WisarWisar
Rus tili kursi/B1 Orta22 daqiqa

B1 — 16-dars: Sabab ergash gaplar (причи́нные прида́точные) — потому́ что, так как, поско́льку, из-за того́ что, благодаря́ тому́ что, оттого́ что

B1 — O'RTA · 16-dars


1. Dars nomi va maqsad

A2 darajada (24-dars) siz ilk sabab bog'lovchisi — потому́ что (chunki) va uning "egizagi" поэ́тому (shuning uchun) bilan tanishdingiz. O'shanda bitta narsani mustahkam o'rgandingiz: sabab oldindami yoki keyinda kelishiga qarab bog'lovchi tanlanadi. Bu — poydevor. Lekin real rus tilida, ayniqsa yozma va rasmiy nutqda, sababni ifodalashning bir emas, oltita asosiy vositasi bor, va ularning har biri o'z rangiga, o'z uslub darajasiga (neytral, rasmiy, salbiy, ijobiy) ega.

Solishtiring — bir xil fikr, olti xil "ohang":

text
Мы оста́лись до́ма, потому́ что шёл дождь.        — neytral, og'zaki: chunki yomg'ir yog'di
Так как шёл дождь, мы оста́лись до́ма.            — rasmiy, sabab oldinda: yomg'ir yog'gani sababli
Поско́льку шёл дождь, мы оста́лись до́ма.         — kitobiy, rasmiy: yomg'ir yog'gani bois
Из-за того́ что шёл дождь, мы не пошли́ гуля́ть.  — SALBIY sabab: yomg'ir tufayli bora olmadik
Благодаря́ тому́ что был зонт, мы не промо́кли.   — IJOBIY sabab: soyabon borligi tufayli
Оттого́ что шёл дождь, ста́ло гру́стно.           — his-tuyg'u sababi: yomg'irdan g'amgin bo'ldi

Ko'ryapsizmi? A2 da bitta "chunki" bilan chegaralangan edingiz. B1 da esa siz nozik farqlarni ishlata boshlaysiz: qaysi sabab salbiy, qaysi biri ijobiy, qaysi bog'lovchi rasmiy hujjatga, qaysi biri suhbatga mos. Bu dars oxirida siz:

  • oltita sabab bog'lovchisini ma'no va uslubiga qarab to'g'ri tanlaysiz;
  • из-за (+Р.) va благодаря́ (+Д.) predlog variantlarini (soddaroq, otli) ergash gap variantidan farqlaysiz;
  • sababni gapning boshiga ham, oxiriga ham qo'ya olasiz;
  • eng qiyin texnik nuqta — вергул что oldida qo'yiladimi yoki butun ibora oldida — degan savolni yechasiz.

2. Avvalgi darajadan takror (потому́ что / поэ́тому)

A2 da o'rgangan asosni bir daqiqada tiklaymiz — bugungi hamma narsa shuning ustiga quriladi.

потому́ что (chunki) — natija oldinda, sabab keyinda. поэ́тому (shuning uchun) — sabab oldinda, natija keyinda. Bir fikr, ikki tomondan:

text
Я не пришёл, потому́ что был бо́лен.    NATIJA + потому́ что + SABAB
Я был бо́лен, поэ́тому не пришёл.       SABAB + поэ́тому + NATIJA
Bog'lovchi O'zbekcha Tartib «Почему́?» ga javob?
потому́ что chunki natija sabab Ha, aynan javob beradi
поэ́тому shuning uchun sabab natija Yo'q, natijani bildiradi

Muhim bog'lanish: поэ́тому aslida sabab emas, natija bog'lovchisi (u "shuning natijasida" degani). Bugun biz sof sabab bog'lovchilarini kengaytiramiz — ya'ni «Почему́?» («Nega?») savoliga javob beradiganlarini. потому́ что — ularning eng oddiysi va bugungi oltilikning "kapitani". Qolgan beshtasi unga qo'shimcha nozik ma'no beradi.

Va A2 dan bir oltin qoida — u bugun ham istisnosiz amal qiladi: rus tilida ergash gap doim vergul bilan ajratiladi. Sabab bog'lovchilarida bu qoida yangi bir "ilg'or" holatni oladi — buni 3.7-bo'limda ko'ramiz.


