WisarWisar
Ingliz tili kursi/B1 Orta16 daqiqa

B1 — 6-dars: Present Perfect Continuous (I have been doing)

B1 — O'RTA · 6-dars


1. Dars nomi, maqsad va motivatsiya

Bu darsda Present Perfect ning davomli (continuous) shaklini o'rganasiz: have/has been + V-ing. U harakatning davomiyligini (qancha vaqtdan beri qilyapsiz) va yaqinda qilgan ishingizning hozirgi natijasini/izini (charchadingiz, ho'l bo'ldingiz) ko'rsatadi.

I've been working here for five years. (Bu yerda besh yildan beri ishlayapman.) I'm tired because I've been running. (Charchadim, chunki yugurib keldim.) "Your eyes are red — have you been crying?" (Ko'zlaringiz qizargan — yig'ladingizmi?)

Real hayotda nega kerak:

  • Davomiylik (intervyu, tanishuv): "I've been learning English for three years." "How long have you been working here?"
  • Hozirgi natija/iz: "Sorry I'm late — I've been waiting for the bus." "It's been raining all day."
  • Shikoyat/sabab: "I've been trying to call you all morning!"

Asosiy tushuncha — "harakat + davom + hozir": Present Perfect Continuous harakatning o'ziga, jarayoniga va davomiyligiga urg'u beradi (natija yoki miqdorga emas). Ikki asosiy ma'no:

  1. Hozirgacha davom etgan harakat (for/since bilan): "I've been studying since morning" (ertalabdan beri, hali ham).
  2. Yaqinda tugagan/davom etgan harakat — hozir izi ko'rinadi: "I've been gardening" (qo'llar iflos — sabab ko'rinadi).

O'xshatish: Present Perfect (oddiy) — natija fotosurati (I've read the book — kitob tugadi). Present Perfect Continuous — harakat videosi (I've been reading — o'qish jarayoni, hali tugamagan bo'lishi mumkin). Biri "nima qilindi", ikkinchisi "qancha vaqt / qanday jarayon".


2. Avvalgi darslardan takror (spiral)

  • B1-1,2 (Present Perfect): have/has + V3; for/since. Bugun — have been + V-ing.
  • A2-1 (Present Continuous): be + V-ing. Bugun — have been + V-ing (perfect + continuous).
  • A2-1 (stative fe'llar): know, like, want — Continuous'da emas; bugun ham muhim.
  • Tez mashq: V-ing ayting: work ?, run ?, study ?, lie ? (working, running, studying, lying).

3. Grammatika — chuqur, to'liq tushuntirish

3.1. Tuzilma — have/has been + V-ing

text
EGA + have/has + been + V-ing
  I/you/we/they + HAVE been + V-ing
  he/she/it      + HAS been + V-ing
Ega have/has been V-ing To'liq
I have been working I've been working
He/She has been waiting She's been waiting
They have been studying They've been studying

Inkor / savol:

text
Inkor:  I haven't been sleeping well.       — Yaxshi uxlamayapman (so'nggi paytda).
Savol:  Have you been waiting long?          — Uzoq kutdingizmi?
        How long has it been raining?         — Qancha vaqtdan beri yomg'ir yog'yapti?

3.2. 1-MA'NO: hozirgacha davom etgan harakat (for/since)

Harakat o'tmishda boshlangan va hozir ham davom etyaptidavomiylikka urg'u:

text
I've been learning English for three years.   — Inglizchani uch yildan beri o'rganyapman.
She's been working here since 2020.            — 2020 dan beri shu yerda ishlayapti.
It's been raining all morning.                 — Ertalabdan beri yomg'ir yog'yapti.
How long have you been waiting?                — Qancha vaqtdan beri kutyapsiz?

PP Simple vs Continuous (for/since): harakat fe'llari bilan ikkalasi ham bo'ladi: "I've worked here for 5 years" (PP simple — fakt) ≈ "I've been working here for 5 years" (PP continuous — jarayon, ozgina jonliroq). Continuous — davomli harakatni ta'kidlaydi.

