B1 — 30-dars: Funksional — his-tuyg'u ifodalash (выраже́ние чувств: я рад, бою́сь, наде́юсь, к сожале́нию, жаль)
B1 — O'RTA · 30-dars
1. Dars nomi va maqsad
Til bilan faqat fakt uzatilmaydi — til bilan munosabat ham bildiriladi. Bir xil xabarni siz quruq ("Poyezd kechikdi") yoki his-tuyg'u bilan ("Afsuski, poyezd kechikdi, juda xafa bo'ldim") aytishingiz mumkin. Aynan ikkinchisi — tirik, insoniy nutq. Odam siz bilan gaplashganda, faqat ma'lumot emas, sizning qanday his qilayotganingizni ham eshitishni xohlaydi. His-tuyg'uni ifodalay olmaslik — nutqni sovuq va robotga o'xshash qiladi.
Bu darsda siz rus tilida his-tuyg'uni ifodalashning asosiy vositalarini o'rganasiz. Ularni yettita "tuyg'u guruhi"ga ajratamiz: quvonch (я рад / я сча́стлив — men xursandman), umid (я наде́юсь — umid qilaman), qo'rquv/xavotir (я бою́сь / я беспоко́юсь — qo'rqaman/xavotirdaman), afsus (к сожале́нию / жаль — afsuski/afsus), xursandlik-yengillik (к сча́стью / сла́ва бо́гу — baxtimga/xudoga shukur), hayrat (я удивлён / неуже́ли — hayronman/nahotki) va xafagarchilik (я расстро́ен / мне оби́дно — xafaman/alam qilyapti).
Bu dars — 29-darsning ("fikr bildirish": я ду́маю, по-мо́ему, согла́сен) tabiiy davomi. O'sha darsda siz aqlingiz bilan nima o'ylashingizni aytgan bo'lsangiz, bugun yuragingiz bilan nima his qilishingizni aytasiz. Ikkalasi birga — to'liq shaxsning nutqi: "Menimcha, bu to'g'ri (fikr), va men bunga juda xursandman (tuyg'u)".
Grammatik jihatdan dars ikki asosiy qurilishga tayanadi. Birinchisi: рад / бою́сь / наде́юсь + что (ergash gap) yoki + infinitiv: Я рад, что вы пришли́ (Kelganingizdan xursandman) va Я рад вас ви́деть (Sizni ko'rganimdan xursandman). Ikkinchisi: к сожале́нию, к сча́стью kabi kirish so'zlar — ular gapga vergul bilan qo'shiladi va butun jumlaga tuyg'u "bo'yog'i" beradi. Yana his fe'llarining kelishik boshqaruvini aniq o'rganamiz: ра́доваться + Д (кому́/чему́), боя́ться + Р (кого́/чего́), наде́яться на + В (на что).
2. Avvalgi darslardan takror
Bu dars bir nechta tanish mavzuga tayanadi — ularni qisqa eslab olaylik:
- Fikr bildirish (29-dars): Я ду́маю, что... (Menimcha...), по-мо́ему (mening fikrimcha), я согла́сен / согла́сна (roziman). Bugun я рад, что... aynan shu "[his] + что + gap" naqshini takrorlaydi — faqat aql emas, tuyg'u bilan.
- Toldiruvchi ergash gaplar — что bilan (21-dars): Я зна́ю, что он прие́дет (Bilaman, u keladi). Bugungi Я наде́юсь, что он прие́дет (Umid qilaman, u keladi) — xuddi shu tuzilma, bosh gapda his fe'li.
- Kelishiklar (23–24-dars): роди́тельный (кого́? чего́?) va да́тельный (кому́? чему́?). Bugun ular his fe'llarida ishlaydi: бою́сь темноты́ (qorong'ilikdan qo'rqaman — Р), ра́дуюсь успе́хам (yutuqlardan xursandman — Д).
- Qisqa sifatlar (12-dars): рад, ра́да, ра́ды; сча́стлив, сча́стлива; удивлён, удивлена́. Bu qisqa sifatlar rodga va songa moslashadi — bugun ularni faol ishlatamiz.
- Kirish so'zlar (A2): коне́чно, мо́жет быть, наприме́р — gapga vergul bilan qo'shiladigan, kesim bo'lmaydigan so'zlar. Bugun ularga к сожале́нию, к сча́стью, к несча́стью qo'shiladi.
Muhim bog'lanish: bugungi dars deyarli yangi grammatika kiritmaydi — siz что-ergash gapni, kelishiklarni va qisqa sifatlarni allaqachon bilasiz. Yangilik — ularni his-tuyg'uni ifodalash vazifasiga yo'naltirish va har bir his fe'lining to'g'ri kelishikni boshqarishini yodda tutish. Diqqat markazi — grammatika emas, hissiy nutq ohangi.
