WisarWisar
Rus tili kursi/B1 Orta17 daqiqa

B1 — 26-dars: Ko'chma ma'no va iboralar (переносное значение, фразеологизмы) — kirish

B1 — O'RTA · 26-dars


1. Dars nomi va maqsad

Shu paytgacha siz so'zlarni asosan to'g'ridan-to'g'ri (bevosita) ma'noda o'rgandingiz: золото́й — tilladan yasalgan, лете́ть — havoda uchmoq, гори́т — yonmoq. Bu ma'nolar lug'atda birinchi bo'lib turadi va o'zbekchaga ham xuddi shunday tarjima qilinadi.

Lekin real rus nutqida — ayniqsa og'zaki, kundalik va badiiy tilda — so'zlar juda ko'p hollarda ko'chma (obrazli) ma'noda ishlatiladi. Odam золоты́е ру́ки deganda tilla qo'lni emas, mohirlikni nazarda tutadi; вре́мя лети́т deganda vaqt havoda uchmaydi, balki tez o'tadi. Bu darsda siz ikkita katta hodisa bilan tanishasiz:

  1. Переносное значе́ние (ko'chma ma'no) — bitta so'zning to'g'ridan-to'g'ri emas, obrazli ma'nosi. Bir so'z ikki xil "yashaydi": остры́й нож (o'tkir pichoq — to'g'ri) va о́стрый ум (o'tkir aql — ko'chma).
  2. Фразеологи́зм (frazeologizm, turg'un ibora) — bir necha so'zdan iborat, so'zma-so'z tarjima qilib bo'lmaydigan turg'un birikma. Бить баклу́ши — so'zma-so'z "yog'ochlarni urmoq", lekin ma'nosi bekorchilik qilmoq.

Bu darsning maqsadi — sizni B1 darajada eng ko'p uchraydigan 10–12 ta rus iborasi va bir nechta ko'chma ma'noli oddiy fe'l bilan tanishtirish, ularni qayerda (og'zaki, norasmiy nutqda) ishlatishni ko'rsatish va o'zbek maqol-iboralari bilan solishtirish. Dars oxirida siz iboralarni tushunasiz va nutqingizga tabiiy qo'sha olasiz.


2. Avvalgi darslardan takror

  • Sifatlar va sifatning ma'nolari (A2): siz холо́дный, тёплый, о́стрый, тяжёлый kabi sifatlarni o'rgangansiz. Bugun ular ko'chma ma'noda "jonlanadi": холо́дный взгляд (sovuq nigoh), тёплые слова́ (iliq so'zlar), тяжёлый хара́ктер (og'ir fe'l-atvor).
  • Harakat fe'llari (B1 05–08-darslar): лете́ть, идти́, бежа́ть — ular ham ko'chma ma'noga ega: вре́мя лети́т, дождь идёт, дела́ иду́т хорошо́.
  • Frazeologik birikmadagi kelishiklar: iboralar ichida siz o'rgangan kelishiklar "muzlab" qoladi — води́ть за́ нос (tushum kelishigi), не в свое́й таре́лке (predlog kelishigi). Ularni yodlaganda butun ibora bilan yodlang, alohida so'z bilan emas.
  • Tez mashq: ovoz chiqarib ayting va to'g'ri/ko'chma ma'noni ajrating — золото́е кольцо́ (tilla uzuk) va золоты́е ру́ки (mohir qo'l); вре́мя va вре́мя лети́т.

Muhim bog'lanish: ko'chma ma'no — bu til boyligining kaliti. Bir xil so'zni ikki ma'noda ko'ra bilsangiz, lug'atingiz ikki barobar kengayadi. Iboralar esa nutqingizni jonli va tabiiy qiladi — aynan shu narsa sizni "o'rgatuvchi" darajadan "erkin gapiruvchi" darajaga olib chiqadi.


3. Asosiy tushuntirish

3.1. Переносное значе́ние — ko'chma ma'no nima?

Har bir tilda so'z ikki hayot kechirishi mumkin:

  • Прямо́е значе́ние (to'g'ri ma'no) — asosiy, bevosita, "jismoniy" ma'no.
  • Переносное значе́ние (ko'chma ma'no) — obrazli, ko'chirilgan, "majoziy" ma'no.

