WisarWisar
Rus tili kursi/B1 Orta17 daqiqa

B1 — 1-dars: A2 takrori + B1 ga kirish (o'rta bosqich xaritasi)

B1 — O'RTA · 1-dars


1. Dars nomi va maqsad

Xush kelibsiz, B1 (O'rta) darajaga! Bu — jiddiy chegara. A1 da siz poydevorni qo'ydingiz, A2 da rus tilining butun tizimini (6 kelishik, aspektlar, harakat fe'llari) o'rnatdingiz. Endi B1 da siz mustaqil so'zlashuvchiga aylanasiz.

Bu dars — oddiy grammatika darsi emas. Bu — motivatsion + xarita darsi. Bugun biz hech narsani majburan yodlatmaymiz. Buning o'rniga sizga butun B1 manzarasini ko'rsatamiz: A2 da nima o'rgangansiz (qisqa jamlanma) va B1 unga nima qo'shadi. Xuddi tog'ga chiqishdan oldin yo'l xaritasiga qarab olgandek — qayerga borishimizni, qaysi cho'qqilarni zabt etishimizni oldindan ko'ramiz.

B1 nima degani? Bu — ТРКИ-1 (Rus tili sertifikat imtihoni, birinchi daraja) ga mos keladigan bosqich. B1 tugatganingizda siz:

  • o'zingiz haqingizda, ishingiz, rejalaringiz haqida erkin gapira olasiz;
  • rasmiy va norasmiy vaziyatda muloqot qila olasiz (email, telefon, uchrashuv);
  • fikringizni bildira, his-tuyg'uni ifodalay, oddiy bahsda qatnasha olasiz;
  • gazeta, oddiy maqola, kundalik matnlarni tushunasiz;
  • email va kichik insho yoza olasiz.

Bu dars oxirida siz:

  • A2 da o'zlashtirgan poydevorni bir xaritada ko'rasiz (ishonchingiz oshadi);
  • B1 da o'rganadigan yangi 8 blokni (aspekt nuanslari, prefiksli harakat fe'llari, sifatdosh, ravishdosh, murakkab ergash gaplar, passiv, so'z yasash, funksional/yozma til) bilib olasiz;
  • realistik B1 matn namunasini o'qib, "mana shu darajaga chiqaman" degan aniq maqsadni ko'rasiz.

Muhim: B1 — bu "yangidan boshlash" emas. Bu — sizda allaqachon bor bo'lgan tizimga nozik ma'no va chiroy qo'shish. Skelet tayyor — endi unga "mushak" va "teri" qo'shamiz. Qo'rqishning hojati yo'q.


2. Avvalgi darajadan (A2) qisqa takror

A2 da siz rus tilining ishchi tizimini to'liq o'rnatdingiz. Eng muhim to'rt ustun:

  • 6 kelishik (падежи́) — to'liq, birlik va ko'plikda: кни́гу (tushum), кни́ги (qaratqich), кни́ге (jo'nalish/o'rin), кни́гой (vosita). Ot gapdagi roliga qarab shaklini o'zgartiradi.
  • Aspektlar kirish (сов/несов) — jarayon va natija farqi: чита́л (o'qiyotgan edim) прочита́л (o'qib bo'ldim).
  • Harakat fe'llari — yo'nalish va takror: иду́/хожу́ (piyoda), е́ду/е́зжу (transportda).
  • Ergash gaplar kirish — bog'lovchilar bilan: потому́ что (chunki), что́бы (uchun), е́сли (agar), кото́рый (qaysiki).

Bundan tashqari A2 da siz: sifatni kelishiklarda o'zgartirish, taqqoslash darajalari (интере́снее, са́мый), qaytim fe'llar (-ся), dativ konstruksiyalar (мне нра́вится, мне ну́жно), shartli mayl (бы), vaqt va predlog ifodalarini o'rgandingiz.

