B1 — 20-dars: Zid va yon berish ergash gaplar (уступи́тельные прида́точные) — хотя́, несмотря́ на то что, несмотря́ на + В., зато́, одна́ко, всё же
B1 — O'RTA · 20-dars
1. Dars nomi va maqsad
16-darsda siz sabab ergash gaplarini o'rgandingiz: bir voqea ikkinchisiga sabab bo'ldi — «Почему́?» ("Nega?") savoliga javob. Sabab mantig'i sodda va kutilgan: sovuq bo'ldi shuning uchun uyda qoldik. Natija sababdan mantiqan kelib chiqadi.
Bugun biz mantiqni teskari aylantiramiz. Yon berish (уступи́тельные — ustupitelnaya) ergash gaplari aynan kutilgan natijaga zid holatni ifodalaydi: sabab bor edi, lekin natija undan kelib chiqmadi. Solishtiring:
SABAB (16-dars): Бы́ло хо́лодно, поэ́тому мы оста́лись до́ма.
Sovuq edi, SHUNING UCHUN uyda qoldik. kutilgan natija
YON BERISH (bugun): Хотя́ бы́ло хо́лодно, мы гуля́ли.
Sovuq bo'lsa HAM, sayr qildik. kutilgan natijaga ZIDKo'ryapsizmi? Sovuqda odam odatda uyga kiradi — bu kutilgan natija. Lekin bu yerda odam aksincha sayr qildi. "Sovuq bo'lsa ham" — mana shu "…sa ham / garchi" ma'nosi yon berishning yuragidir. Sabab "shuning uchun" bilan yakunlansa, yon berish "shunga qaramay" bilan yakunlanadi.
A2 darajada (24-dars) siz eng oddiy yon berish bog'lovchisi — хотя́ (garchi) bilan bir tanishuv qildingiz. B1 da esa siz bu tor eshikni katta ochasiz: rus tilida yon berishning bir emas, butun bir oilasi bor — og'zaki хотя́ dan rasmiy несмотря́ на то что va kitobiy одна́ко, тем не ме́нее gacha. Bu dars oxirida siz:
- хотя́ ni to'liq egallaysiz va uni A2 dagidan chuqurroq ishlatasiz;
- несмотря́ на то что (ergash gap bilan) va несмотря́ на + В. (ot bilan) farqini aniq bilasiz;
- вопреки́ + Д. ("…ga zid") ni qo'shasiz;
- zidlovchi bog'lovchilar но, зато́, одна́ко, всё же, тем не ме́нее ni rangiga qarab tanlaysiz;
- eng muhimi — хотя́ (zid) va потому́ что (sabab) ni, hamda хотя́ (zid) va е́сли (shart) ni hech qachon chalkashtirmaysiz.
2. Avvalgi darajadan takror (хотя́ — A2 24-dars)
A2 da o'rgangan asosni bir daqiqada tiklaymiz — bugungi hamma narsa shuning ustiga quriladi.
хотя́ = o'zbekcha "garchi / …sa ham / …sa-da". U kutilmagan zidlikni bildiradi: bir narsa bo'lsa ham, ikkinchisi teskari yuz beradi:
Он пришёл, хотя́ был бо́лен. — U keldi, garchi kasal bo'lsa-da.
Хотя́ бы́ло по́здно, мы гуля́ли. — Kech bo'lsa ham, sayr qildik.A2 dan bitta oltin qoida — u bugun ham istisnosiz amal qiladi: rus tilida ergash gap doim vergul bilan ajratiladi. хотя́ oldida (yoki ergash gap oldinda bo'lsa — orasida) vergul albatta turadi.
| Bog'lovchi | O'zbekcha | Munosabat | Namuna |
|---|---|---|---|
| хотя́ | garchi / …sa ham | zid, yon berish | Пришёл, хотя́ бо́лен. |
Muhim bog'lanish: A2 da хотя́ siz uchun bitta so'z edi — "garchi". B1 da siz uni oilaning kapitani sifatida ko'rasiz: хотя́ — eng universal, og'zaki yon berish bog'lovchisi. Qolganlari (несмотря́ на то что, одна́ко, зато́, всё же) unga uslub, rasmiylik va nozik ma'no qo'shadi. Avval kapitanni chuqurlashtiramiz, keyin butun oilani tanishtiramiz.
3. Asosiy tushuntirish
3.1. Umumiy manzara — yon berish nima va uni qanday ifodalaymiz
Yon berish (уступка — ustúpka) — bu "yon bosish", "tan olish" degani. Gap shunday quriladi: garchi to'sqinlik bo'lsa ham, harakat baribir bajarildi. Ya'ni birinchi qism to'sqinlikni (kutilgan natijaga sabab bo'ladigan holatni) aytadi, ikkinchi qism esa — o'sha to'sqinlikka qaramay yuz bergan kutilmagan natijani.
[TO'SIQ / KUTILGAN SABAB] odatda kutiladigan natija (LEKIN u YUZ BERMADI)
[ZID NATIJA] aksincha, mana bu YUZ BERDI
Хотя́ шёл дождь, мы гуля́ли.
Yomg'ir yog'sa-da, sayr qildik.
(yomg'ir odatda uyga kirasan LEKIN aksincha sayr qildik)Rus tilida yon berishni ifodalashning ikki yo'li bor, ularni yaxshi ajrating:
1-YO'L — ERGASH GAP orqali (bog'lovchi + butun gap: ega + kesim)
хотя́ — og'zaki, universal ("garchi / …sa ham")
несмотря́ на то что — rasmiy ("…ligiga qaramay")
2-YO'L — OT / OT GURUHI orqali (predlog + ot)
несмотря́ на + В. — "…ga qaramay" (несмотря́ на дождь)
вопреки́ + Д. — "…ga zid / …ga qaramasdan" (вопреки́ прогно́зу)
3-YO'L — ZIDLOVCHI BOG'LOVCHI orqali (ikki mustaqil gapni ulash)
но / зато́ / одна́ко / всё же / тем не ме́нееEndi har birini alohida, chuqur ochamiz.
