WisarWisar
Rus tili kursi/B1 Orta21 daqiqa

B1 — 6-dars: Harakat fe'llari — prefikslar 2: в-/вы- (kirish/chiqish), под-/от- (yaqinlashish/uzoqlashish)

B1 — O'RTA · 6-dars


1. Dars nomi va maqsad

Bu dars — harakat fe'llari (глаго́лы движе́ния) prefikslari mavzusining ikkinchi qismi. O'tgan (5-)darsda siz при- (kelish) va у- (butunlay ketish) prefikslarini ko'rgan edingiz: прийти́ / уйти́, прие́хать / уе́хать. Bugun to'rtta yangi, juda amaliy prefiksni o'rganamiz — bular kundalik hayotda, ayniqsa xona, bino, transport haqida gapirganda uzluksiz ishlatiladi:

  • в- (во-) — ichkariga kirish: войти́ в ко́мнату (xonaga kirmoq), въе́хать в го́род (shaharga kirmoq).
  • вы-tashqariga chiqish: вы́йти из ко́мнаты (xonadan chiqmoq), вы́ехать из го́рода (shahardan chiqmoq).
  • под- (подо-) — yaqinlashish, yoniga kelmoq: подойти́ к столу́ (stol yoniga kelmoq), подъе́хать к до́му (uy oldiga kelmoq).
  • от- (ото-) — uzoqlashish, nari ketmoq: отойти́ от окна́ (deraza oldidan nari ketmoq), отъе́хать от до́ма (uydan nariga surilmoq).

Diqqat qiling: bu prefikslar juft-juft bo'lib qarama-qarshi turadi — в- вы- (ichkari tashqari), под- от- (yaqin nari). Xuddi o'zbekchadagi "kir- chiq-", "yaqinlash- uzoqlash-" kabi.

Dars oxirida siz uch narsani qila olasiz:

  1. в-/вы- va под-/от- prefiksli fe'llarni to'g'ri tuslay olasiz: войти́ войду́, вы́йти вы́йду, подойти́ подойду́, отойти́ отойду́, hamda ularning takroriy juftini (входи́ть, выходи́ть, подходи́ть, отходи́ть).
  2. Har bir prefiksga mos predlogni to'g'ri qo'yasiz: войти́ в (+В.), вы́йти из (+Р.), подойти́ к (+Д.), отойти́ от (+Р.).
  3. Piyoda (-йти́) va transport (-е́хать) variantlarini ajratasiz va transportda paydo bo'ladigan ъ (qattiqlik belgisi) qoidasini bilasiz: въе́хать, подъе́хать, отъе́хать.

Bu dars — chuqur grammatik dars, lekin mantiq fazoviy (makon bilan bog'liq): har bir prefiks — bu "kamera" qayerdan qayerga harakatlanayotganini ko'rsatuvchi yo'nalish o'qi. Shuni his qilsangiz, prefikslar o'z-o'zidan joyiga tushadi.


2. Avvalgi darsdan takror (при-/у- prefikslari)

O'tgan darsda siz harakat fe'liga prefiks qo'shganda ma'no aniqlashishini ko'rgan edingiz. Ikkita asosiy prefiksni eslaymiz:

  • при-kelish, yetib kelmoq, manzilga yaqinlashib borish natijasi: Я пришёл домо́й — Uyga keldim (yetib keldim). По́езд прие́хал — Poyezd keldi.
  • у-butunlay ketish, joyni tark etib uzoqqa ketmoq (natijada bu yerda yo'q): Он ушёл — U ketib qoldi (endi yo'q). Она́ уе́хала в Москву́ — U Moskvaga ketib qoldi.
text
при-    KELISH (manzilga yetib keldi)    Он пришёл. / Он прие́хал.
у-      KETISH (bu yerdan yo'q bo'ldi)    Он ушёл.  / Он уе́хал.

Va eng muhim — 5-darsning oltin qoidasi (bugun ham ishlaydi):

Prefiks + BIR yo'nalishli fe'l (идти́/е́хать) = TUGALLANGAN (сов) fe'l. Prefiks + KO'P yo'nalishli fe'l (ходи́ть/е́здить) = TUGALLANMAGAN (несов) fe'l.

Masalan: при- + идти́ прийти́ (сов, bir marta yetib keldi); при- + ходи́ть приходи́ть (несов, muntazam keladi). Bugungi barcha fe'llar aynan shu qoida bo'yicha ikki juft — сов va несов — hosil qiladi.

Tez mashq — o'qib chiqing: Я пришёл. Он ушёл. Она́ прие́хала. Мы уе́хали. Endi shu mantiqni to'rtta yangi prefiksga ko'chiramiz.


