WisarWisar
Rus tili kursi/B1 Orta21 daqiqa

B1 — 23-dars: Murakkab kelishik — Роди́тельный паде́ж chuqur (miqdor, inkor, egalik zanjiri, sana, predloglar, sifat+ot)

B1 — O'RTA · 23-dars


1. Dars nomi va maqsad

A2 darajada (3-dars) siz Роди́тельный паде́ж — o'zbekcha shartli qaratqich kelishigi bilan tanishgan edingiz. O'shanda oltita asosiy vazifani o'rgandingiz: yo'qlik (нет вре́мени), egalik (центр го́рода), miqdor (мно́го рабо́ты), predloglar (из / от / без / для), sonlar (два часа́, пять часо́в) va sana (пя́того ма́я). Bu — mustahkam poydevor edi.

Endi B1 darajada biz shu poydevor ustiga haqiqiy bino quramiz. Qaratqich — rus tilida bosh kelishikdan keyin eng ko'p ishlatiladigan shakl bo'lib, kundalik nutqning taxminan to'rtdan birini egallaydi. A2da siz uni "tanidingiz", B1da esa uni erkin boshqarasiz: gap ichida bir necha qaratqich ketma-ket kelganda ham, inkor obyektni В o'rniga Р ga o'tkazishda ham, sifat bilan otni birga moslashda ham xato qilmaysiz.

Bu darsda siz aynan quyidagi B1 nozikliklarini o'zlashtirasiz:

  • INKOR obyekti — В o'rniga Р: Я не чита́л э́той кни́ги (bu kitobni o'qimaganman), Он не зна́ет пра́вды;
  • MIQDOR chuqurбольшинство́ студе́нтов, не́сколько дней, ско́лько вре́мени; o'lchov стака́н ча́ю, кусо́к хле́ба;
  • EGALIK ZANJIRI — ketma-ket qaratqich: дом бра́та моего́ дру́га (do'stimning akasining uyi);
  • SIFAT + OT birga qaratqichda: высо́кого ка́чества, хоро́шего настрое́ния — sifat ham -ого / -ой tugaydi;
  • PREDLOGLAR kengaytirilganбез, для, до, из, от, у, о́коло, кро́ме, вме́сто, среди́, про́тив, ра́ди;
  • SANAкако́го числа́? — пя́того ма́я, davr chegarasi с… до…;
  • TAQQOSLASHбо́льше меня́ (mendan ko'p), ста́рше бра́та (akadan katta).

Qanday ishlash kerak: bu dars — zich va amaliy. Har bir bo'limni o'qib bo'lgach, to'xtang va ovoz chiqarib misollarni takrorlang. 3-bo'limda qoidalar, 4-bo'limda ko'p misol, 9-bo'limda katta mashq to'plami bor — avval kitobga qaramay yeching, keyin 11-bo'limdan tekshiring. Qaratqich — marafon, sprint emas.


2. A2 darajadan takror (Роди́тельный asoslari)

Yangi materialga o'tishdan oldin A2 poydevorini tiklaymiz. Bu jadval bugun ham to'liq amal qiladi — biz unga faqat yangi qatlamlar qo'shamiz.

Qaratqich tugashlari — birlik va ko'plik:

Род Bosh k. (birlik) Qaratqich birlik Qaratqich ko'plik
m (undosh) студе́нт студе́нта студе́нтов
m (-й) музе́й музе́я музе́ев
m (-ь) слова́рь словаря́ словаре́й
f (-а) маши́на маши́ны маши́н (Ø!)
f (-я) неде́ля неде́ли неде́ль
f (-ь) дверь две́ри двере́й
n (-о) сло́во сло́ва слов (Ø!)
n (-е) мо́ре мо́ря море́й

A2da o'rganilgan olti vazifa — qisqa eslatma:

text
   1. YO'QLIK:     нет / не́ было / не бу́дет + Р     нет вре́мени
   2. EGALIK:      narsa + ega(Р)                    центр го́рода
   3. MIQDOR:      мно́го / ма́ло / ско́лько + Р       мно́го рабо́ты
   4. PREDLOGLAR:  из / от / до / у / без / для       из Москвы́
   5. SONLAR:      2–4  Р birlik, 5+  Р ko'plik     два часа́ / пять часо́в
   6. SANA:        како́го числа́?  пя́того ма́я

Muhim bog'lanish: siz noldan boshlamayapsiz. Bugun bu oltita vazifaning har birini chuqurlashtiramiz va ikkita mutlaqo yangi qatlam qo'shamiz: inkor obyekti (В Р) va sifat + ot moslashuvi.

