WisarWisar
Rus tili kursi/B1 Orta19 daqiqa

B1 — 33-dars: Yozma — insho va matn tuzish (сочинéние, эссé) — reja, kirish–asosiy–xulosa, bog'lovchilar, namuna insho

B1 — O'RTA · 33-dars


1. Dars nomi va maqsad

Tasavvur qiling: imtihonda oldingizda bitta savol turibdi — «Почему́ вáжно изучáть инострáнные языки́?» ("Nima uchun chet tillarini o'rganish muhim?"). Sizga bo'sh varaq berilgan va 20 daqiqada 150–200 so'zlik insho (сочинéние) yozishingiz kerak. Nimadan boshlaysiz? Qaysi tartibda yozasiz? Fikringizni qanday bog'laysiz?

Ko'p o'quvchi shu yerda adashadi: bosh miyaga kelgan birinchi jumlani yozib ketaveradi, natijada matn tartibsiz, bog'lanishsiz, "og'zaki suhbat"ga o'xshab qoladi. Aslida yaxshi insho — bu arxitektura. Uning poydevori (reja), uch qavati (kirish–asosiy qism–xulosa) va sementi (bog'lovchilar) bor. Bugun siz aynan shu arxitekturani quramiz.

Bu ko'nikma B1 yozma imtihonining eng muhim qismidir: deyarli har bir imtihonda (TRKI-1, maktab bitiruv, kirish) siz fikringizni yozma bayon qilish topshirig'ini bajarasiz. Og'zaki gapirish bilan yozma insho — ikki boshqa janr: yozuvda siz rasmiy-neytral uslubda, abzatslarga bo'lib, bog'lovchilar bilan yozishingiz shart.

O'tgan darslarda siz zaruriy g'ishtlarni tayyorladingiz: 29-darsda o'z fikringizni asoslashni (я счита́ю, что...; по-мóему...), 31-darsda muhokama va bahs bog'lovchilarini (во-пéрвых, кро́ме тогó, наприме́р, поэ́тому) o'rgandingiz. Bugun ana shu materiallarning hammasi bitta tugal matnga jamlanadi.

Dars oxirida siz:

  • insho yozishdan oldin reja (план) tuzasiz;
  • matnni uch qismgaвведéние (kirish), основнáя часть (asosiy qism), заключéние (xulosa) — to'g'ri bo'lasiz;
  • har bir qismning standart jumlalarini (В нáше врéмя...; Во-пéрвых...; Таки́м о́бразом...) ishlatasiz;
  • argumentlarni bog'lovchilar bilan bir-biriga ulaysiz va abzatslarga ajratasiz;
  • to'liq namuna insho (150–200 so'z) yozib, uni baholash mezoni bo'yicha tekshirasiz.

Urg'u belgisi: urg'uli unlini ´ bilan ko'rsatamiz — сочинéние, введéние, заключéние. Yozuvda bu belgi qo'yilmaydi, lekin to'g'ri talaffuz uchun zarur.


2. Avvalgi darslardan takror (bog'lovchilar — 29 va 31-darslar)

Insho — bu bog'langan matn. Bog'lovchilarsiz u shunchaki jumlalar to'plami bo'lib qoladi. 31-darsdagi asosiy matn bog'lovchilarini (сло́ва-свя́зки) bir daqiqada tiklaymiz — bugun ular insho ichida ishlaydi.

a) Fikrni tartiblash (sanash):

text
Во-пéрвых, ...      — Birinchidan, ...
Во-вторы́х, ...     — Ikkinchidan, ...
В-трéтьих, ...      — Uchinchidan, ...
Наконéц, ...        — Nihoyat, ...

b) Fikr qo'shish:

text
Кро́ме тогó, ...    — Bundan tashqari, ...
Тáкже ...           — Shuningdek, ...
Бóлее тогó, ...     — Bundan ham ko'ra, ...

c) Sabab va natija:

text
потому́ что ...      — chunki ...
поэ́тому ...         — shuning uchun ...
благодаря́ э́тому ... — shu tufayli ...

d) Zidlik va misol:

text
однáко ...          — ammo, biroq ...
с однóй стороны́... с другóй стороны́... — bir tomondan... boshqa tomondan...
наприме́р, ...       — masalan, ...
Vazifa Bog'lovchi O'zbekcha
Sanash во-пéрвых, во-вторы́х birinchidan, ikkinchidan
Qo'shish кро́ме тогó, тáкже bundan tashqari, shuningdek
Sabab/natija потому́ что, поэ́тому chunki, shuning uchun
Zidlik однáко, с другóй стороны́ ammo, boshqa tomondan
Misol наприме́р masalan

Muhim bog'lanish: bu bog'lovchilar insho " skeleti"ni ushlab turadi. Asosiy qismda argumentlarni во-пéрвых / во-вторы́х bilan sanaysiz, ular ichida наприме́р bilan misol keltirasiz, поэ́тому bilan natija chiqarasiz. Xulosada esa таки́м о́бразом bilan umumlashtirasiz. Ya'ni bugungi butun matn — 31-darsdagi bog'lovchilarning amaliy qo'llanmasi.