3. Asosiy tushuntirish

3.1. Prefiks = yo'nalish o'qi (umumiy g'oya)

Harakat fe'lining o'zi (идти́, е́хать) faqat "harakatlanish" faktini beradi. Prefiks esa unga yo'nalish qo'shadi — qayerdan qayerga. Bugungi to'rt prefiksni bitta rasmga joylashtiring:

text
                      ┌───────────────┐
        под-         │               │         от-
      (yaqinlashib)   │    BINO /      │      (nari ketib)
                      │    XONA        │
        в-           │               │
      (ichkariga)     └───────────────┘
                                        вы- 
                                      (tashqariga)
  • в- — tashqaridan ichkariga o'tish (chegaradan ichkariga: eshikdan kirish).
  • вы- — ichkaridan tashqariga o'tish (chegaradan tashqariga: eshikdan chiqish).
  • под- — biror nuqtaga yaqinlashish (lekin ichkariga kirmasdan, yoniga kelish).
  • от- — biror nuqtadan uzoqlashish (bir oz nari surilish, butunlay ketish emas).

под- va у- farqi (muhim!): у- = butunlay ketib qolmoq (uzoqqa, endi yo'q). от- = bir oz nari surilmoq (yaqin atrofda, ko'pincha vaqtincha). Отойди́ от окна́! — derazadan bir qadam nari tur (xonadan chiqma!). Уйди́!ket (butunlay). Buni chalkashtirmang.

3.2. в- / вы- — piyoda: войти́ / вы́йти va входи́ть / выходи́ть

Piyoda "kirmoq/chiqmoq" uchun ikki juft fe'l bor. Har juftda — bitta сов (bir marta) va bitta несов (takror/jarayon):

Ma'no Tugallangan (сов) — bir marta Tugallanmagan (несов) — takror/jarayon
kirmoq (в-) войти́ входи́ть
chiqmoq (вы-) вы́йти выходи́ть

войти́ (сов) — kelasi zamon (o'zak войд-), o'tgan zamon вошёл:

Olmosh Kelasi O'tgan
я войду́ вошёл / вошла́
ты войдёшь вошёл / вошла́
он / она́ войдёт вошёл / вошла́
мы войдём вошли́
вы войдёте вошли́
они́ войду́т вошли́

вы́йти (сов) — kelasi zamon (o'zak вы́йд-), o'tgan zamon вы́шел:

Olmosh Kelasi O'tgan
я вы́йду вы́шел / вы́шла
ты вы́йдешь вы́шел / вы́шла
он / она́ вы́йдет вы́шел / вы́шла
мы вы́йдем вы́шли
вы вы́йдете вы́шли
они́ вы́йдут вы́шли

ENG MUHIM URG'U QOIDASI: вы- prefiksi tugallangan (сов) fe'llarda doim urg'uli! Shuning uchun вы́йду, вы́йдешь, вы́шел — urg'u boshda. Solishtiring: войти́ da urg'u oxirda (войду́, вошёл), lekin вы́йти da urg'u boshda (вы́йду, вы́шел). Bu — juda ko'p uchraydigan xato manbai.

входи́ть / выходи́ть (несов) — hozirgi zamonda, xuddi ходи́ть kabi tuslanadi (я shaklida "д ж"):

Olmosh входи́ть выходи́ть
я вхожу́ выхожу́
ты вхо́дишь выхо́дишь
он / она́ вхо́дит выхо́дит
мы вхо́дим выхо́дим
вы вхо́дите выхо́дите
они́ вхо́дят выхо́дят

Diqqat: несов shakllarda (входи́ть, выходи́ть) вы- prefiksi urg'usiz — urg'u o'zakda: выхожу́, выхо́дишь. Ya'ni urg'u faqat сов (вы́йти) da boshga chiqadi. Bu farqni yaxshi yodlang: вы́йду (сов) выхожу́ (несов).

3.3. Predloglar — в- va вы- bilan qaysi kelishik?

Bu — eng amaliy qism. Prefiks va predlog birga ishlaydi, ular bir-biriga "javob beradi":

text
войти́  КУДА́?    в / на + Тушум kelishigi (Винительный)
вы́йти  ОТКУ́ДА?   из / с + Qaratqich kelishigi (Родительный)
  • войти́ В ко́мнат-у (xona-ga), войти́ В дом (uy-ga), войти́ НА ку́хн-ю (oshxona-ga). — "в/на + В.к."
  • вы́йти ИЗ ко́мнат-ы (xona-dan), вы́йти ИЗ до́м-а (uy-dan), вы́йти С ку́хн-и (oshxona-dan). — "из/с + Р.к."

