WisarWisar
Rus tili kursi/B1 Orta17 daqiqa

B1 — 12-dars: Qisqa passiv sifatdosh (кра́ткое страда́тельное прича́стие) — сде́лан, напи́сан, постро́ен, откры́т

B1 — O'RTA · 12-dars


1. Dars nomi va maqsad

O'tgan darsda (11-dars) siz to'liq passiv sifatdosh (по́лное страда́тельное прича́стие) bilan tanishdingiz: прочи́танная кни́га (o'qilgan kitob), напи́санное письмо́ (yozilgan xat), постро́енный дом (qurilgan uy). Bu — sifat kabi ishlaydigan, kelishik va son bo'yicha to'liq o'zgaradigan so'z edi (прочи́танную кни́гу, прочи́танного письма́...).

Bugun esa uning qisqa shakli (кра́ткая фо́рма) bilan ishlaymiz — bu rus tilida juda ko'p ishlatiladigan, aslida undan ham muhimroq qurilma. Qisqa sifatdosh gapda kesim (сказу́емое) bo'lib keladi va biror ish-harakatning natijasini yoki holatini bildiradi:

  • Дом постро́ен. — Uy qurilgan. (holat: uy tayyor turibdi)
  • Письмо́ напи́сано. — Xat yozilgan. (natija: xat tayyor)
  • Магази́н закры́т. — Do'kon yopiq. (hozirgi holat)
  • Рабо́та сде́лана. — Ish bajarilgan. (natija)

Diqqat qiling: bu shakllar kelishik bo'yicha o'zgarmaydi, faqat rod (jins) va son bo'yicha o'zgaradi — xuddi sifatning qisqa shakli kabi (кра́сный кра́сен, красна́, красно́, красны́). Ya'ni faqat to'rt shakl: erkak / ayol / o'rta / ko'plik.

Dars oxirida siz:

  1. To'liq sifatdoshdan (прочи́танный) qisqa shaklni to'g'ri yasaysiz: -нн -н (прочи́тан), -т o'zgarmaydi (откры́т);
  2. Qisqa shaklni rod va son bo'yicha to'g'ri o'zgartirasiz: сде́лан / сде́лана / сде́лано / сде́ланы;
  3. Uni был / бу́дет bilan uch zamonda ishlatasiz (Дом был постро́ен — o'tgan; Рабо́та бу́дет сде́лана — kelasi);
  4. Eng muhimi — passiv gap (страда́тельный зало́г) tuzasiz: Кни́гу написа́л Толсто́й Кни́га напи́сана Толсты́м (kim tomonidan — Твори́тельный kelishigi!).

2. Avvalgi darsdan takror (to'liq passiv sifatdosh)

Bugungi mavzu 11-darsning bevosita davomi. Uni tez esga olamiz:

  • To'liq passiv sifatdosh — o'tgan zamon o'timli (перехо́дный) fe'ldan yasaladi va "bajarilgan narsa"ni bildiradi:
    • прочита́ть прочи́танный (o'qilgan), написа́ть напи́санный (yozilgan), постро́ить постро́енный (qurilgan), откры́ть откры́тый (ochilgan).
  • Uch qo'shimcha:
    • -нн- — ko'p fe'lda: прочи́танный, сде́ланный, напи́санный;
    • -ённ-/-енн--ить ga tugagan va ba'zi fe'lda: постро́енный, решённый, полу́ченный;
    • -т- — bir bo'g'inli va -ыть, -оть, -ереть fe'lda: откры́тый, взя́тый, на́чатый.
  • To'liq shakl sifat kabi kelishik + son + rod bo'yicha to'liq o'zgaradi: прочи́танную кни́гу (V.k.), в постро́енном до́ме (P.k.).

Muhim bog'lanish: qisqa shakl aynan shu to'liq shakldan yasaladi. Shuning uchun avval to'liq shaklni (uni 11-darsda o'rgangansiz) to'g'ri yasay olish shart. Bugun uni "kesib qisqartiramiz".