Chuqurroq — nega aynan "davomiylik"? "I've been studying for two hours" deganda urg'u sarflangan vaqtga va jarayonning o'ziga tushadi: ikki soat davomida o'qish bilan band bo'ldingiz — harakat hozirgacha cho'zildi yoki hozirgina to'xtadi. Shuning uchun harakat fe'llari (study, work, wait, run, learn, read) bilan davomiylikni ta'kidlashda deyarli har doim Continuous tabiiyroq eshitiladi. "How long ...?" savoliga javob ham odatda Continuous bo'ladi: "How long have you been waiting?" — "I've been waiting for forty minutes."

3.3. 2-MA'NO: yaqingi harakat — hozirgi iz/natija

Harakat yaqinda tugadi yoki hozir tugadi — uning izi/natijasi hozir ko'rinadi:

text
I'm tired because I've been working all day.   — Charchadim, chunki kun bo'yi ishladim.
Your eyes are red. Have you been crying?        — Ko'zlaringiz qizargan. Yig'ladingizmi?
The ground is wet. It's been raining.           — Yer ho'l. Yomg'ir yog'gan.
Sorry, I'm out of breath — I've been running.   — Kechir, nafasim qisildi — yugurganman.

Asosiy g'oya: harakat (ehtimol) tugadi, lekin uning hozirgi ta'siri/belgisi bor (charchoq, ho'l yer, qizil ko'z). "Nega bunday?" "chunki men …yaptim".

3.4. Present Perfect SIMPLE vs CONTINUOUS — eng muhim farq

Continuous (I've been doing) Simple (I've done)
Urg'u harakat, jarayon, davomiylik natija, tugallanish, miqdor
Tugaganmi? ko'pincha davom/yangi tugagan tugagan, natija bor
Misol I've been reading this book. (hali o'qiyapman) I've read this book. (tugatdim)
Savol How long have you been...? (qancha vaqt) How much/many have you...? (qancha natija)
text
DAVOMIYLIK (continuous):  I've been painting the kitchen. (jarayon — hali tugamagan bo'lishi mumkin)
NATIJA/MIQDOR (simple):    I've painted three rooms. (natija — 3 xona tayyor)

How long have you been reading? — For two hours. (davomiylik)
How many pages have you read? — Fifty pages. (natija/miqdor)

Qoida: "qancha vaqt?" / jarayon / iz Continuous. "qancha natija?" / tugal / miqdor Simple. "I've been writing emails all morning" (jarayon) vs "I've written ten emails" (natija — 10 ta).

Mini-mashq (Continuous yoki Simple?): Qavsdagi fe'lni to'g'ri shaklga qo'ying, so'ng sababini o'ylang.

  1. How many pages ___ you ___ (read) so far? — 2. I ___ (paint) the fence all afternoon; that's why I'm dirty. — 3. She ___ (send) fifty invitations this week. — 4. We ___ (wait) here since 8 o'clock. Javoblar: 1. have ... read (miqdor — "how many" Simple) · 2. have been painting (jarayon + hozirgi iz Continuous) · 3. has sent (natija/miqdor — 50 ta Simple) · 4. have been waiting (davomiylik, since Continuous).

3.5. Stative fe'llar (know, have, be, like) — CONTINUOUS'DA EMAS!

Holat fe'llari (A2-1) Continuous shaklda ishlatilmaydi — ular bilan faqat PP simple:

text
 I've known her for ten years.       I've been knowing her...
 I've had this car for years.         I've been having...
 We've been friends since school.     We've been being friends...

Eslatma: know, like, love, want, need, believe, understand, have (ega), be — holat Continuous'da emas. Ular bilan davomiylik PP simple (I've known…for…).

Ba'zi fe'llar ikki xil ishlaydi: have, think, feel ma'noga qarab holat ham, harakat ham bo'ladi. Holat ma'nosida Continuous ISHLATILMAYDI, harakat ma'nosida esa Continuous mumkin:

  • I've had this phone for two years. (ega bo'lmoq — holat, been yo'q) I've been having trouble with it lately. (muammoni boshdan kechirmoq — harakat)
  • I've always thought so. (fikr — holat) I've been thinking about your idea. (o'ylab ko'rish jarayoni) Demak know, like, want kabi sof holat fe'llari hech qachon Continuous'ga tushmaydi; have/think kabi ikki ma'noli fe'llarda esa ma'nosiga qarab shaklni tanlaysiz.