3.2. хотя́ — universal, og'zaki "garchi / …sa ham"
хотя́ = o'zbekcha "garchi / …sa ham / …sa-da". Eng ko'p ishlatiladigan, neytral-og'zaki yon berish bog'lovchisi. U ham gap boshida, ham gap o'rtasida kela oladi — ikkalasi ham tabiiy:
Хотя́ [TO'SIQ], [ZID NATIJA] to'siq OLDINDA
Хотя́ бы́ло хо́лодно, мы пошли́ гуля́ть.
Sovuq bo'lsa ham, sayrga chiqdik.
[ZID NATIJA], хотя́ [TO'SIQ] to'siq KEYINDA
Мы пошли́ гуля́ть, хотя́ бы́ло хо́лодно.
Sayrga chiqdik, garchi sovuq bo'lsa-da.Ma'no ikkala tartibda ham bir xil. Yana misollar:
Хотя́ он ма́ло спал, он чу́вствовал себя́ бо́дро. — Kam uxlagan bo'lsa ham, o'zini tetik his qildi.
Она́ вы́шла на рабо́ту, хотя́ была́ уста́лой. — U ishga chiqdi, garchi charchagan bo'lsa-da.
Хотя́ биле́т был дорого́й, мы его́ купи́ли. — Chipta qimmat bo'lsa ham, uni sotib oldik.
Он всё по́нял, хотя́ никто́ не объясня́л. — Hech kim tushuntirmasa ham, u hammasini tushundi.Kichik xususiyat — хотя́ и: хотя́ ko'pincha и zarrasi bilan birga keladi, ma'nosi kuchaymaydi, faqat ohang biroz jonlanadi: Он, хотя́ и уста́л, продо́лжил рабо́ту ("U, garchi charchagan bo'lsa-da, ishni davom ettirdi"). Boshlang'ich B1 uchun и siz shakl ham to'liq yetarli — хотя́ уста́л bemalol to'g'ri.
3.3. несмотря́ на то что — rasmiy "…ligiga qaramay" (ergash gap bilan)
несмотря́ на то что = o'zbekcha "…ligiga qaramay / …ganiga qaramasdan". Ma'nosi хотя́ ga juda yaqin, LEKIN ikki farqi bor:
1) Uslub — несмотря́ на то что rasmiyroq, kitobiyroq. Insho, maqola, rasmiy matnga mos. Og'zaki suhbatda biroz og'ir yangraydi.
2) Tuzilishi — bu uch so'zli murakkab bog'lovchi bo'lib, undan keyin butun ergash gap (ega + kesim) keladi:
Несмотря́ на то что [TO'SIQ-GAP], [ZID NATIJA]
Несмотря́ на то что шёл дождь, матч состоя́лся.
Yomg'ir yog'ganiga qaramay, musobaqa bo'lib o'tdi.Несмотря́ на то что он был но́вичком, он спра́вился отли́чно. — Yangi bo'lganiga qaramay, u a'lo darajada uddaladi.
Мы дости́гли це́ли, несмотря́ на то что бы́ло тру́дно. — Qiyin bo'lganiga qaramay, maqsadga erishdik.
Несмотря́ на то что вре́мени бы́ло ма́ло, мы всё успе́ли. — Vaqt kam bo'lganiga qaramay, hammasiga ulgurdik.хотя́ несмотря́ на то что — almashtirish mumkinmi? Ha, ma'no bo'yicha ular deyarli har doim bir-birini almashtira oladi. Farq faqat uslubda: do'st bilan suhbatda — хотя́; rasmiy arizada yoki inshoda — несмотря́ на то что. Solishtiring 16-darsdagi потому́ что (og'zaki) поско́льку (kitobiy) juftligi bilan — bu yerda ham xuddi shu "og'zaki rasmiy" shkalasi ishlaydi.
3.4. несмотря́ на + В. — "…ga qaramay" (ot bilan)
To'siq butun gap emas, bitta ot (yoki ot guruhi) bo'lsa, murakkab несмотря́ на то что shart emas — qisqa несмотря́ на + tushum (В.) kelishigi ishlatiladi:
несмотря́ на + [OT В.к.]
Несмотря́ на дождь, мы гуля́ли.
Yomg'irga qaramay, sayr qildik.Несмотря́ на уста́лость, он продо́лжил рабо́ту. — Charchoqqa qaramay, u ishni davom ettirdi.
Несмотря́ на боле́знь, она́ пришла́ на встре́чу. — Kasallikka qaramay, u uchrashuvga keldi.
Мы победи́ли несмотря́ на тру́дности. — Qiyinchiliklarga qaramay, biz g'alaba qozondik.
Несмотря́ на шум, ребёнок кре́пко спал. — Shovqinga qaramay, bola qattiq uxlardi.DIQQAT — bu yerda ot tushum (В.) kelishigida turadi, chunki predlog на tushum kelishigini boshqaradi: дождь несмотря́ на дождь, уста́лость несмотря́ на уста́лость, боле́знь несмотря́ на боле́знь.
Qachon "на то что", qachon shunchaki "на"? Juda sodda qoida: to'siq butun gap (ega + kesim bor) bo'lsa несмотря́ на то что + gap (несмотря́ на то что шёл дождь). To'siq bitta ot bo'lsa несмотря́ на + ot (несмотря́ на дождь). Ma'no bir xil, faqat tuzilish farqi. Iloji bo'lsa, qisqa несмотря́ на + ot ni afzal ko'ring — u ixchamroq va tabiiyroq. Bu 16-darsdagi из-за того́ что (gap) из-за + ot mantig'ining aynan o'zi.
