B1 — 6-dars: Harakat fe'llari — prefikslar 2: в-/вы- (kirish/chiqish), под-/от- (yaqinlashish/uzoqlashish)
B1 — O'RTA · 6-dars
1. Dars nomi va maqsad
Bu dars — harakat fe'llari (глаго́лы движе́ния) prefikslari mavzusining ikkinchi qismi. O'tgan (5-)darsda siz при- (kelish) va у- (butunlay ketish) prefikslarini ko'rgan edingiz: прийти́ / уйти́, прие́хать / уе́хать. Bugun to'rtta yangi, juda amaliy prefiksni o'rganamiz — bular kundalik hayotda, ayniqsa xona, bino, transport haqida gapirganda uzluksiz ishlatiladi:
- в- (во-) — ichkariga kirish: войти́ в ко́мнату (xonaga kirmoq), въе́хать в го́род (shaharga kirmoq).
- вы- — tashqariga chiqish: вы́йти из ко́мнаты (xonadan chiqmoq), вы́ехать из го́рода (shahardan chiqmoq).
- под- (подо-) — yaqinlashish, yoniga kelmoq: подойти́ к столу́ (stol yoniga kelmoq), подъе́хать к до́му (uy oldiga kelmoq).
- от- (ото-) — uzoqlashish, nari ketmoq: отойти́ от окна́ (deraza oldidan nari ketmoq), отъе́хать от до́ма (uydan nariga surilmoq).
Diqqat qiling: bu prefikslar juft-juft bo'lib qarama-qarshi turadi — в- вы- (ichkari tashqari), под- от- (yaqin nari). Xuddi o'zbekchadagi "kir- chiq-", "yaqinlash- uzoqlash-" kabi.
Dars oxirida siz uch narsani qila olasiz:
- в-/вы- va под-/от- prefiksli fe'llarni to'g'ri tuslay olasiz: войти́ войду́, вы́йти вы́йду, подойти́ подойду́, отойти́ отойду́, hamda ularning takroriy juftini (входи́ть, выходи́ть, подходи́ть, отходи́ть).
- Har bir prefiksga mos predlogni to'g'ri qo'yasiz: войти́ в (+В.), вы́йти из (+Р.), подойти́ к (+Д.), отойти́ от (+Р.).
- Piyoda (-йти́) va transport (-е́хать) variantlarini ajratasiz va transportda paydo bo'ladigan ъ (qattiqlik belgisi) qoidasini bilasiz: въе́хать, подъе́хать, отъе́хать.
Bu dars — chuqur grammatik dars, lekin mantiq fazoviy (makon bilan bog'liq): har bir prefiks — bu "kamera" qayerdan qayerga harakatlanayotganini ko'rsatuvchi yo'nalish o'qi. Shuni his qilsangiz, prefikslar o'z-o'zidan joyiga tushadi.
2. Avvalgi darsdan takror (при-/у- prefikslari)
O'tgan darsda siz harakat fe'liga prefiks qo'shganda ma'no aniqlashishini ko'rgan edingiz. Ikkita asosiy prefiksni eslaymiz:
- при- — kelish, yetib kelmoq, manzilga yaqinlashib borish natijasi: Я пришёл домо́й — Uyga keldim (yetib keldim). По́езд прие́хал — Poyezd keldi.
- у- — butunlay ketish, joyni tark etib uzoqqa ketmoq (natijada bu yerda yo'q): Он ушёл — U ketib qoldi (endi yo'q). Она́ уе́хала в Москву́ — U Moskvaga ketib qoldi.
при- KELISH (manzilga yetib keldi) Он пришёл. / Он прие́хал.
у- KETISH (bu yerdan yo'q bo'ldi) Он ушёл. / Он уе́хал.Va eng muhim — 5-darsning oltin qoidasi (bugun ham ishlaydi):
Prefiks + BIR yo'nalishli fe'l (идти́/е́хать) = TUGALLANGAN (сов) fe'l. Prefiks + KO'P yo'nalishli fe'l (ходи́ть/е́здить) = TUGALLANMAGAN (несов) fe'l.
Masalan: при- + идти́ прийти́ (сов, bir marta yetib keldi); при- + ходи́ть приходи́ть (несов, muntazam keladi). Bugungi barcha fe'llar aynan shu qoida bo'yicha ikki juft — сов va несов — hosil qiladi.
Tez mashq — o'qib chiqing: Я пришёл. Он ушёл. Она́ прие́хала. Мы уе́хали. Endi shu mantiqni to'rtta yangi prefiksga ko'chiramiz.