3. Asosiy tushuntirish

3.1. Insho nima va uning uch qismi

Сочинéние / эссé — bu biror mavzu yoki muammo (проблéма) yuzasidan o'z fikringizni bog'langan, tuzilishga ega matn ko'rinishida yozma bayon qilish. Yaxshi insho har doim uch qismdan iborat:

text
    ┌─────────────────────────────────────────┐
    │  1. ВВЕДÉНИЕ (kirish)    — 1 abzats      │
    │     mavzuni tanishtirish, muammoni qo'yish│
    ├─────────────────────────────────────────┤
    │  2. ОСНОВНÁЯ ЧАСТЬ (asosiy) — 2–3 abzats  │
    │     argumentlar, misollar, dalillar       │
    ├─────────────────────────────────────────┤
    │  3. ЗАКЛЮЧÉНИЕ (xulosa)   — 1 abzats      │
    │     umumlashtirish, yakuniy fikr          │
    └─────────────────────────────────────────┘

Bu uchlik — inshoning "oltin qonuni". Kirishsiz matn to'satdan boshlanadi, xulosasiz esa to'satdan uziladi. Har bir qismning o'z vazifasi va o'z standart jumlalari bor. Endi ularni birma-bir ochamiz.

3.2. REJA (план) — yozishdan oldingi qadam

Tajribali yozuvchi darrov yozishni boshlamaydi — avval reja tuzadi. Reja — bu inshoning suyagi: qaysi qismda nima yozishingizni oldindan belgilab olasiz. Buni qoralamada 2–3 daqiqada tuzing:

text
ТЕ́МА: Почему́ вáжно изучáть инострáнные языки́?

ПЛАН:
1. Введéние — hozir tillar bilishning ahamiyati oshgani
2. Основнáя часть:
   — Аргумéнт 1: karyera, ish imkoniyatlari
   — Аргумéнт 2: sayohat va boshqa madaniyatlarni tushunish
3. Заключéние — til bilish = kelajakka investitsiya

Reja tuzganda har bir argumentni bitta so'z yoki ibora bilan belgilang — to'liq jumla shart emas. Bu sizga: (1) mavzudan chetga chiqmaslik, (2) argumentlarni mantiqiy tartiblash, (3) vaqtni to'g'ri taqsimlash imkonini beradi.

Amaliy maslahat: reja tuzmasdan yozilgan inshoning eng ko'p uchraydigan kasali — "bir joyda aylanish": bir xil fikrni har xil so'z bilan takrorlash. Reja sizni bundan saqlaydi. Imtihonda ham qoralamaga reja yozib olish uchun 2–3 daqiqa ajrating — bu behuda emas, aksincha vaqtni tejaydi.

3.3. 1-QISM: ВВЕДÉНИЕ (kirish) — mavzuni tanishtirish, muammoni qo'yish

Kirish o'quvchini mavzuga olib kiradi: umumiy holatni tasvirlaydi va muammoni (asosiy savolni) qo'yadi. U qisqa bo'lishi kerak — 2–3 jumla. To'g'ridan-to'g'ri "men yozmoqchimanki..." deb boshlamang; avval umumiy fon bering.

Kirish uchun standart boshlanish jumlalari (клишé):

text
В нáше врéмя ...           — Hozirgi zamonda ...
Сегóдня мнóгие лю́ди ...   — Bugun ko'p odamlar ...
В совремéнном ми́ре ...    — Zamonaviy dunyoda ...
Часто говоря́т, что ...    — Ko'pincha aytishadiki, ...
Э́тот вопрóс интересу́ет мнóгих. — Bu savol ko'plarni qiziqtiradi.

Va oxirida muammoni qo'yasiz:

text
Но действи́тельно ли э́то так? — Lekin haqiqatan ham shundaymi?
Дава́йте разберёмся, ...       — Keling, tushunib olaylik, ...
В э́том сочинéнии я хочу́ рассказáть, почему́ ... — Bu inshoda men nega ... ekanini yozmoqchiman.