Tez mashq — aytib ko'ring: прочи́танный прочи́тан, сде́ланный сде́лан, постро́енный постро́ен, откры́тый откры́т.


3. Asosiy tushuntirish

3.1. Qisqa shakl qanday yasaladi

Qisqa passiv sifatdosh to'liq shakldan oson yasaladi — oxiridagi qo'shimcha "kesiladi":

text
TO'LIQ shakl (-нн-/-т-)          QISQA shakl (erkak)
прочи́таННый        прочи́таН      (bitta "н"!)
сде́лаННый           сде́лаН
напи́саННый          напи́саН
постро́еННый         постро́еН
реш(ЁНН)ый           решЁН
откры́Тый            откры́Т        ("т" saqlanadi)
взя́Тый              взяТ

Ikki asosiy qoida:

  1. -нн- -н- — qo'sh "н" bitta "н"ga qisqaradi. Bu — eng muhim imlo qoidasi! To'liq shaklda прочи́танный (ikki "н"), qisqa shaklda прочи́тан (bitta "н"). Bu qoidani unutmang: qisqa passiv sifatdoshda doim bitta "н".
  2. -т- o'zgarmaydi-т- qo'shimchali sifatdosh o'z "т"sini saqlaydi: откры́тый откры́т, взя́тый взят, на́чатый на́чат.

3.2. Rod va son bo'yicha o'zgarish (asosiy jadval)

Qisqa sifatdosh kelishik bo'yicha o'zgarmaydi. Faqat to'rt shakli bor — sifatning qisqa shakli kabi:

Rod / son Qo'shimcha сде́лать написа́ть откры́ть
Erkak (он) — (nol) сде́лан напи́сан откры́т
Ayol (она́) сде́лана напи́сана откры́та
O'rta (оно́) сде́лано напи́сано откры́то
Ko'plik (они́) сде́ланы напи́саны откры́ты

Shakl egaga (podlejashiy) mos keladi:

  • Дом (m) постро́ен. — Uy qurilgan.
  • Кни́га (f) напи́сана. — Kitob yozilgan.
  • Письмо́ (n) напи́сано. — Xat yozilgan.
  • Две́ри (mn) откры́ты. — Eshiklar ochiq.

Kalit: avval egangizni toping, uning rodi/sonini aniqlang — qisqa sifatdosh unga qo'shiladi. Магази́н (m) закры́т; апте́ка (f) закры́та; окно́ (n) закры́то; ма́газины (mn) закры́ты.

3.3. Vazifasi — NATIJA yoki HOLAT (kesim bo'lib keladi)

Qisqa sifatdosh gapda kesim (сказу́емое) vazifasini bajaradi. U ikki narsani bildirishi mumkin:

a) HOLAT (состоя́ние) — hozir shunday turibdi, natija ko'z oldimizda:

  • Магази́н закры́т. — Do'kon yopiq. (hozir yopiq holatda)
  • Окно́ откры́то. — Deraza ochiq.
  • Я за́нят. — Men bandman. (за́нятзаня́ть dan)
  • Все места́ за́няты. — Barcha joylar band.

b) NATIJA (результа́т) — biror harakat bajarilib bo'lgan, natijasi bor:

  • Рабо́та сде́лана. — Ish bajarilgan.
  • Пробле́ма решена́. — Muammo hal qilingan.
  • Биле́ты уже́ ку́плены. — Chiptalar allaqachon sotib olingan.

Ikkalasida ham "kim qildi" muhim emas — muhimi natija/holat. Aynan shu bilan qisqa sifatdosh o'zbek tilidagi "-gan/-ilgan" (qurilgan, yozilgan, yopilgan) shakliga juda yaqin.