3. Asosiy tushuntirish
3.1. QUVONCH — я рад / я сча́стлив
Quvonch — eng ko'p ifodalanadigan tuyg'u. Asosiy vositalar:
Я рад! / Я ра́да! — Men xursandman! (m / f)
Я рад, что вы пришли́. — Kelganingizdan xursandman.
Я рад вас ви́деть. — Sizni ko'rganimdan xursandman.
Я сча́стлив! / Я сча́стлива! — Men baxtliman! (kuchliroq)
Как хорошо́, что вы позвони́ли! — Qo'ng'iroq qilganingiz qanday yaxshi!
Я так рад за тебя́! — Sen uchun juda xursandman!Diqqat qiladigan uch naqsh:
- рад + что + [gap]: Я рад, что всё получи́лось (Hammasi hal bo'lganidan xursandman). Bu — eng ko'p ishlatiladigan quvonch qurilishi. Ega o'zgaradi: gapda ikki turli shaxs bo'lishi mumkin (Men xursandman, sen kelding).
- рад + infinitiv: Я рад вас ви́деть (Sizni ko'rishdan xursandman), Ра́да познако́миться (Tanishganimdan xursandman). Bunda ish bir shaxsga tegishli bo'ladi. Ра́да познако́миться — tanishuvda eng odobli ibora.
- рад за + [В] — "kimningdir yaxshiligidan xursand bo'lish": Я рад за тебя́! (Sen uchun xursandman!) — do'stingiz muvaffaqiyat qozonganda aytiladi. Bu "o'zim uchun" emas, "sen uchun" quvonchi.
Farq — рад / сча́стлив: рад — kundalik, yengil quvonch ("xursandman"); сча́стлив — chuqurroq, tantanaliroq ("baxtliman"). Rasmiy tabrikda сча́стлив mos: Я сча́стлив ви́деть вас здесь (Sizni bu yerda ko'rganimdan baxtliman). Do'st bilan esa oddiy рад yetadi.
3.2. UMID — я наде́юсь
Umid — kelajakka qaratilgan ijobiy tuyg'u:
Я наде́юсь. — Umid qilaman.
Наде́юсь, что всё бу́дет хорошо́. — Umid qilaman, hammasi yaxshi bo'ladi.
Наде́юсь на лу́чшее. — Yaxshilikka umid qilaman.
Наде́юсь, вы не про́тив? — Umid qilamanki, qarshi emassiz?
Бу́дем наде́яться. — Umid qilaylik. / Ko'ramiz.
Я о́чень наде́юсь на вас. — Sizga juda umid bog'laganman.- наде́яться, что + [gap]: Наде́юсь, что мы встре́тимся (Uchrashamiz deb umid qilaman). Ko'pincha что tushirib ham aytiladi: Наде́юсь, всё бу́дет хорошо́ — bu tabiiy, so'zlashuvga xos.
- наде́яться на + [В] (vinitelniy — на что / на кого́): наде́юсь на успе́х (muvaffaqiyatga umid qilaman), наде́юсь на тебя́ (senga umid bog'laganman). Diqqat: predlog на + vinitelniy, на + предложный emas. Наде́юсь на лу́чшее (yaxshilikka umid) — qotib qolgan ibora.
- Бу́дем наде́яться — "umid qilaylik", natija noaniq bo'lganda ishlatiladigan iliq ibora.
3.3. QO'RQUV va XAVOTIR — я бою́сь / я беспоко́юсь
Salbiy, tashvishli tuyg'ular guruhi. Bu yerda kelishik boshqaruvi juda muhim:
Я бою́сь. — Qo'rqaman.
Я бою́сь темноты́. — Qorong'ilikdan qo'rqaman. (боя́ться + Р)
Я бою́сь, что опозда́ю. — Kechikib qolaman deb qo'rqaman.
Я беспоко́юсь о тебе́. — Sen haqingda xavotirdaman. (о + П)
Я волну́юсь пе́ред экза́меном. — Imtihon oldidan hayajondaman.
Меня́ волну́ет э́тот вопро́с. — Bu masala meni tashvishga solyapti.
Не бо́йся! / Не бо́йтесь! — Qo'rqma! / Qo'rqmang!Uch fe'lning boshqaruvini farqlang:
- боя́ться + [Р] (роди́тельный — кого́? чего́?): бою́сь соба́ки (itdan qo'rqaman), бою́сь высоты́ (balandlikdan qo'rqaman). Yoki боя́ться + что + [gap]: Бою́сь, что не успе́ю (Ulgurmayman deb qo'rqaman).
- беспоко́иться о + [П] (предло́жный — о ком? о чём?): беспоко́юсь о ма́ме (onam haqida xavotirdaman), беспоко́юсь о рабо́те (ish haqida tashvishdaman).