3.5. вопреки́ + Д. — "…ga zid / …ga qaramasdan" (kutilganga qarshi)
вопреки́ = o'zbekcha "…ga zid / …ga qaramasdan / …ni pisand qilmay". несмотря́ на ga yaqin, LEKIN o'ziga xos ottenkasi bor: вопреки́ — natija nafaqat to'siqqa qaramay, balki to'g'ridan-to'g'ri unga zid, uni rad etib yuz bergani. Ko'pincha kutilgan narsa, bashorat, maslahat, qoidaga zidlik haqida:
вопреки́ + [OT Д.к.]
Вопреки́ прогно́зу, весь день свети́ло со́лнце.
Bashoratga zid, kun bo'yi quyosh charaqladi.Он поступи́л вопреки́ сове́ту роди́телей. — U ota-onasi maslahatiga zid ish tutdi.
Вопреки́ ожида́ниям, экза́мен был лёгким. — Kutilganidan farqli o'laroq, imtihon oson bo'ldi.
Вопреки́ всем тру́дностям, прое́кт был завершён. — Barcha qiyinchiliklarga qaramay, loyiha yakunlandi.
Она́ доби́лась успе́ха вопреки́ обстоя́тельствам. — U vaziyatga qaramasdan muvaffaqiyatga erishdi.DIQQAT — вопреки́ dan keyin ot jo'nalish (Д.) kelishigida turadi (несмотря́ на dagi tushumdan farqli!): прогно́з вопреки́ прогно́зу, сове́т вопреки́ сове́ту, ожида́ния вопреки́ ожида́ниям. Bu — imtihonlarda tez-tez sinaladigan nuqta.
несмотря́ на вопреки́ — nozik farq: несмотря́ на дождь — "yomg'irga qaramay" (yomg'ir shunchaki halaqit berdi, xolos). вопреки́ прогно́зу — "bashoratga zid" (bashorat bir narsa dedi, aslida aksi chiqdi). Ya'ni вопреки́ da "kutilganga qarshi" ma'nosi kuchliroq. Boshlang'ich B1 uchun amaliy tavsiya: aniq bir bashorat/maslahat/kutish rad etilsa вопреки́; oddiy jismoniy to'siq (yomg'ir, sovuq, charchoq) bo'lsa несмотря́ на.
3.6. Zidlovchi bog'lovchilar — но, зато́, одна́ко, всё же, тем не ме́нее
Yuqoridagilar ergash gap quradi (bitta bog'langan gap). Endi boshqa vosita: ikki mustaqil gapni zidlab ulash. Bularning har biri o'z rangiga ega:
НО (lekin / ammo) — eng oddiy, universal zidlovchi. Neytral, og'zaki + yozma:
Бы́ло тру́дно, но мы спра́вились. — Qiyin edi, lekin uddaladik.
Он стара́лся, но не успе́л. — U harakat qildi, lekin ulgurmadi.ЗАТО́ (buning o'rniga / ammo evaziga) — maxsus kompensatsiya ma'nosi: bir tomon yomon, LEKIN uning o'rnini bosadigan yaxshi tomon bor. "Yomon-u, lekin buning evaziga…":
До́рого, зато́ ка́чественно. — Qimmat, ammo (buning evaziga) sifatli.
Кварти́ра ма́ленькая, зато́ в це́нтре. — Kvartira kichkina, buning o'rniga markazda.
Уста́ли, зато́ мно́го уви́дели. — Charchadik, ammo evaziga ko'p narsa ko'rdik.ОДНА́КО (biroq) — но ning rasmiy, kitobiy varianti. Maqola, rasmiy matnga mos. Ko'pincha gap boshida yoki fikr o'rtasida turadi:
Пла́н был хоро́ший. Одна́ко его́ не удало́сь вы́полнить. — Reja yaxshi edi. Biroq uni bajarib bo'lmadi.
Он согласи́лся, одна́ко с усло́вием. — U rozi bo'ldi, biroq shart bilan.ВСЁ ЖЕ / ВСЁ-ТАКИ / ТЕМ НЕ МЕ́НЕЕ (shunga qaramay / baribir) — oldingi to'siqni tan olib, baribir natija boshqacha bo'lganini ta'kidlaydi:
Бы́ло по́здно, но мы всё же реши́ли пойти́. — Kech edi, lekin baribir borishga qaror qildik.
Он оши́бся. Тем не ме́нее, реше́ние бы́ло приня́то. — U xato qildi. Shunga qaramay, qaror qabul qilindi.
Она́ уста́ла, но всё-таки дочита́ла кни́гу. — U charchadi, lekin baribir kitobni o'qib tugatdi.Uslub shkalasi — yodda tuting: neytral-og'zaki но kompensatsiyali зато́ rasmiy-kitobiy одна́ко ta'kidli всё же / тем не ме́нее. Do'st bilan suhbatda одна́ко biroz dabdabali yangraydi — u yerda но to'g'ri. Rasmiy matnda но dan tashqari одна́ко va тем не ме́нее nutqni "kattaroq" qiladi. зато́ esa faqat kompensatsiya (yomon-u, lekin evaziga yaxshi) bo'lganda ishlatiladi — uni oddiy но o'rniga qo'yib bo'lmaydi.
3.7. Eng muhim farq — хотя́ (zid) va потому́ что (sabab)
Bu — bugungi darsning mantiqiy yuragi. 16-darsda потому́ что (sabab) ni o'rgandingiz, bugun хотя́ (zid) ni. Ular teskari mantiqni bildiradi va ularni chalkashtirish — eng ko'p uchraydigan xato:
SABAB (потому́ что): natija sababdan KELIB CHIQADI (kutilgan):
Мы оста́лись до́ма, потому́ что шёл дождь.