Solishtiring — to'liq qisqa:

  • постро́енный дом (qurilgan uy — narsani ta'riflaydi, aniqlovchi) Дом постро́ен (Uy qurilgan — fikrni tugatadi, kesim).
  • To'liq shakl — so'z birikmasi ichida ("qanaqa dom?"); qisqa shakl — butun gap ("dom nima bo'ldi? — qurildi").

3.4. Uch zamon: был / (nol) / бу́дет

Qisqa sifatdosh o'zi zamonni ko'rsatmaydi — zamon быть fe'li orqali beriladi:

Zamon Yordamchi Misol O'zbekcha
Hozirgi (yo'q — nol bog'lama) Дом постро́ен. Uy qurilgan (turibdi).
O'tgan был / была́ / бы́ло / бы́ли Дом был постро́ен в 2000 году́. Uy 2000-yilda qurilgan edi.
Kelasi бу́дет / бу́дут Рабо́та бу́дет сде́лана за́втра. Ish ertaga bajariladi.

Diqqat: быть ham egaga mos keladi:

  • Кни́га была́ напи́сана. — Kitob yozilgan edi. (f)
  • Письмо́ бы́ло напи́сано. — Xat yozilgan edi. (n)
  • Дома́ бы́ли постро́ены. — Uylar qurilgan edi. (mn)

Eng ko'p uchraydigan xato: hozirgi zamonda быть ishlatilmaydi! Дом есть постро́ен deyilmaydi. To'g'risi — Дом постро́ен (bog'lamasiz). "есть/is" bu yerda keraksiz.

3.5. Passiv gap (страда́тельный зало́г) — kim tomonidan?

Qisqa sifatdoshning eng kuchli vazifasi — passiv gap tuzish. Aktiv gapni passivga aylantiramiz:

text
AKTIV  (kim? — nima qildi? — nimani?)
   Толсто́й      написа́л     рома́н.
   (И.к. — ega)  (fe'l)       (В.к. — to'ldiruvchi)
        Tolstoy roman yozdi.

PASSIV (nima? — qilindi — kim tomonidan?)
   Рома́н        напи́сан      Толсты́м.
   (И.к. — ega)  (qisqa sif.)  (Т.к. — bajaruvchi)
        Roman Tolstoy tomonidan yozildi.

Uch qadam — aktivdan passivga:

  1. Aktivdagi to'ldiruvchi (В.к., рома́н) passivda ega bo'ladi (И.к., рома́н).
  2. Fe'l qisqa sifatdoshga aylanadi va yangi egaga mos keladi (рома́н — m напи́сан).
  3. Aktivdagi ega (Толсто́й) passivda Твори́тельный (vositali) kelishikda: Толсты́м ("kim tomonidan").

Yana misollar:

Aktiv Passiv
Инжене́ры постро́или мост. Мост постро́ен инжене́рами.
Ма́ма пригото́вила у́жин. У́жин пригото́влен ма́мой.
Дире́ктор подписа́л догово́р. Догово́р подпи́сан дире́ктором.
Учёные сде́лали откры́тие. Откры́тие сде́лано учёными.

"Kim tomonidan" — Твори́тельный kelishik: Толсты́м, ма́мой, инжене́рами, дире́ктором. Bu — o'zbekchada "-tomonidan" degani. Lekin ko'pincha bajaruvchi umuman aytilmaydi (chunki muhimi — natija): Дом постро́ен (kim tomonidan — ahamiyatsiz), Магази́н закры́т (kim yopgani muhim emas).

