WisarWisar
Rus tili kursi/B1 Orta17 daqiqa

B1 — 11-dars: Sifatdosh — passiv (страда́тельное прича́стие): читаемый · прочитанный · построенный · открытый

B1 — O'RTA · 11-dars


1. Dars nomi va maqsad

9–10-darslarda siz aktiv sifatdosh (действи́тельное прича́стие) bilan tanishdingiz: чита́ющий — o'qiyotgan (odam), прочита́вший — o'qib bo'lgan (odam). Aktiv sifatdosh harakatni bajaruvchini (SUBYEKTni) tavsiflaydi — kim harakat qilyapti.

Bugun esa medalning ikkinchi tomonini ochamiz — passiv sifatdosh (страда́тельное прича́стие). U harakatning obyektini tavsiflaydi — kim yoki nima ustidan harakat bajarilgan:

  • чита́емая кни́га — o'qilayotgan kitob (kimdir uni o'qiyapti);
  • прочи́танная кни́га — o'qilgan kitob (kimdir uni o'qib bo'ldi);
  • постро́енный дом — qurilgan uy (kimdir uni qurdi);
  • откры́тая дверь — ochilgan eshik.

O'zbekchada bularning hammasi "-ilgan / -anadigan" qo'shimchali ("qurilgan uy", "o'qiladigan kitob") sifatdoshlarga to'g'ri keladi. Rus tilida esa ikki zamon (hozirgi va o'tgan) va uch qo'shimcha (-ем/-им, -нн/-енн, -т) bor.

Dars oxirida siz:

  1. Hozirgi passiv sifatdoshni (читаемый, любимый, видимый) taniysiz — u kitobiy, kam ishlatiladi, lekin ko'p so'zlar shundan kelib chiqqan;
  2. O'tgan passiv sifatdoshni (прочитанный, сделанный, построенный, открытый) — bu juda muhim va ko'p ishlatiladigan shakl — to'g'ri yasaysiz;
  3. Passivni aktivdan ajratasiz (читающий odam читаемый kitob) va uni rod/son/kelishikda kelishtirasiz.

2. Avvalgi darsdan takror (aktiv sifatdosh)

Passivni tushunish uchun avval aktiv sifatdoshni tez esga olaylik (9–10-dars):

  • Hozirgi aktiv (-ущ/-ющ, -ащ/-ящ): fe'lning 3-shaxs ko'plik shaklidan yasaladi. чита́ют чита́ющий (o'qiyotgan), рабо́тают рабо́тающий (ishlayotgan), говоря́т говоря́щий (gapirayotgan).
  • O'tgan aktiv (-вш/-ш): infinitiv o'zagidan. чита́ть чита́вший (o'qigan/o'qib bo'lgan), прочита́ть прочита́вший, принести́ принёсший.
  • Ikkalasi ham "kim harakat qiladi" ni bildiradi va -щий/-вший sifatdek rod/son/kelishikda o'zgaradi: чита́ющий ма́льчик, чита́ющая де́вочка, чита́ющие де́ти.

Solishtiring — mana shu farq bugungi darsning kaliti:

Sifatdosh Kim/nima O'zbekcha
чита́ющий (aktiv) odam (bajaruvchi) o'qiyotgan (odam)
чита́емый (passiv) kitob (obyekt) o'qilayotgan (kitob)
прочита́вший (aktiv) odam (bajaruvchi) o'qib bo'lgan (odam)
прочи́танный (passiv) kitob (obyekt) o'qilgan (kitob)

Kalit: aktiv = "qiluvchi" (odam), passiv = "qilingan narsa" (obyekt). O'zbekchada aktiv "-ayotgan / -gan (odam)", passiv "-ilayotgan / -ilgan (narsa)".


3. Asosiy tushuntirish

3.1. Passiv sifatdosh nima va qayerdan yasaladi?

Passiv sifatdosh — bu harakat tushayotgan predmetning belgisini bildiruvchi so'z. дом, постро́енный рабо́чими = ishchilar tomonidan qurilgan uy. Bu yerda "dom" — harakatni o'zi bajarmaydi, balki harakat unga qaratilgan (uni qurishdi).

