WisarWisar
Rus tili kursi/B1 Orta17 daqiqa

B1 — 28-dars: Passiv konstruksiyalar (страда́тельный зало́г) — -ся passiv, qisqa sifatdosh, aktivpassiv

B1 — O'RTA · 28-dars


1. Dars nomi va maqsad

Gap ikki xil "burchakdan" qurilishi mumkin. Odatda biz bajaruvchidan boshlaymiz: kim nima qildi. Bu — aktiv nisbat (действи́тельный зало́г): Рабо́чие стро́ят дом — Ishchilar uy quryaptilar. Bu yerda diqqat markazida ishchilar (bajaruvchi).

Lekin ko'pincha bizga bajaruvchi emas, harakat tushayotgan obyekt muhimroq bo'ladi. O'shanda gapni obyektdan boshlaymiz — bu passiv (majhul) nisbat (страда́тельный зало́г): Дом стро́ится рабо́чими — Uy ishchilar tomonidan qurilmoqda. Endi diqqat markazida uy, bajaruvchi (ишчилар) esa ikkinchi darajaga tushdi.

Bugun siz rus tilining ikki asosiy passiv usulini bitta tizimga jamlaysiz:

  • (1) -ся passivjarayon, davom etayotgan harakat: Дом стро́ится (uy qurilmoqda), Кни́ги продаю́тся (kitoblar sotilmoqda), Вопро́с обсужда́ется (masala muhokama qilinmoqda). Nesov (tugallanmagan) fe'l + -ся.
  • (2) Qisqa passiv sifatdoshnatija, tugagan ish: Дом постро́ен (uy qurilgan), Кни́га напи́сана (kitob yozilgan). Bu — siz 12-darsda o'rgangan shakl, bugun uni passiv tizimda takrorlaymiz.

O'zbekchada ikkalasiga ham majhul nisbat ("-il-/-in-") to'g'ri keladi: qur-il-moqda (jarayon) va qur-il-gan (natija). Rus tili bu ikki ma'noni ikki xil qurilma bilan ajratadi — mana shu farq bugungi darsning yuragi.

Dars oxirida siz:

  1. -ся passivni to'g'ri yasaysiz (nesov fe'l + ся) va uni qaytim fe'ldan farqlaysiz;
  2. Aktiv gapni passivga aylantirasiz: obyekt (В.к.) ega (И.к.), bajaruvchi (И.к.) Твори́тельный (Т.к.);
  3. Jarayon (-ся passiv) va natija (qisqa sifatdosh) passivini adashtirmay tanlaysiz;
  4. Qachon passiv ishlatiladi (rasmiy, ilmiy, yangilik tili; bajaruvchi noma'lum yoki muhim emas) — buni his qilasiz.

2. Avvalgi darslardan takror (qisqa sifatdosh + -ся)

Bugungi mavzu ikkita eski poydevorga tayanadi. Ularni tez esga olamiz.

a) Qisqa passiv sifatdosh — 12-dars (NATIJA)

To'liq sifatdoshdan yasaladi, -нн -н, gapda kesim bo'ladi, egaga rod/son bo'yicha mos keladi:

  • Дом постро́ен. — Uy qurilgan. (m)
  • Кни́га напи́сана. — Kitob yozilgan. (f, -а)
  • Письмо́ напи́сано. — Xat yozilgan. (n, -о)
  • Две́ри откры́ты. — Eshiklar ochiq. (mn, -ы)

Zamon быть orqali: Дом был постро́ен (o'tgan), Рабо́та бу́дет сде́лана (kelasi). Bu shakl asosan sov (tugallangan) fe'ldan yasaladi va tayyor natijani bildiradi.

b) Qaytim fe'l — A2 15-dars (-ся qo'shimchasi)

-ся / -сь qo'shimchasi: undoshdan keyin -ся, unlidan keyin -сь. Tuslanishi — oddiy fe'l + qo'shimcha:

text
я      стро́ю + сь     стро́юсь        мы    стро́им + ся    стро́имся
ты     стро́ишь + ся   стро́ишься      вы    стро́ите + сь   стро́итесь
он/она стро́ит + ся    стро́ится       они́  стро́ят + ся    стро́ятся

Muhim bog'lanish: bugun siz -ся ning yangi vazifasini ko'rasiz — u nafaqat "o'zini" (мы́ться — yuvinmoq), balki passiv ("qilinmoqda") ma'noni ham beradi: Дом стро́ится — uy o'zini qurmaydi, uni quradilar. Farqni 3.5-bo'limda aniq ajratamiz.