Tez mashq: qaratqichga o'tkazing — брат (?), сестра́ (?), окно́ (?), друзья́ (?, ko'plik). (Javob: бра́та, сестры́, окна́, друзе́й.)


3. Asosiy tushuntirish

3.1. INKOR obyekti — В o'rniga Р (B1ning eng muhim nozikligi)

A2da siz нет + qaratqich ni o'rgandingiz. B1da esa yangi qoida: fe'l inkor qilinganda, uning vositasiz to'ldiruvchisi (obyekti) ko'pincha tushum (Вини́тельный) o'rniga qaratqich (Роди́тельный) ga o'tadi.

text
   TASDIQ (obyekt  Вини́тельный):        INKOR (obyekt  Роди́тельный):
   Я чита́л кни́гу.                        Я не чита́л кни́ги.
   (kitobni o'qidim)                      (kitob o'qimadim)
   Он зна́ет пра́вду.                      Он не зна́ет пра́вды.
   (haqiqatni biladi)                     (haqiqatni bilmaydi)
   Мы ви́дели оши́бку.                     Мы не ви́дели оши́бки.

Nega bunday? Rus tilida inkor "obyektning umuman mavjud emasligini" ta'kidlaganda, obyekt qaratqichga o'tadi. Bu ayniqsa mavhum tushunchalar bilan kuchli: не зна́ю отве́та (javobni bilmayman), не по́мню назва́ния (nomni eslamayman), не по́нял вопро́са (savolni tushunmadim).

Qachon Вини́тельный saqlanadi? Agar gap aniq, konkret obyekt haqida bo'lsa, В ham qolishi mumkin:

text
   Р (mavhum / umumiy):   Я не ви́дел э́того фи́льма.     (bu filmni ko'rmaganman umuman)
   В (aniq / konkret):    Я не ви́дел э́тот фильм.        (aynan bu filmni ko'rmadim)

B1 qoidasi: ishonchsiz bo'lsangiz, inkorda Р ni tanlang — bu adabiy va rasmiy uslubda doim to'g'ri. Не зна́ю пра́вды, не по́мню и́мени, не ви́дел разни́цы — bu shakllar har doim yutadi. Ko'rsatish olmoshi э́тот ham inkorda qaratqichga o'tadi: э́того фи́льма, э́той кни́ги.

O'zbekcha bilan solishtiring: o'zbekchada "kitobni o'qimadim" da tushum kelishigi (-ni) o'zgarmaydi. Ruschada esa inkor obyektni butunlay boshqa kelishikka ko'chiradi — bu o'zbek tilida analogsiz, shuning uchun alohida diqqat talab qiladi.

3.2. MIQDOR — chuqur (большинство́, не́сколько, ско́лько, o'lchov)

A2da siz мно́го / ма́ло + qaratqich ni ko'rdingiz. B1da miqdor so'zlari doirasi kengayadi. Barchasidan keyin ot qaratqichda turadi:

Miqdor so'zi Ma'nosi Sanaladigan (ko'plik) Sanalmaydigan (birlik)
мно́го ko'p мно́го книг мно́го вре́мени
ма́ло kam ма́ло друзе́й ма́ло воды́
не́сколько bir necha не́сколько дней
большинство́ ko'pchilik большинство́ студе́нтов
меньшинство́ ozchilik меньшинство́ голосо́в
ско́лько qancha / nechta ско́лько книг? ско́лько вре́мени?
сто́лько shuncha сто́лько люде́й сто́лько ра́дости
не́сколько bir nechta не́сколько мину́т
text
   большинство́ студе́нтов      — talabalarning ko'pchiligi
   не́сколько дней             — bir necha kun
   ско́лько вре́мени?           — qancha vaqt?
   сто́лько интере́сного        — shuncha qiziqarli narsa

Son 2–4 va 5+ — takror va chuqurlashtirish:

text
   2, 3, 4   QARATQICH BIRLIK:     два дня, три кни́ги, четы́ре часа́
   5, 6…20   QARATQICH KO'PLIK:    пять дней, де́сять книг, два́дцать часо́в