Muhim shart: passiv sifatdosh faqat o'timli (перехо́дный) fe'llardan yasaladi — ya'ni tushum kelishigidagi obyektni oladigan fe'llardan (чита́ть что? кни́гу, стро́ить что? дом). O'timsiz fe'l (спать, идти́, сиде́ть) passiv sifatdosh bermaydi — chunki ularda "harakat tushadigan obyekt" yo'q.

Passiv sifatdoshning muhim xususiyati — harakatni kim bajarganini ko'rsatsa, u so'z qaratqich... yo'q, vosita (Твори́тельный) kelishigida turadi:

  • кни́га, прочи́танная мной — men tomonimdan o'qilgan kitob (= кни́га, кото́рую я прочита́л);
  • дом, постро́енный отцо́м — otam tomonidan qurilgan uy;
  • письмо́, напи́санное дру́гом — do'stim tomonidan yozilgan xat.

Almashtirish qoidasi: har qanday passiv sifatdoshli iborani кото́рый ("qaysiki") gapiga aylantirish mumkin: прочи́танная мной кни́га = кни́га, кото́рую я прочита́л (men o'qigan kitob). Agar bu almashtirish mantiqiy chiqsa — passiv to'g'ri ishlatilgan.

3.2. HOZIRGI passiv sifatdosh (-ем-, -им-) — kam, lekin biling

Hozirgi passiv "hozir/umuman harakat tushayotgan" ma'noni beradi va kitobiy uslubga xos, jonli nutqda kam uchraydi. Ammo undan kelib chiqqan ko'p so'zlar kundalik tilda faol.

Yasalishi: fe'lning hozirgi zamon 1-shaxs ko'plik (мы) shakliga -ый qo'shiladi:

Fe'l «мы» shakli Sifatdosh O'zbekcha
чита́ть чита́ем чита́емый o'qiladigan / o'qilayotgan
изуча́ть изуча́ем изуча́емый o'rganiladigan
уважа́ть уважа́ем уважа́емый hurmatga sazovor, hurmatli
люби́ть лю́бим люби́мый sevimli, sevgan
ви́деть ви́дим ви́димый ko'rinadigan, ko'rinuvchi

Ikki qo'shimcha: I tuslanish fe'llaridan -ем- (чита́емый), II tuslanish fe'llaridan -им- (люби́мый, ви́димый). Bu — hozirgi zamon "мы" shaklining tabiiy davomi: чита́ем чита́емый, лю́бим люби́мый.

Kundalik nutqda "muzlab qolgan" (sifatga aylangan) shakllar — bularni albatta biling:

  • люби́мый — sevimli, eng yoqtirilgan (мой люби́мый фильм — sevimli filmim);
  • ви́димый — ko'rinadigan (ви́димая часть — ko'rinadigan qism);
  • незави́симый — mustaqil (незави́симая страна́ — mustaqil davlat);
  • необходи́мый — zarur (необходи́мые докуме́нты — zarur hujjatlar);
  • уважа́емый — hurmatli (xatda: Уважа́емый господи́н... — Hurmatli janob...).

Amaliy xulosa: hozirgi passivni o'zingiz faol yasashingiz shart emas — u kitobiy. Lekin люби́мый, необходи́мый, уважа́емый kabi tayyor so'zlarni sifatdek bilib qo'ying.

3.3. O'TGAN passiv sifatdosh — asosiy va eng muhim shakl

Bu — darsning yuragi. O'tgan passiv "harakat tugagan, natija predmetda qolgan" ma'noni beradi va nutqda juda ko'p ishlatiladi. U asosan tugallangan (соверше́нный вид) fe'llardan yasaladi. Uch qo'shimcha bor: -нн-, -енн-, -т-. Qaysi birini tanlash fe'l qanday tugashiga bog'liq.