Uyda qoldik, CHUNKI yomg'ir yog'di. yomg'ir uyda qolish (mantiqiy)
ZID (хотя́): natija to'siqqa QARAMAY yuz beradi (kutilmagan):
Мы гуля́ли, хотя́ шёл дождь.
Sayr qildik, garchi yomg'ir yog'sa-da. yomg'ir LEKIN sayr (kutilmagan!)Xuddi bir "yomg'ir" — ikki xil davomi. Agar natija kutilgan bo'lsa (yomg'ir uyda) потому́ что. Agar natija kutilmagan bo'lsa (yomg'ir sayr) хотя́.
Nazorat savoli: o'zingizga so'rang — "ikkinchi qism birinchisidan kelib chiqadimi yoki unga zidmi?" Kelib chiqsa (mantiqiy davom) потому́ что (sabab). Zid bo'lsa (kutilmagan burilish) хотя́ (yon berish). O'zbekcha ham xuddi shunday farqlaydi: "chunki" (sabab) "…sa ham / garchi" (zid).
3.8. Ikkinchi muhim farq — хотя́ (zid) va е́сли (shart)
Yana bir chalkashadigan juftlik. е́сли (agar) — shart (natija shartga bog'liq, hali noaniq). хотя́ (garchi) — zid (harakat allaqachon bo'ldi, to'siqqa qaramay):
SHART (е́сли): natija shartga bog'liq, kelajakda, noaniq:
Е́сли бу́дет дождь, мы оста́немся до́ма.
Agar yomg'ir bo'lsa, uyda qolamiz. hali bo'lmagan, shartga bog'liq
ZID (хотя́): to'siq REAL bor, natija ALLAQACHON zid bo'ldi:
Хотя́ шёл дождь, мы гуля́ли.
Yomg'ir yog'sa-da, sayr qildik. real bo'lib o'tgan, faktik zidFarqi: е́сли — taxminiy ("agar bo'lsa, u holda…"); хотя́ — faktik ("bo'ldi, lekin baribir…"). O'zbekchada ham "agar" (shart) "…sa ham" (zid) — bir-biriga o'xshaydi, lekin "-ham/-da" qo'shimchasi zidni ajratib turadi.
Kalit belgi: agar gapda "…ham" (garchi …sa ham) ma'nosi bo'lsa хотя́. Agar shunchaki "agar …bo'lsa" (natija noaniq, shartga bog'liq) bo'lsa е́сли. Solishtiring: Е́сли уста́нешь, отдохни́ ("Charchasang, dam ol" — shart) Хотя́ уста́л, он не отдыха́л ("Charchasa ham, dam olmadi" — zid).
3.9. Vergul qoidasi
A2 dan kelgan oltin qoida kuchida: ergash gap doim vergul bilan ajratiladi. Bugungi bog'lovchilar uchun aniqlashtiramiz:
1) хотя́, несмотря́ на то что — ergash gap oldinda bo'lsa, vergul ikki qism orasida:
Хотя́ бы́ло хо́лодно ▸,◂ мы гуля́ли.
Несмотря́ на то что шёл дождь ▸,◂ матч состоя́лся.2) хотя́ — ergash gap keyinda bo'lsa, vergul uning oldida:
Мы гуля́ли ▸,◂ хотя́ бы́ло хо́лодно.3) несмотря́ на + ot / вопреки́ + ot — bu ot guruhi odatda vergul bilan ajratiladi (ayniqsa gap boshida):
Несмотря́ на дождь ▸,◂ мы гуля́ли.
Вопреки́ прогно́зу ▸,◂ бы́ло со́лнечно.4) но, зато́, одна́ко — zidlovchi bog'lovchidan OLDIN vergul:
Бы́ло тру́дно ▸,◂ но мы спра́вились.
До́рого ▸,◂ зато́ ка́чественно.DIQQAT — несмотря́ на то что ichida vergul: хотя́ singari, murakkab несмотря́ на то что da ham vergul odatda butun ibora oldida turadi (…, несмотря́ на то что…), lekin ta'kid uchun то dan keyin ham qo'yilishi mumkin (несмотря́ на то, что…). Boshlang'ich B1 uchun tavsiya: shubhalansangiz, vergulni butun ibora oldiga qo'ying — bu doim to'g'ri va xavfsiz. Muhimi: vergul albatta bo'lishi shart.
3.10. Barcha yon berish vositalari — jamlangan jadval
| Vosita | O'zbekcha | Uslub / rang | Tuzilishi | Namuna |
|---|---|---|---|---|
| хотя́ | garchi / …sa ham | neytral, og'zaki | + ergash gap | Гуля́ли, хотя́ шёл дождь. |
| несмотря́ на то что | …ligiga qaramay | rasmiy, kitobiy | + ergash gap | Несмотря́ на то что шёл дождь, гуля́ли. |
| несмотря́ на + В. | …ga qaramay | neytral-rasmiy | + ot (В.) | Несмотря́ на дождь, гуля́ли. |
| вопреки́ + Д. | …ga zid | rasmiy, kutishga zid | + ot (Д.) | Вопреки́ прогно́зу, бы́ло со́лнце. |
| но | lekin / ammo | neytral, universal | 2 gapni ulaydi | Тру́дно, но спра́вились. |
| зато́ | buning o'rniga | kompensatsiya | 2 gapni ulaydi | До́рого, зато́ ка́чественно. |
| одна́ко | biroq | rasmiy, kitobiy | 2 gapni ulaydi | Согласи́лся, одна́ко с усло́вием. |
| всё же / тем не ме́нее | shunga qaramay | ta'kid | 2 gapni ulaydi | По́здно, но всё же пошли́. |
4. Misollar (ruscha + o'zbekcha tarjima)
хотя́ (neytral, og'zaki "garchi / …sa ham"):
Хотя́ он молодо́й, он о́чень о́пытный. — Yosh bo'lsa ham, u juda tajribali.