O'lchov birligi + modda — bu yerda B1da nozik shakl paydo bo'ladi. Ba'zi erkak rod sanalmaydigan otlar o'lchov ma'nosida eski qaratqich -у / -ю shaklini oladi (so'zlashuv, iliq uslub):

text
   стака́н ча́ю  (yoki ча́я)   — bir stakan choy    -ю qismiy ma'no beradi
   ло́жка са́хару (yoki са́хара) — bir qoshiq shakar
   кусо́к хле́ба               — bir bo'lak non
   литр воды́                 — bir litr suv
   килогра́мм сы́ра            — bir kilo pishloq
   ча́шка ко́фе               — bir chashka qahva  (ко́фе o'zgarmas)

Diqqat: ча́ю / са́хару shakllari faqat qism ma'nosida ("choyning bir qismi") ishlatiladi va so'zlashuvda uchraydi. Neytral yozma uslubda ча́я / са́хара ham to'g'ri. B1da ikkalasini ham tanish, lekin xato qilmaslik uchun ча́я / са́хара ni asos qilib oling.

3.3. EGALIK ZANJIRI — ketma-ket qaratqich

B1 darajaning eng "kuchli" hodisalaridan biri — bir necha qaratqich zanjir bo'lib ketma-ket kelishi. Har bir keyingi ot oldingisiga tegishli:

text
   дом бра́та                        — akaning uyi
   дом бра́та дру́га                  — do'stning akasining uyi
   дом бра́та моего́ дру́га            — mening do'stimning akasining uyi
   мне́ние дире́ктора шко́лы           — maktab direktorining fikri
   нача́ло второ́й полови́ны ма́тча     — matchning ikkinchi yarmi boshi

Har bir bo'g'in qaratqichda: бра́та (кто? чей?), дру́га, моего́. O'zbekchada bu -ning zanjiri bilan beriladi: "do'stimning akasining uyi". Farqi shundaki, ruschada tartib teskari — avval eng "ustki" narsa (дом), keyin egalar pastga qarab:

text
   O'ZBEKCHA:  do'stim + ning    aka + si + ning    uy(i)     (egadan narsaga)
   RUSCHA:     дом    бра́та     моего́ дру́га                  (narsadan egaga)

Amaliy maslahat: uzun zanjirni tuzishda narsadan boshlang, keyin "kimning?" savolini har qadamda bering: дом (кого́?) бра́та (како́го бра́та?) моего́ дру́га. Egalik olmoshi (моего́, твоего́, на́шего) ham qaratqichda -ого / -ей tugaydi.

3.4. SIFAT + OT birga qaratqichda (yangi B1 qatlami)

A2da siz faqat otni qaratqichga o'tkazdingiz. B1da esa otni aniqlab kelgan sifat ham u bilan birga qaratqichga o'tadi. Bu — mustaqil o'zlashtirilishi kerak bo'lgan yangilik:

Род Bosh kelishik Qaratqich (sifat + ot)
m / n но́вый дом / вку́сное блю́до но́вого до́ма / вку́сного блю́да
f но́вая маши́на но́вой маши́ны
ko'plik но́вые кни́ги но́вых книг
text
   SIFAT tugashlari qaratqichda:
      m / n     -ого / -его     (высо́кого, хоро́шего, си́него)
      f         -ой / -ей       (высо́кой, хоро́шей, си́ней)
      ko'plik   -ых / -их       (высо́ких, хоро́ших)

Bu ko'pincha sifat izohli iboralarda kerak bo'ladi:

text
   това́р высо́кого ка́чества       — yuqori sifatli mahsulot
   челове́к хоро́шего настрое́ния    — kayfiyati yaxshi odam
   де́вушка краси́вой вне́шности     — chiroyli tashqi ko'rinishli qiz
   вопро́с большо́й ва́жности        — katta ahamiyatli savol
   ребёнок трёх лет                — uch yoshli bola

Diqqat talaffuzga: sifatning -ого / -его oxiri doim «-ova / -eva» deb o'qiladi: высо́кого «vɨsókəvə», хоро́шего «xaróʂɨvə». Bu — A2dagi пя́того «pyátəvə» qoidasining aynan davomi.