3. Asosiy tushuntirish
3.1. Prefiks = yo'nalish o'qi (umumiy g'oya)
Harakat fe'lining o'zi (идти́, е́хать) faqat "harakatlanish" faktini beradi. Prefiks esa unga yo'nalish qo'shadi — qayerdan qayerga. Bugungi to'rt prefiksni bitta rasmga joylashtiring:
┌───────────────┐
под- │ │ от-
(yaqinlashib) │ BINO / │ (nari ketib)
│ XONA │
в- │ │
(ichkariga) └───────────────┘
вы-
(tashqariga)- в- — tashqaridan ichkariga o'tish (chegaradan ichkariga: eshikdan kirish).
- вы- — ichkaridan tashqariga o'tish (chegaradan tashqariga: eshikdan chiqish).
- под- — biror nuqtaga yaqinlashish (lekin ichkariga kirmasdan, yoniga kelish).
- от- — biror nuqtadan uzoqlashish (bir oz nari surilish, butunlay ketish emas).
под- va у- farqi (muhim!): у- = butunlay ketib qolmoq (uzoqqa, endi yo'q). от- = bir oz nari surilmoq (yaqin atrofda, ko'pincha vaqtincha). Отойди́ от окна́! — derazadan bir qadam nari tur (xonadan chiqma!). Уйди́! — ket (butunlay). Buni chalkashtirmang.
3.2. в- / вы- — piyoda: войти́ / вы́йти va входи́ть / выходи́ть
Piyoda "kirmoq/chiqmoq" uchun ikki juft fe'l bor. Har juftda — bitta сов (bir marta) va bitta несов (takror/jarayon):
| Ma'no | Tugallangan (сов) — bir marta | Tugallanmagan (несов) — takror/jarayon |
|---|---|---|
| kirmoq (в-) | войти́ | входи́ть |
| chiqmoq (вы-) | вы́йти | выходи́ть |
войти́ (сов) — kelasi zamon (o'zak войд-), o'tgan zamon вошёл:
| Olmosh | Kelasi | O'tgan |
|---|---|---|
| я | войду́ | вошёл / вошла́ |
| ты | войдёшь | вошёл / вошла́ |
| он / она́ | войдёт | вошёл / вошла́ |
| мы | войдём | вошли́ |
| вы | войдёте | вошли́ |
| они́ | войду́т | вошли́ |
вы́йти (сов) — kelasi zamon (o'zak вы́йд-), o'tgan zamon вы́шел:
| Olmosh | Kelasi | O'tgan |
|---|---|---|
| я | вы́йду | вы́шел / вы́шла |
| ты | вы́йдешь | вы́шел / вы́шла |
| он / она́ | вы́йдет | вы́шел / вы́шла |
| мы | вы́йдем | вы́шли |
| вы | вы́йдете | вы́шли |
| они́ | вы́йдут | вы́шли |
ENG MUHIM URG'U QOIDASI: вы- prefiksi tugallangan (сов) fe'llarda doim urg'uli! Shuning uchun вы́йду, вы́йдешь, вы́шел — urg'u boshda. Solishtiring: войти́ da urg'u oxirda (войду́, вошёл), lekin вы́йти da urg'u boshda (вы́йду, вы́шел). Bu — juda ko'p uchraydigan xato manbai.
входи́ть / выходи́ть (несов) — hozirgi zamonda, xuddi ходи́ть kabi tuslanadi (я shaklida "д ж"):
| Olmosh | входи́ть | выходи́ть |
|---|---|---|
| я | вхожу́ | выхожу́ |
| ты | вхо́дишь | выхо́дишь |
| он / она́ | вхо́дит | выхо́дит |
| мы | вхо́дим | выхо́дим |
| вы | вхо́дите | выхо́дите |
| они́ | вхо́дят | выхо́дят |
Diqqat: несов shakllarda (входи́ть, выходи́ть) вы- prefiksi urg'usiz — urg'u o'zakda: выхожу́, выхо́дишь. Ya'ni urg'u faqat сов (вы́йти) da boshga chiqadi. Bu farqni yaxshi yodlang: вы́йду (сов) выхожу́ (несов).
3.3. Predloglar — в- va вы- bilan qaysi kelishik?
Bu — eng amaliy qism. Prefiks va predlog birga ishlaydi, ular bir-biriga "javob beradi":
войти́ КУДА́? в / на + Тушум kelishigi (Винительный)
вы́йти ОТКУ́ДА? из / с + Qaratqich kelishigi (Родительный)- войти́ В ко́мнат-у (xona-ga), войти́ В дом (uy-ga), войти́ НА ку́хн-ю (oshxona-ga). — "в/на + В.к."