3.6. Urg'u — diqqat talab qiladigan joylar

Qisqa shaklda urg'u ba'zan to'liq shakldagidan ko'chadi. Uch guruhni ajrating:

a) Urg'u o'zgarmaydi (ko'pchilik -н- shakl):

text
сде́лан, сде́лана, сде́лано, сде́ланы     — urg'u doim "сде́"
напи́сан, напи́сана, напи́сано, напи́саны — urg'u doim "пи́"
постро́ен, постро́ена, постро́ено...      — urg'u doim "стро́"

b) -ённый tipida urg'u OXIRGA ko'chadi (erkakda "ён", qolganida oxirida):

text
решён,   решена́,  решено́,  решены́     (реши́ть  решённый)
приглашён, приглашена́, приглашено́, приглашены́   (пригласи́ть  приглашённый)

Erkak shaklda urg'u "-ён" bo'g'inida (решён), ayol/o'rta/ko'plikda esa oxirgi unlida (решена́, решено́, решены́).

c) Ba'zi -т- shaklda ayol rodida urg'u ko'chadi:

text
взят,   взята́,  взя́то,  взя́ты      (взять)
на́чат, начата́, на́чато, на́чаты    (нача́ть)
за́нят, занята́, за́нято, за́няты    (заня́ть)
про́дан, продана́, про́дано, про́даны (прода́ть)

Bu shakllarda faqat ayol rodida (она́) urg'u oxirgi bo'g'inga ko'chadi: начата́, занята́, взята́ — qolgan uchtasida boshda. Buni alohida yodlab qo'ying.


4. Misollar

Holat / natija (hozirgi zamon):

Ruscha O'zbekcha
Магази́н уже́ закры́т. Do'kon allaqachon yopiq.
Дверь откры́та, входи́те. Eshik ochiq, kiring.
Все биле́ты про́даны. Barcha chiptalar sotilgan.
Стол накры́т к у́жину. Stol kechki ovqatga tuzatilgan.
Э́тот вопро́с уже́ решён. Bu savol allaqachon hal qilingan.
Я о́чень за́нят сего́дня. Bugun juda bandman.
Ко́мната убрана́, всё чи́сто. Xona yig'ishtirilgan, hammasi toza.

O'tgan zamon (был / была́ / бы́ло / бы́ли):

Ruscha O'zbekcha
Э́тот дом был постро́ен сто лет наза́д. Bu uy yuz yil oldin qurilgan edi.
Кни́га была́ напи́сана в 1869 году́. Kitob 1869-yilda yozilgan edi.
Письмо́ бы́ло напи́сано по-ру́сски. Xat ruschada yozilgan edi.
Все зада́чи бы́ли решены́ пра́вильно. Barcha masalalar to'g'ri yechilgan edi.

Kelasi zamon (бу́дет / бу́дут):

Ruscha O'zbekcha
Рабо́та бу́дет сде́лана за́втра. Ish ertaga bajariladi.
Дом бу́дет постро́ен че́рез год. Uy bir yilda qurib bo'linadi.
Докуме́нты бу́дут подпи́саны в понеде́льник. Hujjatlar dushanba kuni imzolanadi.

Passiv gap (kim tomonidan — Твори́тельный):

Ruscha O'zbekcha
Рома́н «Война́ и мир» напи́сан Толсты́м. "Urush va tinchlik" romani Tolstoy tomonidan yozilgan.
Э́та карти́на нарисо́вана изве́стным худо́жником. Bu rasm mashhur rassom tomonidan chizilgan.
Мост постро́ен на́шими инжене́рами. Ko'prik bizning muhandislar tomonidan qurilgan.
Пробле́ма решена́ но́вым дире́ктором. Muammo yangi direktor tomonidan hal qilindi.

5. Talaffuz bo'limi

  • сде́лан /ZDYE-lan/ — urg'u boshda; "сд" jarangli "zd": "zdélan".
  • сде́лана /ZDYE-la-na/ — urg'u o'sha "сде́" bo'g'inida qoladi: "zdélana".
  • напи́сан /na-PI-san/ — urg'u ikkinchi bo'g'inda "пи́": "napísan".
  • постро́ен /pa-STRO-yen/ — urg'u "стро́" bo'g'inida; urg'usiz "о" boshda "a": "pastróyen".
  • откры́т /at-KRYT/ — urg'u "кры́" bo'g'inida; boshdagi "о" "a": "atkrýt".
  • откры́та /at-KRY-ta/ — urg'u o'zgarmaydi: "atkrýta".
  • закры́т /za-KRYT/ — urg'u "кры́" bo'g'inida: "zakrýt".
  • решён /ri-SHON/ — "ё" doim urg'uli "yo": "rishón".
  • решена́ /ri-shi-NA/ — urg'u OXIRda, "е"lar "i": "rishiná".
  • за́нят /ZA-nyat/ — urg'u boshda: "zányat".
  • занята́ /za-nya-TA/ — ayol rodida urg'u OXIRda: "zanyatá".
  • Толсты́м /tal-STYM/ — urg'u oxirda, boshdagi "о" "a": "talstým".