Tez mashq: aytib ko'ring — Вчера́ я до́лго рабо́тал, потому́ что мне ну́жно бы́ло зако́нчить прое́кт. За́втра я пое́ду к дру́гу, кото́рый живёт в Москве́. Agar bu gapni tushunsangiz va shunga o'xshash gapni o'zingiz qura olsangiz — B1 ga to'liq tayyorsiz.

Muhim bog'lanish: A2 da siz gaplarni to'g'ri tuza oldingiz. B1 da esa ularni nozik, aniq va tabiiy qilishni o'rganasiz. Masalan, A2 da я ушёл (ketdim) deysiz; B1 da esa я вы́шел (chiqib ketdim), я ушёл (butunlay ketdim), я перешёл (o'tib ketdim) — har biri boshqa nozik ma'no beradi.


3. Chuqur tushuntirish — B1 nima qo'shadi

3.1. Nega B1 alohida bosqich?

A2 ni tugatgan odam gapira oladi, lekin oddiy va "yassi" gapiradi: qisqa gaplar, faqat asosiy ma'no. B1 esa hajm va nozik ma'no beradi. Farqni his qiling:

text
A2 daraja:  Я чита́ю кни́гу. Кни́га интере́сная. Я купи́л её вчера́.
B1 daraja:  Кни́га, кото́рую я купи́л вчера́, оказа́лась намно́го интере́снее,
            чем я ду́мал. Прочита́в пе́рвую главу́, я по́нял, что не смогу́
            останови́ться.

Ikkalasi ham to'g'ri. Lekin B1 — bu kattalar tili: bir gapda bir necha fikrni bog'lash, sabab va natijani ko'rsatish, sifatdosh (кото́рую я купи́л) va ravishdosh (прочита́в) bilan gapni "tikish". Bu — B1 ning yuragi.

3.2. B1 XARITASI — 8 yangi blok

Mana B1 davomida o'rganadigan butun manzara bitta jadvalda. Bu darsning yuragi. Hozircha yodlashga urinmang — har blokni tanishib chiqing, nima ekanini va nima berishini ko'zdan kechiring:

# Blok A2 dagi holat B1 nima qo'shadi Namuna
1 Aspektlar chuqur сов/несов asosi buyruq, inkor, ketma-ketlik nuanslari Не звони́ мне! Позвони́ мне!
2 Prefiksli harakat fe'llari идти́/ходи́ть при-/у-/в-/вы-/пере-/до-/под-/от- прийти́, уйти́, вы́йти, перейти́
3 Sifatdosh (прича́стие) — (yo'q edi) fe'ldan yasalgan sifat чита́ющий, прочи́танный
4 Ravishdosh (дееприча́стие) — (yo'q edi) ikkinchi, yondosh harakat чита́я, прочита́в
5 Murakkab ergash gaplar потому́ что, что́бы kirish sabab/maqsad/shart/payt/to'siq to'liq несмотря́ на то что…
6 Passiv (стр. залог) — (yo'q edi) ish-harakat obyektga qaratilgani Дом стро́ится. Кни́га напи́сана.
7 So'z yasash (словообразова́ние) — (yo'q edi) prefiks/suffiks bilan yangi so'z учи́ть учи́тель учи́тельница
8 Funksional + yozma til telefon/xat kirish fikr/his/bahs, email, insho Я счита́ю, что… По-мо́ему…
text
       B1 XARITASI — A2 skeleti + 8 yangi "mushak"

   1. Aspekt nuanslari    «Сде́лай!» ne  «Не де́лай!»
   2. Prefiksli harakat   при-/у-/в-/вы-/пере-  (yo'nalish aniq)
   3. Sifatdosh           «чита́ющий студе́нт»   (fe'l  sifat)
   4. Ravishdosh          «чита́я, я пил чай»    (2 harakat birga)
   5. Murakkab ergash     sabab/maqsad/shart/payt/to'siq
   6. Passiv              «Дом стро́ится»        (obyekt markazda)
   7. So'z yasash         учи́ть  учи́тель  уче́ба
   8. Funksional/yozma    fikr · his · bahs · email · insho

Diqqat: bu 8 blokdan eng muhimlari — aspekt nuanslari (1) va prefiksli harakat fe'llari (2). Aynan ular B1 ni A2 dan ajratadi. Sifatdosh va ravishdosh (3, 4) — rus tilining "chiroyi", ular yozma nutqda ko'p uchraydi. Shuning uchun keyingi darsdan boshlab biz aynan aspektlarni chuqur o'rganamiz.