Namuna kirish (mavzu: chet tili):

text
В нáше врéмя знáние инострáнных языкóв стано́вится всё бóлее вáжным.
Мнóгие лю́ди начина́ют изучáть англи́йский, кита́йский и́ли другие языки́.
Но почему́ э́то так вáжно? Дава́йте разберёмся.

E'tibor bering: kirishda siz javob bermaysiz, faqat savolni qo'yasiz. Javob (argumentlar) — asosiy qismda keladi. Kirish — bu "eshik ochish", ichkariga kirish emas.

3.4. 2-QISM: ОСНОВНÁЯ ЧАСТЬ (asosiy qism) — argumentlar

Bu — inshoning yuragi va eng katta qismi. Bu yerda siz o'z fikringizni argumentlar (dalillar) bilan asoslaysiz. Qoida:

  • Har bir argument — alohida abzats (yoki kamida alohida jumla guruhi).
  • Har bir argument bog'lovchi bilan boshlanadi: во-пéрвых... во-вторы́х...
  • Har bir argumentni misol yoki tushuntirish bilan mustahkamlang (наприме́р...).

Ikki asosiy tuzilish naqshi bor:

a) Sanash naqshi (bir tomonlama fikr, bir nechta dalil):

text
Во-пéрвых, ... [1-argument + misol].
Во-вторы́х, ... [2-argument + misol].
Кро́ме тогó, ... [3-argument].

b) Ikki tomonlama naqsh (ijobiy va salbiy tomon, bahsli mavzu uchun):

text
С однóй стороны́, ... [ijobiy tomon].
С другóй стороны́, ... [salbiy tomon].

Namuna asosiy qism (chet tili mavzusi):

text
Во-пéрвых, инострáнные языки́ откры́вают но́вые возмóжности в карьéре.
Наприме́р, человéк, кото́рый знáет англи́йский, мóжет найти́ лу́чшую рабóту.

Во-вторы́х, языки́ помогáют путешéствовать и понимáть другие культу́ры.
Когдá вы говори́те на языкé страны́, вы лу́чше понимáете её люде́й.

Amaliy maslahat: eng kuchli, eng ishonarli argumentni oxiriga qo'ymang — aksincha, kuchli argumentdan boshlang (во-пéрвых — eng muhimi). Va har bir argumentni albatta misol bilan quvvatlang: наприме́р — bu argumentingizni "havoda muallaq" qoldirmaydigan langar.

3.5. 3-QISM: ЗАКЛЮЧÉНИЕ (xulosa) — umumlashtirish

Xulosa argumentlarni jamlaydi va yakuniy fikrni bildiradi. U kirishga "javob qaytaradi": kirishda qo'yilgan savolga endi javob berasiz. Xulosa qisqa — 2–3 jumla. Yangi argument keltirmang — faqat umumlashtiring.

Xulosa uchun standart jumlalar:

text
Таки́м о́бразом, ...        — Shunday qilib, ...
В заключéние хочу́ сказáть, что ... — Xulosa qilib aytmoqchimanki, ...
Итáк, ...                  — Xullas, ...
Подводя́ ито́г, мóжно сказáть, что ... — Yakun yasab, aytish mumkinki, ...
Я счита́ю, что ...          — Menimcha, ...

Namuna xulosa:

text
Таки́м о́бразом, изучéние инострáнных языкóв óчень вáжно в совремéнном ми́ре.
Э́то помогáет и в рабóте, и в путешéствиях. Я счита́ю, что языки́ — э́то
инвести́ция в бу́дущее.

E'tibor bering: xulosa yangi mavzu ochmaydi. Agar xulosada birinchi marta paydo bo'lgan yangi argument yozsangiz, bu xato — o'quvchi "yana davomi bormidi?" deb o'ylaydi. Xulosa — eshikni yopish, yangisini ochish emas.

3.6. Rasmiy-neytral uslub — og'zaki so'zlardan voz keching

Insho — yozma janr. Unda og'zaki nutqning so'zlari ishlatilmaydi. Bu B1 imtihonida baholanadigan muhim jihat:

Og'zaki (yozmang) Neytral (yozing)
ну, вот, короче (umuman tashlab yuboring)
клáссно, крутó óчень хорошó, отли́чно
куча (людéй) мнóго (люде́й)
штук, штýка (sonni aniq yozing)
прикóльно интерéсно
я ду́маю, ну... я счита́ю, что...