A) -нн- qo'shimchasi (unli + ть -нный)

Infinitivi unli + ть ga tugagan fe'llardan (-ать, -ять, -еть). "-ть" tushib, o'rniga -нный qo'shiladi:

Fe'l (сов.) Yasalishi Sifatdosh O'zbekcha
прочита́ть прочита- + нный прочи́танный o'qib bo'lingan
сде́лать сдела- + нный сде́ланный qilingan, bajarilgan
написа́ть написа- + нный напи́санный yozilgan
потеря́ть потеря- + нный поте́рянный yo'qotilgan
нарисова́ть нарисова- + нный нарисо́ванный chizilgan
услы́шать услыша- + нный услы́шанный eshitilgan

Urg'u ko'chadi! -нн- shaklida urg'u ko'pincha infinitivga nisbatan bir bo'g'in oldinga siljiydi: прочита́ть прочи́танный, написа́ть напи́санный, нарисова́ть нарисо́ванный. сде́лать сде́ланный da esa urg'u joyida qoladi.

B) -енн- / -ённ- qo'shimchasi (-ить, -ти, -чь -енный)

Infinitivi -ить, -ти, -чь ga tugagan fe'llardan. "-ить/-ти" tushib, -енный (yoki urg'uli -ённый) qo'shiladi. Ko'pincha undosh almashadi (II tuslanishdagi kabi):

Fe'l (сов.) Sifatdosh Undosh o'zgarishi O'zbekcha
постро́ить постро́енный qurilgan
изучи́ть изу́ченный o'rganilgan
реши́ть решённый hal qilingan
получи́ть полу́ченный olingan
купи́ть ку́пленный п пл sotib olingan
встре́тить встре́ченный т ч kutib olingan / uchratilgan
пригласи́ть приглашённый с ш taklif qilingan
принести́ принесённый olib kelingan
перевести́ переведённый tarjima qilingan

-енный -ённый — urg'u qoidasi: agar sifatdoshda urg'u o'zakda bo'lsa -енный (постро́енный, изу́ченный, ку́пленный). Agar urg'u oxirda (qo'shimchada) bo'lsa -ённый ("ё" doim urg'uli): решённый, приглашённый, принесённый, переведённый.

Undosh almashinuvi: купи́ть ку́пленный (ппл), встре́тить встре́ченный (тч), пригласи́ть приглашённый (сш). Bu — aynan siz II tuslanishning "я" shaklida ko'rgan almashinuv (люблю́, встре́чу, приглашу́).

C) -т- qo'shimchasi (-ыть, -оть, -ереть, bir bo'g'inli o'zaklar -тый)

Ba'zi fe'llar -нн/-енн o'rniga qisqa -т- oladi. Bular asosan bir bo'g'inli o'zakli yoki -ыть/-оть/-ереть/-нуть ga tugagan fe'llar:

Fe'l (сов.) Sifatdosh O'zbekcha
откры́ть откры́тый ochilgan
закры́ть закры́тый yopilgan
забы́ть забы́тый unutilgan
вы́мыть вы́мытый yuvilgan
взять взя́тый olingan
нача́ть на́чатый boshlangan
приня́ть при́нятый qabul qilingan
оде́ть оде́тый kiyintirilgan
разби́ть разби́тый sindirilgan

Qanday eslab qolish: agar fe'l qisqa, bir bo'g'inli o'zakli bo'lsa (мыть, бить, взять, -крыть, -быть) — deyarli har doim -тый. Bu eng oson yasaladigan tur: -ть -тый.