3.3. Har blok — bir jumla bilan tushuntirish

Endi har blokni qisqa hayotiy misolda ko'ramiz. Hozircha faqat "bu nima ekan" degan tasavvur kifoya:

1. Aspektlar chuqur — A2 da o'tgan/kelasi zamonda сов/несов ni bildingiz. B1 da buyruq va inkor da aspekt ma'no o'zgartirishini o'rganasiz:

text
Позвони́ мне за́втра!     — Ertaga qo'ng'iroq qil! (сов — bir marta, natija)
Звони́ мне ка́ждый день!  — Har kuni qo'ng'iroq qil! (несов — takror)
Не открыва́й окно́!       — Oynani ochma! (несов — umumiy taqiq)
Не откро́й слу́чайно!     — Tasodifan ochib qo'yma! (сов — ogohlantirish)

2. Prefiksli harakat fe'llari — идти́ o'zagiga prefiks qo'shilib, yo'nalish aniqlashadi:

text
прийти́  — kelib yetmoq       Он пришёл домо́й.
уйти́    — ketmoq (butunlay)   Он ушёл с рабо́ты.
вы́йти   — chiqmoq             Он вы́шел из до́ма.
войти́   — kirmoq              Он вошёл в ко́мнату.
перейти́ — o'tib o'tmoq        Он перешёл у́лицу.

3. Sifatdosh (прича́стие) — fe'ldan yasalgan sifat, "-ayotgan / -gan":

text
чита́ющий студе́нт   — o'qiyotgan talaba   (hozir, aktiv)
прочи́танная кни́га  — o'qib bo'lingan kitob (o'tgan, passiv)

4. Ravishdosh (дееприча́стие) — asosiy harakatga yondosh ikkinchi harakat, "-b / -gach":

text
Чита́я кни́гу, я пил чай.    — Kitob o'qib, choy ichdim. (bir vaqtda)
Прочита́в кни́гу, я усну́л.  — Kitobni o'qib bo'lgach, uxladim. (keyin)

5. Murakkab ergash gaplar — A2 dagi bog'lovchilar to'liq tizimga keladi:

text
sabab:   Я оста́лся до́ма, так как заболе́л.
maqsad:  Я прие́хал ра́но, что́бы успе́ть.
shart:   Е́сли бы я знал, я бы помо́г.
payt:    По́сле того́ как он ушёл, ста́ло ти́хо.
to'siq:  Несмотря́ на дождь, мы пошли́ гуля́ть.

6. Passiv (страда́тельный зало́г) — e'tibor bajaruvchida emas, obyektda:

text
Aktiv:   Рабо́чие стро́ят дом.      — Ishchilar uy quryapti.
Passiv:  Дом стро́ится рабо́чими.   — Uy quriladi. (obyekt markazda)
Passiv:  Кни́га напи́сана в 2020.   — Kitob 2020 da yozilgan.

7. So'z yasash (словообразова́ние) — bitta o'zakdan so'z oilasi:

text
учи́ть (o'rgatmoq)  учи́тель (o'qituvchi)  учи́тельница (ayol o'qituvchi)
                    учени́к (o'quvchi)     уче́ба (o'qish)  учёный (olim)

Bu — B1 da lug'atni portlatuvchi kalit: bitta o'zakni bilsangiz, 5-6 so'zni taxmin qilasiz.