3. Asosiy tushuntirish

3.1. Umumiy manzara — oltita bog'lovchi, uch guruh

Sabab bog'lovchilarini yodlashning eng oson yo'li — ularni uch guruhga ajratish:

text
1-GURUH — NEYTRAL SABAB (rang bermaydi, faqat "chunki")
   потому́ что   — eng keng, og'zaki + yozma
   так как       — rasmiyroq, sabab OLDINDA ham kela oladi
   поско́льку     — kitobiy, rasmiy
   оттого́ что    — his-tuyg'u sababi, adabiy

2-GURUH — SALBIY SABAB (yomon narsa TUFAYLI)
   из-за того́ что     — ergash gap ("...gani tufayli")
   из-за + Р.         — predlog, ot bilan ("...tufayli")

3-GURUH — IJOBIY SABAB (yaxshi narsa YORDAMIDA / TUFAYLI)
   благодаря́ тому́ что  — ergash gap ("...gani tufayli/yordamida")
   благодаря́ + Д.      — predlog, ot bilan ("...yordamida")

Endi har birini alohida, chuqur ochamiz.

3.2. потому́ что — eng keng, neytral "chunki"

потому́ что = o'zbekcha "chunki". Eng ko'p ishlatiladigan, neytral, ham og'zaki ham yozma nutqqa mos. U «Почему́?» ("Nega?") savoliga to'g'ridan-to'g'ri javob beradi. Sabab doim keyinda:

text
    [NATIJA],  потому́ что  [SABAB]
    Я не пошёл на рабо́ту, потому́ что заболе́л.
    Ishga bormadim,        chunki    kasal bo'lib qoldim.
text
Она́ опозда́ла, потому́ что попа́ла в про́бку.   — U kechikdi, chunki tirbandlikka tushib qoldi.
Я вы́учил э́то, потому́ что мне бы́ло интере́сно. — Buni o'rgandim, chunki menga qiziq edi.
Он молчи́т, потому́ что не зна́ет отве́та.        — U jim, chunki javobni bilmaydi.

Qisqa javob xususiyati: «Почему́?» savoliga to'liq javob потому́ что bilan boshlanishi mumkin: — Почему́ ты не пришёл? — Потому́ что заболе́л. Boshqa sabab bog'lovchilari (так как, поско́льку) qisqa javobda bunday yolg'iz ishlatilmaydi — bu faqat потому́ что ning imtiyozi.

3.3. так как — rasmiyroq, sabab OLDINDA kela oladi

так как = o'zbekcha "...gani uchun / ...ligi sababli / chunki". Ma'nosi потому́ что ga juda yaqin, LEKIN ikki muhim farqi bor:

1) Uslub — так как rasmiyroq, kitobiy nutqqa, insho va maqolaga mos.

2) Tartib — так как eng katta afzalligi: u ergash gapni gap boshiga qo'ya oladi, ya'ni sabab oldinda kelishi mumkin (bu потому́ что da mumkin emas!):

text
    Так как  [SABAB],  [NATIJA]         sabab OLDINDA
    Так как шёл дождь, мы оста́лись до́ма.
    Yomg'ir yog'gani uchun,  uyda qoldik.

    [NATIJA],  так как  [SABAB]         sabab KEYINDA (bu ham mumkin)
    Мы оста́лись до́ма, так как шёл дождь.
text
Так как он не подгото́вился, экза́мен был про́вален.  — Tayyorlanmagani uchun, imtihon yiqildi.
Так как ма́газин закры́т, мы пойдём в друго́й.         — Do'kon yopiq bo'lgani uchun, boshqasiga boramiz.
Так как вре́мени ма́ло, начнём сра́зу.                  — Vaqt kam bo'lgani uchun, darrov boshlaymiz.

Kalit farq: потому́ что faqat gap oxirida turadi (sabab keyinda). так как esa ikkala tomonda ham tura oladi, va ayniqsa gap boshida tabiiy yangraydi. Rasmiy matn yozayotgan bo'lsangiz va sababni oldin aytmoqchi bo'lsangiz — так как ni tanlang. Solishtiring o'zbekcha "...gani uchun" bilan: bu ham ko'pincha oldinda keladi (Yomg'ir yog'gani uchun...).

3.4. поско́льку — kitobiy, eng rasmiy

поско́льку = o'zbekcha "...ligi bois / ...gani sababli / madomiki". Bu — sabab bog'lovchilarining eng rasmiy, kitobiy vakili. Rasmiy hujjat, ilmiy matn, ish yozishmasida ko'p uchraydi. Ko'pincha (lekin shart emas) sabab oldinda keladi:

text
    Поско́льку  [SABAB],  [NATIJA]
    Поско́льку вопро́с ва́жный, обсу́дим его́ отде́льно.
    Masala muhim bo'lgani bois,  uni alohida muhokama qilamiz.
text
Поско́льку все собрали́сь, мо́жно начина́ть.          — Hamma yig'ilgani sababli, boshlasa bo'ladi.
Поско́льку да́нных недоста́точно, вы́вод преждевре́мен. — Ma'lumot yetarli emasligi bois, xulosa erta.
Мы отклони́ли зая́вку, поско́льку она́ непо́лная.       — Arizani rad etdik, chunki u to'liq emas.