Qoida — juftlik: qayerga в bilan kirsangiz, o'sha yerdan из bilan chiqasiz. Qayerga на bilan kirsangiz, o'sha yerdan с bilan chiqasiz. войти́ В шко́лу вы́йти ИЗ шко́лы; войти́ НА стадио́н вы́йти СО стадио́на. "в из", "на с" — juft.

3.4. под- / от- — piyoda: подойти́ / отойти́ va подходи́ть / отходи́ть

Endi "yaqinlashish/uzoqlashish" juftlari. Tuslanish войти́/вы́йти bilan bir xil andozada:

Ma'no Tugallangan (сов) Tugallanmagan (несов)
yaqinlashmoq (под-) подойти́ подходи́ть
uzoqlashmoq (от-) отойти́ отходи́ть

подойти́ (сов) — o'zak подойд-, o'tgan подошёл:

Olmosh Kelasi O'tgan
я подойду́ подошёл / подошла́
ты подойдёшь подошёл / подошла́
он / она́ подойдёт подошёл / подошла́
мы подойдём подошли́
вы подойдёте подошли́
они́ подойду́т подошли́

отойти́ (сов) — o'zak отойд-, o'tgan отошёл — xuddi shu andoza: отойду́, отойдёшь, отойдёт, отойдём, отойдёте, отойду́т; o'tgan отошёл / отошла́ / отошли́.

Diqqat: под- va от- — bu prefikslar urg'usiz (вы́- dan farqli). Urg'u doim oxirda: подойду́, подошёл; отойду́, отошёл. Ya'ni войти́/подойти́/отойти́ — hammasida urg'u oxirda, faqat вы́йти istisno (boshda).

подходи́ть / отходи́ть (несов) — ходи́ть andozasi ("д ж"):

Olmosh подходи́ть отходи́ть
я подхожу́ отхожу́
ты подхо́дишь отхо́дишь
он / она́ подхо́дит отхо́дит
мы подхо́дим отхо́дим
вы подхо́дите отхо́дите
они́ подхо́дят отхо́дят

3.5. Predloglar — под- va от- bilan

Bu ikki prefiksning predloglari ham bir-biriga qarama-qarshi:

text
подойти́  К КОМУ́? / К ЧЕМУ́?    к + Jo'nalish kelishigi (Дательный)
отойти́   ОТ КОГО́? / ОТ ЧЕГО́?   от + Qaratqich kelishigi (Родительный)
  • подойти́ К окн-у́ (deraza yoniga), подойти́ К стол-у́ (stol oldiga), подойти́ К учи́тел-ю (o'qituvchi oldiga). — "к + Д.к."
  • отойти́ ОТ окн-а́ (derazadan nari), отойти́ ОТ стол-а́ (stoldan nari), отойти́ ОТ две́р-и (eshikdan nari). — "от + Р.к."

Qoida — juftlik: под- har doim к predlogi bilan (yaqinlashadigan nuqta — Д.к.); от- har doim от predlogi bilan (uzoqlashadigan nuqta — Р.к.). Подойди́ ко мне́! (yonimga kel!) Отойди́ от меня́! (mendan nari tur!).

3.6. Transport variantlari va ъ (qattiqlik belgisi) qoidasi

Piyoda emas, transportda kirish/chiqish/yaqinlashish/uzoqlashish uchun -е́хать / -езжа́ть asosini olamiz:

Ma'no Tugallangan (сов) Tugallanmagan (несов)
kirmoq (transport) въе́хать въезжа́ть
chiqmoq (transport) вы́ехать выезжа́ть
yaqinlashmoq (transport) подъе́хать подъезжа́ть
uzoqlashmoq (transport) отъе́хать отъезжа́ть

въе́хать tuslanadi е́хать kabi (o'zak -е́д-): я въе́ду, ты въе́дешь, он въе́дет, мы въе́дем, вы въе́дете, они́ въе́дут. Xuddi shunday: подъе́ду, отъе́ду, вы́еду.

ъ QOIDASI: agar prefiks undosh bilan tugasa (в, под, от) va undan keyin е kelsa — orasiga ъ (qattiqlik belgisi, твёрдый знак) qo'yiladi: в + е́хать = въе́хать, под + е́хать = подъе́хать, от + е́хать = отъе́хать. Bu belgi "prefiks tugadi, o'zak boshlandi" degan chegarani ko'rsatadi va "е" ni "ye" bo'lib alohida o'qilishini ta'minlaydi.

