilik):
Although she was tired, she finished the project. — Charchagan bo'lsa-da, loyihani tugatdi.
He passed the exam, even though he didn't study much. — Ko'p o'qimasa-da, imtihondan o'tdi.5. Talaffuz bo'limi
(a) because:
because /bɪˈkɒz/ "bikoz" (urg'u 2-bo'g'inda). Norasmiy: "cos/cuz" /kəz/ — "I'm tired cos I worked late."(b) although /ɔːlˈðəʊ/ "o:lðou" — th tovushli (ð), "l" deyarli jim, urg'u 2-bo'g'inda. though /ðəʊ/ "ðou". (c) but /bʌt/ "bat", so /səʊ/ "sou", or /ɔː/ "o:".
Native siri: og'zaki nutqda and "ən" (bread and butter "bred-ən-batə"), because "cos/bcoz". but tez nutqda oxirgi "t" yutiladi.
Topshiriq (shadowing): because, although, but, so ni ayting; although da "ð" tovushiga e'tibor bering. "I stayed home because it rained." va "Although it rained, I went out." ni mashq qiling. Youglish: "because", "although".
6. So'z boyligi (kengaytirilgan Anki) — bog'lovchilar va izoh so'zlari
| English | IPA / talaffuz | O'zbekcha | Vazifa |
|---|---|---|---|
| and | /ænd/ end | va | qo'shish |
| but | /bʌt/ bat | lekin | qarshilik |
| or | /ɔː/ o: | yoki | tanlov |
| because | /bɪˈkɒz/ bikoz | chunki | sabab |
| because of | /bɪˈkɒz əv/ | …tufayli | sabab (+ ot) |
| so | /səʊ/ sou | shuning uchun | natija |
| although | /ɔːlˈðəʊ/ o:lðou | …bo'lsa-da | qarshilik |
| even though | /ˈiːvn ðəʊ/ | …bo'lsa ham | qarshilik (kuchli) |
| though | /ðəʊ/ ðou | …bo'lsa-da / lekin | qarshilik |
| however | /haʊˈevə/ hauevə | biroq | qarshilik (rasmiy) |
| so that | /səʊ ðæt/ | …uchun | maqsad |
| due to | /djuː tə/ | …sababli | sabab (rasmiy, + ot) |
| also | /ˈɔːlsəʊ/ o:lsou | ham | qo'shimcha (gap o'rtasida) |
| too | /tuː/ tu: | ham | qo'shimcha (gap oxirida) |
| as well | /əz ˈwel/ ez uel | ham | qo'shimcha (gap oxirida) |
Tayyor iboralar (chunks):
- That's why… — "Shuning uchun…" (natija: That's why I'm late.).
- The reason is (that)… — "Sababi shuki…".
- because of you / me — "sen/men tufayli".
- even so — "shunga qaramay".
- both … and … — "ham … ham …" (both fast and cheap).
- either … or … — "yo … yo …". Kollokatsiya: because of the weather/traffic/rain, the reason for, as a result.
7. O'qish matni va dialog (input)
Dialog — sabab-natija (suhbat):
A: You look tired. Are you OK? — Charchaganga o'xshaysan. Yaxshimisan?
B: Yeah, I didn't sleep well because my neighbours were noisy. — Ha, yaxshi uxlamadim, chunki qo'shnilarim shovqin qildi.
A: That's annoying. So did you talk to them? — G'ash narsa. Ular bilan gaplashdingmi?
B: Not yet. I wanted to, but I didn't have time. — Hali yo'q. Xohlardim, lekin vaqtim bo'lmadi.
A: You should, although it might be awkward. — Gaplashishing kerak, garchi noqulay bo'lsa-da.
B: I know. The reason I'm waiting is that I don't want a conflict. — Bilaman. Kutishimning sababi — janjal istamasligim.
A: I understand. But it won't stop unless you say something. — Tushunaman. Lekin biror narsa demasang, to'xtamaydi.
B: You're right. So I'll talk to them tonight. — Haqsan. Shuning uchun bugun ular bilan gaplashaman.O'qish matni — "Why I'm learning English" (sabab-natija bilan):
I'm learning English because I want to work for an international company. — Inglizchani o'rganyapman, chunki xalqaro kompaniyada ishlashni xohlayman.
It isn't always easy, but I practise every day. — Doim oson emas, lekin har kuni mashq qilaman.