- волнова́ться — "hayajonlanmoq, tashvishlanmoq": волну́юсь пе́ред вы́ступлением (chiqish oldidan hayajondaman). Impersonal shakli — меня́ волну́ет + [что]: Меня́ волну́ет её здоро́вье (Uning sog'lig'i meni tashvishga solyapti) — bu yerda ega здоро́вье, obyekt esa меня́ (В).
Nozik farq: боя́ться — kuchliroq, "qo'rquv"; беспоко́иться / волнова́ться — yumshoqroq, "xavotir/hayajon". Я бою́сь экза́мена = imtihondan qo'rqaman (kuchli); Я волну́юсь пе́ред экза́меном = imtihon oldidan hayajondaman (tabiiy asabiylik). O'zbekchada ham "qo'rqaman" va "xavotirdaman" farq qiladi.
3.4. AFSUS — к сожале́нию / жаль
Afsus — B1 darajada eng zarur hissiy vositalardan biri, chunki u yomon xabarni muloyim yetkazadi:
К сожале́нию, я не смогу́ прийти́. — Afsuski, kela olmayman.
Жаль! / Как жаль! — Afsus! / Qanday afsus!
Мне жаль, что так получи́лось. — Shunday bo'lganidan afsusdaman.
Жа́лко, что вы ухо́дите. — Ketayotganingiz achinarli.
Мне о́чень жаль. — Juda afsusdaman.
Увы́, э́то невозмо́жно. — Afsuski, bu mumkin emas.- к сожале́нию — kirish so'z, gapga vergul bilan qo'shiladi va butun jumlaga "afsus" bo'yog'ini beradi: К сожале́нию, по́езд опозда́л (Afsuski, poyezd kechikdi). Kesim emas — gapdan olib tashlasangiz ham gap mazmuni saqlanadi.
- жаль / жа́лко — "afsus, achinarli". Жаль! — mustaqil undov. Жаль, что + [gap]: Жаль, что ты не пришёл (Kelmaganing achinarli). жа́лко — жаль ning so'zlashuvga xos, biroz yumshoq varianti.
- мне жаль (+ Р / что): Мне жаль тебя́ (Senga achinaman — hamdardlik), Мне жаль, что так вы́шло (Shunday chiqqanidan afsusdaman). Diqqat: Мне жаль — hamdardlik yoki afsus, "kechiring" (извини́те) EMAS.
- увы́ — kitobiy, biroz she'riy "afsuski". Rasmiy yoki yozma nutqda uchraydi.
Madaniy eslatma: к сожале́нию — muloyim rad va yomon xabarning kaliti. Xuddi 28-darsdagi rad formulasi kabi: og'ir xabarni to'g'ridan-to'g'ri emas, avval к сожале́нию bilan yumshatib aytiladi. O'zbekchadagi "afsuski, bugun bo'lmaydi" bilan aynan bir ohang.
3.5. XURSANDLIK-YENGILLIK — к сча́стью / сла́ва бо́гу
к сожале́нию ning ijobiy qarama-qarshisi:
К сча́стью, всё обошло́сь. — Baxtimizga, hammasi yaxshi tugadi.
К сча́стью, я успе́л. — Baxtimga, ulgurdim.
Сла́ва бо́гу! — Xudoga shukur!
Сла́ва бо́гу, вы в поря́дке. — Xudoga shukur, siz sog'-salomatsiz.
Наконе́ц-то! — Nihoyat!- к сча́стью — kirish so'z (vergul bilan), "baxtimga, omadga": К сча́стью, дождь ко́нчился (Baxtimizga, yomg'ir to'xtadi). к сожале́нию ga to'liq juft.
- сла́ва бо́гу — "xudoga shukur", yengillik va minnatdorlik: yomon narsa oldi olinganda aytiladi. Diniy kelib chiqishga qaramay, kundalik nutqda hissiy "yengil nafas" sifatida keng ishlatiladi.
- наконе́ц-то — "nihoyat!", uzoq kutilgan yaxshilik yuz berganda: Наконе́ц-то ты позвони́л! (Nihoyat qo'ng'iroq qilding!).
3.6. HAYRAT — я удивлён / неуже́ли
Kutilmagan xabarga reaksiya:
Я удивлён! / Я удивлена́! — Hayronman! (m / f)
Как стра́нно! — Qanday g'alati!
Не мо́жет быть! — Bo'lishi mumkin emas!
Неуже́ли? — Nahotki? / Rostdanmi?
Пра́вда? / Серьёзно? — Rostmi? / Jiddiymi?
Я не ожида́л(а) э́того. — Buni kutmagandim.