Tez mashq — ayting: постро́ен – постро́ена – постро́ено – постро́ены (natija) · стро́ится – стро́ятся (jarayon).


3. Asosiy tushuntirish

3.1. Aktiv va passiv — bir voqea, ikki burchak

Bitta va o'sha voqeani ikki xil aytish mumkin. Mazmun bir xil, lekin diqqat markazi boshqacha:

text
AKTIV:   Рабо́чие      стро́ят      дом.
         (И.к. — ega)  (fe'l)       (В.к. — obyekt)
         Ishchilar uy quryaptilar.         diqqatda: KIM (ishchilar)

PASSIV:  Дом           стро́ится    рабо́чими.
         (И.к. — ega)  (-ся fe'l)   (Т.к. — bajaruvchi)
         Uy ishchilar tomonidan qurilmoqda.   diqqatda: NIMA (uy)

Diqqat qiling: passivda obyekt (дом) gap boshiga chiqib ega bo'ladi, bajaruvchi (рабо́чие) esa Твори́тельный (vosita) kelishigiga tushadi — рабо́чими ("ishchilar tomonidan"). Fe'l esa passiv shaklga o'tadi.

3.2. -ся passiv — JARAYON (nesov fe'l + ся)

-ся passiv davom etayotgan, tugallanmagan harakatni bildiradi — jarayon. U nesov (tugallanmagan) fe'ldan yasaladi va hozirgi yoki o'tgan davomiy zamonda ishlatiladi.

Yasalishi: nesov o'timli fe'l + -ся:

Aktiv fe'l (nesov) -ся passiv O'zbekcha
стро́ить стро́иться qurilmoq (jarayon)
продава́ть продава́ться sotilmoq
обсужда́ть обсужда́ться muhokama qilinmoq
стро́ить стро́ится (u) qurilyapti
реша́ть реша́ться hal qilinmoq
проверя́ть проверя́ться tekshirilmoq
гото́вить гото́виться tayyorlanmoq
издава́ть издава́ться nashr qilinmoq

Misollar (jarayon — hozir davom etyapti):

  • Дом стро́ится уже́ два го́да. — Uy ikki yildan beri qurilmoqda.
  • Кни́ги продаю́тся в э́том магази́не. — Kitoblar shu do'konda sotiladi.
  • Э́тот вопро́с сейча́с обсужда́ется. — Bu masala hozir muhokama qilinmoqda.
  • Хлеб печётся ка́ждое у́тро. — Non har kuni ertalab yopiladi.
  • Пробле́ма реша́ется специали́стами. — Muammo mutaxassislar tomonidan hal qilinmoqda.

O'tgan zamonda ham (davomiy jarayon bo'lgan):

  • Дом стро́ился три го́да. — Uy uch yil qurilgan (qurilib turgan).
  • Вопро́с обсужда́лся на собра́нии. — Masala yig'ilishda muhokama qilingan (muhokama qilinib turgan).

Kalit: -ся passiv = jarayon, "hozir/o'shanda qilinayotgan edi". O'zbekchada "-il-moqda / -il-ardi": qurilmoqda, muhokama qilinmoqda.