3.5. PREDLOGLAR — kengaytirilgan ro'yxat

A2da siz sakkizta predlogni bilardingiz (из, от, до, у, без, для, о́коло, по́сле). B1da yana beshta muhim predlog qo'shiladi. Barchasi doim qaratqich talab qiladi:

Predlog Ma'nosi Misol O'zbekcha
кро́ме …dan tashqari все, кро́ме меня́ mendan boshqa hamma
вме́сто …o'rniga вме́сто ко́фе qahva o'rniga
среди́ …orasida среди́ друзе́й do'stlar orasida
про́тив …ga qarshi про́тив войны́ urushga qarshi
ра́ди …xotiri/haqi uchun ра́ди дете́й bolalar xotiri uchun
из-за …tufayli/…ortidan из-за дождя́ yomg'ir tufayli
из-под …ostidan из-под стола́ stol ostidan
о́коло …atrofida/…taxminan о́коло ча́са taxminan bir soat
text
   Все пришли́, кро́ме Анто́на.        — Antondan boshqa hamma keldi.
   Возьми́ чай вме́сто ко́фе.          — Qahva o'rniga choy oling.
   Он популя́рен среди́ молодёжи.      — U yoshlar orasida mashhur.
   Мы вы́ступили про́тив э́того пла́на. — Biz bu rejaga qarshi chiqdik.
   Он рабо́тает ра́ди семьи́.          — U oilasi uchun ishlaydi.
   Мы опозда́ли из-за про́бок.         — Tirbandlik tufayli kechikdik.

Nozik farq — из-за: ikki ma'nosi bor. (1) sabab (ko'pincha salbiy): из-за боле́зни (kasallik tufayli); (2) jismoniy joy — orqasidan/ostidan: из-за угла́ (burchak ortidan). B1da ikkalasini ham tanish kerak.

3.6. SANA va DAVR chegarasi

A2da како́го числа́? пя́того ма́я ni o'rgandingiz. B1da buni davr chegaralari bilan kengaytiramiz — bunda с… до… predloglari (ikkalasi ham qaratqich) ishlatiladi:

text
   с утра́ до ве́чера           — ertalabdan kechgacha
   с понеде́льника до пя́тницы   — dushanbadan jumagacha
   с пе́рвого до деся́того ма́я  — 1-maydan 10-maygacha
   с трёх до пяти́              — soat uchdan beshgacha

Sana — to'liq shakl (kun + oy + yil):

text
   Како́го числа́? — Пя́того ма́я две ты́сячи двадца́ть шесто́го го́да.
    2026-yilning 5-mayida

Bu yerda kun (пя́того), oy (ма́я), yil so'zining tartib qismi (два́дцать шесто́го) va го́да — hammasi qaratqichda. Yil ichida faqat oxirgi raqam tartib songa aylanadi: две ты́сячи двадца́ть шесто́го го́да.

3.7. TAQQOSLASH — qaratqich orqali

B1da qiyoslashning muhim usuli: sifat/ravishning qiyosiy darajasi (сравни́тельная сте́пень) + qaratqich. Bunda чем (…dan) o'rniga to'g'ridan-to'g'ri qaratqich ishlatiladi:

text
   To'liq shakl (чем + bosh k.):        Qisqa shakl (qaratqich):
   Он ста́рше, чем я.                    Он ста́рше меня́.       (u mendan katta)
   Она́ у́мнее, чем брат.                 Она́ у́мнее бра́та.      (u akasidan aqlli)
   Э́то доро́же, чем то.                  Э́то доро́же того́.      (bu undan qimmat)
   Я зна́ю бо́льше, чем ты.              Я зна́ю бо́льше тебя́.   (men sendan ko'p bilaman)

Ikkala shakl ham to'g'ri, lekin qaratqichli shakl (ста́рше меня́) yozma va og'zaki nutqda ancha tabiiy va ixcham.

O'zbekcha ko'prik: o'zbekchada bu -dan chiqish kelishigi bilan beriladi ("mendan katta"). Rus tilida esa aynan shu ma'no qaratqich orqali chiqadi — bu o'zbek chiqish kelishigining rus qaratqichiga to'g'ri kelgan noyob nuqtasi. Buni "chiqish = Роди́тельный" deb eslab qoling: из до́ма (uydan), ста́рше меня́ (mendan katta), от бра́та (akadan).


4. Misollar

Inkor obyekti (В Р):

Ruscha O'zbekcha
Я не зна́ю его́ и́мени. Uning ismini bilmayman.
Она́ не по́мнит э́того слу́чая. U bu voqeani eslamaydi.
Мы не ви́дели разни́цы. Biz farqni ko'rmadik.
Он не по́нял вопро́са. U savolni tushunmadi.
Я не чита́л э́той статьи́. Bu maqolani o'qimaganman.