Lekin вы- prefiksi unli (ы) bilan tugaydi, shuning uchun ъ kerak emas: вы́ехать (ъ yo'q!). Solishtiring: въе́хать (ъ bor) вы́ехать (ъ yo'q).

Predloglar piyodadagidek qoladi: въе́хать в го́род (В.к.), вы́ехать из го́рода (Р.к.), подъе́хать к до́му (Д.к.), отъе́хать от до́ма (Р.к.).

3.7. вы́йти — ko'chma (majoziy) ma'nolar

вы́йти fe'li rus tilida juda ko'p ko'chma ma'noda ishlatiladi — bularni B1 darajasida bilish shart:

text
вы́йти за́муж          turmushga chiqmoq (ayol)   Она́ вы́шла за́муж.
кни́га вы́шла          kitob chiqdi (nashr)        Кни́га вы́шла в про́шлом году́.
фильм вы́шел           film chiqdi (ekranga)       Но́вый фильм уже́ вы́шел.
вы́йти из себя́         jahli chiqmoq               Он вы́шел из себя́ и закрича́л.
вы́йти из стро́я        ishdan chiqmoq (buzilmoq)   Маши́на вы́шла из стро́я.
вы́йти на связь        aloqaga chiqmoq             Он не вы́шел на связь.

Eslatma: вы́йти за́муж — faqat ayol turmushga chiqishi haqida. Erkak uchun жени́ться (uylanmoq) ishlatiladi. вы́йти из стро́я — "safdan chiqdi", ya'ni texnika/mashina ishlamay qoldi.

3.8. Hammasini bir joyda — umumiy jadval

Yo'nalish Predlog + kelishik Piyoda (сов / несов) Transport (сов / несов)
ichkariga (в-) в/на + В.к. войти́ / входи́ть въе́хать / въезжа́ть
tashqariga (вы-) из/с + Р.к. вы́йти / выходи́ть вы́ехать / выезжа́ть
yaqinlashish (под-) к + Д.к. подойти́ / подходи́ть подъе́хать / подъезжа́ть
uzoqlashish (от-) от + Р.к. отойти́ / отходи́ть отъе́хать / отъезжа́ть

4. Misollar

в- (kirish) — piyoda va transport:

Ruscha O'zbekcha
Он вошёл в ко́мнату и сел. U xonaga kirdi va o'tirdi.
Войди́те, пожа́луйста! Kiring, marhamat!
Учи́тель вхо́дит в класс. O'qituvchi sinfga kiryapti.
Маши́на въе́хала во двор. Mashina hovliga kirdi.
По́езд въезжа́ет в тонне́ль. Poyezd tunnelga kiryapti.

вы- (chiqish) — piyoda va transport:

Ruscha O'zbekcha
Она́ вы́шла из ко́мнаты. U xonadan chiqdi.
Я выхожу́ из до́ма в во́семь. Uydan soat sakkizda chiqaman.
Вы́йдите на мину́тку! Bir daqiqaga chiqing!
Маши́на вы́ехала из гаража́. Mashina garajdan chiqdi.
Мы выезжа́ем из го́рода ра́но у́тром. Shahardan erta tongda chiqamiz.

под- (yaqinlashish) — piyoda va transport:

Ruscha O'zbekcha
Он подошёл к окну́ и посмотре́л вниз. U deraza yoniga kelib, pastga qaradi.
Подойди́ ко мне́, пожа́луйста. Yonimga kel, iltimos.
Официа́нт подхо́дит к столу́. Ofitsiant stol oldiga kelyapti.
Такси́ подъе́хало к подъе́зду. Taksi kirish oldiga keldi.
Авто́бус подъезжа́ет к остано́вке. Avtobus bekat yoniga kelyapti.

от- (uzoqlashish) — piyoda va transport:

Ruscha O'zbekcha
Отойди́ от окна́, там сквозня́к. Derazadan nari tur, u yerda shamol.
Он отошёл от две́ри на шаг. U eshikdan bir qadam nari ketdi.
Не отходи́ от меня́ далеко́! Mendan uzoqqa ketma!
По́езд отъе́хал от платфо́рмы. Poyezd platformadan nariladi (jo'nadi).
Маши́на отъезжа́ет от до́ма. Mashina uydan nariga surilyapti.

Qarama-qarshi juftlar bir gapda:

Ruscha O'zbekcha
Он вошёл в ко́мнату, а че́рез час вы́шел. U xonaga kirdi, bir soatdan keyin chiqdi.
Подойди́ к доске́, пото́м отойди́ наза́д. Doskaga yaqinlash, keyin orqaga qayt.
Маши́на въе́хала во двор и вы́ехала. Mashina hovliga kirib, chiqib ketdi.