3.3. Qisqa sifatdosh passiv — NATIJA (sov fe'l)

Buni siz 12-darsda o'rgangansiz. U natijani, tugagan ishni bildiradi va sov (tugallangan) fe'ldan yasaladi:

Aktiv fe'l (sov) Qisqa sifatdosh O'zbekcha
постро́ить постро́ен (-а, -о, -ы) qurilgan
написа́ть напи́сан (-а, -о, -ы) yozilgan
реши́ть решён (решена́, -о́, -ы́) hal qilingan
прода́ть про́дан (продана́, -о, -ы) sotilgan
обсуди́ть обсуждён (обсуждена́...) muhokama qilingan

Misollar (natija — ish tugagan, natija ko'z oldida):

  • Дом постро́ен. — Uy qurilgan. (tayyor turibdi)
  • Все кни́ги про́даны. — Barcha kitoblar sotilgan.
  • Э́тот вопро́с уже́ решён. — Bu masala allaqachon hal qilingan.

Kalit: qisqa sifatdosh = natija, "qilib bo'lingan, tayyor". O'zbekchada "-il-gan": qurilgan, hal qilingan.

3.4. Jarayon natija: -ся passiv yoki qisqa sifatdosh?

Bu — bugungi darsning eng nozik joyi. Bitta fe'lni ikki tomonga qo'ying:

text
JARAYON (nesov + ся)              NATIJA (sov, qisqa sifatdosh)
Дом стро́ится.                     Дом постро́ен.
(Uy qurilmoqda — hali tayyor emas) (Uy qurilgan — tayyor)

Вопро́с реша́ется.                 Вопро́с решён.
(Masala hal qilinmoqda)           (Masala hal qilingan)

Кни́ги продаю́тся.                 Кни́ги про́даны.
(Kitoblar sotilmoqda)             (Kitoblar sotilgan — hammasi ketdi)
-ся passiv Qisqa sifatdosh
Fe'l turi nesov (tugallanmagan) sov (tugallangan)
Ma'no jarayon, davom etyapti natija, tayyor
Savol что де́лается? что сде́лано?
O'zbekcha qurilmoqda qurilgan
Zamon hozir / o'tgan davomiy быть orqali 3 zamon

Amaliy tanlash qoidasi: "hali qilinyaptimi?" -ся (стро́ится). "Qilib bo'lindimi, natija bormi?" qisqa sifatdosh (постро́ен). Xuddi o'zbekchadagi qurilmoqda qurilgan farqi kabi.

3.5. Passiv -ся ni qaytim fe'ldan farqlash

Diqqat: -ся har doim ham passiv emas. U ko'p ma'noda keladi (A2 15-dars). Farqlash — ega jonli-jonsizligiga va mantiqqa qarab:

-ся ma'nosi Misol Izoh
Passiv Дом стро́ится (рабо́чими). Ega — jonsiz, harakatni o'zi qilmaydi; unga qilinadi.
O'zlik ("o'zini") Ма́ма мо́ется. Ega — jonli, harakatni o'ziga qiladi.
O'zaro Друзья́ встреча́ются. Bir-biri bilan.
Holat/jarayon Уро́к начина́ется. Egasiz holat.

Oson mezon: agar ega jonsiz narsa bo'lsa va uni kimdir qila oladigan bo'lsa — bu passiv: Дом стро́ится (uyni quradilar), Кни́га чита́ется легко́ (kitobni o'qish oson). Agar ega jonli bo'lib, harakatni o'ziga qilsa — o'zlik: Он мо́ется (u yuvinadi). Passivda ko'pincha bajaruvchini Твори́тельныйда qo'shsa bo'ladi (рабо́чими) — o'zlikda esa bunday qo'shib bo'lmaydi.

3.6. Aktivdan passivga aylantirish — uch qadam

Har qanday aktiv gapni passivga aylantirish algoritmi bir xil:

text
AKTIV:   Рабо́чие      стро́ят      дом.
              1              2           3
    1: ega (И.)  bajaruvchi (Т.)   рабо́чими
    2: fe'l  passiv shakl           стро́ится (jarayon) / постро́ен (natija)
    3: obyekt (В.)  ega (И.)        дом

PASSIV:  Дом стро́ится рабо́чими.   (jarayon)
         Дом постро́ен рабо́чими.    (natija)

Uch qadam:

  1. Aktiv obyekt (В.к., дом) passiv ega (И.к., дом), gap boshiga chiqadi.
  2. Fe'l passiv shaklga: jarayon bo'lsa nesov + -ся (стро́ится), natija bo'lsa qisqa sifatdosh (постро́ен). Yangi egaga mos keladi.
  3. Aktiv ega (И.к., рабо́чие) Твори́тельный kelishik (рабо́чими), "kim tomonidan".