- вы́йти ИЗ ко́мнат-ы (xona-dan), вы́йти ИЗ до́м-а (uy-dan), вы́йти С ку́хн-и (oshxona-dan). — "из/с + Р.к."
Qoida — juftlik: qayerga в bilan kirsangiz, o'sha yerdan из bilan chiqasiz. Qayerga на bilan kirsangiz, o'sha yerdan с bilan chiqasiz. войти́ В шко́лу вы́йти ИЗ шко́лы; войти́ НА стадио́н вы́йти СО стадио́на. "в из", "на с" — juft.
3.4. под- / от- — piyoda: подойти́ / отойти́ va подходи́ть / отходи́ть
Endi "yaqinlashish/uzoqlashish" juftlari. Tuslanish войти́/вы́йти bilan bir xil andozada:
| Ma'no | Tugallangan (сов) | Tugallanmagan (несов) |
|---|---|---|
| yaqinlashmoq (под-) | подойти́ | подходи́ть |
| uzoqlashmoq (от-) | отойти́ | отходи́ть |
подойти́ (сов) — o'zak подойд-, o'tgan подошёл:
| Olmosh | Kelasi | O'tgan |
|---|---|---|
| я | подойду́ | подошёл / подошла́ |
| ты | подойдёшь | подошёл / подошла́ |
| он / она́ | подойдёт | подошёл / подошла́ |
| мы | подойдём | подошли́ |
| вы | подойдёте | подошли́ |
| они́ | подойду́т | подошли́ |
отойти́ (сов) — o'zak отойд-, o'tgan отошёл — xuddi shu andoza: отойду́, отойдёшь, отойдёт, отойдём, отойдёте, отойду́т; o'tgan отошёл / отошла́ / отошли́.
Diqqat: под- va от- — bu prefikslar urg'usiz (вы́- dan farqli). Urg'u doim oxirda: подойду́, подошёл; отойду́, отошёл. Ya'ni войти́/подойти́/отойти́ — hammasida urg'u oxirda, faqat вы́йти istisno (boshda).
подходи́ть / отходи́ть (несов) — ходи́ть andozasi ("д ж"):
| Olmosh | подходи́ть | отходи́ть |
|---|---|---|
| я | подхожу́ | отхожу́ |
| ты | подхо́дишь | отхо́дишь |
| он / она́ | подхо́дит | отхо́дит |
| мы | подхо́дим | отхо́дим |
| вы | подхо́дите | отхо́дите |
| они́ | подхо́дят | отхо́дят |
3.5. Predloglar — под- va от- bilan
Bu ikki prefiksning predloglari ham bir-biriga qarama-qarshi:
подойти́ К КОМУ́? / К ЧЕМУ́? к + Jo'nalish kelishigi (Дательный)
отойти́ ОТ КОГО́? / ОТ ЧЕГО́? от + Qaratqich kelishigi (Родительный)- подойти́ К окн-у́ (deraza yoniga), подойти́ К стол-у́ (stol oldiga), подойти́ К учи́тел-ю (o'qituvchi oldiga). — "к + Д.к."
- отойти́ ОТ окн-а́ (derazadan nari), отойти́ ОТ стол-а́ (stoldan nari), отойти́ ОТ две́р-и (eshikdan nari). — "от + Р.к."
Qoida — juftlik: под- har doim к predlogi bilan (yaqinlashadigan nuqta — Д.к.); от- har doim от predlogi bilan (uzoqlashadigan nuqta — Р.к.). Подойди́ ко мне́! (yonimga kel!) Отойди́ от меня́! (mendan nari tur!).
3.6. Transport variantlari va ъ (qattiqlik belgisi) qoidasi
Piyoda emas, transportda kirish/chiqish/yaqinlashish/uzoqlashish uchun -е́хать / -езжа́ть asosini olamiz:
| Ma'no | Tugallangan (сов) | Tugallanmagan (несов) |
|---|---|---|
| kirmoq (transport) | въе́хать | въезжа́ть |
| chiqmoq (transport) | вы́ехать | выезжа́ть |
| yaqinlashmoq (transport) | подъе́хать | подъезжа́ть |
| uzoqlashmoq (transport) | отъе́хать | отъезжа́ть |
въе́хать tuslanadi е́хать kabi (o'zak -е́д-): я въе́ду, ты въе́дешь, он въе́дет, мы въе́дем, вы въе́дете, они́ въе́дут. Xuddi shunday: подъе́ду, отъе́ду, вы́еду.
ъ QOIDASI: agar prefiks undosh bilan tugasa (в, под, от) va undan keyin е kelsa — orasiga ъ (qattiqlik belgisi, твёрдый знак) qo'yiladi: в + е́хать = въе́хать, под + е́хать = подъе́хать, от + е́хать = отъе́хать. Bu belgi "prefiks tugadi, o'zak boshlandi" degan chegarani ko'rsatadi va "е" ni "ye" bo'lib alohida o'qilishini ta'minlaydi.