Uslub shkalasi — yodda tuting: потому́ что (og'zaki, neytral) так как (rasmiyroq) поско́льку (eng rasmiy, kitobiy). Do'st bilan suhbatda поско́льку g'alati, sun'iy yangraydi — u yerda потому́ что to'g'ri. Aksincha, rasmiy arizada потому́ что biroz oddiy tuyuladi — u yerda поско́льку yoki так как joyida.

3.5. из-за того́ что / из-за (+Р.) — SALBIY sabab

из-за ning o'zagi — salbiy, noxush sabab: biror yomon narsa tufayli kimdir zarar ko'rdi, biror ish buzildi, kimdir kechikdi. O'zbekcha eng aniq mosligi — "...tufayli / ...sababli" (salbiy ottenka bilan). Ikki shakli bor:

A) ИЗ-ЗА + otning Р. (qaratqich) kelishigi — sodda, ot bilan:

text
    из-за + [OT Р.к.]
    Из-за дождя́ мы не пошли́ гуля́ть.
    Yomg'ir tufayli sayrga chiqmadik.
text
Из-за боле́зни он пропусти́л неде́лю.        — Kasallik tufayli bir hafta qoldirib yubordi.
Из-за про́бок я опозда́л на встре́чу.         — Tirbandlik tufayli uchrashuvga kechikdim.
Из-за оши́бки в докуме́нте зая́вку отклони́ли.  — Hujjatdagi xato tufayli ariza rad etildi.

Diqqat: из-за dan keyin ot qaratqich (Р.) kelishigida turadi: дождь из-за дождя́, боле́знь из-за боле́зни, про́бки из-за про́бок.

B) ИЗ-ЗА ТОГО́ ЧТО + butun ergash gap — sabab bir so'z emas, butun gap bo'lganda:

text
    из-за того́ что + [SABAB-GAP]
    Из-за того́ что он опозда́л, мы не успе́ли на по́езд.
    U kechikkani tufayli,   poyezdga ulgurmadik.
text
Из-за того́ что бы́ло хо́лодно, мы верну́лись ра́ньше.  — Sovuq bo'lgani tufayli, erta qaytdik.
Из-за того́ что не рабо́тал интерне́т, я не сдал отчёт. — Internet ishlamagani tufayli, hisobotni topshirmadim.

Qachon A, qachon B? Sabab bitta ot bo'lsa из-за + Р. (soddaroq): из-за дождя́. Sabab butun gap (ega + kesim) bo'lsa из-за того́ что + gap: из-за того́ что шёл дождь. Ma'no bir xil — salbiy sabab — faqat tuzilish farqi. Mumkin bo'lsa, qisqa из-за + Р. ni afzal ko'ring; u tabiiyroq.

3.6. благодаря́ тому́ что / благодаря́ (+Д.) — IJOBIY sabab

благодаря́из-за ning to'liq ijobiy aksidir: biror yaxshi narsa yordamida / tufayli yaxshi natija chiqdi. O'zaki bog'liq: благодари́ть — "rahmat aytmoq", ya'ni "rahmat aytiladigan" sabab. O'zbekcha — "...yordamida / ...tufayli" (ijobiy ottenka). Ikki shakli:

A) БЛАГОДАРЯ́ + otning Д. (jo'nalish) kelishigi — ot bilan:

text
    благодаря́ + [OT Д.к.]
    Благодаря́ по́мощи дру́га я сдал экза́мен.
    Do'stimning yordami tufayli imtihon topshirdim.
text
Благодаря́ трениро́вкам он ста́л си́льным.       — Mashqlar tufayli u kuchli bo'ldi.
Благодаря́ интерне́ту мы у́чимся из до́ма.        — Internet yordamida uydan o'qiymiz.
Благодаря́ ва́шей подде́ржке прое́кт удался́.      — Sizning ko'magingiz tufayli loyiha muvaffaqiyatli bo'ldi.

DIQQAT — eng ko'p xato shu yerda: благодаря́ dan keyin ot jo'nalish (Д.) kelishigida turadi, из-за dagi qaratqich (Р.) emas! Solishtiring: из-за дождя́ (Р.) благодаря́ по́мощи (Д.), благодаря́ дру́гу (Д.).

B) БЛАГОДАРЯ́ ТОМУ́ ЧТО + butun ergash gap:

text
    благодаря́ тому́ что + [SABAB-GAP]
    Благодаря́ тому́ что мы вы́шли ра́но, мы не опозда́ли.
    Erta chiqqanimiz tufayli, kechikmadik.
text
Благодаря́ тому́ что он мно́го чита́л, у него́ бога́тый слова́рь. — Ko'p o'qigani tufayli, uning boy so'z boyligi bor.