Neytral uslubning belgilari: to'liq jumlalar, kirish so'zlarisiz "ну", "вот", so'zlashuv qisqartmalarisiz. Yozuvda siz kitobdagidek, aniq va tartibli gapirasiz.

Oltin qoida: o'zingizga savol bering — "Bu so'zni gazeta yoki kitobda ko'rar edimmi?" Agar so'z faqat do'stlar bilan suhbatda ishlatilsa (клáссно, короче, ну), inshoda unga o'rin yo'q. Neytral uslub — bu quruq emas, balki aniq va hurmatli uslub.

3.7. Butun tuzilishning jamlangan xaritasi

Bir qarashda butun insho tuzilishi:

Qism Vazifa Standart boshlanish Bog'lovchilar
Введéние mavzu + muammo В нáше врéмя...; Сегóдня мнóгие... (fon berish)
Основнáя часть argumentlar Во-пéрвых...; С однóй стороны́... во-вторы́х, кро́ме тогó, наприме́р, поэ́тому
Заключéние umumlashtirish Таки́м о́бразом...; В заключéние... итáк, подводя́ ито́г

Bir jumlaga jamlash: insho = kirish (savolni qo'y) + asosiy qism (bog'lovchilar bilan 2–3 argument + misol) + xulosa (savolga javob ber). Har qism — alohida abzats, hamma joyda neytral uslub. Shu skeletni yodda tutsangiz, har qanday mavzuda insho yoza olasiz.


4. Namuna insho (to'liq, ~180 so'z)

Quyida bugungi darsning barcha qoidalarini o'zida jamlagan to'liq namuna insho keltirilgan. Uni diqqat bilan o'qing va tuzilishga (abzatslar, bog'lovchilar, uslub) e'tibor bering.

Те́ма: «Почему́ вáжно изучáть инострáнные языки́?»

text
              Почему́ вáжно изучáть инострáнные языки́?

    В нáше врéмя знáние инострáнных языкóв стано́вится всё бóлее
вáжным. Мнóгие лю́ди начина́ют изучáть англи́йский, кита́йский и́ли
другие языки́. Но почему́ э́то так вáжно? Дава́йте разберёмся.

    Во-пéрвых, инострáнные языки́ откры́вают но́вые возмóжности в
карьéре. Наприме́р, человéк, кото́рый хорошó знáет англи́йский, мóжет
найти́ лу́чшую рабóту и получáть бóльшую зарплáту. Мнóгие компáнии
и́щут сотру́дников со знáнием языкóв.

    Во-вторы́х, языки́ помогáют путешéствовать и понимáть другие
культу́ры. Когдá вы говори́те на языкé страны́, вы лу́чше понимáете её
исто́рию и тради́ции. Кро́ме тогó, изучéние языкóв развива́ет пáмять
и мышлéние.

    Таки́м о́бразом, изучéние инострáнных языкóв óчень вáжно в
совремéнном ми́ре. Э́то помогáет и в рабóте, и в путешéствиях, и в
разви́тии человéка. Я счита́ю, что знáние языкóв — э́то инвести́ция
в бу́дущее.

Bu insho nima uchun kuchli — tahlil:

  • Sarlavha bor va mavzuga to'g'ri keladi.
  • Kirish (1-abzats): В нáше врéмя... bilan fon berilgan, oxirida Но почему́ э́то так вáжно? bilan muammo qo'yilgan.
  • Asosiy qism (2 va 3-abzats): har biri alohida abzats, Во-пéрвых / Во-вторы́х bilan boshlangan, har birida наприме́р / кро́ме тогó bilan misol va qo'shimcha.
  • Xulosa (4-abzats): Таки́м о́бразом... bilan umumlashtirilgan, Я счита́ю, что... bilan yakuniy fikr berilgan, yangi argument yo'q.
  • Uslub neytral — og'zaki so'z yo'q, jumlalar to'liq.

Insho baholash mezoni (kritérii оцéнки): yaxshi insho quyidagi 5 mezonga javob beradi — (1) Tuzilish: kirish–asosiy–xulosa bormi, abzatslarga bo'linganmi? (2) Mazmun: mavzuga to'g'ri keladimi, argumentlar bormi? (3) Bog'lanish: bog'lovchilar ishlatilganmi? (4) Uslub: neytral-rasmiymi, og'zaki so'z yo'qmi? (5) Grammatika/imlo: kelishik, aspekt, urg'u to'g'rimi? Har bir inshoni yozib bo'lgach, shu 5 mezon bo'yicha o'zingizni tekshiring.