Muhim qoida: -ённый dan yasalgan qisqa shaklda "ё" doim urg'uli va "yo" o'qiladi (решён, приглашён). Ayol/o'rta/ko'plik shaklda esa urg'u oxirgi unliga ko'chadi va "е" tiklanadi: решена́, решено́, решены́.

Topshiriq: ovoz chiqarib ayting: сде́лан – сде́лана – сде́лано – сде́ланы · откры́т – откры́та – откры́то – откры́ты · решён – решена́ – решено́ – решены́ · за́нят – занята́ – за́нято – за́няты.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
сде́лан (-а, -о, -ы) сде́-лан bajarilgan Рабо́та сде́лана.
напи́сан (-а, -о, -ы) на-пи́-сан yozilgan Письмо́ напи́сано.
прочи́тан (-а, -о, -ы) про-чи́-тан o'qilgan Кни́га прочи́тана.
постро́ен (-а, -о, -ы) по-стро́-ен qurilgan Дом постро́ен.
откры́т (-а, -о, -ы) от-кры́т ochiq / ochilgan Магази́н откры́т.
закры́т (-а, -о, -ы) за-кры́т yopiq / yopilgan Дверь закры́та.
решён (решена́, -о́, -ы́) ре-шён hal qilingan Вопро́с решён.
полу́чен (-а, -о, -ы) по-лу́-чен olingan Письмо́ полу́чено.
ку́плен (-а, -о, -ы) ку́п-лен sotib olingan Биле́ты ку́плены.
про́дан (продана́, -о, -ы) про́-дан sotilgan Дом про́дан.
за́нят (занята́, -о, -ы) за́-нят band Я за́нят. Ме́сто за́нято.
откры́тие от-кры́-ти-е kashfiyot Ва́жное откры́тие.
подпи́сан (-а, -о, -ы) под-пи́-сан imzolangan Догово́р подпи́сан.
пригото́влен (-а, -о, -ы) при-го-то́в-лен tayyorlangan У́жин пригото́влен.
убра́н (убрана́, -о, -ы) у-бра́н yig'ishtirilgan Ко́мната убрана́.
нача́т (начата́, -о, -ы) на́-чат boshlangan Рабо́та начата́.
зало́г за-ло́г (grammatik) nisbat Страда́тельный зало́г.
страда́тельный стра-да́-тель-ный passiv (majhul) Страда́тельное прича́стие.

Yodlash qoidasi: har so'zni to'rt shaklda yodlang (сде́лан / сде́лана / сде́лано / сде́ланы) va gapda был/бу́дет bilan ishlating. Urg'u ko'chadigan so'zlarni alohida belgilang: решёнрешена́, за́нятзанята́, про́данпродана́.