5. Talaffuz bo'limi

  • войти́ /vay-TI/ — "вой" bir bo'g'in ("vay"), urg'u oxirda: "vay-tí".
  • войду́ /vay-DU/ — urg'u oxirda; "д" jarangli: "vay-dú".
  • вошёл /va-SHOL/ — "о" urg'usiz "a"; "ё" urg'uli "o": "va-shól".
  • вы́йти /VIY-ti/ — urg'u birinchi bo'g'inda ("вы́"): "víy-ti". Bu — войти́ dan farqli (u yerda oxirda)!
  • вы́шел /VI-shil/ — urg'u boshda; oxirgi "е" urg'usiz "i": "ví-shil".
  • выхожу́ /vih-a-ZHU/ — bu yerda urg'u oxirda (несов!); "ж" — o'zbekcha "j": "vih-a-zhú".
  • подойти́ /pa-day-TI/ — "по" urg'usiz "pa", urg'u oxirda: "pa-day-tí".
  • отойди́ /a-tay-DI/ — boshdagi "о" "a"; urg'u oxirda: "a-tay-dí".
  • въе́хать /VYE-hat/ — ъ dan keyin "е" alohida "ye" bo'ladi: "v-ye-hat"; "в" va "е" qo'shilib ketmaydi.
  • подъе́хать /pad-YE-hat/ — "под" + ъ + "е": "pad-ye-hat"; ъ chegarani belgilaydi.

Muhim qoida — ъ tovushi: ъ (qattiqlik belgisi) o'zi tovush chiqarmaydi, lekin prefiks va o'zakni ajratadi: подъе́хать "pad-ye-hat" (не "pa-dye-hat"). Uni "mikropauza + ye" deb tasavvur qiling. въе́хать, подъе́хать, отъе́хать — hammasida shu qoida.

Muhim urg'u mashqi: войти́ (oxirda) — вы́йти (boshda) — подойти́ (oxirda) — отойти́ (oxirda). Faqat вы́йти boshda! Ovoz chiqarib ayting: войду́ – вы́йду – подойду́ – отойду́ — uchtasi oxirda urg'uli, вы́йду esa boshda.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
войти́ вой-ти́ (piyoda) kirmoq (сов) Он войдёт в дом.
входи́ть вхо-ди́ть (piyoda) kirmoq (несов) Учи́тель вхо́дит в класс.
вошёл во-шёл kirdi (m, o'tgan) Он вошёл в ко́мнату.
войду́ вой-ду́ (men) kiraman Я войду́ пе́рвым.
вы́йти вы́й-ти (piyoda) chiqmoq (сов) Она́ вы́йдет в семь.
выходи́ть вы-хо-ди́ть (piyoda) chiqmoq (несов) Я выхожу́ в во́семь.
вы́шел вы́-шел chiqdi (m, o'tgan) Он вы́шел из до́ма.
вы́йду вы́й-ду (men) chiqaman Я вы́йду сейча́с.
подойти́ по-дой-ти́ yaqinlashmoq (сов) Подойди́ ко мне́.
подходи́ть под-хо-ди́ть yaqinlashmoq (несов) Официа́нт подхо́дит.
подошёл по-до-шёл yaqinlashdi (m) Он подошёл к окну́.
отойти́ о-той-ти́ uzoqlashmoq (сов) Отойди́ от края́.
отходи́ть от-хо-ди́ть uzoqlashmoq (несов) Не отходи́ далеко́.
отошёл о-то-шёл nari ketdi (m) Он отошёл на шаг.
въе́хать въе́-хать (transport) kirmoq Маши́на въе́хала во двор.
вы́ехать вы́-е-хать (transport) chiqmoq Мы вы́ехали из го́рода.
подъе́хать подъе́-хать (transport) yaqinlashmoq Такси́ подъе́хало к до́му.
отъе́хать отъе́-хать (transport) uzoqlashmoq По́езд отъе́хал.
ко́мната ко́м-на-та xona Он вошёл в ко́мнату.
подъе́зд подъ-е́зд (bino) kirish, podyezd Такси́ у подъе́зда.
остано́вка ос-та-но́в-ка bekat Авто́бус у остано́вки.
вы́йти за́муж вы́й-ти за́-муж turmushga chiqmoq Она́ вы́шла за́муж.
сквозня́к сквоз-ня́к shamol (eshik/deraza) Отойди́, там сквозня́к.