Miqdor (chuqur):

Ruscha O'zbekcha
большинство́ студе́нтов talabalarning ko'pchiligi
не́сколько дней наза́д bir necha kun oldin
Ско́лько вре́мени э́то за́няло? Bu qancha vaqt oldi?
стака́н ча́я и кусо́к хле́ба bir stakan choy va bir bo'lak non
литр воды́ bir litr suv

Egalik zanjiri:

Ruscha O'zbekcha
дом бра́та моего́ дру́га do'stimning akasining uyi
мне́ние дире́ктора шко́лы maktab direktorining fikri
нача́ло но́вого уче́бного го́да yangi o'quv yilining boshi

Sifat + ot:

Ruscha O'zbekcha
това́р высо́кого ка́чества yuqori sifatli mahsulot
челове́к хоро́шего настрое́ния kayfiyati yaxshi odam
вопро́с большо́й ва́жности katta ahamiyatli masala
от ста́рого дру́га eski do'stdan

Predloglar (kengaytirilgan):

Ruscha O'zbekcha
Все пришли́, кро́ме меня́. Mendan boshqa hamma keldi.
Возьми́ чай вме́сто ко́фе. Qahva o'rniga choy oling.
Он популя́рен среди́ молодёжи. U yoshlar orasida mashhur.
Мы опозда́ли из-за про́бок. Tirbandlik tufayli kechikdik.
Он всё де́лает ра́ди семьи́. U hammasini oilasi uchun qiladi.

Sana, davr, taqqoslash:

Ruscha O'zbekcha
с утра́ до ве́чера ertalabdan kechgacha
Како́го числа́? — Пя́того ма́я. Qaysi sanada? — 5-mayda.
Он ста́рше меня́ на два го́да. U mendan ikki yosh katta.
Я зна́ю бо́льше тебя́. Men sendan ko'p bilaman.

5. Talaffuz bo'limi

  • не зна́ю пра́вды /ni-ZNA-yu PRAV-dɨ/ — inkor не urg'usiz, fe'lga "yopishadi"; пра́вды urg'u birinchi bo'g'inda.
  • большинство́ /bəl-ʂɨn-STVO/ — urg'u oxirgi bo'g'inda, uch urg'usiz "о" "a" ga yaqin; qaratqichda ham большинства́.
  • не́сколько /NYE-skəl-kə/ — urg'u birinchi bo'g'inda, не qismi urg'uli.
  • высо́кого /vɨ-SO-kə-və/ — DIQQAT: yozuvda «-го», o'qilishi «-va»! Sifat -ого / -его doim «-ova / -eva».
  • хоро́шего /xa-RO-ʂɨ-və/ — yumshoq "ш" dan keyin "е" "ɨ" ga yaqin, oxiri yana «-va».
  • из-за /IZ-zə/ — ikki so'z bir urg'u ostida, "з" jarangli; из-за дождя́ «izza daʐdʲá».
  • кро́ме /KRO-mʲe/ — urg'u birinchi bo'g'inda, oxirgi "е" yumshoq.
  • среди́ /srʲe-DI/ — urg'u oxirda, "р" dan keyin yumshoq "е".
  • ста́рше меня́ /STAR-ʂɨ mʲe-NYA/ — меня́ urg'u oxirda; taqqoslashda ikki so'z bir ohangda.

Eng muhim talaffuz qoidasi (takror): sifatning -ого / -его oxiri doim «-ova / -eva» o'qiladi: высо́кого «vɨsókəvə», ста́рого «stárəvə», хоро́шего «xaróʂɨvə». Bu qoida sana (пя́того), egalik olmoshi (моего́ «mayivó»), ot va sifat — barchasiga tegishli.

Topshiriq: ovoz chiqarib ayting — не зна́ю пра́вды, большинство́ люде́й, высо́кого ка́чества, из-за дождя́, кро́ме меня́, ста́рше бра́та, с утра́ до ве́чера.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
кро́ме кро́-ме …dan tashqari все, кро́ме меня́
вме́сто вме́с-то …o'rniga чай вме́сто ко́фе
среди́ сре-ди́ …orasida среди́ друзе́й
про́тив про́-тив …ga qarshi про́тив войны́
ра́ди ра́-ди …xotiri uchun ра́ди дете́й
из-за из-за́ …tufayli из-за дождя́
из-под из-под …ostidan из-под стола́
большинство́ боль-шин-ство́ ko'pchilik большинство́ люде́й
меньшинство́ мень-шин-ство́ ozchilik меньшинство́ голосо́в
не́сколько не́-сколь-ко bir necha не́сколько дней
сто́лько сто́ль-ко shuncha сто́лько ра́дости
ка́чество ка́-чест-во sifat высо́кого ка́чества
настрое́ние на-стро-е́-ние kayfiyat хоро́шего настрое́ния
ва́жность ва́ж-ность ahamiyat большо́й ва́жности
пра́вда пра́в-да haqiqat не зна́ю пра́вды
разни́ца раз-ни́-ца farq не ви́жу разни́цы
слу́чай слу́-чай voqea / holat э́того слу́чая
статья́ ста-тья́ maqola э́той статьи́
ста́рше ста́р-ше kattaroq (yosh) ста́рше меня́
моло́же мо-ло́-же yoshroq моло́же бра́та