Ko'chma ma'no odatda o'xshatish asosida yuzaga keladi: nimadir biror narsaga o'xshaganligi uchun uning nomini "qarzga oladi". Masalan, aql pichoqqa o'xshab "kesa oladi" — shuning uchun о́стрый ум (o'tkir aql).

So'z To'g'ri ma'no (прямо́е) Ko'chma ma'no (переносное)
золото́й tilladan (золото́е кольцо́ — tilla uzuk) qadrli, mohir (золоты́е ру́ки — mohir qo'l)
о́стрый o'tkir (о́стрый нож — o'tkir pichoq) ziyrak, achchiq (о́стрый ум — o'tkir aql)
тёплый issiq (тёплая вода́ — iliq suv) mehribon (тёплый приём — iliq qabul)
холо́дный sovuq (холо́дный чай — sovuq choy) befarq (холо́дный взгляд — sovuq nigoh)
тяжёлый og'ir (тяжёлый чемода́н — og'ir chamadon) qiyin, mushkul (тяжёлый день — og'ir kun)

Asosiy g'oya: ko'chma ma'no o'zbek tilida ham bor va ko'pincha bir xil ishlaydi. O'tkir aql, iliq so'z, og'ir kun, tilla qo'l — bularning hammasi o'zbekchada ham obrazli. Shuning uchun ko'chma ma'noni tushunish sizga oson, faqat rus variantini yodlash kerak.

3.2. Ko'chma ma'noli oddiy fe'llar

Fe'llar ham ko'chma ma'noga ega. Bu — B1 darajadagi juda muhim mavzu, chunki bu fe'llar kundalik nutqda tez-tez uchraydi:

a) вре́мя лети́т — vaqt uchadi (tez o'tadi):

text
Как бы́стро вре́мя лети́т!        — Vaqt qanaqasiga tez o'tyapti!
Год пролете́л незаме́тно.        — Yil sezilmay o'tib ketdi.

b) горе́ть жела́нием — istak bilan "yonmoq" (juda xohlamoq):

text
Я горю́ жела́нием помо́чь.        — Men yordam berishni juda xohlayman.
Он гори́т жела́нием учи́ться.     — U o'qishga juda intilyapti.

в) лови́ть моме́нт — vaznsiz "lahzani ushlamoq" (qulay fursatdan foydalanmoq):

text
Лови́ моме́нт, друго́го не бу́дет! — Fursatni qo'ldan boy berma, boshqasi bo'lmaydi!
Он всегда́ ло́вит моме́нт.        — U doim qulay fursatni ilib ketadi.

г) дела́ иду́т — ishlar "yuradi" (ishlar ketmoqda):

text
Как иду́т дела́?                  — Ishlar qalay ketyapti?
Дела́ иду́т хорошо́.              — Ishlar yaxshi ketyapti.

д) па́дать ду́хом — ruhan "yiqilmoq" (tushkunlikka tushmoq):

text
Не па́дай ду́хом!                 — Tushkunlikka tushma! / Ruhingni tushurma!

DIQQAT: bu fe'llar to'g'ri ma'noda ham ishlaydi — самолёт лети́т (samolyot uchadi), дом гори́т (uy yonyapti), он идёт (u ketyapti). Kontekst qaysi ma'no ekanini aniqlaydi. Вре́мя лети́т — ko'chma, пти́ца лети́т — to'g'ri.

3.3. Фразеологи́зм — turg'un ibora nima?

Frazeologizm — bu bir necha so'zdan tuzilgan, yaxlit ma'noga ega bo'lgan turg'un birikma. Uning ikki muhim xususiyati bor:

  1. So'zma-so'z tarjima qilinmaydi. Бить баклу́ши ni "yog'ochlarni urmoq" deb tarjima qilsangiz, hech kim tushunmaydi. Uning ma'nosi — bekorchilik qilmoq.
  2. So'zlar o'zgarmaydi ("muzlagan"). Iborada so'zni boshqasi bilan almashtirib bo'lmaydi. Как ры́ба в воде́ (suvdagi baliqday) — bu yerda ры́ба ni ко́шка ga almashtirsangiz, ibora "buziladi".

Frazeologizmlar deyarli har doim og'zaki va norasmiy nutqda ishlatiladi — do'stlar orasida, oilada, kundalik suhbatda. Rasmiy hujjatlarda, ilmiy maqolalarda ular deyarli qo'llanilmaydi.