Мы дружи́ли, хотя́ жи́ли в ра́зных города́х. — Turli shaharlarda yashasak ham, do'st edik.
Хотя́ рабо́та была́ ску́чной, я не жа́ловался. — Ish zerikarli bo'lsa-da, shikoyat qilmadim.несмотря́ на то что (rasmiy, ergash gap bilan):
Несмотря́ на то что бы́ло по́здно, магази́н рабо́тал. — Kech bo'lganiga qaramay, do'kon ishlardi.
Он вы́играл, несмотря́ на то что был но́вичком. — Yangi bo'lganiga qaramay, u yutdi.
Несмотря́ на то что все сомнева́лись, план сработа́л. — Hamma shubhalanganiga qaramay, reja ishladi.несмотря́ на + В. (ot bilan):
Несмотря́ на уста́лость, она́ доде́лала прое́кт. — Charchoqqa qaramay, u loyihani tugatdi.
Несмотря́ на страх, он вы́ступил на сце́не. — Qo'rquvga qaramay, u sahnada chiqish qildi.
Мы вы́шли на прогу́лку несмотря́ на моро́з. — Sovuqqa qaramay, sayrga chiqdik.вопреки́ + Д. (kutishga zid):
Вопреки́ ожида́ниям, фильм оказа́лся ску́чным. — Kutilgandan farqli o'laroq, film zerikarli chiqdi.
Он сде́лал по-сво́ему вопреки́ всем сове́там. — Barcha maslahatlarga zid, u o'zicha qildi.
Вопреки́ прогно́зу сино́птиков, дождя́ не́ было. — Ob-havo bashoratiga zid, yomg'ir bo'lmadi.зато́ (kompensatsiya):
Дом ста́рый, зато́ уютный. — Uy eski, buning o'rniga shinam.
Путь дли́нный, зато́ краси́вый. — Yo'l uzoq, ammo evaziga chiroyli.
Он говори́т ма́ло, зато́ по де́лу. — U kam gapiradi, ammo evaziga aniq (ishga oid).одна́ко / тем не ме́нее (rasmiy):
Пого́да была́ плоха́я. Одна́ко экску́рсия состоя́лась. — Ob-havo yomon edi. Biroq ekskursiya bo'lib o'tdi.
Дока́зательств бы́ло ма́ло. Тем не ме́нее, его́ осуди́ли. — Dalil kam edi. Shunga qaramay, uni hukm qildilar.E'tibor bering: har bir misolda kutilgan natija bajarilmadi. Он молодо́й (yosh) odatda tajribasiz bo'ladi LEKIN u tajribali. Была́ уста́лость (charchoq) odatda ish qoladi LEKIN u tugatdi. Yon berishning butun mohiyati shu "LEKIN aksincha" da. Vosita tanlashda faqat uslub (og'zaki хотя́ / rasmiy несмотря́ на то что) va tuzilish (gapmi — то что, otmi — на / вопреки́) hal qiluvchi.
5. Talaffuz bo'limi
- хотя́ /xa-TYA/ — urg'u oxirda (-тя́); boshdagi urg'usiz "о" "a": "xatyá", "xotya" emas. "т" yumshoq ("тя").
- несмотря́ /ni-sma-TRYA/ — urg'u oxirda (-ря́); urg'usiz "е" "i", "о" "a": "nismatryá". Uzun so'z, bo'g'inlab: nis-ma-TRYA.
- несмотря́ на то что /...na-TO shta/ — то aniq "to" (urg'uli emas, lekin "o" saqlanadi), что — urg'usiz "shta": "nismatryá-na-to-shta".
- вопреки́ /va-pri-KI/ — urg'u oxirda (-ки́); "во" "va", "пре" "pri": "vaprikí", "vopreki" emas.
- зато́ /za-TO/ — urg'u oxirda; aniq "za-to". за predlogidan (urg'usiz) farqlang — bu yerda urg'u oxirda, ma'no "buning o'rniga".
- одна́ко /ad-NA-ka/ — urg'u o'rtada (-на́-); ikkala chekka "о" "a": "adnáka", "odnako" emas.
- всё же /VSYO zhe/ — всё da "ё" doim urg'uli va "yo" o'qiladi: "vsyó-zhe".
- тем не ме́нее /tem ni MYE-ni-e/ — urg'u ме́- da: "tem-ni-myénie". Uch so'z bir oqimda.
Ikki oltin talaffuz qoidasi bugun: (1) хотя́, несмотря́, вопреки́ — uchalasida ham urg'u oxirgi bo'g'inda, va urg'usiz "о/е" tovushlari "a/i" ga o'zgaradi (xa-tyá, nis-ma-tryá, va-pri-kí). Sekin, oxirini cho'zib mashq qiling. (2) несмотря́ на то что oxiridagi что — 16-darsdagidek urg'usiz "shta" (hech qachon "chto" emas). Butun iborani bir oqimda: "nismatryá-na-to-shta".