3.4. Passiv sifatdosh rod, son va kelishikda o'zgaradi

Yasalgan passiv sifatdosh — oddiy sifatdek tuslanadi: tavsiflagan otiga rod, son va kelishikda moslashadi:

Erkak Ayol O'rta Ko'plik
Kim/nima? прочи́танный рома́н прочи́танная кни́га прочи́танное письмо́ прочи́танные кни́ги
Kimni/nimani? прочи́танный рома́н прочи́танную кни́гу прочи́танное письмо́ прочи́танные кни́ги
Kimda/nimada? о прочи́танном рома́не о прочи́танной кни́ге о прочи́танном письме́ о прочи́танных кни́гах

Misollar:

  • Я чита́ю кни́гу, напи́санн*ую изве́стным писа́телем.* — Mashhur yozuvchi tomonidan yozilgan kitobni o'qiyapman. (кни́гу — tushum, ayol -ую)
  • Мы живём в до́ме, постро́енн*ом в про́шлом ве́ке.* — O'tgan asrda qurilgan uyda yashaymiz. (в до́ме — o'rin, erkak -ом)
  • Он рад пода́ркам, полу́ченн*ым от друзе́й.* — Do'stlaridan olingan sovg'alardan xursand. (пода́ркам — jo'nalish, ko'plik -ым)

3.5. Aktiv passiv — umumiy jadval (butun tizim)

Endi 9–11-darslardagi to'rt sifatdoshni bitta joyda ko'raylik. чита́ть fe'li misolida:

AKTIV (kim qiladi) PASSIV (nima ustida qilinadi)
HOZIRGI чита́ющий (o'qiyotgan odam) чита́емый (o'qilayotgan kitob)
O'TGAN (про)чита́вший (o'qib bo'lgan odam) прочи́танный (o'qilgan kitob)

Uch kalit farq:

  1. Kim/nima? Aktiv — bajaruvchi (odam), passiv — obyekt (narsa).
  2. Qo'shimcha shakli: aktiv -щ/-вш (чита́ющий, чита́вший); passiv -м/-нн/-т (чита́емый, прочи́танный, откры́тый).
  3. O'zbekcha: aktiv "-ayotgan/-gan (odam)", passiv "-ilayotgan/-ilgan (narsa)".

4. Misollar

Hozirgi passiv (-ем/-им):

Ruscha O'zbekcha
Э́то мой люби́мый го́род. Bu mening sevimli shahrim.
Нам нужны́ все необходи́мые докуме́нты. Bizga barcha zarur hujjatlar kerak.
Кита́й — незави́симое госуда́рство. Xitoy — mustaqil davlat.
Уважа́емые го́сти, добро́ пожа́ловать! Hurmatli mehmonlar, xush kelibsiz!
Э́то легко́ ви́димая оши́бка. Bu oson ko'rinadigan xato.

O'tgan passiv -нн- (unli + ть):

Ruscha O'zbekcha
Вот кни́га, прочи́танная мной за оди́н день. Mana men bir kunda o'qigan kitob.
Э́то рабо́та, сде́ланная ста́рым ма́стером. Bu — keksa usta bajargan ish.
Письмо́, напи́санное от руки́, всегда́ прия́тно. Qo'lda yozilgan xat doim yoqimli.
Он нашёл поте́рянный телефо́н. U yo'qotilgan telefonni topdi.

O'tgan passiv -енн-/-ённ- (-ить, -ти):

Ruscha O'zbekcha
Мы живём в постро́енном в 1990 году́ до́ме. 1990-yilda qurilgan uyda yashaymiz.
Э́то давно́ решённый вопро́с. Bu — allaqachon hal qilingan masala.
Ку́пленные вчера́ проду́кты уже́ ко́нчились. Kecha sotib olingan mahsulotlar tugadi.
Гость, приглашённый на у́жин, опозда́л. Kechki ovqatga taklif qilingan mehmon kechikdi.
Мне понра́вилась статья́, переведённая с англи́йского. Ingliz tilidan tarjima qilingan maqola menga yoqdi.

O'tgan passiv -т- (open/close/take...):

Ruscha O'zbekcha
Не входи́те че́рез закры́тую дверь. Yopiq eshikdan kirmang.
Через откры́тое окно́ ду́ет ве́тер. Ochiq deraza orqali shamol uryapti.
Он ищет давно́ забы́тый паро́ль. U ancha oldin unutilgan parolni qidiryapti.
При́нятое реше́ние измени́ть нельзя́. Qabul qilingan qarorni o'zgartirib bo'lmaydi.