8. Funksional + yozma til — fikr, his, bahs va rasmiy yozuv:

text
Fikr:   Я счита́ю, что… / По-мо́ему… / На мой взгляд…
His:    Я рад, что… / К сожале́нию… / Меня́ беспоко́ит…
Bahs:   С одно́й стороны́… с друго́й стороны́… / Я не согла́сен.
Yozma:  email (Здра́вствуйте! … С уваже́нием), kichik insho.

Sezyapsizmi? 8 blokdan 3 tasi (aspekt, harakat fe'llari, ergash gaplar) — A2 da boshlagan narsangizning davomi. Faqat 5 tasi (sifatdosh, ravishdosh, passiv, so'z yasash, kengaytirilgan funksional til) butunlay yangi. Ya'ni yana ish yarmidan ko'pi tanish poydevorga tayanadi.

3.4. Nega B1 "mustaqillik" darajasi?

A2 da siz tayyor qoliplar bilan gapirdingiz: мне нра́вится, я хочу́, у меня́ есть. B1 da esa siz o'z fikringizni erkin quyasiz — tayyor qolip kutmasdan, gapni o'zingiz "yig'asiz". Mana shuning uchun B1 ni "mustaqil foydalanuvchi" darajasi deb ataladi (Yevropa CEFR shkalasida B = "Independent user").

Amalda bu shuni anglatadi: B1 li odam Rossiyaga borsa — do'kon, shifoxona, bank, ish suhbatida tarjimonsiz ish ko'radi. O'zi haqida, ishi, orzu-rejalari haqida bemalol gapiradi. Aynan shu — bizning maqsadimiz.


4. Misollar — realistik B1 matn namunasi

Quyida haqiqiy B1 darajadagi kichik matn. O'zi haqida gapirayotgan odam. Diqqat qiling: unda A2 asos (kelishik, aspekt) + B1 yangiliklari (prefiksli fe'llar, sifatdosh, ravishdosh, murakkab gaplar) birga ishlaydi. Hozircha hammasini tushunishga urinmang — shunchaki "mana shu darajaga chiqaman" deb his qiling:

text
Меня́ зову́т Ди́лшод. Я перее́хал в Москву́ два го́да наза́д, что́бы
рабо́тать программи́стом. Снача́ла бы́ло тру́дно: язы́к, кото́рый я
учи́л в шко́ле, оказа́лся недоста́точным для рабо́ты. Поэ́тому я на́чал
занима́ться ка́ждый день.

Тепе́рь, прожи́в здесь два го́да, я свобо́дно обща́юсь с колле́гами.
Рабо́та, кото́рую мне предложи́ли, о́чень интере́сная. Хотя́ иногда́ я
устаю́, я дово́лен свои́м вы́бором. В бу́дущем я хочу́ откры́ть свою́
компа́нию.

O'zbekcha tarjimasi:

text
Mening ismim Dilshod. Ikki yil oldin dasturchi bo'lib ishlash uchun
Moskvaga ko'chib keldim. Avvaliga qiyin bo'ldi: maktabda o'rgangan
tilim ish uchun yetarli emas ekan. Shuning uchun har kuni
shug'ullana boshladim.

Endi, bu yerda ikki yil yashab, hamkasblarim bilan erkin
muloqot qilaman. Menga taklif qilingan ish juda qiziqarli.
Garchi ba'zan charchasam ham, o'z tanlovimdan mamnunman.
Kelajakda o'z kompaniyamni ochmoqchiman.

Matnda B1 elementlari (ajratib ko'rsatilgan):

Element Matnda Blok
prefiksli harakat fe'li перее́хал (ko'chib keldi), прожи́в 2, 4
maqsad ergash gapi что́бы рабо́тать 5
sifatdosh o'rnida который язы́к, кото́рый я учи́л 5
ravishdosh прожи́в здесь два го́да 4
passiv sifatdosh рабо́та, предложи́ли мне 3/6
to'siq ergash gapi хотя́ я устаю́ 5
kelajak reja в бу́дущем я хочу́ откры́ть 8

E'tibor bering: bu matn — juda oddiy va tabiiy. Unda hech qanday "murakkab" so'z yo'q. Lekin unda A2 skeleti + B1 mushaklari birga ishlaydi. B1 tugatganingizda siz aynan shunday o'zingiz haqingizda gapira olasiz. Hozir bu matn sizga qiyinroq tuyulsa — normal. Bir necha oydan keyin bu — sizning kundalik nutqingiz bo'ladi.