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| хотя́ | хо-тя́ | garchi / …sa ham | Гуля́ли, хотя́ шёл дождь. — Yomg'ir yog'sa ham, sayr qildik. |
| несмотря́ на то что | нес-мо-тря́ на то что | …ligiga qaramay (rasmiy) | Несмотря́ на то что по́здно, рабо́тал. — Kech bo'lganiga qaramay, ishladi. |
| несмотря́ на | нес-мо-тря́ на | …ga qaramay (+ В.) | Несмотря́ на дождь, гуля́ли. — Yomg'irga qaramay, sayr qildik. |
| вопреки́ | воп-ре-ки́ | …ga zid (+ Д.) | Вопреки́ прогно́зу — со́лнце. — Bashoratga zid — quyosh. |
| зато́ | за-то́ | buning o'rniga / evaziga | До́рого, зато́ ка́чественно. — Qimmat, ammo sifatli. |
| одна́ко | од-на́-ко | biroq (rasmiy) | Согласи́лся, одна́ко с усло́вием. — Rozi bo'ldi, biroq shart bilan. |
| всё же | всё же | shunga qaramay / baribir | По́здно, но всё же пошли́. — Kech, lekin baribir bordik. |
| тем не ме́нее | тем не ме́-не-е | shunga qaramay (rasmiy) | Ма́ло, тем не ме́нее хвати́ло. — Kam, shunga qaramay yetdi. |
| уступа́ть | ус-ту-па́ть | yon bermoq | Он не уступа́ет. — U yon bermaydi. |
| прогно́з | прог-но́з | bashorat / prognoz | Вопреки́ прогно́зу. — Bashoratga zid. |
| ожида́ние | о-жи-да́-ни-е | kutish, umid | Вопреки́ ожида́ниям. — Kutilganga zid. |
| уста́лость | ус-та́-лость | charchoq | Несмотря́ на уста́лость. — Charchoqqa qaramay. |
| препя́тствие | пре-пя́т-стви-е | to'siq, g'ov | Несмотря́ на препя́тствия. — To'siqlarga qaramay. |
| справля́ться | справ-ля́ть-ся | uddalamoq, eplamoq | Мы спра́вились. — Uddaladik. |
| состоя́ться | со-сто-я́ть-ся | bo'lib o'tmoq (tadbir) | Матч состоя́лся. — Musobaqa bo'lib o'tdi. |
| доби́ться | до-би́ть-ся | erishmoq | Доби́лся успе́ха. — Muvaffaqiyatga erishdi. |
Yodlash qoidasi: vositalarni ikki blokda yodlang. 1-blok — ergash gap quruvchilar: хотя́ (og'zaki) / несмотря́ на то что (rasmiy). 2-blok — ot bilan: несмотря́ на + В. (tushum!) / вопреки́ + Д. (jo'nalish!). Ikki kelishikni juftlab yodlang: несмотря́ на дождь (В.) вопреки́ прогно́зу (Д.). Zidlovchilarni rangiga qarab: но (oddiy), зато́ (evaziga), одна́ко (rasmiy), всё же (baribir).
7. Dialog
— Приве́т! Как прошёл ваш похо́д в го́ры? — Salom! Toqqa yurishingiz qanday o'tdi?
— Отли́чно! Хотя́ пого́да была́ ужа́сная, мы дошли́ до верши́ны. — Zo'r! Ob-havo dahshatli bo'lsa ham, cho'qqiga chiqdik.
— Ничего́ себе́! А ведь синопти́ки обеща́ли дождь. — Voy-bo'! Ob-havochilar-ku yomg'ir va'da qilishgan edi.
— Да, но вопреки́ прогно́зу почти́ весь день бы́ло со́лнце. — Ha, lekin bashoratga zid, deyarli kun bo'yi quyosh edi.
— Вам повезло́. Наве́рное, бы́ло тяжело́ идти́? — Omadingiz kelibdi. Yurish og'ir bo'lgandir?
— Несмотря́ на то что тропа́ была́ круто́й, мы шли бо́дро. — Yo'l tik bo'lganiga qaramay, biz tetik yurdik.
— А ноче́вка? Не замёрзли? — Tunash-chi? Muzlab qolmadingizmi?
— Пала́тка ста́рая, зато́ тёплая. Так что всё бы́ло норма́льно. — Chodir eski, buning o'rniga issiq. Shuning uchun hammasi joyida edi.
— Здо́рово! Зна́чит, несмотря́ на все тру́дности, отпуск уда́лся? — Ajoyib! Demak, barcha qiyinchiliklarga qaramay, ta'til yaxshi o'tdimi?
— Одна́ко без приключе́ний не обошло́сь. Но об э́том — в сле́дующий раз! — Biroq sarguzashtsiz o'tmadi. Lekin bu haqda — keyingi safar!E'tibor bering: bir dialogda barcha asosiy vositalar ishlatildi va har biri o'z o'rnida: хотя́ (og'zaki: ob-havo yomon bo'lsa ham), вопреки́ + Д. (bashoratga zid), несмотря́ на то что (rasmiy: yo'l tik bo'lganiga qaramay), зато́ (kompensatsiya: eski-yu, ammo issiq), несмотря́ на + ot (qiyinchiliklarga qaramay), одна́ко (rasmiy: biroq sarguzashtsiz o'tmadi). Har birining oldida (yoki ergash gap oldinda bo'lsa — orasida) to'g'ri vergul turibdi.
8. Tipik xatolar + mini-mashq
хотя́ (zid) va потому́ что (sabab) ni chalkashtirish: Мы гуля́ли, потому́ что шёл дождь (agar maqsad "yomg'irga qaramay sayr qildik" bo'lsa). Мы гуля́ли, хотя́ шёл дождь. Sabab: natija to'siqqa zid (yomg'ir LEKIN sayr) хотя́. потому́ что faqat natija sababdan kelib chiqqanda (yomg'ir uyda qoldik). Nazorat: ikkinchi qism birinchisiga zidmi yoki undan kelib chiqadimi?
несмотря́ на dan keyin jo'nalish (Д.) ishlatish: несмотря́ на дождю́. несмотря́ на дождь (В. — tushum kelishigi!). Sabab: predlog на tushum (В.) ni boshqaradi: несмотря́ на дождь, на уста́лость, на боле́знь. Solishtiring: вопреки́ jo'nalish (Д.): вопреки́ прогно́зу, сове́ту. Ikki vosita — ikki kelishik.