5. Talaffuz bo'limi

  • чита́емый /chi-TA-ye-my/ — urg'u "а" da; "-емый" bo'g'inlari qisqa, urg'usiz: "chitáyemiy".
  • люби́мый /lyu-BI-my/ — urg'u "и" da; "любимый": "lyubímiy".
  • необходи́мый /ni-ab-kha-DI-my/ — urg'u "и" da; boshidagi "нео" qisqa: "niabxadímiy".
  • прочи́танный /pra-CHI-ta-ny/ — urg'u ikkinchi bo'g'inda "и"; "-анный" da qo'sh "н" bir tovush, cho'zilmaydi: "prachítaniy".
  • сде́ланный /ZDYE-la-ny/ — boshda "сд" "zd" (jaranglashadi); urg'u "е" da: "zdyélaniy".
  • напи́санный /na-PI-sa-ny/ — urg'u "и" da: "napísaniy".
  • постро́енный /pas-TRO-ye-ny/ — urg'u "о" da; "-оенн-" ikki bo'g'in: "pastróyeniy".
  • решённый /ri-SHON-ny/ — "ё" doim urg'uli "yo"; "решённый": "rishónniy".
  • приглашённый /pri-gla-SHON-ny/ — urg'u oxirdagi "ё" da: "priglashónniy".
  • откры́тый /at-KRI-ty/ — urg'u "ы" da; "-тый": "atkrítiy".
  • при́нятый /PRI-nya-ty/ — urg'u boshda "и" da: "prínyatiy".

Muhim qoida — qo'sh "нн": yozuvda нн (прочи́танный) ikkita "н" bo'lsa ham, bir tovush kabi talaffuz qilinadi, cho'zilmaydi. Faqat "ё" li shakllarda (решённый, приглашённый) urg'u doim shu "ё" ga tushadi.

Topshiriq: ovoz chiqarib ayting: прочи́танный – напи́санный – сде́ланный · постро́енный – решённый – приглашённый · откры́тый – закры́тый – при́нятый.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
чита́емый чи-та́-е-мый o'qilayotgan/o'qiladigan часто чита́емая кни́га
люби́мый лю-би́-мый sevimli мой люби́мый цвет
ви́димый ви́-ди-мый ko'rinadigan ви́димая часть
необходи́мый не-об-хо-ди́-мый zarur необходи́мые ве́щи
уважа́емый у-ва-жа́-е-мый hurmatli Уважа́емый дире́ктор!
незави́симый не-за-ви́-си-мый mustaqil незави́симая страна́
прочи́танный про-чи́-тан-ный o'qilgan прочи́танная кни́га
сде́ланный сде́-лан-ный qilingan, bajarilgan сде́ланная рабо́та
напи́санный на-пи́-сан-ный yozilgan напи́санное письмо́
поте́рянный по-те́-рян-ный yo'qotilgan поте́рянный ключ
постро́енный по-стро́-ен-ный qurilgan постро́енный дом
решённый ре-шён-ный hal qilingan решённый вопро́с
ку́пленный ку́п-лен-ный sotib olingan ку́пленные проду́кты
приглашённый при-гла-шён-ный taklif qilingan приглашённый гость
переведённый пе-ре-ве-дён-ный tarjima qilingan переведённый текст
откры́тый от-кры́-тый ochilgan, ochiq откры́тая дверь
закры́тый за-кры́-тый yopilgan, yopiq закры́тое окно́
забы́тый за-бы́-тый unutilgan забы́тый паро́ль
при́нятый при́-ня-тый qabul qilingan при́нятое реше́ние
взя́тый взя́-тый olingan взя́тая кни́га

Yodlash qoidasi: har passiv sifatdoshni fe'li bilan birga yodlang: прочита́ть прочи́танный, постро́ить постро́енный, откры́ть откры́тый. Qo'shimchani fe'l tugashi aytib turadi: unli+ть -нный, -ить/-ти -енный, qisqa o'zak -тый.