Вот э́то да! — Voy-bo'! / Mana bu gap!- удивлён / удивлена́ / удивлены́ — qisqa sifat, "hayron": Я удивлён твои́м реше́нием (Sening qaror. ingdan hayronman — Т). удивля́ться + [Д] fe'li ham bor: Я удивля́юсь тебе́ (Senga hayron qolaman).
- неуже́ли — "nahotki?", kuchli hayrat yoki ishonqiramaslik. Неуже́ли пра́вда? (Nahotki rost bo'lsa?).
- не мо́жет быть — "bo'lishi mumkin emas!", eng kuchli hayrat undovi.
- не ожида́л(а) — "kutmagandim", yumshoqroq hayrat: Я не ожида́ла тако́го пода́рка (Bunday sovg'ani kutmagandim).
3.7. XAFAGARCHILIK — я расстро́ен / мне оби́дно
Xafalik, alam, ko'ngilsizlik:
Я расстро́ен. / Я расстро́ена. — Xafaman. / Ko'nglim buzildi. (m / f)
Мне гру́стно. — Ko'nglim g'ash. / Xafaman.
Мне оби́дно. — Alam qilyapti. / Xafa bo'ldim.
Как жаль... — Qanday afsus...
К несча́стью, он заболе́л. — Baxtsizlikka, u kasal bo'lib qoldi.
Я в отча́янии. — Umidsizlikdaman. (kuchli)- расстро́ен / расстро́ена — qisqa sifat, "xafa, ko'ngli buzilgan": Я о́чень расстро́ен из-за э́того (Bundan juda xafaman).
- мне гру́стно / мне оби́дно — impersonal qurilma (Д + qisqa shakl). гру́стно — "g'amgin, ko'ngil g'ash"; оби́дно — "alam qilyapti, xafa qiluvchi" (adolatsizlik hissi bilan): Мне оби́дно, что меня́ не позва́ли (Meni chaqirishmagani alam qilyapti).
- к несча́стью — kirish so'z, к сча́стью ning aksi: "baxtsizlikka, afsuski". к сожале́нию ga yaqin, lekin og'irroq, fojiaviyroq xabarda.
Umumiy qoida — impersonal his: мне ра́достно / гру́стно / оби́дно / стра́шно / стыдно — bularning hammasi bir naqsh: [Д kelishik] + qisqa shakl. Shaxs — jo'nalish kelishigida (мне, тебе́, ему́), tuyg'u — o'zgarmas qisqa shakl. Bu — rus tilining eng "hissiy" qurilmasi. Solishtiring: Я гру́стный (men g'amgin odamman — xususiyat) va Мне гру́стно (menga g'amgin — hozirgi holat). Ikkinchisi ancha ko'p ishlatiladi.
4. Ko'p misollar (ruscha + o'zbekcha)
Quvonch:
Я так рад, что ты позвони́л! — Qo'ng'iroq qilganingdan juda xursandman!
Ра́да ви́деть вас сно́ва. — Sizni yana ko'rganimdan xursandman.
Я сча́стлив, что мы вме́сте. — Birga ekanimizdan baxtliman.
Как хорошо́, что всё зако́нчилось! — Hammasi tugaganidan qanday yaxshi!
Я о́чень рад за твою́ сестру́. — Opang uchun juda xursandman.Umid:
Наде́юсь, вы хорошо́ отдохну́ли. — Umid qilaman, yaxshi dam oldingiz.
Я наде́юсь на ваше понима́ние. — Sizning tushunishingizga umid qilaman.
Наде́юсь, что мы ещё уви́димся. — Yana ko'rishamiz deb umid qilaman.
Бу́дем наде́яться на лу́чшее. — Yaxshilikka umid qilaylik.Qo'rquv / xavotir:
Я бою́сь, что не сдам экза́мен. — Imtihondan o'ta olmayman deb qo'rqaman.
Она́ бои́тся собак. — U itlardan qo'rqadi.
Я беспоко́юсь о ва́шем здоро́вье. — Sog'lig'ingiz haqida xavotirdaman.
Не волну́йся, всё бу́дет хорошо́. — Xavotir olma, hammasi yaxshi bo'ladi.
Меня́ волну́ет то, что он молчи́т. — Uning jimligi meni tashvishga solyapti.Afsus:
К сожале́нию, я вас не по́нял. — Afsuski, sizni tushunmadim.
Жаль, что пого́да плоха́я. — Ob-havo yomonligi achinarli.
Мне о́чень жаль, что так вы́шло. — Shunday chiqqanidan juda afsusdaman.
Увы́, биле́тов бо́льше нет. — Afsuski, chiptalar qolmadi.Xursandlik-yengillik:
К сча́стью, никто́ не пострада́л. — Baxtimizga, hech kim jabrlanmadi.
Сла́ва бо́гу, ты цел! — Xudoga shukur, sen omonsan!