вопреки́ dan keyin qaratqich (Р.) yoki tushum ishlatish: вопреки́ прогно́за / вопреки́ прогно́з. вопреки́ прогно́зу (Д. — jo'nalish kelishigi!). Sabab: вопреки́ har doim jo'nalish (Д.) talab qiladi: вопреки́ сове́ту, ожида́ниям, обстоя́тельствам. Bu — eng ko'p sinaladigan xato.
несмотря́ на то что (butun gap) o'rniga qisqa несмотря́ на ni gap bilan ishlatish: Несмотря́ на шёл дождь, гуля́ли. Несмотря́ на то что шёл дождь, гуля́ли. (butun gap — то что) yoki Несмотря́ на дождь, гуля́ли. (bitta ot — на). Sabab: to'siq butun gap (ega + kesim: шёл дождь) bo'lsa несмотря́ на то что; bitta ot (дождь) bo'lsa несмотря́ на.
хотя́ (zid) o'rniga е́сли (shart) ishlatish: Е́сли он уста́л, он не отдыха́л (agar maqsad "charchasa ham, dam olmadi" bo'lsa). Хотя́ он уста́л, он не отдыха́л. Sabab: to'siq real bo'lib o'tgan (charchoq bor edi) va natija unga zid хотя́. е́сли — natija hali noaniq, shartga bog'liq bo'lganda (Е́сли уста́нешь, отдохни́ — charchasang, dam ol).
Mini-mashq (og'zaki): quyidagi fikrni uch xil yon berish vositasi bilan ayting — (a) og'zaki хотя́, (b) rasmiy несмотря́ на то что, (c) ot bilan несмотря́ на + В.:
Бы́ло хо́лодно. / Мы гуля́ли. (to'siq — "sovuq" / "sovuqlik" — хо́лод)
(Javoblar 11-bo'limda.)
9. Mashqlar
Mashq 1. Mantiqqa qarab потому́ что (sabab) yoki хотя́ (zid) ni tanlang:
Мы оста́лись до́ма, ___ шёл дождь. (natija kutilgan)
Мы пошли́ гуля́ть, ___ шёл дождь. (natija kutilmagan)
Он сдал экза́мен, ___ ма́ло гото́вился. (natija kutilmagan)
Она́ ра́да, ___ сдала́ экза́мен. (natija kutilgan)Mashq 2. To'g'ri kelishikni qo'ying (В. yoki Д.):
несмотря́ на (дождь) несмотря́ на ________
вопреки́ (прогно́з) вопреки́ ________
несмотря́ на (уста́лость) несмотря́ на ________
вопреки́ (сове́т) вопреки́ ________Mashq 3. To'siq gapmi ( несмотря́ на то что) yoki otmi ( несмотря́ на)? To'g'ri variantni tanlang:
___ бы́ло по́здно, магази́н рабо́тал. (шёл дождь = gap)
___ уста́лость, он продо́лжил. (ot)
___ он был но́вичком, он вы́играл. (gap)
___ моро́з, де́ти игра́ли на у́лице. (ot)Mashq 4. Zidlovchini rangiga qarab tanlang (но / зато́ / одна́ко):
Кварти́ра ма́ленькая, ___ в це́нтре. (kompensatsiya)
Бы́ло тру́дно, ___ мы спра́вились. (oddiy zid)
План был хоро́ший. ___ его́ не вы́полнили. (rasmiy)
Су́мка недорога́я, ___ о́чень краси́вая. (kompensatsiya)Mashq 5. Ikki sodda gapni bitta qo'shma gapga bog'lang (qavsdagi vosita bilan), vergulni unutmang:
Бы́ло по́здно. Мы реши́ли пойти́. (хотя́)
Он был бо́лен. Он пришёл на рабо́ту. (несмотря́ на то что)
Прогно́з обеща́л дождь. Бы́ло со́лнечно. (вопреки́ + Д.)
Дом ста́рый. Дом уютный. (зато́)Mashq 6. Xatoni toping va to'g'rilang:
Несмотря́ на дождю́ мы гуля́ли.
Вопреки́ прогно́за бы́ло со́лнце.
Мы гуля́ли, потому́ что шёл дождь, но всё равно́ бы́ло прия́тно.
Несмотря́ на шёл дождь, матч состоя́лся.Mashq 7. Savolga to'liq javob bering (ruschada, mos vosita bilan):
Вы гуля́ли в тако́й дождь? (— ha, yomg'irga qaramay — несмотря́ на + В.)
Он мо́лод, но о́пытен? (— ha, yosh bo'lsa ham tajribali — хотя́)
Прогно́з был то́чным? (— yo'q, bashoratga zid quyosh edi — вопреки́ + Д.)
Кварти́ра больша́я? (— kichkina, buning o'rniga markazda — зато́)10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
Zid sabab mashqi: Wisar AIdan 6 ta "to'siq + natija" juftligini so'rang, ularning yarmida natija kutilgan (yomg'ir uyda), yarmida kutilmagan (yomg'ir sayr) bo'lsin. Har birini to'g'ri bog'lovchi bilan tuzing — kutilganga потому́ что, kutilmaganga хотя́. AI mantiq va vergulni tekshirsin.
Kelishik mashqi (В. Д.): AIdan 8 ta ot bersin (дождь, прогно́з, уста́лость, сове́т, боле́знь, ожида́ния, страх, обстоя́тельства). Har birini ikki xil qo'ying — несмотря́ на + В. va вопреки́ + Д. — va to'g'ri kelishik qo'shimchasini tanlang. AI qaysi biri tabiiyroq (jismoniy to'siq несмотря́ на, kutishga zid вопреки́) ekanini izohlasin.