Yodlash qoidasi: har prefiksni uning predlogi bilan birga yodlang — bu juftliklar bir-birsiz ishlamaydi: войти́ в — вы́йти из — подойти́ к — отойти́ от. Va вы́йти ning urg'usini (boshda!) va ko'chma ma'nolarini (за́муж, из себя́) alohida eslab qoling.


7. Dialog

text
— Приве́т, А́ня! Ты уже́ вы́шла из до́ма?     — Salom, Anya! Uydan chiqdingmi allaqachon?
— Приве́т! Да, я то́лько что вы́шла.          — Salom! Ha, hozirgina chiqdim.
   Сейча́с подхожу́ к остано́вке.               Hozir bekatga yaqinlashyapman.
— Отли́чно! Авто́бус уже́ подъе́хал?           — Zo'r! Avtobus keldimi?
— Нет ещё. Но вон он, уже́ подъезжа́ет!        — Hali yo'q. Mana u, kelyapti allaqachon!
— Кста́ти, во ско́лько ты войдёшь в о́фис?     — Aytgancha, ofisga soat nechada kirasan?
— Ду́маю, в де́вять. А ты во ско́лько          — O'ylaymanki, to'qqizda. Sen bugun
   выхо́дишь сего́дня?                           soat nechada chiqasan?
— По́сле шести́. Слу́шай, отойди́ от края́       — Oltidan keyin. Eshit, platforma
   платфо́рмы, э́то опа́сно!                      chetidan nari tur, bu xavfli!
— Ой, спаси́бо! Всё, вхожу́ в авто́бус.         — Voy, rahmat! Bo'ldi, avtobusga chiqyapman.
— Хорошо́, до встре́чи! Как вы́йдешь —          — Yaxshi, ko'rishguncha! Chiqishing bilan
   позвони́.                                      qo'ng'iroq qil.

E'tibor bering: вы́шла из до́ма (chiqdi — вы- + из + Р.к.), подхожу́ к остано́вке (yaqinlashyapman — под- + к + Д.к.), подъе́хал / подъезжа́ет (transport keldi/kelyapti), войдёшь в о́фис (kirasan — в- + в + В.к.), отойди́ от края́ (nari tur — от- + от + Р.к.), вхожу́ в авто́бус (chiqyapman/kiryapman). To'rt prefiks bir dialogda!


8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar

  • вы́йти da urg'uni oxirga qo'yish: Я вый*ду́ в семь.* Я вы́йду в семь. Sabab: вы- prefiksi сов fe'llarda doim urg'uli: вы́йду, вы́шел. Urg'u boshda.

  • войти́ dan keyin из ishlatish: Он вошёл из ко́мнаты. Он вошёл В ко́мнату. Sabab: в- (kirish) — в + Тушум kelishigi (куда́?). из — bu chiqish uchun (вы́йти). Kirdi в ко́мнату.

  • подойти́ dan keyin к o'rniga boshqa predlog: Он подошёл в окну́ yoki к окн*о́.* Он подошёл К окну́. Sabab: под- har doim к + Jo'nalish kelishigi (Дательный): к окну́, к столу́, к мне́ ко мне́.

  • от- va у- ni chalkashtirish: xonada turgan odamga Уйди́ от окна́! ("butunlay ket" ma'nosida, xonadan ket demoqchi bo'lmasa). Отойди́ от окна́. Sabab: от- = bir oz nari surilmoq (yaqin turadi). у- = butunlay ketib qolmoq. Derazadan bir qadam nari — отойди́.

  • Transportda ъ ni tushirib qoldirish: Маши́на вехала во двор. Маши́на въе́хала во двор. Sabab: undosh bilan tugagan prefiks (в, под, от) + "е" orasiga ъ: въе́хать, подъе́хать, отъе́хать.

  • вы́ехать ga ъ qo'shish: Мы выъехали из го́рода. Мы вы́ехали из го́рода. Sabab: вы- unli (ы) bilan tugaydi — ъ kerak emas. ъ faqat undoshdan keyin.

  • Piyoda va transportni aralashtirish: Маши́на вошла́ во двор. Маши́на въе́хала во двор. Sabab: mashina — transport, demak -е́хать asosi: въе́хать. войти́ faqat piyoda uchun.

Mini-mashq (xatolarni to'g'rilang)

text
1. Я выйду́ из до́ма в де́вять.
2. Он вошёл из ко́мнаты.
3. Подойди́ в окну́.
4. Маши́на вехала в гара́ж.
5. Отойди́ — я хочу́ уйти́ то́лько на шаг. (= bir qadam nari)

(Javoblar 11-bo'limda.)