5. Talaffuz bo'limi

B1 xaritasidagi asosiy atamalarni to'g'ri aytishni o'rganamiz — bu so'zlar B1 davomida tez-tez uchraydi:

  • прича́стие /pri-CHA-stye/ — "sifatdosh". Urg'u "ча" bo'g'inda. Urg'usiz oxirgi "е" "ye" yumshoq.
  • дееприча́стие /dye-ye-pri-CHA-stye/ — "ravishdosh". Uzun so'z, urg'u baribir "ча" da. "дее-" qismini alohida ayting: /dye-ye/.
  • зало́г /za-LOK/ — "nisbat" (aktiv/passiv). Oxirgi "г" jarangsizlashib "k" bo'ladi. Urg'u oxirda.
  • словообразова́ние /sla-va-a-bra-za-VA-nye/ — "so'z yasash". Uzun, lekin bo'g'inlab: сло-во-об-ра-зо-ва-ние. Urg'u "ва" da.
  • прои́звести — bu yerda urg'uga qarang; ko'p B1 fe'llarida urg'u ko'chib yuradi.
  • несмотря́ на /nye-sma-TRYA na/ — "-ga qaramay". Urg'usiz "о" "a": "nye-sma-". Urg'u "тря" da.

Muhim: B1 da urg'u tobora muhimroq bo'ladi, chunki fe'l turlanganda urg'u ko'chadi: пишу́ /pi-SHU/ ammo пи́шешь /PI-shesh/. Xato urg'u — B1 da "aksentli" eshitilishning asosiy sababi. Shuning uchun har yangi so'zni urg'usi bilan yodlang.

Topshiriq: 8 blok nomini ovoz chiqarib, urg'u bilan 2 marta ayting: прича́стие, дееприча́стие, зало́г, словообразова́ние. Ular avval qiyin tuyuladi, lekin bir necha marta aytilgach — tabiiy bo'ladi.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
прича́стие при-ча́с-тие sifatdosh Прича́стие — э́то глаго́л в фо́рме прилага́тельного.
дееприча́стие де-е-при-ча́с-тие ravishdosh Дееприча́стие обознача́ет второ́е де́йствие.
зало́г за-ло́г nisbat (aktiv/passiv) Страда́тельный зало́г.
словообразова́ние сло-во-об-ра-зо-ва́-ние so'z yasash Ко́рень ва́жен для словообразова́ния.
ко́рень ко́-рень o'zak У э́тих слов оди́н ко́рень.
приста́вка при-ста́в-ка prefiks, old qo'shimcha Приста́вка «при-» зна́чит приближе́ние.
су́ффикс су́ф-фикс suffiks Су́ффикс «-тель» — де́ятель.
самостоя́тельный са-мо-сто-я́-тель-ный mustaqil B1 — самостоя́тельный у́ровень.
обща́ться об-ща́-ть-ся muloqot qilmoq Я свобо́дно обща́юсь.
выража́ть вы-ра-жа́ть ifodalamoq Я умею выража́ть свои́ мы́сли.
мне́ние мне́-ние fikr Вы́скажите своё мне́ние.
несмотря́ на не-смо-тря́ на -ga qaramay Несмотря́ на дождь, я пошёл.
перее́хать пе-ре-е́-хать ko'chib o'tmoq Я перее́хал в друго́й го́род.
у́ровень у́-ро-вень daraja Я на у́ровне B1.

Yodlash qoidasi: B1 atamalarini misol bilan yodlang, quruq so'z bilan emas. "прича́стие — чита́ющий" kabi juftlab. So'z + jonli misol = mustahkam xotira.