Sometimes I'm tired after work, so I only study for twenty minutes. — Ba'zan ishdan keyin charchayman, shuning uchun atigi yigirma daqiqa o'qiyman.
Although progress is slow, I can already understand a lot more than before. — Garchi natija sekin bo'lsa-da, oldingidan ancha ko'p tushunyapman.
I sometimes make mistakes, but that's how we learn. — Ba'zan xato qilaman, lekin biz shunday o'rganamiz.
So my advice is simple: keep going, even though it's hard. — Shuning uchun maslahatim oddiy: davom et, garchi qiyin bo'lsa ham.Topshiriq: matnda har bog'lovchi (because, but, so, although) ni belgilang — qanday munosabat (sabab/natija/qarshilik)? So'ng "nega ingliz tilini o'rganyapsiz" mavzusida 6 gap yozing — bog'lovchilar bilan.
8. O'zbekcha-inglizcha tipik xatolar
although + but birga: Although it was late, but we worked. Sabab: o'zbekcha "garchi … lekin …" — ikki so'z. Although it was late, we worked. YOKI It was late, but we worked. (bittasi!). Eng ko'p xato!
because of + gap: because of it was raining. because it was raining (gap because) YOKI because of the rain (ot because of).
so va because ni teskari: I stayed home, because it rained (so o'rnida) — yoki It rained because I stayed home (mantiqsiz). I stayed home because it rained. (sabab) / It rained, so I stayed home. (natija).
because + so birga: Because I was tired, so I slept. Sabab: o'zbekcha "chunki … shuning uchun …" — ikki so'z. Because I was tired, I slept. YOKI I was tired, so I slept. (bittasi — although/but kabi qoida).
too ni gap boshida: Too I want to come. I want to come too. (gap oxirida) YOKI I also want to come. (fe'l oldida).
although talaffuzi: "altho" (th siz). although = "o:lðou" (th tovushli).
for ni "uchun" sabab sifatida (rasmiy/eski): I stayed home, for it rained. (juda adabiy). Kundalik: because.
Vergulsiz uzun gap: It was raining so I stayed home (vergulsiz, ba'zan OK lekin). It was raining, so I stayed home. (so/but oldidan vergul, ikki to'liq gapda).
9. Mashqlar
Mashq 1. because, so, but yoki although?
1. I was hungry, ___ I made a sandwich.
2. I made a sandwich ___ I was hungry.
3. The food was expensive, ___ it wasn't very good.
4. ___ it was expensive, the food wasn't good.Mashq 2. because yoki because of?
1. We stayed in ___ the rain.
2. We stayed in ___ it was raining.
3. The match was cancelled ___ the bad weather.
4. He's happy ___ he passed the exam.Mashq 3. Ikki gapni bog'lang (berilgan bog'lovchi bilan):
1. It was cold. I wore a coat. (so) ___
2. I wanted to come. I was busy. (but) ___
3. She was tired. She kept working. (although) ___
4. We left early. We could catch the train. (so that) ___Mashq 4. Xatoni to'g'rilang:
Although it was late, but we worked., because of it was raining, I'm tired so I worked late (sabab kerak), Altho I tried, I failed.
Mashq 5. Bir gapni ikki usulda yozing (because va so bilan):
"It was raining. I stayed home."
(because) ___
(so) ___Mashq 6. O'zbekchadan inglizchaga:
1. Yomg'ir yog'ayotgani uchun uyda qoldim. = ___
2. Sovuq edi, shuning uchun palto kiydim. = ___
3. Qiyin edi, lekin tugatdim. = ___
4. Charchagan bo'lsa-da, ishlashda davom etdi. = ___
5. Tirbandlik tufayli kech qoldim. = ___Mashq 7. Xatoni to'g'rilang (juft bog'lovchi / "too" o'rni):
1. Because it was late, so we went home.
2. Although the food was cheap, but it was good.
3. Too I like this song.
4. I was tired. Because of I worked late.Mashq 8. also, too yoki as well — bo'sh joyni to'ldiring (ma'no "ham"):
1. I speak English. I ___ speak a little Arabic. (fe'l oldida)
2. She likes tea, and she likes coffee ___ . (gap oxirida)
3. We visited Rome, and we went to Venice ___ . (gap oxirida, og'zaki)10. Production drill + model javoblar
Drill A — sabab (because): "Why?" savoliga javob:
"Why are you tired?" Because I didn't sleep well.