Lekin вы- prefiksi unli (ы) bilan tugaydi, shuning uchun ъ kerak emas: вы́ехать (ъ yo'q!). Solishtiring: въе́хать (ъ bor) вы́ехать (ъ yo'q).
Predloglar piyodadagidek qoladi: въе́хать в го́род (В.к.), вы́ехать из го́рода (Р.к.), подъе́хать к до́му (Д.к.), отъе́хать от до́ма (Р.к.).
3.7. вы́йти — ko'chma (majoziy) ma'nolar
вы́йти fe'li rus tilida juda ko'p ko'chma ma'noda ishlatiladi — bularni B1 darajasida bilish shart:
вы́йти за́муж turmushga chiqmoq (ayol) Она́ вы́шла за́муж.
кни́га вы́шла kitob chiqdi (nashr) Кни́га вы́шла в про́шлом году́.
фильм вы́шел film chiqdi (ekranga) Но́вый фильм уже́ вы́шел.
вы́йти из себя́ jahli chiqmoq Он вы́шел из себя́ и закрича́л.
вы́йти из стро́я ishdan chiqmoq (buzilmoq) Маши́на вы́шла из стро́я.
вы́йти на связь aloqaga chiqmoq Он не вы́шел на связь.Eslatma: вы́йти за́муж — faqat ayol turmushga chiqishi haqida. Erkak uchun жени́ться (uylanmoq) ishlatiladi. вы́йти из стро́я — "safdan chiqdi", ya'ni texnika/mashina ishlamay qoldi.
3.8. Hammasini bir joyda — umumiy jadval
| Yo'nalish | Predlog + kelishik | Piyoda (сов / несов) | Transport (сов / несов) |
|---|---|---|---|
| ichkariga (в-) | в/на + В.к. | войти́ / входи́ть | въе́хать / въезжа́ть |
| tashqariga (вы-) | из/с + Р.к. | вы́йти / выходи́ть | вы́ехать / выезжа́ть |
| yaqinlashish (под-) | к + Д.к. | подойти́ / подходи́ть | подъе́хать / подъезжа́ть |
| uzoqlashish (от-) | от + Р.к. | отойти́ / отходи́ть | отъе́хать / отъезжа́ть |
4. Misollar
в- (kirish) — piyoda va transport:
| Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|
| Он вошёл в ко́мнату и сел. | U xonaga kirdi va o'tirdi. |
| Войди́те, пожа́луйста! | Kiring, marhamat! |
| Учи́тель вхо́дит в класс. | O'qituvchi sinfga kiryapti. |
| Маши́на въе́хала во двор. | Mashina hovliga kirdi. |
| По́езд въезжа́ет в тонне́ль. | Poyezd tunnelga kiryapti. |
вы- (chiqish) — piyoda va transport:
| Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|
| Она́ вы́шла из ко́мнаты. | U xonadan chiqdi. |
| Я выхожу́ из до́ма в во́семь. | Uydan soat sakkizda chiqaman. |
| Вы́йдите на мину́тку! | Bir daqiqaga chiqing! |
| Маши́на вы́ехала из гаража́. | Mashina garajdan chiqdi. |
| Мы выезжа́ем из го́рода ра́но у́тром. | Shahardan erta tongda chiqamiz. |
под- (yaqinlashish) — piyoda va transport:
| Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|
| Он подошёл к окну́ и посмотре́л вниз. | U deraza yoniga kelib, pastga qaradi. |
| Подойди́ ко мне́, пожа́луйста. | Yonimga kel, iltimos. |
| Официа́нт подхо́дит к столу́. | Ofitsiant stol oldiga kelyapti. |
| Такси́ подъе́хало к подъе́зду. | Taksi kirish oldiga keldi. |
| Авто́бус подъезжа́ет к остано́вке. | Avtobus bekat yoniga kelyapti. |
от- (uzoqlashish) — piyoda va transport:
| Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|
| Отойди́ от окна́, там сквозня́к. | Derazadan nari tur, u yerda shamol. |
| Он отошёл от две́ри на шаг. | U eshikdan bir qadam nari ketdi. |
| Не отходи́ от меня́ далеко́! | Mendan uzoqqa ketma! |
| По́езд отъе́хал от платфо́рмы. | Poyezd platformadan nariladi (jo'nadi). |
| Маши́на отъезжа́ет от до́ма. | Mashina uydan nariga surilyapti. |
Qarama-qarshi juftlar bir gapda:
| Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|
| Он вошёл в ко́мнату, а че́рез час вы́шел. | U xonaga kirdi, bir soatdan keyin chiqdi. |
| Подойди́ к доске́, пото́м отойди́ наза́д. | Doskaga yaqinlash, keyin orqaga qayt. |
| Маши́на въе́хала во двор и вы́ехала. | Mashina hovliga kirib, chiqib ketdi. |
5. Talaffuz bo'limi
- войти́ /vay-TI/ — "вой" bir bo'g'in ("vay"), urg'u oxirda: "vay-tí".