5. Talaffuz bo'limi

Bugungi asosiy atamalar va klishélarning to'g'ri talaffuzi:

  • сочинéние /sa-chi-NYÉ-ni-ye/ — urg'u uchinchi bo'g'inda (-нé-); boshdagi "о" "a": "sachinéniye".
  • введéние /vvi-DYÉ-ni-ye/ — urg'u -дé- da; boshda ikkita "в" birga: "vvedéniye".
  • основнáя часть /as-nav-NÁ-ya chast/ — основнáя da urg'u oxirda (-нá-); "asnavnáya chast".
  • заключéние /za-klyu-CHÉ-ni-ye/ — urg'u -чé- da; "zaklyuchéniye".
  • таки́м о́бразом /ta-KÍM Ó-bra-zam/ — ikki urg'u: таки́м oxirda, о́бразом boshda; "takím óbrazam".
  • во-пéрвых /va-PYÉR-vyh/ — urg'u -пéр- da; boshda "во" "va": "vapyérvyh".
  • во-вторы́х /va-vta-RÝH/ — urg'u oxirda (-ры́х); "vavtorýh".
  • наприме́р /na-pri-MYÉR/ — urg'u oxirda (-мéр); "naprimér".

Ikki oltin talaffuz qoidasi bugun: (1) сочинéние, введéние, заключéние — bu uch atama -ние bilan tugaydi va oxiri "-niye" deb yumshoq o'qiladi (rus tilida yozma "-ние" har doim "-niye"). (2) во-пéрвых, во-вторы́х dagi boshlang'ich urg'usiz "о" doim "a" ga aylanadi: "va-", "va-". Ikkalasini birga mashq qiling: Во-пéрвых, в введéнии... "vapyérvyh, v vvedénii".


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
сочинéние со-чи-нé-ние insho Я написáл сочинéние. — Insho yozdim.
эссé эс-сé esse Э́то эссé о дрýжбе. — Bu do'stlik haqidagi esse.
план план reja Снача́ла составь план. — Avval reja tuz.
введéние вве-дé-ние kirish Введéние — пéрвая часть. — Kirish — birinchi qism.
основнáя часть ос-нов-нá-я часть asosiy qism В основнóй части — аргумéнты. — Asosiy qismda argumentlar.
заключéние за-клю-чé-ние xulosa В заключéнии я согла́сен. — Xulosada roziman.
áбзац áб-зац abzats Кáждый аргумéнт — но́вый áбзац. — Har argument yangi abzats.
аргумéнт ар-гу-мéнт dalil, argument Приведи́ два аргумéнта. — Ikki dalil keltir.
проблéма про-блé-ма muammo В нáчале ста́вим проблéму. — Boshida muammoni qo'yamiz.
приме́р при-мéр misol Приведи́ приме́р. — Misol keltir.
во-пéрвых во-пéр-вых birinchidan Во-пéрвых, э́то удóбно. — Birinchidan, bu qulay.
во-вторы́х во-вто-ры́х ikkinchidan Во-вторы́х, э́то дёшево. — Ikkinchidan, bu arzon.
таки́м о́бразом та-ки́м о́б-ра-зом shunday qilib Таки́м о́бразом, я прав. — Shunday qilib, men haqman.
счита́ть счи-тáть hisoblamoq, deb bilmoq Я счита́ю, что э́то вáжно. — Buni muhim deb bilaman.
разви́тие раз-ви́-тие rivojlanish Э́то ва́жно для разви́тия. — Bu rivojlanish uchun muhim.
возмóжность воз-мóж-ность imkoniyat Языки́ даю́т возмóжности. — Tillar imkoniyat beradi.

Yodlash qoidasi: so'zlarni inshoning qismlariga bog'lab yodlang: kirish uchun введéние, проблéма; asosiy qism uchun аргумéнт, приме́р, во-пéрвых, во-вторы́х; xulosa uchun заключéние, таки́м о́бразом, счита́ть. Uch klishéni bitta zanjir qilib yodlang: В нáше врéмя... — Во-пéрвых... — Таки́м о́бразом... (kirish — argument — xulosa).