Aylantirish jadvali:

Aktiv Passiv (jarayon / natija)
Рабо́чие стро́ят дом. Дом стро́ится рабо́чими. / Дом постро́ен рабо́чими.
Учёные изуча́ют пробле́му. Пробле́ма изуча́ется учёными.
Магази́н продаёт кни́ги. Кни́ги продаю́тся магази́ном.
Коми́ссия обсужда́ет вопро́с. Вопро́с обсужда́ется коми́ссией.
Толсто́й написа́л рома́н. Рома́н напи́сан Толсты́м. (natija — sov)

3.7. Qachon passiv ishlatiladi?

Passiv — rasmiy, ilmiy, yangilik tilining belgisi. Uni quyidagi hollarda tanlaysiz:

  • Bajaruvchi noma'lum yoki ahamiyatsiz: Магази́н закрыва́ется в 22:00 (kim yopgani muhim emas), Дом был постро́ен в 1950 году́.
  • Harakat/obyekt bajaruvchidan muhimroq: yangilikda Но́вый мост стро́ится в це́нтре го́рода — most muhim, kim qurayotgani emas.
  • Ilmiy/rasmiy uslub: В рабо́те рассма́триваются три вопро́са (ishda uch masala ko'rib chiqiladi), Заявле́ние подаётся в письменном ви́де.
  • Umumiy qoida/tartib: Биле́ты продаю́тся в ка́ссе (chiptalar kassada sotiladi).

Uslub sezgisi: jonli suhbatda rus tili ko'pincha noaniq-shaxsli aktivni afzal ko'radi: Дом стро́ят ("qurishyapti" — kim? — noma'lum "ular") o'rniga passiv Дом стро́ится ko'proq rasmiy/yozma ohang beradi. Ikkalasi ham to'g'ri, lekin passiv — kitobiyroq.


4. Misollar

-ся passiv (jarayon — hozirgi):

Ruscha O'zbekcha
Но́вая шко́ла стро́ится в на́шем райо́не. Yangi maktab bizning tumanda qurilmoqda.
Э́ти това́ры продаю́тся то́лько онла́йн. Bu tovarlar faqat onlaynda sotiladi.
Вопро́с о зарпла́те сейча́с обсужда́ется. Maosh masalasi hozir muhokama qilinmoqda.
Ру́сский язы́к изуча́ется во мно́гих стра́нах. Rus tili ko'p mamlakatlarda o'rganiladi.
Докуме́нты проверя́ются на́шими юри́стами. Hujjatlar bizning huquqshunoslar tomonidan tekshirilmoqda.
Э́та газе́та издаётся с 1990 го́да. Bu gazeta 1990-yildan nashr qilinadi.

-ся passiv (jarayon — o'tgan):

Ruscha O'zbekcha
Мост стро́ился почти́ пять лет. Ko'prik deyarli besh yil qurilgan.
Э́тот план до́лго обсужда́лся. Bu reja uzoq muhokama qilingan.
Кни́ги продава́лись о́чень бы́стро. Kitoblar juda tez sotilgan.

Qisqa sifatdosh passiv (natija):

Ruscha O'zbekcha
Но́вая шко́ла уже́ постро́ена. Yangi maktab allaqachon qurilgan.
Все биле́ты про́даны. Barcha chiptalar sotilgan.
Вопро́с был решён на собра́нии. Masala yig'ilishda hal qilingan edi.
Отчёт бу́дет подгото́влен за́втра. Hisobot ertaga tayyorlanadi.

Passiv gap bajaruvchi bilan (Твори́тельный):

Ruscha O'zbekcha
Пробле́ма изуча́ется учёными. Muammo olimlar tomonidan o'rganilmoqda.
Дом постро́ен изве́стной компа́нией. Uy mashhur kompaniya tomonidan qurilgan.
Зако́н обсужда́ется депута́тами. Qonun deputatlar tomonidan muhokama qilinmoqda.