Наконе́ц-то кани́кулы! — Nihoyat ta'til!Hayrat:
Неуже́ли ты э́то сде́лал сам? — Nahotki buni o'zing qilgan bo'lsang?
Не мо́жет быть! Как так? — Bo'lishi mumkin emas! Qanday qilib?
Я удивлён, что он согласи́лся. — U rozi bo'lganidan hayronman.
Вот э́то да! Поздравля́ю! — Voy-bo'! Tabriklayman!Xafagarchilik:
Я о́чень расстро́ена э́той но́востью. — Bu xabardan juda xafaman.
Мне оби́дно, что меня́ забы́ли. — Meni unutishgani alam qilyapti.
К несча́стью, по́мощь опозда́ла. — Baxtsizlikka, yordam kech keldi.
Мне так гру́стно без тебя́. — Sensiz shunday ko'nglim g'ash.5. Talaffuz bo'limi
- рад / ра́да /rat / RA-da/ — erkak shaklida oxirgi "д" karlanadi: "rat". Ayolda ochiq: "ráda".
- сча́стлив /SHAS-lif/ — DIQQAT: "сч" bu yerda [щ] ~ "sh" kabi, "т" esa o'qilmaydi: "sháslif", "s-chast-liv" emas! Oxirgi "в" karlanadi ("f").
- наде́юсь /na-DYE-yus/ — urg'u "-де́-" da; "-юсь" qismi "-yus" bo'lib yumshoq tugaydi: "nadyéyus".
- бою́сь /ba-YUS/ — urg'u "-ю́сь" da, oxirda; boshdagi "о" urg'usiz, "a" bo'ladi: "bayús".
- к сожале́нию /k sa-zha-LYE-ni-yu/ — urg'u "-ле́-" da; "к" keyingi so'zga qo'shiladi: "k-sazhalyéniyu".
- к сча́стью /k SHAS-tyu/ — bu yerda ham "сч" = [щ]: "k-shástyu", "т" deyarli eshitilmaydi.
- жаль /zhal/ — qisqa, yumshoq "л" bilan tugaydi: "жаль" ≈ "jaly".
- неуже́ли /nye-u-ZHE-li/ — urg'u "-же́-" da; hayrat ohangi bilan cho'zib aytiladi: "neujéli?".
- удивлён / удивлена́ /u-di-VLYON / u-div-lye-NA/ — erkakda urg'u "-лён" da (ё doim urg'uli), ayolda "-на́" da.
- расстро́ен /ras-TRO-yen/ — ikkita "с" bir tovush kabi; urg'u "-тро́-" da: "rasstróyen".
Urg'u — muhim eslatma: eng ko'p xato qilinadigan so'z — сча́стлив / сча́стье / к сча́стью: bu yerda "сч" birikmasi [щ] (yumshoq "sh") bo'lib o'qiladi va o'rtadagi "т" tushib qoladi — "sháslif", "shástye", "k-shástyu". Yozilishicha "s-ch-ast..." deb aytish — rus quloq uchun darrov bilinadigan xato. Yana: бою́сь va наде́юсь da urg'uni to'g'ri joyga qo'ying — бою́СЬ (oxirda), наДЕ́юсь (o'rtada).
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| рад / ра́да | рад / ра́-да | xursand (m / f) | Я рад вас ви́деть. — Sizni ko'rganimdan xursandman. |
| сча́стлив / сча́стлива | сча́ст-лив [щ] | baxtli (m / f) | Я сча́стлив! — Baxtliman! |
| ра́доваться | ра́-до-вать-ся | xursand bo'lmoq (+Д) | Я ра́дуюсь успе́ху. — Yutuqdan xursandman. |
| наде́яться | на-де́-ять-ся | umid qilmoq (на+В) | Наде́юсь на лу́чшее. — Yaxshilikka umid qilaman. |
| боя́ться | бо-я́ть-ся | qo'rqmoq (+Р) | Я бою́сь темноты́. — Qorong'ilikdan qo'rqaman. |
| беспоко́иться | бес-по-ко́-ить-ся | xavotirlanmoq (о+П) | Беспоко́юсь о тебе́. — Sen haqingda xavotirdaman. |
| волнова́ться | вол-но-ва́ть-ся | hayajonlanmoq | Я волну́юсь. — Hayajondaman. |
| к сожале́нию | к со-жа-ле́-ни-ю | afsuski | К сожале́нию, не могу́. — Afsuski, qila olmayman. |
| жаль / жа́лко | жаль / жа́л-ко | afsus / achinarli | Жаль, что ты ушёл. — Ketganing achinarli. |
| мне жаль | мне жаль | afsusdaman | Мне о́чень жаль. — Juda afsusdaman. |
| увы́ | у-вы́ | afsuski (kitobiy) | Увы́, э́то пра́вда. — Afsuski, bu rost. |