B1 darajaning eng ko'p ishlatiladigan iboralari:

Ibora (urg'u bilan) So'zma-so'z Haqiqiy ma'no O'zbekcha ekvivalent
бить баклу́ши yog'ochlarni urmoq bekorchilik qilmoq qo'l qovushtirib o'tirmoq
води́ть за́ нос burnidan yetaklamoq aldab yurmoq burnidan ip o'tkazib yetaklamoq
брать себя́ в ру́ки o'zini qo'lga olmoq o'zini bosib olmoq o'zini qo'lga olmoq
не в свое́й таре́лке o'z tarelkasida emas noqulay his qilmoq o'zini qushdek his qilmaslik
как ры́ба в воде́ suvdagi baliqday o'z muhitida, erkin o'z suvida suzmoq
спустя́ рукава́ yenglarni tushirib yengil-yelpi, beparvo qo'l uchida qilmoq
кот напла́кал mushuk yig'lagancha juda oz tepsa tebranmas / bir chimdim
де́лать из му́хи слона́ pashshadan fil yasamoq ortiqcha bo'rttirmoq pashshadan fil yasamoq
водо́й не разольёшь suv bilan ajratib bo'lmaydi ajralmas do'st jon-jigar
сиде́ть сло́жа ру́ки qo'l qovushtirib o'tirmoq hech ish qilmay o'tirmoq qo'l qovushtirib o'tirmoq
зава́ривать ка́шу bo'tqa qaynatmoq chalkash ish boshlamoq boshini baloga qo'ymoq
держа́ть язы́к за зуба́ми tilni tishlar orasida ushlamoq og'zini yopiq tutmoq tilini tiymoq

3.4. O'zbek va rus iboralari — o'xshash va farqli

Iboralarni o'zbekcha bilan solishtirish ularni yodlashning eng yaxshi usuli. Ular uch guruhga bo'linadi:

a) Deyarli bir xil (obraz mos keladi):

text
де́лать из му́хи слона́   = pashshadan fil yasamoq   (obraz aynan bir xil!)
брать себя́ в ру́ки       = o'zini qo'lga olmoq       (qo'l obrazi bir xil)
держа́ть язы́к за зуба́ми  ≈ tilini tiymoq             (til obrazi yaqin)

b) Ma'no bir xil, lekin obraz boshqa:

text
как ры́ба в воде́    = o'z suvida (baliq obrazi mos, lekin ibora tuzilishi boshqa)
кот напла́кал        = tepsa tebranmas / juda oz (mushuk obrazi o'zbekchada yo'q)
водо́й не разольёшь   = jon-jigar / ajralmas (suv obrazi o'zbekchada yo'q)

в) O'zbekchada mutlaqo boshqacha ifodalanadi:

text
бить баклу́ши         o'zbekchada "yog'och" obrazi yo'q, faqat "bekorchilik qilmoq"
спустя́ рукава́        o'zbekcha "qo'l uchida qilmoq" (yeng obrazi yo'q)

Metodik maslahat: iborani yodlaganda uni ekvivalenti bilan juftlashtirib yodlang, so'zma-so'z tarjimasini emas. Кот напла́кал miyangizda darrov "juda oz, tepsa tebranmas" degan ma'no chiqishi kerak, "mushuk yig'ladi" degan tasvir emas.


4. Misollar (jonli gaplar)

Ko'chma ma'noli sifatlar:

text
У неё золоты́е ру́ки — она́ всё уме́ет.   — Uning qo'li tilla — hamma narsani uddalaydi.
Он посмотре́л на меня́ холо́дным взгля́дом. — U menga sovuq nigoh bilan qaradi.
Спаси́бо за тёплые слова́!                — Iliq so'zlaringiz uchun rahmat!
Э́то был о́чень тяжёлый день.             — Bu juda og'ir kun bo'ldi.
У него́ о́стрый ум и о́строе сло́во.       — Uning aqli o'tkir va so'zi achchiq.

Ko'chma ma'noli fe'llar:

text
Как бы́стро лети́т вре́мя на кани́кулах!   — Ta'tilda vaqt qanchalik tez o'tadi!
Я горю́ жела́нием нача́ть но́вый прое́кт.  — Yangi loyihani boshlashni juda xohlayapman.
На́до лови́ть моме́нт, пока́ есть шанс.    — Imkoniyat borida fursatni ilib qolish kerak.
Не па́дай ду́хом, всё бу́дет хорошо́!      — Tushkunlikka tushma, hammasi yaxshi bo'ladi!