из-за благодаря́ — mantiq nazorati: natija yomon bo'lsa из-за (salbiy sabab): Из-за дождя́ мы промо́кли (yomg'ir tufayli ho'l bo'ldik). Natija yaxshi bo'lsa благодаря́ (ijobiy sabab): Благодаря́ зо́нту мы не промо́кли (soyabon tufayli ho'l bo'lmadik). Ularni almashtirib yuborish — kulgili chiqadi: Благодаря́ боле́зни он пропусти́л рабо́ту ("kasallik tufayli, xudoga shukur, ishga bormadi" degan istehzoli ma'no chiqadi). To'g'risi: Из-за боле́зни...

3.7. оттого́ что + VERGUL QOIDASI (bugungi texnik yurak)

оттого́ что = o'zbekcha "...dan / ...sababli" — asosan his-tuyg'u, holat sababini bildiruvchi, biroz adabiy bog'lovchi. Ko'pincha ichki holat («нача́лось» nima sababdan) haqida:

text
Ста́ло тепло́ на душе́, оттого́ что все бы́ли ря́дом. — Ko'ngil iliydi, hamma yonimda bo'lgani sababdan.
Он не спал, оттого́ что о́чень волнова́лся.           — U uxlamadi, juda hayajonlangani sababidan.

Endi — bugungi darsning texnik yuragi, ya'ni vergul qoidasi. A2 da o'rgangan qoida ("bog'lovchi = vergul") kuchida qoladi, LEKIN потому́ что, из-за того́ что, благодаря́ тому́ что, оттого́ что kabi ikki so'zli (murakkab) bog'lovchilarda vergul ikki xil joyga tushishi mumkin:

Variant 1 — vergul butun ibora OLDIDA (eng keng tarqalgan, neytral):

text
Я не пришёл ▸,◂ потому́ что заболе́л.
Мы промо́кли ▸,◂ из-за того́ что не взя́ли зонт.

Variant 2 — vergul ЧТО oldida (butun iborani "ajratib", sababga urg'u berilganda):

text
Я не пришёл потому́ ▸,◂ что заболе́л.
Мы промо́кли из-за того́ ▸,◂ что не взя́ли зонт.

Ikkala variant ham to'g'ri. Farqi — ma'no urg'usida: Variant 1 (vergul oldida) — neytral, oddiy sabab. Variant 2 (vergul что oldida) — sababga alohida e'tibor, "aynan shu sababdan" degan ta'kid. Boshlang'ich B1 uchun tavsiya:

Amaliy qoida (yodda tuting): shubhalansangiz — Variant 1 ni tanlang: vergulni butun ibora oldiga qo'ying (..., потому́ что..., ..., из-за того́ что...). Bu doim to'g'ri, neytral va xavfsiz. что oldiga vergul qo'yish (Variant 2) — ilg'or, ta'kidli uslub; uni o'qishda tanib olsangiz kifoya, o'zingiz hozircha Variant 1 ni ishlating. Muhimi: vergul ikkalasidan biri albatta bo'lishi kerak — vergulsiz yozish har doim xato.

Agar ergash gap OLDINDA kelsa (так как, поско́льку, из-за того́ что...) — vergul ikki qism orasiga, butun ibora bo'linmaydi:

text
Так как шёл дождь ▸,◂ мы оста́лись до́ма.
Поско́льку все собрали́сь ▸,◂ начина́ем.
Из-за того́ что он опозда́л ▸,◂ мы не успе́ли.

3.8. Barcha sabab bog'lovchilari — jamlangan jadval

Bog'lovchi O'zbekcha Uslub / rang Sabab oldinda? Namuna
потому́ что chunki neytral, universal (faqat keyin) Не пришёл, потому́ что бо́лен.
так как ...gani uchun rasmiyroq ham, ham Так как бо́лен, не пришёл.
поско́льку ...ligi bois kitobiy, rasmiy ko'pincha Поско́льку бо́лен, оста́лся.
из-за того́ что ...tufayli (salbiy) salbiy sabab, gap ham, ham Из-за того́ что бо́лен, не пришёл.
из-за + Р. ...tufayli (salbiy) salbiy, ot bilan Из-за боле́зни не пришёл.
благодаря́ тому́ что ...tufayli (ijobiy) ijobiy sabab, gap ham, ham Благодаря́ тому́ что помо́г, успе́л.
благодаря́ + Д. ...yordamida (ijobiy) ijobiy, ot bilan Благодаря́ по́мощи успе́л.
оттого́ что ...sababidan his-holat, adabiy odatda Гру́стно, оттого́ что оди́н.