7. Namuna: reja matn (jarayon dialogi)

Quyida bir o'quvchi qanday qilib rejadan to'liq matnga o'tishini ko'rsatamiz. Mavzu: «Полéзен и́ли врéден интернéт?» ("Internet foydalimi yoki zararli?"). Bu — ikki tomonlama (с однóй стороны́ / с другóй стороны́) naqshiga misol.

text
ШАГ 1 — ПЛАН (qoralama):
1. Введéние — internet hayotimizning bir qismi
2. Основнáя часть:
   — С однóй стороны́: axborot, aloqa, ta'lim (foyda)
   — С другóй стороны́: vaqtni yo'qotish, sog'liq (zarar)
3. Заключéние — internet — vosita, foyda o'zimizga bog'liq

ШАГ 2 — ТЕКСТ (reja asosida):

    Сегóдня интернéт есть почти́ у кáждого. Он стал вáжной частью
нáшей жи́зни. Но полéзен он и́ли врéден? У э́того вопрóса есть два
отвéта.

    С однóй стороны́, интернéт óчень полéзен. Наприме́р, он даёт
мнóго информáции, помогáет учи́ться и обща́ться с людьми́ во всём
ми́ре.

    С другóй стороны́, интернéт мóжет быть врéдным. Мнóгие лю́ди
теря́ют мнóго врéмени в социáльных сетя́х. Кро́ме тогó, э́то плóхо
влия́ет на здорóвье глаз.

    Таки́м о́бразом, интернéт — э́то инструмéнт. Я счита́ю, что он
приноси́т пóльзу, éсли испóльзовать егó разу́мно.

E'tibor bering: bu inshoda ikki tomonlama naqsh ishlatildi — с однóй стороны́ (foyda) va с другóй стороны́ (zarar). Bu naqsh bahsli mavzular uchun ideal: siz ikkala tomonni ham ko'rsatasiz, keyin xulosada o'z pozitsiyangizni bildirasiz (Я счита́ю, что...). Rejadan matnga o'tishda har bir reja bandi bitta abzatsga aylandi.


8. Tipik xatolar + mini-mashq

  • Rejasiz yozish — natijada matn tartibsiz, bir fikr takrorlanadi, mavzudan chetga chiqadi. Avval 2–3 daqiqa reja tuzing (введéние аргумéнты заключéние). Sabab: reja matnni tartiblaydi va vaqtni tejaydi. Rejasiz insho — devarsiz uy.

  • Kirish yoki xulosasiz matn — to'g'ridan-to'g'ri argumentdan boshlash yoki oxirgi argumentdan keyin to'satdan to'xtash. Har doim uch qism: В нáше врéмя... (kirish) argumentlar Таки́м о́бразом... (xulosa). Sabab: kirishsiz o'quvchi mavzuni tushunmaydi, xulosasiz matn "uzilib" qoladi.

  • Bog'lovchisiz yozish: Языки́ ну́жны. Языки́ помога́ют. Языки́ вáжны. — jumlalar bir-biriga bog'lanmagan. Bog'lovchilar bilan: Во-пéрвых, языки́ ну́жны... Кро́ме тогó, они́ помога́ют... Поэ́тому они́ вáжны. Sabab: bog'lovchilar matnni "yopishtiradi", fikr oqimini ko'rsatadi.

  • Og'zaki so'zlar ishlatish: Ну, интернéт э́то короче клáссно. Neytral uslub: Интернéт óчень полéзен. Sabab: insho — yozma janr; ну, короче, клáссно faqat og'zaki suhbatga xos. Ularni tashlab yuboring.

  • Abzatssiz — butun inshoni bitta katta "blok" qilib yozish. Har qism alohida abzats: kirish, har bir argument, xulosa — yangi qatordan. Sabab: abzatslar matn tuzilishini ko'zga ko'rsatadi va o'qishni osonlashtiradi.

  • Xulosada yangi argument keltirish: xulosada birinchi marta yangi fikr ochish. Xulosa faqat umumlashtiradiТаки́м о́бразом, [aytilganlarni jamlash]. Sabab: yangi argument o'quvchini chalg'itadi va "matn tugamagan"dek taassurot qoldiradi.

Mini-mashq (og'zaki): quyidagi mavzu uchun reja (3 punktli: kirish — 2 argument — xulosa) tuzing, faqat qisqa iboralar bilan: «Почему́ полéзно чита́ть кни́ги?» (Namuna javob 11-bo'limda.)


9. Mashqlar

Mashq 1. Quyidagi bog'lovchilarni to'g'ri qismga ajrating (kirish / asosiy qism / xulosa):

Таки́м о́бразом; Во-пéрвых; В нáше врéмя; Кро́ме тогó; В заключéние; Сегóдня мнóгие; Во-вторы́х; С другóй стороны́

Mashq 2. Jumlalarni to'g'ri tartibga qo'ying (insho tuzilishi bo'yicha: 1 4):

а) Во-пéрвых, спорт укрепля́ет здорóвье.
б) Таки́м о́бразом, спорт óчень ва́жен для человéка.
в) В нáше врéмя мнóгие лю́ди занима́ются спóртом.
г) Во-вторы́х, спорт помогáет отдохну́ть от рабóты.