7. Dialog

text
— Приве́т, А́ня! Что чита́ешь?                — Salom, Anya! Nima o'qiyapsan?
— Кни́гу, напи́санную одни́м узбе́кским       — Bir o'zbek yozuvchisi yozgan kitobni,
   писа́телем и переведённую на ру́сский.        rus tiliga tarjima qilinganini.
— Интере́сная?                                — Qiziqmi?
— О́чень! Э́то мой люби́мый жанр. А э́то        — Juda! Bu sevimli janrim. Bu esa —
   давно́ забы́тая исто́рия, но актуа́льная.      ancha unutilgan, lekin dolzarb voqea.
— Кста́ти, ты ви́дела дом, постро́енный        — Aytgancha, park yonida qurilgan
   ря́дом с па́рком?                             uyni ko'rdingmi?
— Да! Э́то давно́ решённый прое́кт, его́       — Ha! Bu ancha oldin tasdiqlangan loyiha,
   начали́ ещё в про́шлом году́.                 uni o'tgan yiliyoq boshlashgan.
— А кварти́ры уже́ ку́пленные?                 — Kvartiralar allaqachon sotib olinganmi?
— Почти́ все. Оста́лась одна́, но она́ —        — Deyarli hammasi. Bittasi qolgan, lekin u —
   с закры́тым балко́ном, мне не нра́вится.      yopiq balkonli, menga yoqmaydi.

E'tibor bering: напи́санную... переведённую (kitob — ayol, tushum -ую/-ённую), люби́мый жанр (hozirgi passiv, sifat sifatida), забы́тая исто́рия (-т-, ayol), постро́енный дом (-енн-, erkak), решённый прое́кт (-ённ-), ку́пленные кварти́ры (-енн-, ko'plik), с закры́тым балко́ном (-т-, vosita kelishigi). Bitta dialogda passivning barcha turi!


8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar

  • Aktiv va passivni chalkashtirish: кни́га, прочита́вшая мной. кни́га, прочи́танная мной. Sabab: kitob o'qimaidi, uni o'qishadi passiv (-нн-). прочита́вший — "o'qib bo'lgan odam" (aktiv).

  • O'timsiz fe'ldan passiv yasash: спя́щий *спанный. спя́щий (uxlab yotgan) — faqat aktiv bo'ladi. Sabab: спать — o'timsiz, obyekti yo'q, passiv yasalmaydi.

  • Bajaruvchini bosh kelishikda qoldirish: дом, постро́енный оте́ц. дом, постро́енный отцо́м. Sabab: passivda bajaruvchi vosita (Твори́тельный) kelishigida: кем? отцо́м, мной, рабо́чими.

  • Rod/kelishikda kelishtirmaslik: Я чита́ю кни́гу, напи́санный писа́телем. ...кни́гу, напи́санную** писа́телем.** Sabab: кни́гу — ayol rod, tushum kelishigi -ую (напи́санную).

  • Noto'g'ri qo'shimcha (fe'l tugashiga qaramaslik): откры́нный, реши́тый. откры́тый (откры́ть qisqa o'zak -тый), решённый (реши́ть -енн-). Sabab: qo'shimcha fe'l tugashiga bog'liq.

  • Urg'uni ko'chirmaslik: прочита́нный, написа́нный. прочи́танный, напи́санный. Sabab: -нн- shaklida urg'u ko'pincha bir bo'g'in oldinga siljiydi (прочита́ть прочи́танный).

Mini-mashq (xatolarni to'g'rilang)

1. Дом, постро́енный рабо́чие, о́чень краси́вый.
2. Э́то кни́га, прочита́вшая мно́гими людьми́.
3. Я купи́л биле́т на реши́тый ма́тч.
4. Мне нра́вится карти́на, нарисова́нный ребёнком.

(Javoblar 11-bo'limda.)