4. Misollar (ruscha + o'zbekcha tarjima)

потому́ что (neytral chunki):

text
Я оста́лся до́ма, потому́ что пло́хо себя́ чу́вствовал.  — Uyda qoldim, chunki o'zimni yomon his qildim.
Он не отве́тил, потому́ что не поня́л вопро́с.            — U javob bermadi, chunki savolni tushunmadi.
Мы вы́брали э́тот оте́ль, потому́ что он бли́же к мо́рю.   — Bu mehmonxonani tanladik, chunki u dengizga yaqinroq.

так как (rasmiyroq, sabab oldinda ham):

text
Так как биле́тов не́ было, мы поменя́ли пла́ны.          — Chipta bo'lmagani uchun, rejani o'zgartirdik.
Так как он опы́тный, ему́ доверя́ют сло́жные зада́чи.     — Tajribali bo'lgani uchun, unga murakkab vazifa ishoniladi.
Я согласи́лся, так как усло́вия бы́ли хоро́шими.         — Rozi bo'ldim, chunki shartlar yaxshi edi.

поско́льку (kitobiy, rasmiy):

text
Поско́льку срок истёк, зая́вка не принима́ется.         — Muddat tugagani bois, ariza qabul qilinmaydi.
Поско́льку вы но́вый сотру́дник, вам ну́жен инструкта́ж.  — Siz yangi xodim bo'lganingiz bois, sizga yo'riqnoma kerak.

из-за того́ что / из-за + Р. (salbiy sabab):

text
Из-за жары́ мы почти́ не выходи́ли на у́лицу.            — Jazirama tufayli deyarli ko'chaga chiqmadik.
Из-за того́ что сло́ман лифт, прихо́дится идти́ пешко́м.  — Lift buzilgani tufayli, piyoda yurishga to'g'ri keladi.
Рейс отмени́ли из-за тума́на.                            — Reys tuman tufayli bekor qilindi.

благодаря́ тому́ что / благодаря́ + Д. (ijobiy sabab):

text
Благодаря́ сове́ту врача́ он бы́стро попра́вился.         — Shifokor maslahati tufayli u tez tuzaldi.
Благодаря́ тому́ что мы заброни́ровали за́ранее, ме́ста бы́ли. — Oldindan band qilganimiz tufayli, joy bor edi.
Благодаря́ ва́шему уча́стию мы всё успе́ли.               — Sizning ishtirokingiz tufayli hammasiga ulgurdik.

оттого́ что (his-holat sababi):

text
Ей бы́ло тре́вожно, оттого́ что телефо́н молча́л.         — Telefon jim bo'lgani sababidan u xavotirda edi.
Оттого́ что мы давно́ не ви́делись, разгово́р был до́лгим.  — Uzoq ko'rishmaganimiz sababidan, suhbat uzoq davom etdi.

E'tibor bering: har bir misolda sababning rangi bog'lovchini belgilaydi. Рейс отмени́ли — bu yomon xabar из-за (salbiy). Он попра́вился — bu yaxshi благодаря́. Bir voqeaga ikki xil qarash mumkin, lekin bog'lovchi natijaning bahosini ko'rsatadi.


5. Talaffuz bo'limi

  • потому́ что /pa-ta-MU shta/ — urg'u -му́ da (uchinchi bo'g'in). что bu yerda "shta" o'qiladi (urg'usiz "о" "a"). Bir oqimda: "patamú-shta".
  • так как /tak KAK/ — ikkala so'z ham urg'usiz-neytral, birinchi так biroz kuchsiz: "tak-kák". Sodda, qiyinchiliksiz.
  • поско́льку /pas-KOL-ku/ — urg'u ikkinchi bo'g'inda (-ско́ль-): "paskól'ku". "ль" — yumshoq "l". Urg'usiz "о" boshda "a": "pa-", "po-" emas.
  • из-за /IZ-za/ — urg'u boshda; ikki so'z bir tovushdek: "ízza". "з-з" ikkilangan "z".
  • из-за того́ что /iz-za ta-VO shta/ — DIQQAT: того́ dagi "г" "v" o'qiladi (rus tilida -ого/-его qo'shimchasida doim!): "tavó", "togo" emas. Butun: "ízza-tavó-shta".
  • благодаря́ /bla-ga-da-RYA/ — urg'u oxirda (-ря́); urg'usiz "о" lar "a": "blagadaryá". Uzun so'z, sekin bo'g'inlab boshlang: bla-ga-da-RYA.
  • благодаря́ тому́ что /...ta-MU shta/ — тому́ urg'u oxirda: "blagadaryá-tamú-shta".
  • оттого́ что /at-ta-VO shta/ — urg'u -го́ da; boshda "о" "a", va yana того́ dagi kabi "г" "v": "attavó-shta".