"Why are you learning English?" ___
"Why were you late?" ___Drill B — natija (so): sabab beriladi, natija qo'shing:
It was raining, so ___ .
I was hungry, so ___ .
The shop was closed, so ___ .Drill C — qarshilik (although/but): ikki teskari fikrni bog'lang:
(tired / kept working) Although I was tired, I kept working. / I was tired, but I kept working.
(cheap / good quality) ___
(rained / went out) ___Model javoblar (Drill A): Because I want to work abroad. / Because there was a lot of traffic. So'ng o'zingiz haqingizda 4 ta "because/so/although" gapi bilan ayting va o'zingizni tekshiring: har gapda bog'lovchi to'g'ri munosabatni (sabab/natija/qarshilik) ko'rsatyaptimi?
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: 1. so · 2. because · 3. but · 4. Although. Mashq 2: 1. because of · 2. because · 3. because of · 4. because. Mashq 3: 1. It was cold, so I wore a coat. · 2. I wanted to come, but I was busy. · 3. Although she was tired, she kept working. · 4. We left early so that we could catch the train. Mashq 4: Although it was late, we worked. (It was late, but we worked.) / because it was raining (because of the rain) / I'm tired because I worked late. / Although I tried, I failed. Mashq 5: I stayed home because it was raining. / It was raining, so I stayed home. Mashq 6: 1. I stayed home because it was raining. · 2. It was cold, so I wore a coat. · 3. It was hard, but I finished. · 4. Although he was tired, he kept working. · 5. I was late because of the traffic. Mashq 7: 1. Because it was late, we went home. (yoki: It was late, so we went home — so olib tashlandi) · 2. Although the food was cheap, it was good. (yoki: The food was cheap, but it was good — but olib tashlandi) · 3. I like this song too. (yoki: I also like this song) · 4. I was tired because I worked late. (because of + gap emas because + gap). Mashq 8: 1. also (I also speak…) · 2. too (…coffee too) · 3. as well (…Venice as well).
12. Xulosa va keyingi dars
Tez ma'lumotnoma:
and (va) | but (lekin) | or (yoki) — teng bog'lovchilar (vergul: but/so oldidan)
because + GAP (sabab — "nega?") | because of + OT (because of the rain)
so + NATIJA ("shuning uchun") | because so: bir g'oya, teskari tartib
although/though/even though + GAP (qarshilik — "…bo'lsa-da")
although VA but BIRGA EMAS! · because VA so BIRGA EMAS! (bittasi)
so (natija) ≠ so (juda) ≠ so that (maqsad)
also (fe'l oldida) / too, as well (gap oxirida) — "ham"
however = but (rasmiy, alohida gapda)
Talaffuz: because="bikoz", although="o:lðou" (th)Asosiy nuqtalar:
- and/but/or — qo'shish/qarshilik/tanlov.
- because + gap (sabab); because of + ot.
- so + natija; because so — bir g'oya, teskari tartib.
- although (qarshilik); although + but birga EMAS! shuningdek because + so birga EMAS! (o'zbekcha juft bog'lovchi inglizcha bitta).
- also/too/as well — "ham" (also fe'l oldida, too/as well gap oxirida).
- Talaffuz: because="bikoz", although="o:lðou".
Bog'lanish: bog'lovchilar — ravon yozish/gapirishning asosi; B1 da however, therefore, despite/in spite of, unless, as long as, B2 da nevertheless, whereas, due to the fact that va discourse markers kengayadi. if (shartli) B1-7 da. Bog'lik gap — A2 dan yuqori darajaga ko'tariluvchi muhim ko'nikma.
Keyingi dars — A2 — 20-dars: Phrasal verbs — kirish (get up, turn on, look for). Endi ingliz tilining eng "native" qismiga kiramiz: fe'l + zarracha (up, on, off, for...) birikmalari — get up, turn on, look for, give up — ma'nosi ko'pincha alohida so'zlardan boshqa.
Manba
R. Murphy, "English Grammar in Use" (because/although/so, Units 113–115; conjunctions); Swan, "Practical English Usage" (conjunctions; because/because of; although/though); Cambridge Dictionary (linking words); British Council LearnEnglish — "Conjunctions", "although / though".
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!