9. Mashqlar

Mashq 1. Fe'ldan o'tgan passiv sifatdosh yasang (to'g'ri qo'shimchani tanlang):

1. прочита́ть  ___        4. откры́ть  ___
2. постро́ить  ___        5. написа́ть  ___
3. реши́ть  ___           6. забы́ть  ___

Mashq 2. Aktivmi yoki passiv? Har birini belgilang va o'zbekchaga o'giring:

1. рабо́тающий инжене́р        4. постро́енный мост
2. чита́емая ле́кция           5. игра́ющие де́ти
3. написа́вший письмо́         6. полу́ченное сообще́ние

Mashq 3. Qavsdagi sifatdoshni to'g'ri rod/kelishikda qo'ying:

1. Я чита́ю кни́гу, (напи́санный) изве́стным а́втором.
2. Мы живём в (постро́енный) неда́вно до́ме.
3. Он ра́достно смотре́л на (полу́ченный) пода́рки.
4. На столе́ лежа́ло (забы́тый) письмо́.

Mashq 4. Passiv sifatdoshli iborani кото́рый gapiga aylantiring (namuna: прочи́танная кни́га кни́га, кото́рую прочита́ли):

1. постро́енный дом  ___
2. приглашённый гость  ___
3. ку́пленный биле́т  ___
4. напи́санное письмо́  ___

Mashq 5. Bo'sh joyga quyidagi so'zlardan mosini to'g'ri shaklda qo'ying:

So'zlar: откры́тое · любимый · решённый · закры́тую · переведённая
1. Че́рез ___ окно́ вошёл све́жий во́здух.
2. Э́то мой ___ фильм.
3. ___ на ру́сский кни́га ста́ла популя́рной.
4. Не стучи́ в ___ дверь.
5. Э́то уже́ ___ вопро́с.

Mashq 6. O'zbekchadan ruschaga o'giring:

1. Otam qurgan uy.  (passiv sifatdosh bilan)
2. Yopiq eshik.
3. Bu — mening sevimli kitobim.
4. Do'stim yozgan xatni o'qidim.
5. Kecha sotib olingan mahsulotlar.

Mashq 7. Xatoni toping va to'g'rilang:

1. Дом, постро́енный рабо́чие.
2. Кни́га, прочита́вшая мной.
3. Реши́тый вопро́с.
4. Я чита́ю кни́гу, напи́санный писа́телем.

Mashq 8. Kichik matn tuzing (kamida 5 gap): xonangizni yoki uyingizni tasvirlang. Kamida to'rt xil passiv sifatdosh ishlating: ку́пленный (sotib olingan mebel), откры́тое / закры́тое (deraza/eshik), напи́санный (yozilgan narsa), постро́енный (qurilgan bino), люби́мый (sevimli buyum).


10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. Aktiv/passiv ajratish: Wisar AIdan 10 ta sifatdoshli gap so'rang (aralash aktiv va passiv). Siz har birini "aktiv (odam qiladi)" yoki "passiv (narsa ustida qilinadi)" deb belgilang; AI xatolaringizni tushuntirsin.
  2. Yasash mashqi: AIga 10 ta fe'l bering (прочита́ть, постро́ить, реши́ть, откры́ть...) va har biridan o'tgan passiv sifatdosh yasang. AI qo'shimcha (-нн/-енн/-т) va urg'uni tekshirsin.
  3. кото́рый sifatdosh: AIdan 5 ta кото́рый li gap so'rang (кни́га, кото́рую я прочита́л) va ularni passiv sifatdoshli ixcham iboraga aylantiring (прочи́танная мной кни́га). AI to'g'riligini baholasin.

11. Javoblar kaliti

Mini-mashq (8-bo'lim):

  1. Дом, постро́енный рабо́чими (bajaruvchi — vosita kelishigi). 2. кни́га, прочи́танная мно́гими людьми́ (kitob — passiv, -нн-; прочита́вшая aktiv edi). 3. ...на решённый ма́тч — aslida "hal qilingan" ma'no mos emas; to'g'ri qo'shimcha: реши́ть решённый (реши́тый — noto'g'ri qo'shimcha). 4. карти́на, нарисо́ванная ребёнком (карти́на — ayol -ая).