Ikki oltin talaffuz qoidasi bugun: (1) того́, тому́, оттого́ ichidagi "г" har doim "v" o'qiladi — bu rus tilining eng muhim talaffuz qoidalaridan. (2) Barcha bu bog'lovchilarda oxiridagi чтоurg'usiz "shta" (hech qachon "chto" emas). Ikkalasini birga mashq qiling: из-за того́ что "ízza-tavó-shta".


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
потому́ что по-то-му́ что chunki (neytral) Не пришёл, потому́ что бо́лен. — Kelmadim, chunki kasal.
так как так как ...gani uchun (rasmiy) Так как по́здно, идём домо́й. — Kech bo'lgani uchun, uyga ketamiz.
поско́льку по-ско́ль-ку ...ligi bois (kitobiy) Поско́льку срок истёк, отка́з. — Muddat tugagani bois, rad.
из-за и́з-за ...tufayli (salbiy) Из-за дождя́ не гуля́ли. — Yomg'ir tufayli sayr qilmadik.
из-за того́ что из-за то-го́ что ...gani tufayli (salbiy) Из-за того́ что опозда́л, не успе́л. — Kechikkani tufayli, ulgurmadi.
благодаря́ бла-го-да-ря́ ...yordamida (ijobiy) Благодаря́ по́мощи успе́л. — Yordam tufayli ulgurdi.
благодаря́ тому́ что ...то-му́ что ...gani tufayli (ijobiy) Благодаря́ тому́ что помо́г, всё вы́шло. — Yordam bergani tufayli, hammasi chiqdi.
оттого́ что от-то-го́ что ...sababidan (his) Гру́стно, оттого́ что оди́н. — G'amgin, yolg'iz bo'lgani sababidan.
причи́на при-чи́-на sabab (ot) Кака́я причи́на? — Sabab qanaqa?
боле́знь бо-ле́знь kasallik Из-за боле́зни. — Kasallik tufayli.
про́бка про́б-ка tirbandlik Из-за про́бок. — Tirbandliklar tufayli.
подде́ржка под-де́рж-ка ko'mak, qo'llab-quvvatlash Благодаря́ подде́ржке. — Ko'mak tufayli.
срок срок muddat Срок истёк. — Muddat tugadi.
отмени́ть от-ме-ни́ть bekor qilmoq Рейс отмени́ли. — Reys bekor qilindi.
попра́виться по-пра́-вить-ся tuzalmoq, sog'aymoq Он попра́вился. — U tuzaldi.
промо́кнуть про-мо́к-нуть ho'l bo'lmoq Мы промо́кли. — Ho'l bo'ldik.

Yodlash qoidasi: bog'lovchilarni rangiga qarab uch ustunda yodlang: NEYTRAL (потому́ что, так как, поско́льку), SALBIY (из-за), IJOBIY (благодаря́). Predlog varianti bilan kelishikni juftlab yodlang: из-за + Р. (из-за дождя́), благодаря́ + Д. (благодаря́ по́мощи). Bu ikki kelishik — imtihonlarda eng ko'p sinaladigan nuqta.


7. Dialog

text
— Приве́т! Почему́ тебя́ вчера́ не́ было на конфере́нции?   — Salom! Nega kecha konferensiyada yo'q eding?
— Я не смог прийти́, потому́ что заболе́л.                  — Kelolmadim, chunki kasal bo'lib qoldim.
— Жаль! А до́клад? Ты успе́л его́ подгото́вить?             — Achinarli! Ma'ruzachi? Tayyorlashga ulgurdingmi?
— Да. Так как я знал, что мо́гу опозда́ть, я всё сде́лал за́ранее. — Ha. Kechikishim mumkinligini bilganim uchun, hammasini oldindan qildim.
— Молоде́ц. Кста́ти, из-за того́ что докла́дчик заболе́л, програ́мму измени́ли. — Barakalla. Aytgancha, ma'ruzachi kasal bo'lgani tufayli, dasturni o'zgartirishdi.
— Пра́вда? И как всё прошло́?                              — Rostdanmi? Hammasi qanday o'tdi?
— На удивле́ние хорошо́. Благодаря́ тому́ что за́л был ма́ленький, полу́чился живо́й разгово́р. — Ajablanarli darajada yaxshi. Zal kichik bo'lgani tufayli, jonli suhbat chiqdi.
— Здо́рово. Поско́льку я пропусти́л всё, мо́жешь присла́ть за́писи? — Zo'r. Men hammasini o'tkazib yuborganim bois, yozuvlarni yuborsang bo'ladimi?
— Коне́чно. Я и сам не всё за́писал, оттого́ что бы́ло о́чень интере́сно слу́шать. — Albatta. O'zim ham hammasini yozib olmadim, juda qiziq tinglagani sababidan.
— Спаси́бо! Ты меня́ вы́ручил.                             — Rahmat! Meni qutqarding.