5. Talaffuz bo'limi

  • стро́ится /STRO-i-tsa/ — urg'u boshda "стро́"; -тся doim "ца" o'qiladi: "stróitsa".
  • стро́ятся /STRO-ya-tsa/ — "-тся" yana "ца": "stróyatsa".
  • обсужда́ется /ab-suzh-DA-ye-tsa/ — urg'u "да́"; boshdagi "о" "a"; "-ется" "yetsa": "absuzhdáyetsa".
  • продаю́тся /pra-da-YU-tsa/ — urg'u "ю́"; "-ются" "yutsa": "pradayútsa".
  • реша́ется /ri-SHA-ye-tsa/ — urg'u "ша́"; boshdagi "е" "i": "risháyetsa".
  • изуча́ется /i-zu-CHA-ye-tsa/ — urg'u "ча́": "izucháyetsa".
  • стро́ился /STRO-il-sa/ — o'tgan zamon; "-лся" "lsa": "stróilsa".
  • постро́ен /pas-TRO-yen/ — urg'u "стро́"; natija shakli: "pastróyen".
  • рабо́чими /ra-BO-chi-mi/ — Твори́тельный, urg'u "бо́": "rabóchimi".
  • учёными /u-CHO-ny-mi/ — "ё" urg'uli "yo": "uchónymi".

Eng muhim qoida: hozirgi/o'tgan passivda -тся va -ться har doim "ца" deb o'qiladi (strói-tsa). Yozuvda farq bor (-тся — u/ular shakli, -ться — infinitiv), lekin talaffuz bir xil: "ца".

Topshiriq: ovoz chiqarib ayting: стро́ится – стро́ятся – стро́ился · обсужда́ется – обсужда́ются – обсужда́лся · продаётся – продаю́тся – продава́лся.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
стро́иться стро́-и-ться qurilmoq (jarayon) Дом стро́ится.
продава́ться про-да-ва́-ться sotilmoq Кни́ги продаю́тся.
обсужда́ться об-суж-да́-ться muhokama qilinmoq Вопро́с обсужда́ется.
реша́ться ре-ша́-ться hal qilinmoq Пробле́ма реша́ется.
изуча́ться и-зу-ча́-ться o'rganilmoq Язы́к изуча́ется.
проверя́ться про-ве-ря́-ться tekshirilmoq Докуме́нты проверя́ются.
издава́ться из-да-ва́-ться nashr qilinmoq Газе́та издаётся.
гото́виться го-то́-ви-ться tayyorlanmoq У́жин гото́вится.
зало́г за-ло́г (grammatik) nisbat Страда́тельный зало́г.
страда́тельный стра-да́-тель-ный passiv (majhul) страда́тельный зало́г
действи́тельный дей-стви́-тель-ный aktiv (aniq) действи́тельный зало́г
постро́ен (-а, -о, -ы) по-стро́-ен qurilgan (natija) Дом постро́ен.
решён (решена́) ре-шён hal qilingan Вопро́с решён.
обсуждён (обсуждена́) об-суж-дён muhokama qilingan План обсуждён.
про́дан (продана́) про́-дан sotilgan Дом про́дан.
рабо́чими ра-бо́-чи-ми ishchilar tomonidan (Т.к.) постро́ен рабо́чими
учёными у-чё-ны-ми olimlar tomonidan (Т.к.) изуча́ется учёными
коми́ссией ко-ми́с-си-ей komissiya tomonidan (Т.к.) обсужда́ется коми́ссией

Yodlash qoidasi: har fe'lni ikki shaklda yodlang — jarayon (nesov + ся: стро́ится) va natija (sov qisqa sifatdosh: постро́ен). Bajaruvchini doim Твори́тельныйда mashq qiling: рабо́чими, учёными, коми́ссией.