Frazeologizmlar (kundalik nutqda):

text
Хва́тит бить баклу́ши, порабо́тай!         — Bekorchilik qilishni bas qil, ishla!
Не води́ меня́ за́ нос, скажи́ пра́вду.     — Meni aldab yurma, rostini ayt.
Возьми́ себя́ в ру́ки и успоко́йся.         — O'zingni qo'lga ol va tinchlan.
Я здесь как ры́ба в воде́.                 — Men bu yerda o'z suvimdaman (juda erkin).
Он де́лает всё спустя́ рукава́.            — U hamma ishni yengil-yelpi qiladi.
Де́нег оста́лось — кот напла́кал.          — Puldan qolgani — juda oz.
Не де́лай из му́хи слона́!                 — Kichik narsani bo'rttirma!
Они́ друзья́ — водо́й не разольёшь.        — Ular do'st — jon-jigar, ajralmas.

5. Talaffuz bo'limi

  • золоты́е ру́ки /za-la-TI-ye RU-ki/ — urg'usiz "о" lar "a" bo'ladi: "zalatiye"; urg'u "ты" da.
  • води́ть за́ нос /va-DIT ZA nas/ — DIQQAT: urg'u за predlogiga ko'chadi, нос urg'usiz: "za nas". Bu turg'un iborada shunday.
  • брать себя́ в ру́ки /brat si-BYA v RU-ki/ — себя́ da urg'u oxirda; "в ру́ки" birga aytiladi.
  • не в свое́й таре́лке /nye f sva-YEY ta-RYEL-ke/ — "в" jarangsizlashib "f" bo'ladi; urg'u таре́лке da.
  • как ры́ба в воде́ /kak RI-ba v va-DYE/ — ры́ба urg'u boshda, воде́ urg'u oxirda.
  • спустя́ рукава́ /spu-STYA ru-ka-VA/ — ikkala so'zda ham urg'u oxirgi bo'g'inda.
  • кот напла́кал /kot na-PLA-kal/ — urg'u напла́кал ning "пла" bo'g'inida.
  • де́лать из му́хи слона́ /DYE-lat iz MU-hi sla-NA/ — слона́ da urg'u oxirda, "о" "a": "slana".

Muhim qoida: iboralarda urg'u ba'zan predlogga ko'chadi (за́ нос, за́ руку, по́д ноги). Bu turg'un birikmalarning o'ziga xos xususiyati. Iborani yaxlit, bir nafasda talaffuz qilishga o'rganing — bo'lak-bo'lak emas.

Topshiriq: har bir iborani 3 marta ovoz chiqarib ayting va urg'uni to'g'ri qo'ying: золоты́е ру́ки · води́ть за́ нос · брать себя́ в ру́ки · как ры́ба в воде́ · спустя́ рукава́ · кот напла́кал.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ko'chma ma'noli so'z va birikmalar:

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
золоты́е ру́ки зо-ло-ты́-е ру́-ки mohir qo'l У неё золоты́е ру́ки.
о́стрый ум о́-стрый ум o'tkir aql У него́ о́стрый ум.
тёплый приём тёп-лый при-ём iliq qabul Нам оказа́ли тёплый приём.
холо́дный взгляд хо-ло́д-ный взгляд sovuq nigoh Он бро́сил холо́дный взгляд.
тяжёлый хара́ктер тя-жё-лый ха-ра́к-тер og'ir fe'l-atvor У неё тяжёлый хара́ктер.
вре́мя лети́т вре́-мя ле-ти́т vaqt tez o'tadi Как вре́мя лети́т!
горе́ть жела́нием го-ре́ть же-ла́-ни-ем juda xohlamoq Я горю́ жела́нием помо́чь.
лови́ть моме́нт ло-ви́ть мо-ме́нт fursatni ilmoq Лови́ моме́нт!
па́дать ду́хом па́-дать ду́-хом tushkunlikka tushmoq Не па́дай ду́хом!