| к сча́стью | к сча́с-тью [щ] | baxtimga | К сча́стью, всё хорошо́. — Baxtimga, hammasi yaxshi. |
| сла́ва бо́гу | сла́-ва бо́-гу | xudoga shukur | Сла́ва бо́гу, ты цел! — Xudoga shukur, omonsan! |
| удивлён / удивлена́ | у-див-лён / у-див-ле-на́ | hayron (m / f) | Я удивлён. — Hayronman. |
| неуже́ли | не-у-же́-ли | nahotki | Неуже́ли пра́вда? — Nahotki rost? |
| не мо́жет быть | не мо́-жет быть | bo'lishi mumkin emas | Не мо́жет быть! — Bo'lishi mumkin emas! |
| расстро́ен / расстро́ена | рас-стро́-ен | xafa (m / f) | Я расстро́ен. — Xafaman. |
| мне оби́дно | мне о-би́д-но | alam qilyapti | Мне оби́дно. — Alam qilyapti. |
| мне гру́стно | мне гру́ст-но | ko'nglim g'ash | Мне гру́стно. — Ko'nglim g'ash. |
| к несча́стью | к не-сча́с-тью [щ] | baxtsizlikka | К несча́стью, он заболе́л. — Baxtsizlikka, u kasal bo'ldi. |
Yodlash qoidasi: bu so'zlarni tuyg'u guruhlari bo'yicha yodlang — ijobiy juftlar va salbiy juftlar birga: к сча́стью к сожале́нию / к несча́стью, я рад я расстро́ен, наде́юсь бою́сь. Har bir his fe'lining kelishigini ham yaxlit eslang: боя́ться + Р, ра́доваться + Д, наде́яться на + В, беспоко́иться о + П. Fe'l bilan kelishik — bitta blok.
7. Dialog
— Приве́т, Ди́ма! Как прошёл экза́мен?
— Salom, Dima! Imtihon qanday o'tdi?
— Сдал! Предста́вь, на «отли́чно»! — O'tdim! Tasavvur qil, "a'lo"ga!
— Не мо́жет быть! Я так рад за тебя́!
— Bo'lishi mumkin emas! Sen uchun juda xursandman!
— Че́стно говоря́, я о́чень боя́лся, что провалю́сь.
— Rostini aytsam, yiqilib qolaman deb juda qo'rqdim.
— Я зна́ю, ты волнова́лся всю неде́лю. К сча́стью, всё позади́!
— Bilaman, butun hafta hayajonlanding. Baxtimizga, hammasi ortda qoldi!
— Да, сла́ва бо́гу. А у Ка́ти, к сожале́нию, не получи́лось.
— Ha, xudoga shukur. Katyaga esa, afsuski, bo'lmadi.
— Жаль... Ей, наве́рное, оби́дно. — Afsus... Unga, ehtimol, alam qilayotgandir.
— Да, она́ о́чень расстро́ена. Но наде́юсь, пересда́ст.
— Ha, u juda xafa. Lekin qayta topshiradi deb umid qilaman.
— Коне́чно, пересда́ст! Дава́й отме́тим твою́ побе́ду?
— Albatta, topshiradi! Sening g'alabangni nishonlaymizmi?
— С удово́льствием! Как хорошо́, что ты позвони́л.
— Mamnuniyat bilan! Qo'ng'iroq qilganing qanday yaxshi.E'tibor bering: bu qisqa dialogda deyarli barcha tuyg'u guruhlari bor. Hayrat: Не мо́жет быть!. Quvonch (birov uchun): Я так рад за тебя́!. Qo'rquv (o'tgan): я о́чень боя́лся, что провалю́сь. Xursandlik: К сча́стью, всё позади́! Сла́ва бо́гу. Afsus: к сожале́нию, не получи́лось; Жаль. Xafagarchilik: ей оби́дно; она́ расстро́ена. Umid: наде́юсь, пересда́ст. Diqqat qiling: рад за тебя́ (В), боя́лся, что... («что» ergash gap), расстро́ена (ayol -а).
8. Tipik xatolar + mini-mashq
боя́ться dan keyin noto'g'ri kelishik: Я бою́сь соба́ку. (В) Я бою́сь соба́ки. (Р) Sabab: боя́ться — роди́тельный kelishigini boshqaradi (кого́? чего́? — соба́ки, темноты́, высоты́).
наде́яться bilan noto'g'ri predlog: Наде́юсь в лу́чшее / о лу́чшем. Наде́юсь на лу́чшее. Sabab: наде́яться — на + вини́тельный (на что? — на успе́х, на тебя́, на лу́чшее).