7. Dialog

text
— Ты слы́шал, что в на́шем райо́не          — Eshitdingmi, bizning tumanda yangi
   стро́ится но́вый стадио́н?                    stadion qurilmoqda?
— Да! А когда́ он бу́дет постро́ен?           — Ha! Qachon qurib bo'linadi?
— Говоря́т, че́рез год. Прое́кт уже́          — Bir yildan keyin deyishyapti. Loyiha
   обсуждён и утверждён городски́м сове́том.     shahar kengashi tomonidan muhokama
                                                 qilingan va tasdiqlangan.
— А биле́ты на откры́тие уже́ продаю́тся?     — Ochilishga chiptalar sotilyaptimi?
— Ещё нет. Они́ бу́дут продава́ться           — Hali yo'q. Ular faqat internetda
   то́лько в интерне́те.                          sotiladi.
— Поня́тно. А кем стро́ится стадио́н?         — Tushunarli. Stadionni kim quryapti?
— Одно́й изве́стной компа́нией. Все           — Bir mashhur kompaniya. Barcha
   материа́лы привозя́тся из-за грани́цы.        materiallar chetdan olib kelinmoqda.
— Наде́юсь, всё бу́дет сде́лано во́время.      — Umid qilaman, hammasi o'z vaqtida
                                                 bajariladi.
— Я то́же. Э́тот вопро́с постоя́нно            — Men ham. Bu masala matbuotda doim
   обсужда́ется в пре́ссе.                        muhokama qilinmoqda.

E'tibor bering: стро́ится, продаю́тся, привозя́тся, обсужда́ется (jarayon — -ся passiv); бу́дет постро́ен, обсуждён, утверждён, бу́дет сде́лано (natija — qisqa sifatdosh); кем стро́ится — Одно́й компа́нией (bajaruvchi — Твори́тельный!). Bir dialogda ikkala passiv usul yonma-yon!


8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar

  • Jarayon o'rniga natija shaklini qo'yish: Дом сейча́с постро́ен (hozir qurilmoqda ma'noda). Дом сейча́с стро́ится. Sabab: davom etayotgan jarayon nesov + -ся; постро́ен — tugagan natija.

  • Bajaruvchini bosh yoki qaratqich kelishikda qoldirish: Дом стро́ится рабо́чие / рабо́чих. Дом стро́ится рабо́чими. Sabab: passivda bajaruvchi doim Твори́тельный (kim tomonidan): рабо́чими.

  • Jonli egaga passiv -ся qo'shib, o'zlik bilan chalkashtirish: Учи́тель чита́ется ("o'qituvchi o'qilyapti" chiqadi). Passiv faqat obyekt egada: Кни́га чита́ется. O'qituvchi uchun aktiv: Учи́тель чита́ет. Sabab: passiv egasi — harakat tushayotgan narsa.

  • Sov fe'ldan -ся passiv yasashga urinish: Дом постро́ится рабо́чими (jarayon ma'noda). Jarayon uchun nesov: Дом стро́ится. Natija uchun qisqa sifatdosh: Дом постро́ен. Sabab: -ся passiv (jarayon) faqat nesov fe'ldan.

  • "-тся / -ться" ni aralashtirish: Дом стро́ется yoki Кни́ги продаётся (ko'plik). Дом стро́ится (u — -ит-ся), Кни́ги продаю́тся (ular — -ют-ся). Sabab: ega shaxs/soniga qarab tuslanadi; talaffuz "ца" bo'lsa ham imlo farqlanadi.

  • Egaga mos kelmaslik (natija): Кни́га напи́сан. Кни́га напи́сана. Sabab: кни́га — ayol rod .

Mini-mashq (xatolarni to'g'rilang)

1. Но́вый мост сейча́с постро́ен. (hali qurilyapti)
2. Дом стро́ится рабо́чие.
3. Кни́ги продаётся в э́том магази́не.
4. Вопро́с обсу́дится сейча́с на собра́нии. (davom etyapti)

(Javoblar 11-bo'limda.)