9. Mashqlar

Mashq 1. Prefiksni ma'noga qarab tanlang — в-, вы-, под-, от- (fe'l: -ойти́/-йти́):

1. Он ___шёл в ко́мнату и поздоро́вался.        (ichkariga)
2. Она́ ___шла из ба́нка с деньга́ми.            (tashqariga)
3. ___йди́ ко мне́, я тебе́ что́-то скажу́.       (yaqinlashish)
4. ___йди́ от маши́ны, она́ гря́зная.            (uzoqlashish)

Mashq 2. To'g'ri predlog va kelishikni qo'ying (в/из/к/от + kerakli shakl):

1. Он вошёл ___ (ко́мната).
2. Она́ вы́шла ___ (магази́н).
3. Мы подошли́ ___ (дом).
4. Де́ти отошли́ ___ (доро́га).

Mashq 3. Fe'lni to'g'ri tuslang (kelasi zamon, сов):

войти́:   я ___,  ты ___,  он ___,  мы ___,  они́ ___
вы́йти:   я ___,  ты ___,  она́ ___,  мы ___,  они́ ___

Mashq 4. Hozirgi zamon (несов) — входи́ть / выходи́ть / подходи́ть / отходи́ть ni to'g'ri qo'ying:

1. Я ___ из до́ма ка́ждый день в во́семь.        (выходи́ть, я)
2. Официа́нт ___ к столу́ и спра́шивает зака́з.   (подходи́ть, он)
3. Мы ___ в зал по одному́.                       (входи́ть, мы)
4. Не ___ от меня́ далеко́!                        (отходи́ть, ты)

Mashq 5. Piyoda yoki transport — to'g'ri fe'lni tanlang (войти́/въе́хать va h.k.):

1. Маши́на ___ во двор.               (transport, kirish)
2. Он ___ в ко́мнату.                 (piyoda, kirish)
3. По́езд ___ от ста́нции.            (transport, uzoqlashish)
4. Она́ ___ к окну́.                  (piyoda, yaqinlashish)

Mashq 6. O'zbekchadan ruschaga o'giring:

1. U xonaga kirdi va o'tirdi.
2. Men uydan soat sakkizda chiqaman.
3. Yonimga kel, iltimos.
4. Derazadan nari tur.
5. Mashina hovlidan chiqdi.
6. U turmushga chiqdi.

Mashq 7. Xatoni toping va to'g'rilang:

1. Я выйду́ в семь. (urg'u)
2. Он вошёл из ко́мнаты.
3. Подойди́ в доске́.
4. Маши́на вехала во двор.
5. Мы выъехали из го́рода.

Mashq 8. Qarama-qarshi juftni yozing (в- вы-, под- от-):

1. Он вошёл в дом.  (chiqdi) ___
2. Подойди́ к столу́.  (nari tur) ___
3. Маши́на въе́хала в го́род.  (chiqdi) ___

Mashq 9. Kichik matn tuzing (kamida 5 gap): tongda uyingizdan chiqishingizni (вы́йти), bekatga yaqinlashishingizni (подойти́ к), avtobusga chiqishingizni (войти́ в), ish joyiga kirishingizni (войти́ в) tasvirlang — kamida 4 xil prefiks ishlating.


10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. Prefiks + predlog mashqi: Wisar AIdan 10 ta gap so'rang, har birida в-/вы-/под-/от- prefiksli fe'l bo'lsin, lekin predlog tushib qolsin (Он вошёл ___ ко́мнату). Siz to'g'ri predlog va kelishikni qo'ying; AI xatolaringizni izohlasin.
  2. Urg'u tekshiruvi: AIga войти́, вы́йти, подойти́, отойти́ ni tuslab bering va urg'uni belgilang. AI ayniqsa вы́йду / вы́шел (boshda) va выхожу́ (oxirda) farqini tekshirsin.
  3. Piyoda transport: AI sizga 8 ta vaziyat bersin (человек, маши́на, по́езд, авто́бус...). Har biriga войти́/въе́хать, вы́йти/вы́ехать dan to'g'risini tanlang. AI ъ qoidasini (въе́хать, подъе́хать) tekshirsin.
  4. Rolli o'yin: AI "yo'l-yo'riq beruvchi" bo'lsin, sizga buyruq bersin — Подойди́ к две́ри, войди́ в ко́мнату, отойди́ от окна́... — siz harakatni tasvirlab, to'g'ri prefiksli fe'l bilan javob qaytaring.

11. Javoblar kaliti

Mini-mashq (8-bo'lim):

  1. Я вы́йду из до́ма в де́вять (urg'u boshda). 2. Он вошёл в ко́мнату (в- в + В.к.). 3. Подойди́ к окну́ (под- к + Д.к.). 4. Маши́на въе́хала в гара́ж (ъ + transport). 5. Отойди́ то́лько на шаг (bir qadam nari от-, не уйти́).