7. Dialog

Ikki tanish — Ба́рно (rus tilini o'rganayotgan o'zbek) va Серге́й (rus tilida so'zlashuvchi) — B1 haqida gaplashadi:

text
— Серге́й, я зако́нчила А2. Тепе́рь начина́ю B1. Э́то намно́го трудне́е?
   — Sergey, men A2 ni tugatdim. Endi B1 ni boshlayapman. Bu ancha qiyinroqmi?

— Не трудне́е, а глу́бже. Ты уже́ зна́ешь всю грамма́тику. Тепе́рь на́до
  научи́ться говори́ть краси́во.
   — Qiyinroq emas, chuqurroq. Sen butun grammatikani bilasan. Endi
     chiroyli gapirishni o'rganish kerak.

— А что и́менно но́вое бу́дет?
   — Aynan nima yangilik bo'ladi?

— Приста́вочные глаго́лы движе́ния — прийти́, уйти́, вы́йти. И прича́стия,
  дееприча́стия — э́то как раз то, что де́лает речь взро́слой.
   — Prefiksli harakat fe'llari — kelmoq, ketmoq, chiqmoq. Va sifatdosh,
     ravishdosh — bular nutqni aynan kattalarnikiga aylantiradi.

— Зву́чит сло́жно…
   — Murakkab eshitiladi...

— Снача́ла — да. Но по́мнишь, как ты боя́лась падеже́й? А тепе́рь ты их
  зна́ешь. Здесь то́ же са́мое.
   — Avvaliga — ha. Lekin kelishiklardan qo'rqqaning esingdami? Endi
     ularni bilasan. Bu yerda ham xuddi shunday.

— Пра́вда. Зна́чит, гла́вное — не остана́вливаться.
   — To'g'ri. Demak, asosiysi — to'xtamaslik.

— И́менно! На B1 ты начнёшь свобо́дно расска́зывать о себе́, о рабо́те,
  о пла́нах. Э́то са́мое интере́сное.
   — Aynan! B1 da sen o'zing, ishing, rejalaring haqida erkin gapira
     boshlaysan. Bu — eng qiziqarli qismi.

E'tibor bering: dialogda B1 elementlari tabiiy ishlatilgan — приста́вочные глаго́лы, прича́стия, свобо́дно расска́зывать. Siz allaqachon bu gaplarning tuzilishini tushunasiz.


8. Tipik xatolar + mini-mashq

O'zbek o'quvchilar B1 boshida quyidagi xatolarga yoki noto'g'ri qarashlarga yo'l qo'yadi:

  • "B1 — bu qaytadan boshlash" deb o'ylash va A2 asosini unutish. B1 — A2 ning davomi. Kelishik va aspektni yaxshi bilsangiz, B1 osonlashadi. Sabab: yangi bloklarning yarmisi eski poydevorga tayanadi.

  • Prefiksni e'tiborsiz qoldirish: Я шёл домо́й deb, aslida "kelib yetdim" ma'nosini bermoqchi bo'lish. Я пришёл домо́й. Sabab: prefiks (при-) yo'nalish va natijani ko'rsatadi — B1 da u majburiy.

  • Sifatdosh/ravishdoshni butunlay chetlab o'tish va faqat кото́рый bilan gapirish. Ikkalasi ham kerak, lekin прочита́в письмо́, я по́нял… kabi ravishdosh nutqni ancha tabiiy qiladi. Sabab: B1 matnlarida ular doim uchraydi.

  • Urg'uni e'tiborsiz qoldirish: пи́шешь o'rniga пише́шь. Fe'l turlanganda urg'u ko'chishi mumkin: пишу́ — пи́шешь. Sabab: urg'u — B1 da tushunarlilikning kaliti.

Mini-mashq. Quyidagi jumlalarda qaysi B1 bloki ishlayotganini taxmin qiling (aspekt / prefiksli fe'l / sifatdosh / ravishdosh / passiv):

text
1. Он вы́шел из ко́мнаты.              (___)
2. Чита́я газе́ту, он пил ко́фе.        (___)
3. Дом был постро́ен в 1990 году́.      (___)
4. Улыба́ющийся ребёнок игра́л во дворе́. (___)

(Javoblar 11-bo'limda.)