- войду́ /vay-DU/ — urg'u oxirda; "д" jarangli: "vay-dú".
- вошёл /va-SHOL/ — "о" urg'usiz "a"; "ё" urg'uli "o": "va-shól".
- вы́йти /VIY-ti/ — urg'u birinchi bo'g'inda ("вы́"): "víy-ti". Bu — войти́ dan farqli (u yerda oxirda)!
- вы́шел /VI-shil/ — urg'u boshda; oxirgi "е" urg'usiz "i": "ví-shil".
- выхожу́ /vih-a-ZHU/ — bu yerda urg'u oxirda (несов!); "ж" — o'zbekcha "j": "vih-a-zhú".
- подойти́ /pa-day-TI/ — "по" urg'usiz "pa", urg'u oxirda: "pa-day-tí".
- отойди́ /a-tay-DI/ — boshdagi "о" "a"; urg'u oxirda: "a-tay-dí".
- въе́хать /VYE-hat/ — ъ dan keyin "е" alohida "ye" bo'ladi: "v-ye-hat"; "в" va "е" qo'shilib ketmaydi.
- подъе́хать /pad-YE-hat/ — "под" + ъ + "е": "pad-ye-hat"; ъ chegarani belgilaydi.
Muhim qoida — ъ tovushi: ъ (qattiqlik belgisi) o'zi tovush chiqarmaydi, lekin prefiks va o'zakni ajratadi: подъе́хать "pad-ye-hat" (не "pa-dye-hat"). Uni "mikropauza + ye" deb tasavvur qiling. въе́хать, подъе́хать, отъе́хать — hammasida shu qoida.
Muhim urg'u mashqi: войти́ (oxirda) — вы́йти (boshda) — подойти́ (oxirda) — отойти́ (oxirda). Faqat вы́йти boshda! Ovoz chiqarib ayting: войду́ – вы́йду – подойду́ – отойду́ — uchtasi oxirda urg'uli, вы́йду esa boshda.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| войти́ | вой-ти́ | (piyoda) kirmoq (сов) | Он войдёт в дом. |
| входи́ть | вхо-ди́ть | (piyoda) kirmoq (несов) | Учи́тель вхо́дит в класс. |
| вошёл | во-шёл | kirdi (m, o'tgan) | Он вошёл в ко́мнату. |
| войду́ | вой-ду́ | (men) kiraman | Я войду́ пе́рвым. |
| вы́йти | вы́й-ти | (piyoda) chiqmoq (сов) | Она́ вы́йдет в семь. |
| выходи́ть | вы-хо-ди́ть | (piyoda) chiqmoq (несов) | Я выхожу́ в во́семь. |
| вы́шел | вы́-шел | chiqdi (m, o'tgan) | Он вы́шел из до́ма. |
| вы́йду | вы́й-ду | (men) chiqaman | Я вы́йду сейча́с. |
| подойти́ | по-дой-ти́ | yaqinlashmoq (сов) | Подойди́ ко мне́. |
| подходи́ть | под-хо-ди́ть | yaqinlashmoq (несов) | Официа́нт подхо́дит. |
| подошёл | по-до-шёл | yaqinlashdi (m) | Он подошёл к окну́. |
| отойти́ | о-той-ти́ | uzoqlashmoq (сов) | Отойди́ от края́. |
| отходи́ть | от-хо-ди́ть | uzoqlashmoq (несов) | Не отходи́ далеко́. |
| отошёл | о-то-шёл | nari ketdi (m) | Он отошёл на шаг. |
| въе́хать | въе́-хать | (transport) kirmoq | Маши́на въе́хала во двор. |
| вы́ехать | вы́-е-хать | (transport) chiqmoq | Мы вы́ехали из го́рода. |
| подъе́хать | подъе́-хать | (transport) yaqinlashmoq | Такси́ подъе́хало к до́му. |
| отъе́хать | отъе́-хать | (transport) uzoqlashmoq | По́езд отъе́хал. |
| ко́мната | ко́м-на-та | xona | Он вошёл в ко́мнату. |
| подъе́зд | подъ-е́зд | (bino) kirish, podyezd | Такси́ у подъе́зда. |
| остано́вка | ос-та-но́в-ка | bekat | Авто́бус у остано́вки. |
| вы́йти за́муж | вы́й-ти за́-муж | turmushga chiqmoq | Она́ вы́шла за́муж. |
| сквозня́к | сквоз-ня́к | shamol (eshik/deraza) | Отойди́, там сквозня́к. |
Yodlash qoidasi: har prefiksni uning predlogi bilan birga yodlang — bu juftliklar bir-birsiz ishlamaydi: войти́ в — вы́йти из — подойти́ к — отойти́ от. Va вы́йти ning urg'usini (boshda!) va ko'chma ma'nolarini (за́муж, из себя́) alohida eslab qoling.