Mashq 3. Bo'sh joylarga to'g'ri klishéni qo'ying (В нáше врéмя / Во-пéрвых / Во-вторы́х / Таки́м о́бразом):

___ , путешéствия óчень популя́рны.
___ , онé даю́т нóвые впечатлéния.
___ , онé помогáют узнáть мир.
___ , путешéствовать — э́то интерéсно и полéзно.

Mashq 4. Og'zaki so'zlarni neytral variant bilan almashtiring:

Интернéт — э́то короче клáссная штýка.
В гóроде куча маши́н.
Э́то óчень прикóльно.
Ну, я ду́маю, что э́то хорошó.

Mashq 5. Berilgan mavzu uchun reja tuzing (kirish + 2 argument + xulosa, qisqa iboralar bilan):

Те́ма: «Почему́ вáжно занима́ться спóртом

Mashq 6. Reja asosida to'liq insho (120–150 so'z) yozing — kirish, 2 argumentli asosiy qism (bog'lovchilar bilan), xulosa:

Те́ма: «Почему́ вáжно занима́ться спóртом
(4-mashqdagi rejangizdan foydalaning)

Mashq 7. Mustaqil insho (150–200 so'z). Quyidagi mavzulardan birini tanlang va to'liq insho yozing (reja matn 5 mezon bo'yicha o'z-o'zini tekshirish):

1. «Полéзны и́ли врéдны социáльные сéти?»
2. «Почему́ вáжно люби́ть свою́ рабóту?»
3. «Го́род и́ли дерéвня: где лу́чше жить?»

Mashq 8. Xatoni toping va to'g'rilang (nima yetishmayapti yoki noto'g'ri?):

а) [insho boshlanishi]: «Во-пéрвых, я люблю́ спорт...» (kirishsiz boshlangan)
б) «В заключéние хочу́ добáвить нóвый аргумéнт: спорт — э́то мóдно.»
в) «Спорт полéзен. Спорт ну́жен. Спорт вáжен.» (bog'lovchi yo'q)

10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. Reja qurish mashqi: Wisar AIdan 3 ta insho mavzusi (те́ма) bersin. Har biri uchun siz og'zaki reja tuzing (kirish — 2–3 argument — xulosa, qisqa iboralar bilan). AI rejangiz mantiqiy va mavzuga mos ekanini tekshirsin, argumentlar takrorlanmasligini ta'kidlasin.

  2. Insho tekshirish (5 mezon): siz bitta to'liq insho (150–200 so'z) yozing va AIga bering. AI uni beshta mezon bo'yicha baholasin: (1) tuzilish, (2) mazmun, (3) bog'lovchilar, (4) neytral uslub, (5) grammatika. Har mezon uchun kuchli va zaif tomonni ko'rsatsin.

  3. Og'zaki so'z ovi: AIdan ataylab og'zaki so'zlar aralashtirilgan (xato) insho parchasini bersin (ну, короче, клáссно, куча bilan). Siz har bir og'zaki so'zni topib, neytral variant bilan almashtiring va nega inshoda bunday so'z ishlatilmasligini tushuntiring.


11. Javoblar kaliti

Mini-mashq (8-bo'lim): Namuna reja — «Почему́ полéзно чита́ть кни́ги?»: (1) Введéние — kitob o'qish odati va uning ahamiyati; (2) Аргумéнт 1 — kitob bilim va so'z boyligini oshiradi; Аргумéнт 2 — kitob tasavvurni rivojlantiradi, dam beradi; (3) Заключéние — kitob o'qish — foydali va zarur odat.

Mashq 1: Kirish — В нáше врéмя; Сегóдня мнóгие. Asosiy qism — Во-пéрвых; Кро́ме тогó; Во-вторы́х; С другóй стороны́. Xulosa — Таки́м о́бразом; В заключéние.

Mashq 2: To'g'ri tartib: в) а) г) б) (kirish: В нáше врéмя...; 1-argument: Во-пéрвых...; 2-argument: Во-вторы́х...; xulosa: Таки́м о́бразом...).

Mashq 3: В нáше врéмя, путешéствия óчень популя́рны. Во-пéрвых, онé даю́т нóвые впечатлéния. Во-вторы́х, онé помогáют узнáть мир. Таки́м о́бразом, путешéствовать — э́то интерéсно и полéзно.