9. Mashqlar

Mashq 1. B1 ning 8 blokidan qaysi biri A2 da boshlangan (davomi) va qaysi biri butunlay yangi? Ikki ustunga ajrating:

Davomi (A2 dan):  ___ , ___ , ___
Yangi (B1 da):    ___ , ___ , ___ , ___ , ___

Mashq 2. Blokni tavsifi bilan moslang (chiziqcha bilan bog'lang):

1. прича́стие      a) ikkinchi yondosh harakat ("-b/-gach")
2. дееприча́стие   b) e'tibor obyektda (Дом стро́ится)
3. зало́г (passiv)  v) fe'ldan yasalgan sifat ("-ayotgan/-gan")
4. словообразова́ние g) bitta o'zakdan so'z oilasi

Mashq 3. Prefiksli harakat fe'lini ma'nosi bilan moslang:

1. прийти́    a) chiqmoq
2. уйти́      b) kelib yetmoq
3. вы́йти     v) kirmoq
4. войти́     g) ketmoq

Mashq 4. Quyidagi A2 gapni B1 darajaga "ko'taring" — kamida bitta ergash gap yoki prefiksli fe'l qo'shing (namunaga qarang):

Namuna: Я купи́л кни́гу.  Я купи́л кни́гу, кото́рую мне посове́товал друг.
1. Я прие́хал в Москву́.   ___
2. Я учу́ ру́сский язы́к.    ___

Mashq 5. Realistik matndagi (4-bo'lim) gaplardan maqsad ergash gapini (что́бы …) va to'siq ergash gapini (хотя́ …) toping va yozing.

Mashq 6. Bo'sh joyga to'g'ri atamani qo'ying (прича́стие / дееприча́стие / зало́г / ко́рень):

1. «чита́ющий» — э́то ___.
2. «чита́я» — э́то ___.
3. «Дом стро́ится» — страда́тельный ___.
4. У слов «учи́тель» и «учени́к» оди́н ___.

Mashq 7 (fikrlash). O'zingiz haqingizda 3 ta oddiy gap tuzing (ismingiz, ishingiz/o'qishingiz, rejangiz) — hozircha A2 darajada. B1 tugatganingizda ularni qanday "boyitasiz"? Bir gapga что́бы yoki кото́рый qo'shib ko'ring.


10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. Xaritani takrorlash: Wisar AI dan B1 ning 8 blokini tasodifiy tartibda aytishni so'rang; siz har biriga bir jumlalik tavsif bering (masalan: "прича́стие" "fe'ldan yasalgan sifat"). AI xatolaringizni tuzatsin.

  2. A2 tekshiruvi: AI dan 5 ta A2 darajali gap berishni so'rang (kelishik + aspekt bilan), har birida ajratilgan otning kelishigini va fe'lning aspektini aniqlang. Bu B1 ga tayyorligingizni ko'rsatadi.

  3. B1 matn tahlili: AI dan 4-bo'limdagi matnni (Дилшод haqida) qayta o'qib, undagi bitta prefiksli harakat fe'li va bitta ergash gapni topib berishni so'rang; keyin o'zingiz tekshiring.

  4. O'zi haqida: AI ga o'zingiz haqingizda 3-4 gap ayting (ism, ish, reja). AI dan so'rang: "Bu qanday qilib B1 darajaga ko'tarilishi mumkin?" — va uning taklifini keyingi darslarda sinab ko'ring.

  5. Motivatsiya: AI dan so'rang — "A2 dan B1 ga o'tish uchun kunlik eng samarali reja qanday?" — va u tuzgan rejani kurs tuzilishi bilan solishtiring.