7. Dialog
— Приве́т, А́ня! Ты уже́ вы́шла из до́ма? — Salom, Anya! Uydan chiqdingmi allaqachon?
— Приве́т! Да, я то́лько что вы́шла. — Salom! Ha, hozirgina chiqdim.
Сейча́с подхожу́ к остано́вке. Hozir bekatga yaqinlashyapman.
— Отли́чно! Авто́бус уже́ подъе́хал? — Zo'r! Avtobus keldimi?
— Нет ещё. Но вон он, уже́ подъезжа́ет! — Hali yo'q. Mana u, kelyapti allaqachon!
— Кста́ти, во ско́лько ты войдёшь в о́фис? — Aytgancha, ofisga soat nechada kirasan?
— Ду́маю, в де́вять. А ты во ско́лько — O'ylaymanki, to'qqizda. Sen bugun
выхо́дишь сего́дня? soat nechada chiqasan?
— По́сле шести́. Слу́шай, отойди́ от края́ — Oltidan keyin. Eshit, platforma
платфо́рмы, э́то опа́сно! chetidan nari tur, bu xavfli!
— Ой, спаси́бо! Всё, вхожу́ в авто́бус. — Voy, rahmat! Bo'ldi, avtobusga chiqyapman.
— Хорошо́, до встре́чи! Как вы́йдешь — — Yaxshi, ko'rishguncha! Chiqishing bilan
позвони́. qo'ng'iroq qil.E'tibor bering: вы́шла из до́ма (chiqdi — вы- + из + Р.к.), подхожу́ к остано́вке (yaqinlashyapman — под- + к + Д.к.), подъе́хал / подъезжа́ет (transport keldi/kelyapti), войдёшь в о́фис (kirasan — в- + в + В.к.), отойди́ от края́ (nari tur — от- + от + Р.к.), вхожу́ в авто́бус (chiqyapman/kiryapman). To'rt prefiks bir dialogda!
8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar
вы́йти da urg'uni oxirga qo'yish: Я вый*ду́ в семь.* Я вы́йду в семь. Sabab: вы- prefiksi сов fe'llarda doim urg'uli: вы́йду, вы́шел. Urg'u boshda.
войти́ dan keyin из ishlatish: Он вошёл из ко́мнаты. Он вошёл В ко́мнату. Sabab: в- (kirish) — в + Тушум kelishigi (куда́?). из — bu chiqish uchun (вы́йти). Kirdi в ко́мнату.
подойти́ dan keyin к o'rniga boshqa predlog: Он подошёл в окну́ yoki к окн*о́.* Он подошёл К окну́. Sabab: под- har doim к + Jo'nalish kelishigi (Дательный): к окну́, к столу́, к мне́ ко мне́.
от- va у- ni chalkashtirish: xonada turgan odamga Уйди́ от окна́! ("butunlay ket" ma'nosida, xonadan ket demoqchi bo'lmasa). Отойди́ от окна́. Sabab: от- = bir oz nari surilmoq (yaqin turadi). у- = butunlay ketib qolmoq. Derazadan bir qadam nari — отойди́.
Transportda ъ ni tushirib qoldirish: Маши́на вехала во двор. Маши́на въе́хала во двор. Sabab: undosh bilan tugagan prefiks (в, под, от) + "е" orasiga ъ: въе́хать, подъе́хать, отъе́хать.
вы́ехать ga ъ qo'shish: Мы выъехали из го́рода. Мы вы́ехали из го́рода. Sabab: вы- unli (ы) bilan tugaydi — ъ kerak emas. ъ faqat undoshdan keyin.
Piyoda va transportni aralashtirish: Маши́на вошла́ во двор. Маши́на въе́хала во двор. Sabab: mashina — transport, demak -е́хать asosi: въе́хать. войти́ faqat piyoda uchun.
Mini-mashq (xatolarni to'g'rilang)
1. Я выйду́ из до́ма в де́вять.