Mashq 4: Интернéт — э́то óчень полéзная вещь. В гóроде мнóго маши́н. Э́то óчень интерéсно. Я счита́ю, что э́то хорошó. (og'zaki короче, штýка, куча, прикóльно, ну, я ду́маю olib tashlandi.)

Mashq 5: Namuna reja — «Почему́ вáжно занима́ться спóртом?»: (1) Введéние — sog'lom hayot tarzi bugun mashhur; (2) Аргумéнт 1 — sport sog'liqni mustahkamlaydi; Аргумéнт 2 — sport dam beradi, kayfiyatni ko'taradi; (3) Заключéние — sport har bir inson uchun zarur.

Mashq 6: Namuna insho —

    В нáше врéмя мнóгие лю́ди понима́ют, как вáжно занима́ться
спóртом. Но почему́ спорт так ну́жен? Дава́йте разберёмся.
    Во-пéрвых, спорт укрепля́ет здорóвье. Наприме́р, лю́ди, кото́рые
занима́ются спóртом, рéже боле́ют. Во-вторы́х, спорт помогáет
отдохну́ть от рабóты и подня́ть настроéние.
    Таки́м о́бразом, спорт óчень вáжен для человéка. Я счита́ю, что
кáждый до́лжен занима́ться спóртом хотя́ бы немнóго.

(Tuzilish: kirish + 2 bog'langan argument + xulosa. Sizning inshoyingiz so'zma-so'z bir xil bo'lishi shart emas — asosiysi shu tuzilishga amal qilinsin.)

Mashq 7: (Ochiq mashq — namuna javob yo'q.) O'zingizni 5 mezon bo'yicha tekshiring: kirish–asosiy–xulosa bormi? Bog'lovchilar ishlatildimi? Og'zaki so'z yo'qmi? Har argument misol bilanmi? Abzatslarga bo'linganmi?

Mashq 8: а) Kirish yetishmayapti — avval В нáше врéмя мнóгие занима́ются спóртом... kabi kirish qo'shish kerak, keyin Во-пéрвых.... б) Xulosada yangi argument keltirib bo'lmaydi«спорт — э́то мóдно» yangi fikr; xulosa faqat umumlashtirishi kerak. в) Bog'lovchi yo'q — to'g'ri: Во-пéрвых, спорт полéзен. Кро́ме тогó, он ну́жен. Поэ́тому он вáжен.


12. Xulosa va keyingi dars

  • Insho (сочинéние / эссé) — bu tuzilishga ega, bog'langan matn. Uning uch qismi bor: введéние (kirish), основнáя часть (asosiy qism), заключéние (xulosa).
  • Reja (план) — yozishdan oldingi zaruriy qadam: qaysi qismda nima yozishingizni belgilab oladi, matnni tartiblaydi.
  • Kirish — mavzuni tanishtiradi, muammoni qo'yadi (В нáше врéмя...; Но почему́...?). Asosiy qism — argumentlar, har biri bog'lovchi bilan (Во-пéрвых... Во-вторы́х...) va misol bilan (наприме́р). Xulosa — umumlashtiradi (Таки́м о́бразом...; Я счита́ю, что...), yangi argument yo'q.
  • Bog'lovchilar (29 va 31-darslar) matnni yopishtiradi; abzatslar tuzilishni ko'rsatadi; neytral uslub (og'zaki so'zlarsiz) — imtihon talabidir.
  • 5 baholash mezoni: tuzilish, mazmun, bog'lanish, uslub, grammatika. Har inshoni shu bo'yicha tekshiring.

Keyingi dars — B1 — 34-dars: Mavzuli lug'at (тематическая лексика) — B1 darajasi asosiy so'z bazasini kengaytirish. Bugun siz fikringizni tuzilishga solib yozishni o'rgandingiz — endi bu tuzilishni to'ldirish uchun so'z boyligi kerak. Keyingi darsda B1 darajasining eng muhim mavzuli lug'at guruhlarini — ish va kasb, ta'lim, sog'liq, jamiyat, texnologiya bo'yicha so'zlarni — tizimli o'rganamiz. Bugungi insho ko'nikmasi ustiga boy lug'at qo'shsangiz, har qanday mavzuda erkin yoza olasiz.

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
B1 — 33-dars: Yozma — insho va matn tuzish (сочинéние, эссé) — reja, kirish–asosiy–xulosa, bog'lovchilar, namuna insho — Wisar