3.6. Doimiy vaziyat vs vaqtinchalik (nozik nuqta)

text
Vaqtinchalik (continuous tabiiyroq):  I've been staying with friends this week.
Doimiy/uzoq (simple ham bo'ladi):      I've lived here all my life.

Uzoq/doimiy holat uchun ko'pincha PP simple; vaqtinchalik/jonli harakat uchun continuous. live, work, study — ikkalasi ham keng.

3.7. always / lately / all day — continuous bilan

text
I've been feeling tired lately.        — So'nggi paytda charchoq his qilyapman.
She's been working too hard recently.   — U yaqinda haddan tashqari ko'p ishlayapti.
They've been arguing all week.          — Butun hafta janjallashyaptilar.

3.8. "How long have you been ...?" va takroriy harakat

Davomiylikni so'rashning asosiy yo'li — How long have you been + V-ing? Javob for (davr) yoki since (boshlanish nuqtasi) bilan beriladi:

text
How long have you been living here?    — Qancha vaqtdan beri shu yerda yashayapsiz?
   For six months. / Since January.    — Olti oydan beri. / Yanvardan beri.
How long has she been working there?    — U yerda qancha vaqtdan beri ishlayapti?
   For about a year.                    — Bir yilcha bo'ldi.

Present Perfect Continuous yana bir nozik ma'noni ham qamraydi — so'nggi davrda takrorlanib turgan (bir martalik emas) harakat:

text
I've been going to the gym a lot lately.   — So'nggi paytda tez-tez sport zaliga borib turibman.
He's been calling me every day this week.   — Bu hafta har kuni menga qo'ng'iroq qilyapti.

Bu yerda bitta uzluksiz jarayon emas, balki davr ichida qayta-qayta takrorlangan harakat nazarda tutiladi. Continuous buni "so'nggi paytdagi tendensiya/odat" sifatida ifodalaydi.


4. Misollar (ikki ma'no)

DAVOMIYLIK (for/since):

text
I've been studying for the exam since Monday.   — Imtihonga dushanbadan beri tayyorlanyapman.
He's been living abroad for two years.           — U ikki yildan beri chet elda yashayapti.

HOZIRGI IZ/NATIJA:

text
You look exhausted! — I've been cleaning all day. — Charchaganga o'xshaysiz! — Kun bo'yi tozaladim.
My hands are dirty because I've been cooking.     — Qo'llarim iflos, chunki ovqat qildim.
Have you been arguing? You both look upset.        — Janjallashdingizmi? Ikkovingiz ham xafa ko'rinasiz.

5. Talaffuz bo'limi

text
have been /həv bɪn/ "həv-bin" (zaif)   has been /həz bɪn/ "həz-bin"
I've been /aɪv bɪn/ "ayv-bin"   she's been "shiz-bin"
"I've been working"  "ayv-bin-wö:kiŋ"
"Have you been waiting?"  "həv-yu-bin-weytiŋ"

Native siri: been doim zaif "bin"; have/has ham zaiflashadi. "I've been …ing" "ayv-bin-…ing" — bitta bo'lib oqadi.

Topshiriq (shadowing): "I've been working, How long have you been waiting?, It's been raining" ni ayting; been = "bin". Youglish: "I've been working", "have you been".


6. So'z boyligi (Anki)

English O'zbekcha Misol
have been + -ing …yapman (davomdan beri) I've been working.
How long have you been...? qancha vaqtdan beri ...yapsiz? ...been waiting?
all day / all morning kun bo'yi / tong bo'yi I've been working all day.
lately / recently so'nggi paytda I've been feeling tired lately.
out of breath nafasi qisilgan I'm out of breath.
exhausted holdan toygan I'm exhausted.
keep -ing ...yaberish He keeps calling.

Tayyor iboralar (chunks):

  • I've been meaning to call you. — "Sizga qo'ng'iroq qilmoqchi bo'lib yuribman."
  • How long have you been waiting? — "Qancha kutdingiz?"
  • I've been thinking… — "O'ylab yuribman…" (fikrni yumshok boshlash).
  • What have you been up to? — "Nimalar qilyapsiz? (so'nggi paytda)".
  • It's been raining all day. — "Kun bo'yi yomg'ir yog'yapti."