7. Dialog

text
— Приве́т! Ты не зна́ешь, апте́ка ещё          — Salom! Bilmaysanmi, apteka hali
   откры́та?                                        ochiqmi?
— Нет, к сожале́нию, она́ уже́ закры́та.       — Yo'q, afsuski, u allaqachon yopiq.
   А что случи́лось?                               Nima bo'ldi?
— Мне ну́жно лека́рство. А магази́н напро́тив? — Menga dori kerak. Ro'paradagi do'kon-chi?
— Магази́н ещё откры́т, но лека́рства там     — Do'kon hali ochiq, lekin u yerda
   не продаю́тся.                                   dori sotilmaydi.
— Поня́тно. Слу́шай, а твоя́ курсова́я         — Tushunarli. Eshit, kurs ishing
   уже́ напи́сана?                                  yozib bo'lindimi?
— Почти́! Введе́ние уже́ напи́сано, но         — Deyarli! Kirish yozib bo'lindi, lekin
   вы́воды ещё не гото́вы.                          xulosalar hali tayyor emas.
— А кем была́ напи́сана твоя́ те́ма ра́ньше?   — Sening mavzung ilgari kim tomonidan
                                                    yozilgan edi?
— Одни́м изве́стным профе́ссором. Его́ кни́га  — Bir mashhur professor tomonidan. Uning
   переведена́ на де́сять языко́в!                  kitobi o'n tilga tarjima qilingan!
— Ух ты! Ну, удачи. Наде́юсь, всё бу́дет       — Voy-bo'! Xo'p, omad. Umid qilaman, hammasi
   сде́лано во́время.                               o'z vaqtida bajariladi.

E'tibor bering: откры́та / закры́та (holat, ayol — апте́ка), откры́т (m — магази́н), напи́сана / напи́сано (ega rodiga mos), была́ напи́сана (o'tgan zamon), кем... напи́сана — Одни́м профе́ссором (kim tomonidan — Твори́тельный!), переведена́ (tarjima qilingan), бу́дет сде́лано (kelasi zamon). Bitta dialogda besh xil qisqa sifatdosh!


8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar

  • Hozirgi zamonda быть qo'shish: Дом есть постро́ен. Дом постро́ен. Sabab: hozirgi zamonda bog'lama tushib qoladi; "есть" keraksiz.

  • Qisqa shaklda qo'sh "нн" yozish: Рабо́та сде́ланна. Рабо́та сде́лана. Sabab: qisqa passiv sifatdoshda doim bitta "н" (to'liq — сде́лаНН­ый, qisqa — сде́лаНа).

  • Egaga mos keltirmaslik: Кни́га напи́сан. Кни́га напи́сана. Sabab: кни́га — ayol rod, shuning uchun qo'shimcha (напи́сана).

  • "Kim tomonidan"ni Роди́тельный kelishik yoki predlog bilan berish: Рома́н напи́сан от Толсто́го / Толсто́го. Рома́н напи́сан Толсты́м. Sabab: bajaruvchi passiv gapda Твори́тельный kelishikda (predlogsiz): Толсты́м.

  • Ayol rodida urg'uni ko'chirmaslik: Рабо́та на́чата deb на́чата o'qish. Рабо́та начата́ (urg'u oxirda). Sabab: начата́, занята́, взята́, продана́ — ayol rodida urg'u oxirgi bo'g'inga ko'chadi.

  • To'liq va qisqa shaklni chalkashtirish: Дом постро́енный. (kesim o'rnida) Дом постро́ен. Sabab: kesim (natija/holat) — qisqa shakl; to'liq shakl (постро́енный) faqat aniqlovchi ("qanaqa dom?").

Mini-mashq (xatolarni to'g'rilang)

1. Магази́н есть закры́т.
2. Все биле́ты про́данны.
3. Э́та кни́га напи́сан молоды́м а́втором.
4. Рабо́та уже́ на́чата два часа́ наза́д. (urg'u?)

(Javoblar 11-bo'limda.)


9. Mashqlar

Mashq 1. To'liq shaklni qisqa shaklga (erkak rod) aylantiring:

1. прочи́танный  ___        4. откры́тый  ___
2. сде́ланный  ___          5. решённый  ___
3. постро́енный  ___        6. взя́тый  ___

Mashq 2. Qavsdagi qisqa sifatdoshni egaga mos rod/sonda qo'ying:

1. Магази́н ___ (закры́т).            4. Все две́ри ___ (откры́т).
2. Кни́га ___ (напи́сан).             5. Окно́ ___ (закры́т).
3. Пробле́ма ___ (решён).            6. Биле́ты ___ (ку́плен).