9. Mashqlar

Mashq 1. Nesov fe'ldan -ся passiv yasang (u/они shakli qavsda):

1. стро́ить  ___ (он)        4. изуча́ть  ___ (он)
2. продава́ть  ___ (они́)    5. проверя́ть  ___ (они́)
3. обсужда́ть  ___ (он)      6. реша́ть  ___ (он)

Mashq 2. Jarayon (-ся) yoki natija (qisqa sifatdosh)? To'g'ri shaklni tanlang:

1. Дом уже́ ___ (стро́ится / постро́ен).
2. Сейча́с здесь ___ но́вая шко́ла (стро́ится / постро́ена).
3. Все биле́ты уже́ ___ (продаю́тся / про́даны).
4. Э́тот вопро́с ещё ___ (обсужда́ется / обсуждён).

Mashq 3. Aktiv gapni -ся passivga (jarayon) aylantiring:

1. Рабо́чие стро́ят дом.           Дом ___ ___.
2. Учёные изуча́ют пробле́му.      Пробле́ма ___ ___.
3. Магази́н продаёт кни́ги.        Кни́ги ___ ___.
4. Коми́ссия обсужда́ет план.      План ___ ___.

Mashq 4. Aktiv gapni natija passiviga (qisqa sifatdosh) aylantiring:

1. Рабо́чие постро́или дом.        Дом ___ ___.
2. Толсто́й написа́л рома́н.        Рома́н ___ ___.
3. Дире́ктор реши́л вопро́с.       Вопро́с ___ ___.
4. Магази́н прода́л все кни́ги.    Все кни́ги ___.

Mashq 5. Bajaruvchini Твори́тельный kelishikda qo'ying:

1. Дом стро́ится (рабо́чие)  ___.
2. Пробле́ма изуча́ется (учёные)  ___.
3. Вопро́с обсужда́ется (коми́ссия)  ___.
4. Рома́н напи́сан (изве́стный писа́тель)  ___.

Mashq 6. O'zbekchadan ruschaga o'giring:

1. Yangi maktab qurilmoqda.
2. Kitoblar shu do'konda sotiladi.
3. Bu masala hozir muhokama qilinmoqda.
4. Uy mashhur kompaniya tomonidan qurilgan.
5. Barcha chiptalar sotilgan.

Mashq 7. Xatoni toping va to'g'rilang:

1. Дом сейча́с постро́ен рабо́чими. (jarayon)
2. Кни́ги продаётся в интерне́те.
3. Пробле́ма изуча́ется учёных.
4. Учи́тель чита́ется кни́гу.

Mashq 8. Kichik matn tuzing (kamida 5 gap): shahringizda nima qurilmoqda (стро́ится), nima allaqachon qurilgan (постро́ено), nima sotilmoqda (продаётся), qaysi masala muhokama qilinmoqda (обсужда́ется). Kamida ikki -ся passiv, bir qisqa sifatdosh va bir bajaruvchili gap (Твори́тельный) ishlating.


10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. Jarayon natija: Wisar AIdan 8 ta juftlik so'rang — bir tomonda jarayon (Дом стро́ится), ikkinchisida natija (Дом постро́ен). AI qaysi biri nesov, qaysi biri sov ekanini va o'zbekcha farqni (qurilmoqda qurilgan) tekshirsin.
  2. Aktiv passiv: AIga 6 ta aktiv gap yozing (Кто-то де́лает что-то). Har birini ikki xil passivga aylantiring — -ся (jarayon) va qisqa sifatdosh (natija). Bajaruvchini Твори́тельныйда to'g'ri qo'ying (рабо́чими, учёными).
  3. Uslub sezgisi: AIdan yangilik yoki rasmiy e'lon matnini so'rang va undan barcha passiv konstruksiyalarni topib bering. Nega bu yerda passiv ishlatilganini (bajaruvchi noma'lum yoki muhim emas) tushuntiring.

11. Javoblar kaliti

Mini-mashq (8-bo'lim):

  1. Но́вый мост сейча́с стро́ится (jarayon — nesov + ся; постро́ен — natija). 2. Дом стро́ится рабо́чими (bajaruvchi — Твори́тельный). 3. Кни́ги продаю́тся (ko'plik — они́ -ются). 4. Вопро́с обсужда́ется сейча́с (davom etyapti nesov + ся; обсу́дится — sov, kelasi natija).