Yodlash qoidasi: predloglarni butun ibora bilan yodlang — «кро́ме меня́», «из-за дождя́», «ра́ди семьи́». Inkor iboralarini ham juftlik sifatida yodlang: «не зна́ю пра́вды», «не по́мню и́мени». Bo'lak-bo'lak emas, bir "bo'lak" sifatida yodlansa, nutqda avtomatik chiqadi.


7. Dialog

text
— Ты был вчера́ на собра́нии?              — Kecha yig'ilishda bo'ldingizmi?
— Нет, из-за рабо́ты не успе́л.            — Yo'q, ish tufayli ulgurmadim.
  А что реши́ли?                             Nima hal qilishdi?
— Большинство́ проголосова́ло             — Ko'pchilik yangi reja uchun
  за но́вый план. Про́тив бы́ло             ovoz berdi. Faqat bir necha
  то́лько не́сколько челове́к.               kishi qarshi chiqdi.
— А дире́ктор?                             — Direktorchi?
— Он не по́нял сути́ вопро́са              — U avvaliga masala mohiyatini
  снача́ла, но пото́м согласи́лся.          tushunmadi, keyin rozi bo'ldi.
— Поня́тно. Кста́ти, у тебя́               — Tushunarli. Aytgancha, hozir
  есть вре́мя сейча́с?                       vaqtingiz bormi?
— Че́стно, вре́мени ма́ло. С утра́         — Rostini aytsam, vaqtim kam.
  до ве́чера встре́чи.                       Ertalabdan kechgacha uchrashuvlar.
— Тогда́ ко́ротко. Вме́сто дли́нного       — Unda qisqacha. Uzun hisobot
  отчёта — оди́н вопро́с:                    o'rniga bitta savol:
  како́го числа́ сле́дующая встре́ча?         keyingi uchrashuv qaysi sanada?
— Деся́того ма́я. И ещё:                   — 10-mayda. Va yana: bu
  э́то ва́жно ра́ди о́бщего де́ла.           umumiy ish xotiri uchun muhim.
— Хорошо́. Я приду́ — кро́ме меня́         — Yaxshi. Boraman — mendan boshqa
  никто́ не зна́ет э́тих цифр.               hech kim bu raqamlarni bilmaydi.

E'tibor bering: bir dialogda B1 qaratqichning deyarli barcha yangi vazifasi bor — из-за рабо́ты (predlog + sabab), большинство́ / не́сколько (miqdor), про́тив / вме́сто / ра́ди / кро́ме (yangi predloglar), не по́нял сути́ вопро́са (inkor + egalik zanjiri), с утра́ до ве́чера (davr chegarasi), како́го числа́ — деся́того ма́я (sana), не зна́ет э́тих цифр (inkor obyekti ko'plikda).


8. Tipik xatolar va mini-mashq

Ko'p uchraydigan xatolar:

  • Inkorda tushum saqlash: Я не зна́ю пра́вду. Я не зна́ю пра́вды. Sabab: inkor obyekti (ayniqsa mavhum) qaratqichga o'tadi: пра́вду пра́вды.

  • Ko'rsatish olmoshini inkorda o'zgartmaslik: Я не ви́дел э́тот фильм (umumiy ma'noda). Я не ви́дел э́того фи́льма. Sabab: umumiy inkorda э́тот ham qaratqichga: э́того фи́льма.

  • Sifatni otga moslashtirmaslik: това́р высо́кое ка́чества. това́р высо́кого ка́чества. Sabab: sifat ot bilan birga qaratqichda: высо́кого.

  • Egalik zanjirida bir bo'lakni bosh kelishikda qoldirish: дом брат моего́ дру́га. дом бра́та моего́ дру́га. Sabab: zanjirdagi har bir ega qaratqichda.