Frazeologizmlar:

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
бить баклу́ши бить ба-клу́-ши bekorchilik qilmoq Хва́тит бить баклу́ши!
води́ть за́ нос во-ди́ть за́ нос aldab yurmoq Не води́ меня́ за́ нос.
брать себя́ в ру́ки брать се-бя́ в ру́-ки o'zini bosib olmoq Возьми́ себя́ в ру́ки.
не в свое́й таре́лке не в сво-е́й та-ре́л-ке noqulay his qilmoq Я не в свое́й таре́лке.
как ры́ба в воде́ как ры́-ба в во-де́ o'z muhitida erkin Он здесь как ры́ба в воде́.
спустя́ рукава́ спу-стя́ ру-ка-ва́ yengil-yelpi Он рабо́тает спустя́ рукава́.
кот напла́кал кот на-пла́-кал juda oz Де́нег — кот напла́кал.
де́лать из му́хи слона́ де́-лать из му́-хи сло-на́ bo'rttirmoq Не де́лай из му́хи слона́.
водо́й не разольёшь во-до́й не раз-о-льёшь ajralmas do'st Они́ водо́й не разольёшь.
сиде́ть сло́жа ру́ки си-де́ть сло́-жа ру́-ки qo'l qovushtirib o'tirmoq Не сиди́ сло́жа ру́ки.
держа́ть язы́к за зуба́ми дер-жа́ть я-зы́к за зу-ба́-ми og'zini yopiq tutmoq Держи́ язы́к за зуба́ми.

Yodlash qoidasi: iborani hech qachon so'zma-so'z yodlamang. Har iborani (1) haqiqiy ma'nosi, (2) o'zbekcha ekvivalenti va (3) bitta jonli misol bilan yodlang. Кот напла́кал "juda oz" Де́нег оста́лось кот напла́кал.


7. Dialog

text
— Приве́т! Как иду́т дела́ с прое́ктом?   — Salom! Loyiha ishlari qalay ketyapti?
— Че́стно? Пло́хо. Оле́г це́лый день       — Rostini aytsammi? Yomon. Oleg kun bo'yi
  бьёт баклу́ши, ничего́ не де́лает.         bekorchilik qiladi, hech narsa qilmaydi.
— Да ты что! А ты не де́лаешь из          — Rostdanmi! Sen pashshadan fil
  му́хи слона́?                             yasamayapsanmi?
— Нет! Я говорю́ пра́вду. Он меня́         — Yo'q! Rost gapiryapman. U meni bir
  за́ нос во́дит уже́ неде́лю.               haftadan beri aldab yuribdi.
— Понима́ю. Возьми́ себя́ в ру́ки и        — Tushunaman. O'zingni qo'lga ol va
  поговори́ с ним споко́йно.                u bilan xotirjam gaplash.
— Ты прав. Не бу́ду па́дать ду́хом.        — Haqsan. Tushkunlikka tushmayman.
  А ты как? Привы́к к но́вой рабо́те?       Sen-chi? Yangi ishga o'rgandingmi?
— Да, тепе́рь я там как ры́ба в воде́!     — Ha, endi men u yerda o'z suvimdaman!
  Кста́ти, вре́мя лети́т — уже́ обе́д.      Aytgancha, vaqt tez o'tyapti — tushlik bo'ldi.
— Тогда́ лови́ моме́нт, пойдём поеди́м!    — Unda fursatni ilib qol, ovqatga boraylik!

E'tibor bering: bu dialogda 8 ta ibora bor — иду́т дела́, бить баклу́ши, де́лать из му́хи слона́, води́ть за́ нос, брать себя́ в ру́ки, па́дать ду́хом, как ры́ба в воде́, вре́мя лети́т, лови́ть моме́нт. Aynan shu tarzda iboralar jonli, do'stona suhbatda birin-ketin uchraydi. Rasmiy suhbatda ular bunchalik zich bo'lmaydi.


8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar

  • Iborani so'zma-so'z tarjima qilish: бить деревя́шки ("yog'ochlarni urmoq" deb o'ylab). бить баклу́ши — ibora o'zgarmas, ichidagi so'zni almashtirib bo'lmaydi. Sabab: frazeologizm "muzlagan", uni yaxlit yodlash kerak.

  • Urg'uni predlogga ko'chirmaslik: води́ть за но́с (нос da urg'u bilan). води́ть за́ нос (za nas — urg'u за da). Sabab: bu turg'un iborada urg'u predlogga ko'chadi.