E'tibor bering: bir dialogda beshta sabab bog'lovchisi ishlatildi va har biri o'z rangida: потому́ что (neytral: kasal bo'ldim), так как (rasmiyroq: bilganim uchun), из-за того́ что (salbiy: kasal bo'lgani tufayli dastur o'zgardi), благодаря́ тому́ что (ijobiy: kichik zal jonli suhbat), поско́льку (kitobiy: o'tkazib yuborganim bois), оттого́ что (his-holat: qiziq bo'lgani sababidan). Har birining oldida to'g'ri vergul turibdi.


8. Tipik xatolar + mini-mashq

  • из-за va благодаря́ ni rangiga qaramay chalkashtirish: Благодаря́ боле́зни он не пришёл. Из-за боле́зни он не пришёл. Sabab: natija yomon (kelmadi) salbiy sabab из-за. благодаря́ faqat ijobiy natijaga (Благодаря́ по́мощи успе́л). Kasallik — yaxshi sabab emas.

  • благодаря́ dan keyin qaratqich (Р.) ishlatish: Благодаря́ по́мощи дру́га to'g'ri, lekin Благодаря́ дру́га — xato. Благодаря́ дру́гу (Д. kelishigi!). Sabab: благодаря́ jo'nalish (Д.): дру́гу, по́мощи, подде́ржке. Solishtiring: из-за qaratqich (Р.): из-за дру́га, из-за по́мощи. Ikki bog'lovchi, ikki kelishik.

  • потому́ что ni gap boshida ishlatish: Потому́ что шёл дождь, мы оста́лись до́ма. Так как шёл дождь, мы оста́лись до́ма. yoki Мы оста́лись до́ма, потому́ что шёл дождь. Sabab: потому́ что faqat sabab keyinda bo'lganda ishlaydi. Sababni oldin aytmoqchi bo'lsangiz — так как yoki поско́льку ni tanlang.

  • Murakkab bog'lovchida vergulni butunlay tushirish: Я не пришёл потому́ что заболе́л. Я не пришёл, потому́ что заболе́л. (yoki ta'kid uchun: ...пришёл потому́, что...). Sabab: vergul albatta bo'lishi shart — yo butun ibora oldida, yo что oldida. Vergulsiz — xato. Shubhalansangiz: vergulni butun ibora oldiga qo'ying.

  • из-за + Р. o'rniga butun gapga из-за + Р. qo'yish: Из-за он опозда́л, мы не успе́ли. Из-за того́ что он опозда́л, мы не успе́ли. Sabab: sabab butun gap (он опозда́л) bo'lsa из-за того́ что. из-за + ot faqat bitta so'z bilan ishlaydi: из-за опозда́ния (kechikish tufayli).

Mini-mashq (og'zaki): quyidagi fikrni ikki xil sabab bog'lovchisi bilan ayting — biri salbiy (из-за), biri ijobiy (благодаря́) natija bilan: Он мно́го труди́лся. (salbiy natija: charchadi / ijobiy natija: muvaffaqiyatga erishdi) (Javoblar 11-bo'limda.)


9. Mashqlar

Mashq 1. Rangiga qarab из-за yoki благодаря́ ni tanlang:

___ дождя́ матч отмени́ли.
___ тре́неру кома́нда победи́ла.
___ оши́бки мы потеря́ли вре́мя.
___ подде́ржке семьи́ он не сда́лся.

Mashq 2. To'g'ri kelishikni qo'ying (Р. yoki Д.):

из-за (боле́знь)  из-за ________
благодаря́ (по́мощь)  благодаря́ ________
из-за (про́бка, ko'plik)  из-за ________
благодаря́ (друг)  благодаря́ ________

Mashq 3. Uslubga mos bog'lovchini tanlang (потому́ что / так как / поско́льку) — qavsdagi izohga qarang:

Мы опозда́ли, ___ до́лго иска́ли ме́сто. (neytral, og'zaki)
___ зая́вка непо́лная, она́ отклонена́. (rasmiy hujjat, sabab oldinda)
Я рад, ___ уви́дел тебя́. (neytral, og'zaki)
___ все собрали́сь, откро́ем собра́ние. (kitobiy, rasmiy, sabab oldinda)

Mashq 4. Vergulni to'g'ri joyga qo'ying (butun ibora oldida yoki что oldida — Variant 1 ni ishlating):

Я не пошёл потому́ что уста́л.
Из-за того́ что бы́ло по́здно мы верну́лись.
Так как магази́н закры́т мы пойдём в друго́й.
Благодаря́ тому́ что он помо́г я успе́л.