  • большинство́ / не́сколько dan keyin bosh kelishik: большинство́ студе́нты. большинство́ студе́нтов. Sabab: miqdor so'zi + qaratqich ko'plik.

  • Yangi predlog bilan noto'g'ri kelishik: кро́ме я, вме́сто ко́фе (bosh k. ко́фе o'zgarmas, lekin) про́тив войну́. кро́ме меня́, про́тив войны́. Sabab: кро́ме / вме́сто / среди́ / про́тив / ра́ди — doim qaratqich.

  • Taqqoslashda ortiqcha чем + qaratqich: ста́рше чем меня́. ста́рше меня́ (yoki ста́рше, чем я). Sabab: qaratqichli qisqa shaklda чем tushadi.

Mini-mashq (og'zaki): to'g'ri shaklni tanlang — Я не зна́ю (отве́т / отве́та). · большинство́ (лю́ди / люде́й). · това́р высо́кого (ка́чество / ка́чества). · Он ста́рше (я / меня́). (Javoblar 11-bo'limda.)


9. Mashqlar

Mashq 1. Gaplarni inkorga aylantiring (obyektni В Р ga o'tkazing):

Я зна́ю пра́вду.           ___
Он по́мнит э́тот слу́чай.   ___
Мы ви́дели разни́цу.       ___
Она́ поняла́ вопро́с.       ___
Я чита́л э́ту статью́.      ___

Mashq 2. Qavsdagi otni to'g'ri shaklda yozing (birlik yoki ko'plik?):

большинство́ (студе́нт)  ___
не́сколько (день)  ___
ско́лько (вре́мя)?  ___
сто́лько (ра́дость)  ___
ма́ло (друг)  ___

Mashq 3. Sifat + otni qaratqichga o'tkazing:

но́вый дом  от ___
высо́кое ка́чество  това́р ___
хоро́шее настрое́ние  челове́к ___
ста́рый друг  письмо́ от ___
больша́я ва́жность  вопро́с ___

Mashq 4. To'g'ri predlogni qo'ying (кро́ме / вме́сто / среди́ / про́тив / ра́ди / из-за):

Все пришли́, ___ меня́.
Возьми́ чай ___ ко́фе.
Он популя́рен ___ молодёжи.
Мы вы́ступили ___ э́того пла́на.
Он рабо́тает ___ семьи́.
Мы опозда́ли ___ про́бок.

Mashq 5. Egalik zanjirini to'g'ri tuzing (barcha egani qaratqichga):

дом + брат + мой друг       ___
мне́ние + дире́ктор + шко́ла  ___
нача́ло + но́вый + год       ___

Mashq 6. Taqqoslashni qaratqichli qisqa shaklga o'tkazing:

Он ста́рше, чем я.         ___
Она́ у́мнее, чем брат.      ___
Э́то доро́же, чем то.       ___
Я зна́ю бо́льше, чем ты.    ___

Mashq 7. Xatoni toping va to'g'rilang:

Я не по́мню его́ и́мя.
большинство́ лю́ди
това́р высо́кое ка́чества
кро́ме я никто́ не знал.
Он ста́рше чем меня́.

Mashq 8. O'zingiz haqingizda 5 ta gap yozing: (1) nimani bilmasligingiz — не зна́ю…; (2) sizdan kim katta/kichik — ста́рше / моло́же…; (3) do'stlaringiz orasida nima — среди́…; (4) nima tufayli kechikkaningiz — из-за…; (5) tug'ilgan sanangiz — …числа́.


10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. Inkor mashqi: Wisar AIdan 10 ta tasdiq gap so'rang (Я зна́ю…, Он ви́дел…), har birini inkorga aylantiring va obyektni Р ga o'tkazing. AI В Р o'tishini tekshirsin.
  2. Egalik zanjiri: AIdan 3–4 ta ega bo'lgan uzun zanjir tuzishni so'rang (дом… дру́га… сосе́да…). Har bir bo'lakni qaratqichda to'g'ri qo'ying.
  3. Sifat + ot: AI sizga 8 ta "sifat + ot" jufti bersin, siz ularni predlog bilan qaratqichga qo'ying (из но́вого до́ма, для ста́рого дру́га). AI sifat tugashini (-ого / -ой / -ых) tekshirsin.
  4. Predlog o'yini: AI кро́ме / вме́сто / среди́ / про́тив / ра́ди / из-за predloglaridan tasodifiy birini aytsin, siz to'liq gap tuzing. Ma'no farqiga (ayniqsa из-за sabab va joy) e'tibor bering.
  5. Taqqoslash: AI bilan "kim kimdan katta/aqlli/kuchli" mavzusida qaratqichli qiyoslash dialogini o'tkazing (ста́рше меня́, у́мнее бра́та).