к сожале́нию ni vergulsiz yozish yoki kesim qilib qo'yish: Я к сожале́нию не могу́. К сожале́нию, я не могу́. Sabab: к сожале́нию — kirish so'z, doim vergul bilan ajratiladi, gap boshida ko'p keladi.
Мне жаль ni "kechiring" ma'nosida yo'l so'rashda ishlatish: Мне жаль, где вокза́л? Извини́те, где вокза́л? Sabab: Мне жаль — afsus/hamdardlik; e'tibor tortish uchun Извини́те (28-dars). Ular almashmaydi.
Ayol bo'la turib erkak qisqa shaklini ishlatish: Я о́чень рад / Я удивлён (ayol aytyapti). Я о́чень ра́да / Я удивлена́. Sabab: qisqa sifatlar rodga moslashadi: рад/ра́да, сча́стлив/сча́стлива, удивлён/удивлена́, расстро́ен/расстро́ена.
сча́стлив / к сча́стью ni "yozilishicha" o'qish — "s-chast-liv". [щ] bilan, "т"siz: "sháslif", "k-shástyu". Sabab: "сч" birikmasi [щ] kabi o'qiladi, o'rtadagi "т" tushadi — talaffuz istisnosi.
Mini-mashq (og'zaki): quyidagi xabarga tuyg'u bilan javob bering (rus tilida): (1) Я сдал экза́мен! — quvonching bilan; (2) Я потеря́л телефо́н. — afsus/hamdardlik bilan; (3) За́втра бу́дет буря. — xavotir bilan; (4) Он вы́играл ми́ллион! — hayrat bilan. (Javoblar 11-bo'limda.)
9. Mashqlar
Mashq 1. Qavsdagi his fe'lini to'g'ri kelishik bilan to'ldiring:
Я бою́сь ___ (темнота́).
Я наде́юсь на ___ (успе́х).
Я беспоко́юсь о ___ (ты).
Она́ ра́дуется ___ (пода́рок).
Роди́тели волну́ются за ___ (де́ти).Mashq 2. Bo'sh joyga mos kirish so'zni qo'ying — к сожале́нию yoki к сча́стью:
___, по́езд опозда́л на час.
___, мы всё-таки успе́ли.
___, никто́ не пострада́л.
___, биле́тов бо́льше нет.Mashq 3. Gapni я рад, что... yoki я рад + infinitiv qurilmasiga aylantiring:
Вы пришли́. Я рад, что ___
Ви́деть вас. Я рад ___
Мы познако́мились. Я рад, что ___
Помо́чь вам. Я рад ___Mashq 4. Qisqa sifatni to'g'ri rodga qo'ying (qavsga qarab — m yoki f):
Я о́чень ___ (рад — ayol).
Она́ ___ э́той но́востью (удивлён — ayol).
Он ___ из-за прои́грыша (расстро́ен — erkak).
Мы о́чень ___ ви́деть вас (рад — ko'plik).Mashq 5. Xabarga mos hissiy reaksiya bilan javob bering (kamida ikki xil variant):
— Я вы́играл в лотере́ю! — ___
— Мой дед заболе́л. — ___
— За́втра о́чень ва́жный день. — ___
— Магази́н уже́ закры́т. — ___Mashq 6. Xatoni toping va to'g'rilang:
Я бою́сь соба́ку.
Наде́юсь в лу́чшее.
Я к сожале́нию опозда́л.
Я о́чень рад. (ayol aytyapti)
Мне жаль, где апте́ка?Mashq 7. Мне [гру́стно / оби́дно / ра́достно / стра́шно] impersonal qurilma bilan tarjima qiling:
Ko'nglim g'ash. ___
Alam qilyapti. ___
Xursandman (yorug' his). ___
Qo'rqyapman. ___10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
Tuyg'u reaksiyasi mashqi: Wisar AIdan sizga 10 ta qisqa xabar berishni so'rang — yarmi yaxshi (imtihondan o'tdim, sovg'a oldim), yarmi yomon (kasal bo'ldim, poyezdga kechikdim). Har biriga mos tuyg'u bilan javob bering: yaxshiga quvonch/xursandlik (Я так рад! / К сча́стью! / Поздравля́ю!), yomonga afsus/xavotir (Жаль! / К сожале́нию... / Наде́юсь, всё бу́дет хорошо́). AI reaksiyangiz xabarga mosligini tekshirsin.
Kelishik nazorati: AIga ayting: "Menga боя́ться, наде́яться, беспоко́иться, ра́доваться fe'llari bilan 8 ta gap ber, kelishiklarni bo'sh qoldir". Har birini to'g'ri kelishikda to'ldiring (боя́ться + Р, наде́яться на + В, беспоко́иться о + П, ра́доваться + Д). AI xatolaringizni ko'rsatib bersin.