2. Он вошёл из ко́мнаты.
3. Подойди́ в окну́.
4. Маши́на вехала в гара́ж.
5. Отойди́ — я хочу́ уйти́ то́лько на шаг. (= bir qadam nari)(Javoblar 11-bo'limda.)
9. Mashqlar
Mashq 1. Prefiksni ma'noga qarab tanlang — в-, вы-, под-, от- (fe'l: -ойти́/-йти́):
1. Он ___шёл в ко́мнату и поздоро́вался. (ichkariga)
2. Она́ ___шла из ба́нка с деньга́ми. (tashqariga)
3. ___йди́ ко мне́, я тебе́ что́-то скажу́. (yaqinlashish)
4. ___йди́ от маши́ны, она́ гря́зная. (uzoqlashish)Mashq 2. To'g'ri predlog va kelishikni qo'ying (в/из/к/от + kerakli shakl):
1. Он вошёл ___ (ко́мната).
2. Она́ вы́шла ___ (магази́н).
3. Мы подошли́ ___ (дом).
4. Де́ти отошли́ ___ (доро́га).Mashq 3. Fe'lni to'g'ri tuslang (kelasi zamon, сов):
войти́: я ___, ты ___, он ___, мы ___, они́ ___
вы́йти: я ___, ты ___, она́ ___, мы ___, они́ ___Mashq 4. Hozirgi zamon (несов) — входи́ть / выходи́ть / подходи́ть / отходи́ть ni to'g'ri qo'ying:
1. Я ___ из до́ма ка́ждый день в во́семь. (выходи́ть, я)
2. Официа́нт ___ к столу́ и спра́шивает зака́з. (подходи́ть, он)
3. Мы ___ в зал по одному́. (входи́ть, мы)
4. Не ___ от меня́ далеко́! (отходи́ть, ты)Mashq 5. Piyoda yoki transport — to'g'ri fe'lni tanlang (войти́/въе́хать va h.k.):
1. Маши́на ___ во двор. (transport, kirish)
2. Он ___ в ко́мнату. (piyoda, kirish)
3. По́езд ___ от ста́нции. (transport, uzoqlashish)
4. Она́ ___ к окну́. (piyoda, yaqinlashish)Mashq 6. O'zbekchadan ruschaga o'giring:
1. U xonaga kirdi va o'tirdi.
2. Men uydan soat sakkizda chiqaman.
3. Yonimga kel, iltimos.
4. Derazadan nari tur.
5. Mashina hovlidan chiqdi.
6. U turmushga chiqdi.Mashq 7. Xatoni toping va to'g'rilang:
1. Я выйду́ в семь. (urg'u)
2. Он вошёл из ко́мнаты.
3. Подойди́ в доске́.
4. Маши́на вехала во двор.
5. Мы выъехали из го́рода.Mashq 8. Qarama-qarshi juftni yozing (в- вы-, под- от-):
1. Он вошёл в дом. (chiqdi) ___
2. Подойди́ к столу́. (nari tur) ___
3. Маши́на въе́хала в го́род. (chiqdi) ___Mashq 9. Kichik matn tuzing (kamida 5 gap): tongda uyingizdan chiqishingizni (вы́йти), bekatga yaqinlashishingizni (подойти́ к), avtobusga chiqishingizni (войти́ в), ish joyiga kirishingizni (войти́ в) tasvirlang — kamida 4 xil prefiks ishlating.
10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
- Prefiks + predlog mashqi: Wisar AIdan 10 ta gap so'rang, har birida в-/вы-/под-/от- prefiksli fe'l bo'lsin, lekin predlog tushib qolsin (Он вошёл ___ ко́мнату). Siz to'g'ri predlog va kelishikni qo'ying; AI xatolaringizni izohlasin.
- Urg'u tekshiruvi: AIga войти́, вы́йти, подойти́, отойти́ ni tuslab bering va urg'uni belgilang. AI ayniqsa вы́йду / вы́шел (boshda) va выхожу́ (oxirda) farqini tekshirsin.
- Piyoda transport: AI sizga 8 ta vaziyat bersin (человек, маши́на, по́езд, авто́бус...). Har biriga войти́/въе́хать, вы́йти/вы́ехать dan to'g'risini tanlang. AI ъ qoidasini (въе́хать, подъе́хать) tekshirsin.
- Rolli o'yin: AI "yo'l-yo'riq beruvchi" bo'lsin, sizga buyruq bersin — Подойди́ к две́ри, войди́ в ко́мнату, отойди́ от окна́... — siz harakatni tasvirlab, to'g'ri prefiksli fe'l bilan javob qaytaring.