11. Javoblar kaliti

Mini-mashq (8-bo'lim): Я не зна́ю отве́та. · большинство́ люде́й. · това́р высо́кого ка́чества. · Он ста́рше меня́.

Mashq 1: Я не зна́ю пра́вды; Он не по́мнит э́того слу́чая; Мы не ви́дели разни́цы; Она́ не поняла́ вопро́са; Я не чита́л э́той статьи́.

Mashq 2: большинство́ студе́нтов (ko'plik); не́сколько дней (ko'plik); ско́лько вре́мени (birlik — sanalmaydigan); сто́лько ра́дости (birlik); ма́ло друзе́й (ko'plik).

Mashq 3: от но́вого до́ма; това́р высо́кого ка́чества; челове́к хоро́шего настрое́ния; письмо́ от ста́рого дру́га; вопро́с большо́й ва́жности.

Mashq 4: кро́ме меня́; вме́сто ко́фе; среди́ молодёжи; про́тив э́того пла́на; ра́ди семьи́; из-за про́бок.

Mashq 5: дом бра́та моего́ дру́га; мне́ние дире́ктора шко́лы; нача́ло но́вого го́да.

Mashq 6: Он ста́рше меня́; Она́ у́мнее бра́та; Э́то доро́же того́; Я зна́ю бо́льше тебя́.

Mashq 7: Я не по́мню его́ и́мени (inkor obyekti Р); большинство́ люде́й (miqdor + Р ko'plik); това́р высо́кого ка́чества (sifat qaratqichda); кро́ме меня́ никто́ не знал (кро́ме + Р); Он ста́рше меня́ (qaratqich, чем siz).

Mashq 8: namuna — Я не зна́ю то́чного отве́та. Мой брат ста́рше меня́ на три го́да. Среди́ мои́х друзе́й мно́го спортсме́нов. Я опозда́л из-за про́бок. Мой день рожде́ния — деся́того ию́ня.


12. Xulosa va keyingi dars

  • Роди́тельный паде́ж (qaratqich) B1da endi faqat "tanish" emas — siz uni boshqarasiz. Yangi qatlamlar: inkor obyekti (В Р) va sifat + ot moslashuvi.
  • Yetti asosiy chuqurlashtirilgan vazifa: (1) inkor obyekti — не зна́ю пра́вды, э́того фи́льма; (2) miqdor — большинство́ студе́нтов, не́сколько дней, стака́н ча́я; (3) egalik zanjiri — дом бра́та моего́ дру́га; (4) sifat + ot — высо́кого ка́чества, хоро́шего настрое́ния; (5) predloglar — кро́ме, вме́сто, среди́, про́тив, ра́ди, из-за; (6) sana va davr — пя́того ма́я, с утра́ до ве́чера; (7) taqqoslash — ста́рше меня́, бо́льше тебя́.
  • Sifat tugashlari qaratqichda: m/n -ого/-его, f -ой/-ей, ko'plik -ых/-их. O'qilishi: -ого «-ova».
  • O'zbekcha ko'prik: qaratqich ko'pincha o'zbek -ning (egalik) va -dan (chiqish: ста́рше меня́ = mendan katta) ga to'g'ri keladi, lekin inkor obyekti (В Р) o'zbek tilida analogsiz — alohida diqqat talab qiladi.
  • Talaffuz: sifat -ого / -его «-ova / -eva», большинство́ urg'u oxirda, из-за jarangli "з".

Keyingi dars — B1 — 24-dars: Murakkab kelishik — Твори́тельный va Да́тельный chuqur (vosita, kasb, kim bilan, kimga, к / по, предлог + Т/Д). Endi "kim/nima bilan?" (рабо́таю инжене́ром, горжу́сь бра́том) va "kimga?" (помога́ю дру́гу, звоню́ ма́ме) savollariga chuqur javob beramiz. Bugungi у врача́ (qaratqich) va ertangi к врачу́ (jo'nalish), с врачо́м (vosita) juftligini solishtirib, rus kelishiklar tizimini yana bir bosqich mustahkamlaymiz.

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
B1 — 23-dars: Murakkab kelishik — Роди́тельный паде́ж chuqur (miqdor, inkor, egalik zanjiri, sana, predloglar, sifat+ot) — Wisar