11. Javoblar kaliti

Mini-mashq (8-bo'lim):

  1. Он вы́шел из ко́мнаты — prefiksli harakat fe'li (вы- = chiqmoq).
  2. Чита́я газе́ту, он пил ко́фе — ravishdosh (чита́я — yondosh harakat).
  3. Дом был постро́ен в 1990 году́ — passiv (постро́ен — passiv sifatdosh, страда́тельный зало́г).
  4. Улыба́ющийся ребёнок — sifatdosh (улыба́ющийся — "kulayotgan", aktiv прича́стие).

Mashq 1: Davomi (A2 dan): aspektlar, prefiksli harakat fe'llari, murakkab ergash gaplar (bog'lovchilar A2 da boshlangan). Yangi (B1 da): sifatdosh, ravishdosh, passiv, so'z yasash, kengaytirilgan funksional/yozma til.

Mashq 2: 1–v (fe'ldan sifat); 2–a (ikkinchi harakat); 3–b (obyekt markazda); 4–g (so'z oilasi).

Mashq 3: 1–b (прийти́ = kelib yetmoq); 2–g (уйти́ = ketmoq); 3–a (вы́йти = chiqmoq); 4–v (войти́ = kirmoq).

Mashq 4 (namunaviy javoblar):

  1. Я прие́хал в Москву́, что́бы найти́ хоро́шую рабо́ту. (maqsad ergash gapi)
  2. Я учу́ ру́сский язы́к, кото́рый мне ну́жен для рабо́ты. (который bilan) (Sizning javobingiz boshqacha bo'lishi mumkin — asosiysi ergash gap yoki prefiksli fe'l qo'shilgan bo'lsin.)

Mashq 5: Maqsad: …перее́хал в Москву́, что́бы рабо́тать программи́стом. To'siq: хотя́ иногда́ я устаю́, я дово́лен свои́м вы́бором.

Mashq 6: 1. чита́ющий — прича́стие; 2. чита́я — дееприча́стие; 3. страда́тельный зало́г; 4. оди́н ко́рень.

Mashq 7: Namuna: A2 — Я рабо́таю программи́стом. B1 — Я рабо́таю программи́стом в компа́нии, кото́рая нахо́дится в це́нтре, и хочу́ что́бы мой о́пыт рос. (Sizning variantingiz shaxsiy — asosiysi что́бы yoki кото́рый ishlatilgan bo'lsin.)


12. Xulosa va keyingi darsga ko'prik

  • B1 (O'rta) — bu "mustaqil foydalanuvchi" darajasi (ТРКИ-1 ga mos). O'zingiz, ishingiz, rejalaringiz haqida erkin gapira olasiz.
  • B1 — A2 ni qaytadan boshlash emas, balki tayyor skeletga "mushak" qo'shish: nozik ma'no, chiroyli gap, tabiiy nutq.
  • B1 ning 8 bloki: (1) aspekt nuanslari, (2) prefiksli harakat fe'llari, (3) sifatdosh (прича́стие), (4) ravishdosh (дееприча́стие), (5) murakkab ergash gaplar, (6) passiv (зало́г), (7) so'z yasash, (8) funksional + yozma til.
  • Xushxabar: 8 blokdan 3 tasi (aspekt, harakat fe'llari, ergash gaplar) — A2 da boshlangan narsaning davomi. Poydevoringiz allaqachon tayyor.
  • Oltin qoida: B1 da eng muhimi — to'xtamaslik va ko'p gapirish. Grammatika endi vosita, maqsad — muloqot.

Keyingi dars — B1 — 2-dars: Aspektlar chuqur (нюа́нсы вида). Endi B1 ning eng muhim mavzusini chuqur o'rganamiz: сов/несов ni buyruqda (сде́лай! де́лай!), inkorda (не де́лай не сде́лай), ketma-ket harakatlarda qanday tanlash. A2 da boshlagan aspektni nozik ma'no darajasiga olib chiqamiz — bu sizning nutqingizni birdan "kattalarnikiga" aylantiradi. Уда́чи! (Omad!)

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
B1 — 1-dars: A2 takrori + B1 ga kirish (o'rta bosqich xaritasi) — Wisar