Hissiy hikoya: AIdan bir kunlik voqea berishni so'rang (masalan, "aeroportga safar"). Uni his-tuyg'u bilan qayta so'zlab bering: qayerda hayajonlanganingiz (я волнова́лся), qayerda yengil nafas olganingiz (к сча́стью), qayerda afsuslanganingiz (к сожале́нию), qayerda xursand bo'lganingiz (я был так рад). AI hikoyangizda kamida besh xil tuyg'u vositasini ishlatganingizni sanab bersin.
11. Javoblar kaliti
Mini-mashq (8-bo'lim): (1) Я так рад за тебя́! Поздравля́ю!; (2) Как жаль! / Мне о́чень жаль.; (3) Я беспоко́юсь. / Наде́юсь, всё обойдётся.; (4) Не мо́жет быть! Неуже́ли?
Mashq 1: бою́сь темноты́ (Р); наде́юсь на успе́х (В); беспоко́юсь о тебе́ (П); ра́дуется пода́рку (Д); волну́ются за дете́й (В).
Mashq 2: К сожале́нию, по́езд опозда́л; К сча́стью, мы всё-таки успе́ли; К сча́стью, никто́ не пострада́л; К сожале́нию, биле́тов бо́льше нет.
Mashq 3: Я рад, что вы пришли́; Я рад вас ви́деть; Я рад, что мы познако́мились; Я рад помо́чь вам.
Mashq 4: Я о́чень ра́да (f); Она́ удивлена́ э́той но́востью (f); Он расстро́ен из-за прои́грыша (m); Мы о́чень ра́ды ви́деть вас (ko'plik).
Mashq 5 (namuna): — Поздравля́ю! Я так рад за тебя́!; — Как жаль! Наде́юсь, он ско́ро попра́вится.; — Не волну́йся, всё бу́дет хорошо́. / Уда́чи!; — Жаль! / К сожале́нию, мы опозда́ли.
Mashq 6: Я бою́сь соба́ки (Р); Наде́юсь на лу́чшее (на+В); К сожале́нию, я опозда́л (kirish so'z, vergul bilan); Я о́чень ра́да (ayol -а); Извини́те, где апте́ка? (Мне жаль emas — e'tibor tortishda Извини́те).
Mashq 7: Ko'nglim g'ash Мне гру́стно; Alam qilyapti Мне оби́дно; Xursandman Мне ра́достно; Qo'rqyapman Мне стра́шно.
12. Xulosa va keyingi dars
- His-tuyg'u ifodalash — tirik nutqning yuragi. Til bilan faqat fakt emas, unga bo'lgan munosabatingizni ham bildirasiz. Bu — 29-darsdagi "fikr bildirish"ning hissiy tomondagi juftidir.
- Ikki asosiy qurilma: (1) рад / бою́сь / наде́юсь + что (ergash gap) yoki + infinitiv (Я рад, что вы пришли́ / Я рад вас ви́деть); (2) kirish so'zlar vergul bilan (К сожале́нию, ... / К сча́стью, ...).
- His fe'llarining kelishigi (yaxlit yodlang): боя́ться + Р (кого́/чего́), ра́доваться + Д (кому́/чему́), наде́яться на + В (на что), беспоко́иться о + П (о ком/о чём).
- Kirish so'z juftlari: к сча́стью к сожале́нию / к несча́стью — vergul bilan, gapga tuyg'u bo'yog'ini beradi, kesim emas.
- Impersonal his: мне гру́стно / оби́дно / ра́достно / стра́шно — [Д] + qisqa shakl. Rus tilining eng hissiy qurilmasi.
- Qisqa sifatlar rodga moslashadi: рад/ра́да, сча́стлив/сча́стлива, удивлён/удивлена́, расстро́ен/расстро́ена.
- Talaffuz istisnosi: сча́стлив / к сча́стью — "сч" = [щ], "т" tushadi ("sháslif", "k-shástyu").
- O'zbek nutq odobiga mos: к сожале́нию bilan yomon xabarni yumshatish — "afsuski, bo'lmaydi" ohangi bilan aynan bir xil.
Keyingi dars — B1 — 31-dars: Funksional — muhokama va bahs (обсужде́ние и спор). Bugun siz his-tuyg'uni ifodaladingiz; endi ular fikr bilan birlashadi. Kelasi darsda muhokama va bahs yuritishni o'rganasiz: rozilik/e'tiroz bildirish (я согла́сен, но... / вы пра́вы, одна́ко...), o'z fikrini himoya qilish, muqobil nuqtai nazar keltirish (с одно́й стороны́... с друго́й стороны́...) va suhbatni muloyim boshqarish. Bugungi я ду́маю (29-dars) va я рад / бою́сь (30-dars) iboralari bahsda dalilingizga ham mantiq, ham hissiy kuch beradi.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!