7. O'qish matni va dialog (input)

Dialog — uchrashuv (continuous):

text
A: Hey! What have you been up to lately?            — Salom! So'nggi paytda nimalar qilyapsan?
B: Oh, I've been really busy. I've been studying for my exams. — Juda band bo'lyapman. Imtihonlarimga tayyorlanyapman.
A: How long have you been preparing?                 — Qancha vaqtdan beri tayyorlanyapsan?
B: For about a month now. I've been revising every evening. — Bir oycha bo'ldi. Har kechqurun takrorlayapman.
A: You look tired, to be honest.                     — Rostini aytsam, charchaganga o'xshaysan.
B: Yeah, I haven't been sleeping much. But I've nearly finished. — Ha, ko'p uxlamayapman. Lekin deyarli tugatdim.
A: Well, you've worked really hard. You'll do great.  — Juda mehnat qilibsan. Zo'r o'tasan.
B: Thanks. I've been hoping you'd say that!           — Rahmat. Shuni aytishingni kutib yurgandim!

O'qish matni — "Why I'm so tired" (iz/natija):

text
I'm completely exhausted, and there's a good reason. — Butunlay holdan toydim va buning sababi bor.
I've been working on a big project all week. — Butun hafta katta loyiha ustida ishlayapman.
I've been getting up at 6 and going to bed after midnight. — Soat 6 da turyapman va yarim tundan keyin yotyapman.
My eyes hurt because I've been staring at a screen for hours. — Ko'zlarim og'riyapti, chunki soatlab ekranga tikilyapman.
I haven't been eating properly either — just coffee and snacks. — Yaxshi ovqatlanmayapman ham — faqat kofe va yengil tamaddi.
But I've almost finished, and I've learned a lot in the process. — Lekin deyarli tugatdim va shu jarayonda ko'p narsa o'rgandim.
Tonight, for the first time in a week, I've decided to rest. — Bugun kechqurun, bir haftada birinchi marta, dam olishga qaror qildim.

Topshiriq: matnda have been + -ing shakllarini belgilang; har biri davomiylikmi yoki iz/natijami? So'ng "so'nggi paytda nima qilyapman" (ish, o'qish, mashq) mavzusida 6 gap yozing (I've been …ing).


8. O'zbekcha-inglizcha tipik xatolar

  • Stative fe'l + continuous: I've been knowing him for years. I've been having a car. I've known him for years. I've had a car. (holat PP simple).

  • Davomiylikka PP simple o'rniga oddiy hozirgi: I learn English for 3 years. I've been learning English for 3 years. (yoki I've learned… — ikkalasi; lekin hozirgi zamon ).

  • Natija/miqdorga continuous: I've been reading three books. I've read three books. (miqdor/natija PP simple). (I've been reading — jarayon, miqdorsiz.)

  • been tushirib qoldirish: I've working here for years. I've been working here for years. (have + been + V-ing).

  • be + been aralash: I'm been working yoki I've working. I've been working (have + been + -ing).

  • Savolda so'z tartibi (inversiya yo'q): How long you have been waiting? How long have you been waiting? (yordamchi have egadan oldin keladi).

  • for/since aralashtirish: I've been waiting since two hours. I've been waiting for two hours. (davr/davomiylik for; boshlanish nuqtasi since: since 2 o'clock).


9. Mashqlar

Mashq 1. Present Perfect Continuous tuzing:

1. I ___ (work) here for five years.
2. She ___ (study) since this morning.
3. How long ___ you ___ (wait)?
4. It ___ (rain) all day.
5. They ___ (not / sleep) well lately.

Mashq 2. Continuous yoki Simple (PP)?

1. I ___ (read) this book — I'm on page 50. (jarayon)
2. I ___ (read) three books this month. (miqdor)
3. How long ___ you ___ (learn) English? (davomiylik)
4. I ___ (know) her since school. (holat fe'l!)
5. Why are you so dirty? — I ___ (work) in the garden. (iz)

Mashq 3. Sababni continuous bilan ayting:

1. You look tired. (work all day)  "I've been ___ ."
2. Your hands are dirty. (cook)  ___
3. He's out of breath. (run)  ___

Mashq 4. Xatoni to'g'rilang: I've been knowing him for years., I've reading this book for an hour., I've been read three books., She's been having a headache all day., I learn English for 3 years.