Uslub + tarjima mashqi: AIdan bitta fikr bersin (masalan Бы́ло тру́дно, но мы доде́лали), siz uni to'rt xil vosita bilan qayta yozing — og'zaki (хотя́), rasmiy (несмотря́ на то что), kompensatsiyali (зато́), kitobiy (одна́ко / тем не ме́нее). Keyin AIdan o'zbekcha 5 ta "…sa ham / …ga qaramay / …ga zid" gapini bersin — siz ularni ruschaga o'giring, har safar vosita va kelishik ni to'g'ri tanlang. AI xatolarni ko'rsatsin.
11. Javoblar kaliti
Mini-mashq (8-bo'lim): (a) Хотя́ бы́ло хо́лодно, мы гуля́ли. (b) Несмотря́ на то что бы́ло хо́лодно, мы гуля́ли. (c) Несмотря́ на хо́лод, мы гуля́ли.
Mashq 1: Мы оста́лись до́ма, потому́ что шёл дождь (kutilgan); Мы пошли́ гуля́ть, хотя́ шёл дождь (kutilmagan); Он сдал экза́мен, хотя́ ма́ло гото́вился (kutilmagan); Она́ ра́да, потому́ что сдала́ экза́мен (kutilgan).
Mashq 2: несмотря́ на дождь (В.); вопреки́ прогно́зу (Д.); несмотря́ на уста́лость (В.); вопреки́ сове́ту (Д.).
Mashq 3: Несмотря́ на то что бы́ло по́здно, магази́н рабо́тал (gap); Несмотря́ на уста́лость, он продо́лжил (ot); Несмотря́ на то что он был но́вичком, он вы́играл (gap); Несмотря́ на моро́з, де́ти игра́ли на у́лице (ot).
Mashq 4: Кварти́ра ма́ленькая, зато́ в це́нтре (kompensatsiya); Бы́ло тру́дно, но мы спра́вились (oddiy); План был хоро́ший. Одна́ко его́ не вы́полнили (rasmiy); Су́мка недорога́я, зато́ о́чень краси́вая (kompensatsiya). (Izoh: 2 da одна́ко ham mumkin, lekin rasmiyroq yangraydi.)
Mashq 5: Хотя́ бы́ло по́здно, мы реши́ли пойти́ (yoki: Мы реши́ли пойти́, хотя́ бы́ло по́здно); Несмотря́ на то что он был бо́лен, он пришёл на рабо́ту; Вопреки́ прогно́зу (yoki: вопреки́ прогно́зу, кото́рый обеща́л дождь) бы́ло со́лнечно; Дом ста́рый, зато́ уютный.
Mashq 6: Несмотря́ на дождь мы гуля́ли (В. kelishigi, дождю́ emas); Вопреки́ прогно́зу бы́ло со́лнце (Д. kelishigi, прогно́за emas); Мы гуля́ли, хотя́ шёл дождь, но всё равно́ бы́ло прия́тно (mantiq: yomg'ir sayr = zid, потому́ что emas); Несмотря́ на то что шёл дождь, матч состоя́лся (butun gap несмотря́ на то что).
Mashq 7 (namuna javoblar): — Да, мы гуля́ли несмотря́ на дождь. / — Да, он о́пытный, хотя́ и мо́лод. / — Нет, вопреки́ прогно́зу весь день бы́ло со́лнце. / — Кварти́ра ма́ленькая, зато́ в це́нтре.
12. Xulosa va keyingi dars
- Yon berish ergash gaplari (уступи́тельные прида́точные) kutilgan natijaga zid holatni ifodalaydi: to'siq bor edi, lekin natija undan kelib chiqmadi — "garchi …sa ham, baribir…". Sabab "shuning uchun" bilan tugasa, yon berish "shunga qaramay" bilan tugaydi.
- ERGASH GAP bilan: хотя́ (og'zaki, universal, "garchi / …sa ham") va несмотря́ на то что (rasmiy, kitobiy, "…ligiga qaramay"). Ma'no bir xil, farq — uslubda.
- OT bilan: несмотря́ на + В. ("…ga qaramay": несмотря́ на дождь) va вопреки́ + Д. ("…ga zid": вопреки́ прогно́зу). Kelishikni chalkashtirmang: несмотря́ на В., вопреки́ Д.
- ZIDLOVCHI bog'lovchilar: но (oddiy), зато́ (kompensatsiya — "yomon-u, evaziga yaxshi"), одна́ко (rasmiy), всё же / тем не ме́нее (baribir).
- IKKI KALIT FARQ: хотя́ (zid) потому́ что (sabab) — natija zidmi yoki kelib chiqadimi? хотя́ (zid, faktik) е́сли (shart, noaniq) — "…sa ham" mi yoki "agar …bo'lsa" mi?
- VERGUL: ergash gap doim vergul bilan ajratiladi; zidlovchi bog'lovchidan (но, зато́, одна́ко) oldin ham vergul — istisnosiz.
Keyingi dars — B1 — 21-dars: To'ldiruvchi ergash gaplar (изъяснительные прида́точные) — что, что́бы, ли, как. Bugun siz zid munosabatini o'rgandingiz. Keyingi darsda gapning to'ldiruvchisini butun ergash gap bilan ifodalashni chuqurlashtiramiz: Я зна́ю, что он придёт ("Kelishini bilaman"), Я хочу́, что́бы ты оста́лся ("Qolishingni xohlayman"), Я не зна́ю, придёт ли он ("Keladimi-yo'qmi, bilmayman"). A2 dagi что va что́бы ni yangi ли (…mi) va как bilan kengaytirasiz, va bugungi vergul mantiqimiz u yerda ham to'liq ishlaydi.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!