Mashq 1: 1. прочи́танный; 2. постро́енный; 3. решённый; 4. откры́тый; 5. напи́санный; 6. забы́тый. Mashq 2: 1. aktiv — ishlayotgan muhandis; 2. passiv — o'qilayotgan ma'ruza; 3. aktiv — xat yozgan (odam); 4. passiv — qurilgan ko'prik; 5. aktiv — o'ynayotgan bolalar; 6. passiv — olingan xabar. Mashq 3: 1. напи́санную; 2. постро́енном; 3. полу́ченные; 4. забы́тое. Mashq 4: 1. дом, кото́рый постро́или; 2. гость, кото́рого пригласи́ли; 3. биле́т, кото́рый купи́ли; 4. письмо́, кото́рое написа́ли. Mashq 5: 1. откры́тое; 2. люби́мый; 3. Переведённая; 4. закры́тую; 5. решённый. Mashq 6: 1. Дом, постро́енный отцо́м. 2. Закры́тая дверь. 3. Э́то моя́ люби́мая кни́га. 4. Я прочита́л письмо́, напи́санное дру́гом. 5. Ку́пленные вчера́ проду́кты. Mashq 7: 1. ...постро́енный рабо́чими (vosita kelishigi). 2. кни́га, прочи́танная мной (passiv). 3. решённый вопро́с (-енн-). 4. ...кни́гу, напи́санную писа́телем (ayol, tushum -ую). Mashq 8: namuna — В мое́й ко́мнате стои́т ку́пленный неда́вно стол. На стене́ виси́т карти́на, нарисо́ванная мои́м бра́том. Ря́дом — окно́ с откры́той фо́рточкой. На по́лке лежи́т моя́ люби́мая кни́га, переведённая с англи́йского. Э́то ко́мната, обста́вленная с любо́вью.


12. Xulosa va keyingi dars

  • Passiv sifatdosh harakatning obyektini tavsiflaydi (прочи́танная кни́га — o'qilgan kitob), aktivdan farqli — u "kim qiladi" emas, "nima ustida qilinadi" degan savolga javob beradi.
  • Faqat o'timli fe'llardan yasaladi; bajaruvchi vosita (Твори́тельный) kelishigida turadi: постро́енный отцо́м.
  • Hozirgi passiv (-ем/-им): kam, kitobiy; lekin люби́мый, необходи́мый, уважа́емый, незави́симый kabi tayyor so'zlarni biling.
  • O'tgan passiv — asosiy shakl, uch qo'shimcha:
    • -нн- (unli + ть): прочита́ть прочи́танный, сде́лать сде́ланный (urg'u ko'chadi);
    • -енн-/-ённ- (-ить, -ти): постро́ить постро́енный, реши́ть решённый (undosh almashishi mumkin: купи́ть ку́пленный);
    • -т- (qisqa o'zak, -ыть/-оть): откры́ть откры́тый, забы́ть забы́тый.
  • Passiv sifatdosh sifatdek rod/son/kelishikda o'zgaradi va кото́рый gapi bilan almashtiriladi: прочи́танная мной кни́га = кни́га, кото́рую я прочита́л.

Keyingi dars — B1 — 12-dars: Sifatdoshning qisqa shakli (кра́ткое прича́стие): прочитан, сделан, построен, открыт. Bugun siz to'liq passiv sifatdoshni (прочи́танный) o'rgandingiz. Keyingi darsda uning qisqa shakli — дом постро́ен, кни́га прочи́тана, дверь откры́та — bilan tanishasiz. Qisqa shakl jonli nutqda kesim vazifasini bajaradi ("Магази́н закры́т" — Do'kon yopiq) va rus tilida juda ko'p ishlatiladi. To'liq shaklni yaxshi bilsangiz, qisqa shakl — uning tabiiy davomi bo'ladi.

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
B1 — 11-dars: Sifatdosh — passiv (страда́тельное прича́стие): читаемый · прочитанный · построенный · открытый — Wisar