Mashq 1: 1. стро́ится; 2. продаю́тся; 3. обсужда́ется; 4. изуча́ется; 5. проверя́ются; 6. реша́ется. Mashq 2: 1. постро́ен (natija — "уже́"); 2. стро́ится (jarayon — "сейча́с"); 3. про́даны (natija); 4. обсужда́ется (jarayon — "ещё"). Mashq 3: 1. Дом стро́ится рабо́чими. 2. Пробле́ма изуча́ется учёными. 3. Кни́ги продаю́тся магази́ном. 4. План обсужда́ется коми́ссией. Mashq 4: 1. Дом постро́ен рабо́чими. 2. Рома́н напи́сан Толсты́м. 3. Вопро́с решён дире́ктором. 4. Все кни́ги про́даны. Mashq 5: 1. рабо́чими; 2. учёными; 3. коми́ссией; 4. изве́стным писа́телем. Mashq 6: 1. Но́вая шко́ла стро́ится. 2. Кни́ги продаю́тся в э́том магази́не. 3. Э́тот вопро́с сейча́с обсужда́ется. 4. Дом постро́ен изве́стной компа́нией. 5. Все биле́ты про́даны. Mashq 7: 1. Дом сейча́с стро́ится рабо́чими (jarayon nesov + ся). 2. Кни́ги продаю́тся в интерне́те (ko'plik -ются). 3. Пробле́ма изуча́ется учёными (Твори́тельный, -ых emas). 4. Учи́тель чита́ет кни́гу (jonli ega aktiv; passiv esa: Кни́га чита́ется). Mashq 8: namuna — В на́шем го́роде сейча́с стро́ится но́вый парк. Ря́дом уже́ постро́ен большо́й торго́вый центр. В нём продаю́тся ра́зные това́ры. Вопро́с о но́вой доро́ге акти́вно обсужда́ется в го́родском сове́те. Все э́ти прое́кты финанси́руются городски́м бюдже́том.


12. Xulosa va keyingi dars

  • Passiv (страда́тельный зало́г) harakatni obyekt tomonidan ko'rsatadi; bajaruvchi ikkinchi darajali va Твори́тельный kelishikda turadi: Дом стро́ится рабо́чими.
  • Rus tilida ikki passiv usul:
    • -ся passiv (nesov fe'l + ся) — jarayon: Дом стро́ится, Кни́ги продаю́тся, Вопро́с обсужда́ется;
    • Qisqa sifatdosh (sov fe'l) — natija: Дом постро́ен, Кни́га напи́сана, Вопро́с решён (12-dars).
  • Jarayon natija farqi = o'zbekcha qurilmoqda qurilgan. "Hali qilinyaptimi?" -ся; "qilib bo'lindimi?" qisqa sifatdosh.
  • Aktiv passiv (3 qadam): obyekt (В.) ega (И.); fe'l passiv shakl; ega (И.) Твори́тельный (рабо́чими).
  • Passiv -ся ni jonsiz ega va Твори́тельный kelishikka qarab qaytim fe'ldan farqlang: Дом стро́ится (passiv) ≠ Ма́ма мо́ется (o'zlik).
  • Qachon: rasmiy, ilmiy, yangilik tili; bajaruvchi noma'lum yoki muhim emas.

Keyingi dars — B1 — 29-dars: Funksional fikr — grammatikani maqsadga bog'lash (передава́ть смысл ра́зными спо́собами). Bugun siz bitta fikrni ikki xil qurishni (aktiv/passiv) ko'rdingiz. Keyingi darsda bu g'oyani kengaytiramiz: bir maqsad — ko'p vosita. Masalan, "sabab"ni уч usulda (потому́ что / из-за / благодаря́), "shart"ni (е́сли / при усло́вии), "vaqt"ni turli konstruksiyalar bilan berish. Siz o'rgangan barcha grammatikani fikrni yetkazish vazifasiga bo'ysundirasiz — bu B1 dan B2 ga o'tishning kalitidir.

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
B1 — 28-dars: Passiv konstruksiyalar (страда́тельный зало́г) — -ся passiv, qisqa sifatdosh, aktivpassiv — Wisar