Mashq 3. Gapni o'tgan (был) yoki kelasi (бу́дет) zamonga o'tkazing:

1. Дом постро́ен.  (o'tgan) ___
2. Рабо́та сде́лана.  (kelasi) ___
3. Пи́сьма напи́саны.  (o'tgan) ___
4. Догово́р подпи́сан.  (kelasi) ___

Mashq 4. Aktiv gapni PASSIVga aylantiring (bajaruvchini Твори́тельный kelishikda bering):

1. Толсто́й написа́л рома́н.             Рома́н ___ ___.
2. Инжене́ры постро́или мост.           Мост ___ ___.
3. Ма́ма пригото́вила у́жин.            У́жин ___ ___.
4. Дире́ктор подписа́л докуме́нты.      Докуме́нты ___ ___.

Mashq 5. To'g'ri urg'uni tanlang (ayol rod):

1. Рабо́та (на́чата / начата́).
2. Ко́мната (за́нята / занята́).
3. Су́мка (взя́та / взята́).
4. Маши́на (про́дана / продана́).

Mashq 6. O'zbekchadan ruschaga o'giring:

1. Do'kon yopiq.
2. Xat ruschada yozilgan.
3. Uy 1990-yilda qurilgan edi.
4. Muammo hal qilindi.
5. Bu roman mashhur yozuvchi tomonidan yozilgan.

Mashq 7. Xatoni toping va to'g'rilang:

1. Дом есть постро́ен в про́шлом году́.
2. Кни́га напи́сан изве́стным писа́телем.
3. Все места́ уже́ за́няты, urg'u: за́нята.
4. Рома́н прочи́танный мно́й вчера́.

Mashq 8. Kichik matn tuzing (kamida 5 gap): xonangizni tasvirlang — nima qilingan (сде́лано), nima ochiq/yopiq (откры́то / закры́то), nima sotib olingan (ку́плено). Kamida uch xil qisqa sifatdosh va bir passiv gap (kim tomonidan) ishlating.


10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. To'liq qisqa: Wisar AIdan 10 ta to'liq passiv sifatdoshli so'z birikmasi so'rang (прочи́танная кни́га...). Har birini qisqa shaklli gapga aylantiring (Кни́га прочи́тана). AI "ннн" qoidasini va rod/son mosligini tekshirsin.
  2. Passiv gap mashqi: AIga besh aktiv gap yozing (Кто-то сде́лал что-то). AI ularni passivga aylantirsin, siz esa "kim tomonidan"ni (Твори́тельный) to'g'ri qo'ying — Толсты́м, ма́мой, инжене́рами.
  3. Uch zamon: AIdan постро́ен, напи́сан, решён so'zlarini был / (nol) / бу́дет bilan uch zamonda ishlatishni so'rang. Ayniqsa hozirgi zamonda "есть" so'zini tushirib qoldirishni tekshiring.

11. Javoblar kaliti

Mini-mashq (8-bo'lim):

  1. Магази́н закры́т ("есть" olib tashlandi — hozirgi zamonda bog'lama yo'q). 2. Все биле́ты про́даны (bitta "н": про́даНы, "нн" emas). 3. Э́та кни́га напи́сана молоды́м а́втором (кни́га — ayol -а; bajaruvchi Творительный — молоды́м а́втором). 4. Рабо́та начата́ два часа́ наза́д (ayol rodida urg'u oxirda — начата́).