Mashq 1: 1. вошёл (в-); 2. вышла (вы-); 3. Подойди́ (под-); 4. Отойди́ (от-). Mashq 2: 1. в ко́мнату; 2. из магази́на; 3. к до́му; 4. от доро́ги. Mashq 3: войти́ — я войду́, ты войдёшь, он войдёт, мы войдём, они́ войду́т. вы́йти — я вы́йду, ты вы́йдешь, она́ вы́йдет, мы вы́йдем, они́ вы́йдут. Mashq 4: 1. выхожу́; 2. подхо́дит; 3. вхо́дим; 4. отходи́. Mashq 5: 1. въе́хала (transport); 2. вошёл (piyoda); 3. отъе́хал (transport); 4. подошла́ (piyoda). Mashq 6: 1. Он вошёл в ко́мнату и сел. 2. Я выхожу́ из до́ма в во́семь. 3. Подойди́ ко мне́, пожа́луйста. 4. Отойди́ от окна́. 5. Маши́на вы́ехала из двора́. 6. Она́ вы́шла за́муж. Mashq 7: 1. Я вы́йду в семь (urg'u boshda). 2. Он вошёл в ко́мнату (в + В.к.). 3. Подойди́ к доске́ (к + Д.к.). 4. Маши́на въе́хала во двор (ъ). 5. Мы вы́ехали из го́рода (вы- ъ yo'q). Mashq 8: 1. Он вы́шел из до́ма. 2. Отойди́ от стола́. 3. Маши́на вы́ехала из го́рода. Mashq 9: namuna — У́тром я выхожу́ из до́ма в во́семь. Я подхожу́ к остано́вке и жду авто́бус. Когда́ авто́бус подъезжа́ет, я вхожу́ в него́. Че́рез два́дцать мину́т я выхожу́ и вхожу́ в о́фис. Ве́чером я отхожу́ от компью́тера и е́ду домо́й.


12. Xulosa va keyingi dars

  • To'rt yo'nalish prefiksi: в- (ichkariga) вы- (tashqariga); под- (yaqinlashish) от- (uzoqlashish). Har biri — makon o'qidagi bir yo'nalish.
  • Piyoda fe'llar: войти́/входи́ть, вы́йти/выходи́ть, подойти́/подходи́ть, отойти́/отходи́ть. Prefiks + идти́ = сов; prefiks + ходи́ть = несов.
  • Predloglar (yodlab oling!): войти́ в (В.к.) — вы́йти из (Р.к.) — подойти́ к (Д.к.) — отойти́ от (Р.к.). Prefiks va predlog juft ishlaydi.
  • Urg'u: вы- (сов) doim urg'uli — вы́йду, вы́шел; qolganlarida oxirda — войду́, подойду́, отойду́. Lekin несов выхожу́ — urg'u oxirda.
  • Transport + ъ qoidasi: undosh bilan tugagan prefiks + "е" ъ: въе́хать, подъе́хать, отъе́хать. Lekin вы́ехать — ъ yo'q (вы- unli bilan tugaydi).
  • вы́йти ko'chma: вы́йти за́муж (turmushga chiqmoq), кни́га вы́шла (kitob chiqdi), вы́йти из стро́я (ishdan chiqdi), вы́йти из себя́ (jahli chiqdi).
  • Oltin qoida: avval o'zingizga savol bering — qaysi yo'nalish (ichkari/tashqari/yaqin/nari)? piyodami transportda? bir marta (сов) yoki takror (несов)? — javobga qarab prefiks, fe'l va predlogni tanlang.

Keyingi dars — B1 — 7-dars: Harakat fe'llari — prefikslar 3: по-/до-/за-/про-/пере-. Endi yana beshta muhim prefiksni ko'ramiz: по- (harakatning boshlanishi/jo'nash — пойти́), до- (manzilga yetib borishдойти́ до до́ма), за- (yo'l-yo'lakay kirib o'tishзайти́ в магази́н), про- (oldidan/ichidan o'tib ketishпройти́ ми́мо), пере- (kesib o'tishперейти́ доро́гу). Bugungi "yo'nalish o'qi" mantig'ini yaxshi o'zlashtirsangiz, u prefikslar ham osonlashadi — har biri shunchaki yangi yo'nalish yoki bosqich qo'shadi.

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
B1 — 6-dars: Harakat fe'llari — prefikslar 2: в-/вы- (kirish/chiqish), под-/от- (yaqinlashish/uzoqlashish) — Wisar