11. Javoblar kaliti
Mini-mashq (8-bo'lim):
- Я вы́йду из до́ма в де́вять (urg'u boshda). 2. Он вошёл в ко́мнату (в- в + В.к.). 3. Подойди́ к окну́ (под- к + Д.к.). 4. Маши́на въе́хала в гара́ж (ъ + transport). 5. Отойди́ то́лько на шаг (bir qadam nari от-, не уйти́).
Mashq 1: 1. вошёл (в-); 2. вышла (вы-); 3. Подойди́ (под-); 4. Отойди́ (от-). Mashq 2: 1. в ко́мнату; 2. из магази́на; 3. к до́му; 4. от доро́ги. Mashq 3: войти́ — я войду́, ты войдёшь, он войдёт, мы войдём, они́ войду́т. вы́йти — я вы́йду, ты вы́йдешь, она́ вы́йдет, мы вы́йдем, они́ вы́йдут. Mashq 4: 1. выхожу́; 2. подхо́дит; 3. вхо́дим; 4. отходи́. Mashq 5: 1. въе́хала (transport); 2. вошёл (piyoda); 3. отъе́хал (transport); 4. подошла́ (piyoda). Mashq 6: 1. Он вошёл в ко́мнату и сел. 2. Я выхожу́ из до́ма в во́семь. 3. Подойди́ ко мне́, пожа́луйста. 4. Отойди́ от окна́. 5. Маши́на вы́ехала из двора́. 6. Она́ вы́шла за́муж. Mashq 7: 1. Я вы́йду в семь (urg'u boshda). 2. Он вошёл в ко́мнату (в + В.к.). 3. Подойди́ к доске́ (к + Д.к.). 4. Маши́на въе́хала во двор (ъ). 5. Мы вы́ехали из го́рода (вы- ъ yo'q). Mashq 8: 1. Он вы́шел из до́ма. 2. Отойди́ от стола́. 3. Маши́на вы́ехала из го́рода. Mashq 9: namuna — У́тром я выхожу́ из до́ма в во́семь. Я подхожу́ к остано́вке и жду авто́бус. Когда́ авто́бус подъезжа́ет, я вхожу́ в него́. Че́рез два́дцать мину́т я выхожу́ и вхожу́ в о́фис. Ве́чером я отхожу́ от компью́тера и е́ду домо́й.
12. Xulosa va keyingi dars
- To'rt yo'nalish prefiksi: в- (ichkariga) вы- (tashqariga); под- (yaqinlashish) от- (uzoqlashish). Har biri — makon o'qidagi bir yo'nalish.
- Piyoda fe'llar: войти́/входи́ть, вы́йти/выходи́ть, подойти́/подходи́ть, отойти́/отходи́ть. Prefiks + идти́ = сов; prefiks + ходи́ть = несов.
- Predloglar (yodlab oling!): войти́ в (В.к.) — вы́йти из (Р.к.) — подойти́ к (Д.к.) — отойти́ от (Р.к.). Prefiks va predlog juft ishlaydi.
- Urg'u: вы- (сов) doim urg'uli — вы́йду, вы́шел; qolganlarida oxirda — войду́, подойду́, отойду́. Lekin несов выхожу́ — urg'u oxirda.
- Transport + ъ qoidasi: undosh bilan tugagan prefiks + "е" ъ: въе́хать, подъе́хать, отъе́хать. Lekin вы́ехать — ъ yo'q (вы- unli bilan tugaydi).
- вы́йти ko'chma: вы́йти за́муж (turmushga chiqmoq), кни́га вы́шла (kitob chiqdi), вы́йти из стро́я (ishdan chiqdi), вы́йти из себя́ (jahli chiqdi).
- Oltin qoida: avval o'zingizga savol bering — qaysi yo'nalish (ichkari/tashqari/yaqin/nari)? piyodami transportda? bir marta (сов) yoki takror (несов)? — javobga qarab prefiks, fe'l va predlogni tanlang.
Keyingi dars — B1 — 7-dars: Harakat fe'llari — prefikslar 3: по-/до-/за-/про-/пере-. Endi yana beshta muhim prefiksni ko'ramiz: по- (harakatning boshlanishi/jo'nash — пойти́), до- (manzilga yetib borish — дойти́ до до́ма), за- (yo'l-yo'lakay kirib o'tish — зайти́ в магази́н), про- (oldidan/ichidan o'tib ketish — пройти́ ми́мо), пере- (kesib o'tish — перейти́ доро́гу). Bugungi "yo'nalish o'qi" mantig'ini yaxshi o'zlashtirsangiz, u prefikslar ham osonlashadi — har biri shunchaki yangi yo'nalish yoki bosqich qo'shadi.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!