  • брать себя́ в ру́ки ni взять свои́ ру́ки deb aytish. брать / взять себя́ в ру́ки. Sabab: ibora tarkibi qat'iy — себя́ в ру́ки, boshqacha bo'lmaydi.

  • Ko'chma ma'noli fe'lni to'g'ri ma'no bilan chalkashtirish: вре́мя идёт бы́стро o'rniga hech qanday obraz ishlatmaslik yoki вре́мя бежи́т самолётом. вре́мя лети́т yoki вре́мя идёт — ikkalasi ham to'g'ri, obrazli. Sabab: лети́т bu yerda "tez o'tadi" ma'nosida, qo'shimcha so'z kerak emas.

  • Iborani rasmiy/yozma matnda ishlatish: rasmiy ariza yoki ilmiy ishda кот напла́кал yozish. Frazeologizmlar — og'zaki va norasmiy nutq uchun. Rasmiy matnda о́чень ма́ло (juda oz) deng. Sabab: iboralar uslubiy jihatdan norasmiy.

  • не в свое́й таре́лке ni "menda tarelka yo'q" deb tushunish. не в свое́й таре́лке = o'zini noqulay, notinch his qilmoq. Sabab: bu ibora, ovqat idishi bilan aloqasi yo'q.

Mini-mashq (xatoni to'g'rilang yoki ma'nosini toping):

text
1) Он весь день бьёт баклу́ши.        (bu odam nima qilyapti?)
2) Не де́лай из му́хи ___ !            (iborani to'ldiring)
3) Возьми́ себя́ в ___ .               (iborani to'ldiring)
4) Води́ть за нос — urg'u qayerda?     (predlogga? нос ga?)

9. Mashqlar

Mashq 1. Har bir iborani to'g'ri ma'nosi bilan juftlang:

1) бить баклу́ши          а) juda oz
2) кот напла́кал          б) bekorchilik qilmoq
3) води́ть за́ нос         в) o'zini bosib olmoq
4) брать себя́ в ру́ки     г) aldab yurmoq
5) как ры́ба в воде́       д) o'z muhitida erkin

Mashq 2. Sifatning ma'nosini aniqlang — to'g'ri (прямо́е) yoki ko'chma (переносное)?

1) золото́е кольцо́
2) золоты́е ру́ки
3) о́стрый нож
4) о́стрый ум
5) холо́дный чай
6) холо́дный взгляд

Mashq 3. Iborani to'ldiring:

1) Хва́тит бить ___ , порабо́тай!
2) Не де́лай из му́хи ___ .
3) Возьми́ ___ в ру́ки и успоко́йся.
4) Де́нег оста́лось — кот ___ .
5) Он рабо́тает спустя́ ___ .

Mashq 4. Ko'chma ma'noli fe'lni tanlang (лети́т / гори́т / иду́т / па́дай):

1) Как бы́стро ___ вре́мя!
2) Я ___ жела́нием помо́чь.
3) Как ___ дела́?
4) Не ___ ду́хом!

Mashq 5. Iborani mos o'zbekcha ekvivalenti bilan bering:

1) де́лать из му́хи слона́
2) водо́й не разольёшь
3) держа́ть язы́к за зуба́ми
4) сиде́ть сло́жа ру́ки

Mashq 6. Ruschaga tarjima qiling (iboralardan foydalaning):

1) Meni aldab yurma, rostini ayt.
2) O'zingni qo'lga ol va tinchlan.
3) Vaqt qanchalik tez o'tyapti!
4) Ular jon-jigar do'st.

Mashq 7. O'zingiz haqingizda gap tuzing (iboradan foydalaning):

Qayerda o'zingizni "как ры́ба в воде́" his qilasiz?
Siz ba'zan "де́лаете из му́хи слона́" mi?
Qachon "бере́те себя́ в ру́ки" kerak bo'ladi?