Mashq 1: 1. прочи́тан; 2. сде́лан; 3. постро́ен; 4. откры́т; 5. решён; 6. взят. Mashq 2: 1. закры́т; 2. напи́сана; 3. решена́; 4. откры́ты; 5. закры́то; 6. ку́плены. Mashq 3: 1. Дом был постро́ен. 2. Рабо́та бу́дет сде́лана. 3. Пи́сьма бы́ли напи́саны. 4. Догово́р бу́дет подпи́сан. Mashq 4: 1. Рома́н напи́сан Толсты́м. 2. Мост постро́ен инжене́рами. 3. У́жин пригото́влен ма́мой. 4. Докуме́нты подпи́саны дире́ктором. Mashq 5: 1. начата́; 2. занята́; 3. взята́; 4. продана́ (barchasida ayol rodida urg'u oxirda). Mashq 6: 1. Магази́н закры́т. 2. Письмо́ напи́сано по-ру́сски. 3. Дом был постро́ен в 1990 году́. 4. Пробле́ма решена́. 5. Э́тот рома́н напи́сан изве́стным писа́телем. Mashq 7: 1. Дом постро́ен в про́шлом году́ ("есть" olib tashlandi). 2. Кни́га напи́сана изве́стным писа́телем (кни́га — ayol -а). 3. Все места́ уже́ за́няты — urg'u to'g'ri: за́няты (ko'plik — boshda; oxirda faqat ayol birlik: занята́). 4. Kesim kerak: Рома́н прочи́тан мно́й вчера́ (qisqa shakl — to'liq "прочи́танный" emas). Mashq 8: namuna — Моя́ ко́мната убрана́, всё чи́сто. Окно́ откры́то, потому́ что жа́рко. Но́вый стол уже́ ку́плен и поста́влен у окна́. Карти́на на стене́ нарисо́вана мои́м бра́том. Ду́маю, ремо́нт бу́дет зако́нчен на сле́дующей неде́ле.


12. Xulosa va keyingi dars

  • Qisqa passiv sifatdosh to'liq shakldan yasaladi: -нн -н (прочи́танный прочи́тан — bitta "н"!), -т o'zgarmaydi (откры́тый откры́т).
  • Faqat rod va son bo'yicha o'zgaradi (kelishiksiz): - / / / — сде́лан / сде́лана / сде́лано / сде́ланы. Egaga mos keladi.
  • Gapda kesim (сказу́емое) bo'lib, natija yoki holatни bildiradi: Дом постро́ен, Магази́н закры́т, Рабо́та сде́лана.
  • Uch zamonбыть orqali: hozirgi — bog'lamasiz (Дом постро́ен), o'tgan — был/была́/бы́ло/бы́ли (Дом был постро́ен), kelasi — бу́дет/бу́дут (Рабо́та бу́дет сде́лана).
  • Passiv gap: aktiv to'ldiruvchi passiv ega; fe'l qisqa sifatdosh; aktiv ega Твори́тельный ("kim tomonidan"): Толсто́й написа́л рома́н Рома́н напи́сан Толсты́м.
  • Urg'u: ko'pchilik -н- shaklda o'zgarmaydi (сде́лансде́лана); -ённый tipida oxirgi bo'g'inga ko'chadi (решёнрешена́); ba'zi -т- shaklda faqat ayol rodida ko'chadi (за́нятзанята́, на́чатначата́).

Keyingi dars — B1 — 13-dars: Ravishdosh — tugallanmagan turi (несоверше́нный вид): дела́я, чита́я, говоря́ — bir vaqtda. Sifatdoshlarni (aktiv -щий, passiv -нный/-т va bugungi qisqa shakl) yakunlab, endi ravishdosh (дееприча́стие) qatlamiga o'tamiz. Bilib qo'ying: чита́я кни́гу, я слу́шал му́зыку (kitob o'qib, musiqa eshitdim) — bir vaqtda sodir bo'lgan ikki harakatni bitta gapga sig'dirish. Keyingi darsda -я/-а qo'shimchasi bilan tugallanmagan ravishdosh yasashni o'rganamiz.

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
B1 — 12-dars: Qisqa passiv sifatdosh (кра́ткое страда́тельное прича́стие) — сде́лан, напи́сан, постро́ен, откры́т — Wisar