Mashq 5. O'zbekchadan inglizchaga:

1. Bu yerda besh yildan beri ishlayapman. = ___
2. Qancha vaqtdan beri kutyapsiz? = ___
3. Kun bo'yi yomg'ir yog'yapti. = ___
4. Charchadim, chunki kun bo'yi o'qidim. = ___
5. So'nggi paytda yaxshi uxlamayapman. = ___

10. Production drill + model javoblar

Drill A — savolga javob (davomiylik):

"How long have you been learning English?"  "I've been learning for ___ ."
"How long have you been living here?"  ___
"What have you been doing today?"  "I've been ___ ."

Drill B — iz/natija (sabab):

"You look exhausted."  "I've been ___ all day."
"Why are you wet?"  "I've been ___ ."

Drill C — Continuous yoki Simple (to'g'risini tanlang):

(jarayon: read / book)  I've been reading.
(natija: read / 3 books)  I've read three books.
(holat: know / her / 10 years)  I've known her for ten years.

Model javoblar (Drill A): I've been learning for two years. I've been living here since 2020. I've been studying all day. So'ng "so'nggi paytda nima qilyapman" haqida 5 ta I've been …ing gapi tuzib, yuqoridagi model javoblar uslubi bilan solishtirib o'zingizni tekshiring.


11. Javoblar kaliti

Mashq 1: 1. have been working · 2. has been studying · 3. have ... been waiting · 4. has been raining · 5. haven't been sleeping. Mashq 2: 1. have been reading (I've been reading) · 2. have read · 3. have ... been learning · 4. have known · 5. have been working. Mashq 3: 1. working all day · 2. I've been cooking · 3. He's been running. Mashq 4: I've known him for years. / I've been reading this book for an hour. / I've read three books. / She's had a headache all day. / I've been learning English for 3 years (yoki I've learned…). Mashq 5: 1. I've been working here for five years. · 2. How long have you been waiting? · 3. It's been raining all day. · 4. I'm tired because I've been studying all day. · 5. I haven't been sleeping well lately.


12. Xulosa va keyingi dars

Tez ma'lumotnoma:

text
Present Perfect Continuous = have/has been + V-ing
  1) davomiylik (for/since): I've been working here for 5 years
  2) yaqingi harakat — hozirgi iz: I'm tired — I've been running
   Continuous (jarayon/davomiylik/iz) vs Simple (natija/miqdor/tugallik):
     I've been reading (jarayon) | I've read 3 books (natija)
     How long have you been...? (vaqt) | How much have you...? (natija)
   stative fe'l (know/have/be/like)  CONTINUOUS'DA EMAS  PP simple
  been tushib qolmasin: have + BEEN + V-ing

Asosiy nuqtalar:

  1. have/has been + V-ing; ikki ma'no: davomiylik va hozirgi iz.
  2. Continuous = jarayon/vaqt; Simple = natija/miqdor.
  3. How long…been…? (vaqt) vs How much…done? (natija).
  4. Stative fe'llar (know/have/be) Continuous'da emas PP simple.
  5. been tushirib qoldirmang.

Bog'lanish: perfect zamonlar oilasi kengaydi — endi have done (B1-1) va have been doing (bugun) bor. Keyingi dars Past Perfect (had done) — "o'tmishdan oldingi o'tmish"; keyin Past Perfect Continuous (B1-8). So'ng MAXSUS dars barcha o'tgan zamonlarni hikoyada birga ishlatishni ko'rsatadi.

Keyingi dars — B1 — 7-dars: Past Perfect (I had done). Endi "o'tmishda biror ishdan oldin bo'lgan ish" ni o'rganamiz: When I arrived, the train had already left. (Yetganimda, poyezd allaqachon ketgan edi.)


Manba

R. Murphy, "English Grammar in Use" (Present Perfect Continuous, Units 9–10; continuous vs simple Unit 10); Swan, "Practical English Usage" (present perfect progressive); Cambridge Dictionary; British Council LearnEnglish — "Present perfect simple and continuous".

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
B1 — 6-dars: Present Perfect Continuous (I have been doing) — Wisar