10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. Ibora tarjimoni: Wisar AIga 5 ta ibora bering va uning so'zma-so'z hamda haqiqiy ma'nosini ajratib tushuntirishini so'rang. So'ng har biriga o'zbekcha ekvivalent toping.
  2. Kontekst mashqi: AIdan bitta ibora ishlatilgan qisqa hikoya (3–4 gap) tuzishni so'rang, so'ng siz shu iboraning ma'nosini kontekstdan topib ayting.
  3. To'g'ri/ko'chma o'yin: AIga 6 ta birikma bering (masalan золото́е кольцо́, золоты́е ру́ки...) va har birini to'g'ri yoki ko'chma ma'no deb belgilashini tekshiring.
  4. Dialog qurish: AI bilan do'stona suhbat quring va kamida 4 ta ibora ishlating (как ры́ба в воде́, вре́мя лети́т, брать себя́ в ру́ки, лови́ть моме́нт). AI xatolaringizni va uslubni to'g'rilasin.
  5. Solishtirish: AIga "rus va o'zbek iboralari qayerda bir xil, qayerda farq qiladi?" deb so'rang va 3 ta misol bilan javob oling.

11. Javoblar kaliti

Mashq 1: 1-б; 2-а; 3-г; 4-в; 5-д. Mashq 2: 1) to'g'ri (tilla uzuk); 2) ko'chma (mohir qo'l); 3) to'g'ri (o'tkir pichoq); 4) ko'chma (o'tkir aql); 5) to'g'ri (sovuq choy); 6) ko'chma (sovuq nigoh). Mashq 3: 1) баклу́ши; 2) слона́; 3) себя́; 4) напла́кал; 5) рукава́. Mashq 4: 1) лети́т; 2) горю́ (gapda "я" bilan — я горю́ жела́нием); 3) иду́т; 4) па́дай. Mashq 5: 1) pashshadan fil yasamoq (bo'rttirmoq); 2) jon-jigar, ajralmas do'st; 3) tilini tiymoq, og'zini yopiq tutmoq; 4) qo'l qovushtirib o'tirmoq, hech ish qilmaslik. Mashq 6: 1) Не води́ меня́ за́ нос, скажи́ пра́вду. 2) Возьми́ себя́ в ру́ки и успоко́йся. 3) Как бы́стро лети́т вре́мя! 4) Они́ друзья́ — водо́й не разольёшь. Mashq 7: namunaviy javoblar — До́ма я как ры́ба в воде́. Иногда́ я де́лаю из му́хи слона́. Когда́ я не́рвничаю, мне на́до брать себя́ в ру́ки.

Mini-mashq (8-bo'lim): 1) u bekorchilik qilyapti, hech narsa qilmayapti; 2) слона́; 3) ру́ки; 4) urg'u za predlogiga ko'chadi — за́ нос (za nas).


12. Xulosa va keyingi dars

  • Переносное значе́ние (ko'chma ma'no): so'z ikki ma'noda "yashaydi" — to'g'ri (золото́е кольцо́, о́стрый нож) va ko'chma (золоты́е ру́ки, о́стрый ум). Ko'chma ma'no o'xshatishga asoslanadi va ko'pincha o'zbekchada ham bor.
  • Ko'chma ma'noli fe'llar: вре́мя лети́т (tez o'tadi), горе́ть жела́нием (juda xohlamoq), лови́ть моме́нт (fursatni ilmoq), дела́ иду́т (ishlar ketmoqda), па́дать ду́хом (tushkunlikka tushmoq).
  • Фразеологи́зм (turg'un ibora): so'zma-so'z tarjima qilinmaydigan, o'zgarmas birikma — бить баклу́ши, води́ть за́ нос, брать себя́ в ру́ки, как ры́ба в воде́, спустя́ рукава́, кот напла́кал, де́лать из му́хи слона́, водо́й не разольёшь.
  • Qayerda ishlatiladi: iboralar — og'zaki va norasmiy nutq uchun; rasmiy matnda ular o'rniga oddiy so'z ishlating.
  • Oltin qoida: iborani yaxlit, ma'nosi va o'zbekcha ekvivalenti bilan yodlang — so'zma-so'z tarjima qilmang; urg'uga (ba'zan predlogda) e'tibor bering.

Keyingi dars — B1 — 27-dars: Modal ma'nolar (imkoniyat, zaruriyat, ruxsat) — мочь, должен, нужно, можно, надо. Unda siz "mumkin / kerak / shart / imkoni bor" degan modal ma'nolarni rus tilida qanday ifodalashni, мочь / уме́ть, до́лжен / ну́жно / на́до / мо́жно farqlarini va ularning kelishik boshqaruvini chuqur o'rganasiz.

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
B1 — 26-dars: Ko'chma ma'no va iboralar (переносное значение, фразеологизмы) — kirish — Wisar