Mashq 5. Ikki sodda gapni bitta qo'shma gapga bog'lang (qavsdagi bog'lovchi bilan), vergulni unutmang:

Мы промо́кли. Мы не взя́ли зонт.            (из-за того́ что)
Он вы́здоровел. Врач назна́чил лека́рство.   (благодаря́ тому́ что)
Все уста́ли. Рабо́чий день был дли́нным.     (так как)
Срок истёк. Зая́вку не при́няли.            (поско́льку)

Mashq 6. Xatoni toping va to'g'rilang:

Благодаря́ боле́зни я пропусти́л рабо́ту.
Потому́ что шёл дождь, мы оста́лись до́ма.
Благодаря́ дру́га я сдал экза́мен.
Я опозда́л из-за что не рабо́тал буди́льник.

Mashq 7. Savolga to'liq javob bering (ruschada, mos bog'lovchi bilan):

Почему́ вы не пришли́?              (— chunki kasal edim — neytral)
Из-за чего́ отмени́ли рейс?         (— tuman tufayli)
Благодаря́ чему́ вы успе́ли?        (— sizning yordamingiz tufayli)
Почему́ зая́вку отклони́ли?          (— to'liq emasligi bois — rasmiy)

10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. Rang mashqi (из-за / благодаря́): Wisar AIdan 6 ta "sabab-natija" juftligini so'rang, ularning yarmi yomon natija, yarmi yaxshi natija bilan (masalan: дождь матч отмени́ли / трениро́вки он победи́л). Har birini to'g'ri bog'lovchi bilan (из-за salbiyga, благодаря́ ijobiyga) va to'g'ri kelishik (Р. yoki Д.) bilan tuzing. AI kelishik va mantiqni tekshirsin.

  2. Uslub mashqi: AIdan bitta fikr bersin (masalan Собра́ние отмени́ли), siz uni uch xil uslubda ifodalang — og'zaki (потому́ что), rasmiyroq (так как), kitobiy (поско́льку). AIdan qaysi biri rasmiy arizaga, qaysi biri do'st bilan suhbatga mos ekanini izohlashini so'rang.

  3. Vergul + tarjima mashqi: AIdan vergullari olib tashlangan 6 ta sabab gapini bersin; siz Variant 1 bo'yicha (butun ibora oldiga) vergul qo'ying. Keyin AIdan o'zbekcha 5 ta "...tufayli / ...gani uchun / ...yordamida" gaplarini bersin — siz ularni ruschaga o'giring, har safar rang (salbiy/ijobiy) va kelishik ni tanlang. AI xatolarni ko'rsatsin.


11. Javoblar kaliti

Mini-mashq (8-bo'lim): Из-за того́ что он мно́го труди́лся, он о́чень уста́л. (salbiy natija) / Благодаря́ тому́ что он мно́го труди́лся, он доби́лся успе́ха. (ijobiy natija)

Mashq 1: Из-за дождя́ матч отмени́ли (salbiy); Благодаря́ тре́неру кома́нда победи́ла (ijobiy); Из-за оши́бки мы потеря́ли вре́мя (salbiy); Благодаря́ подде́ржке семьи́ он не сда́лся (ijobiy).

Mashq 2: из-за боле́зни (Р.); благодаря́ по́мощи (Д.); из-за про́бок (Р., ko'plik); благодаря́ дру́гу (Д.).

Mashq 3: Мы опозда́ли, потому́ что до́лго иска́ли ме́сто (neytral); Поско́льку зая́вка непо́лная, она́ отклонена́ (rasmiy, sabab oldinda); Я рад, потому́ что уви́дел тебя́ (neytral); Так как все собрали́сь, откро́ем собра́ние (rasmiy, sabab oldinda). (Izoh: 2 va 4 da поско́льку va так как o'zaro almashishi ham mumkin — ikkalasi rasmiy.)

Mashq 4: Я не пошёл**,** потому́ что уста́л; Из-за того́ что бы́ло по́здно**,** мы верну́лись; Так как магази́н закры́т**,** мы пойдём в друго́й; Благодаря́ тому́ что он помо́г**,** я успе́л. (Barchasida vergul butun ibora oldida yoki, ergash gap oldinda bo'lsa, ikki qism orasida.)

Mashq 5: Мы промо́кли, из-за того́ что не взя́ли зонт; Он вы́здоровел, благодаря́ тому́ что врач назна́чил лека́рство; Так как рабо́чий день был дли́нным, все уста́ли (yoki: Все уста́ли, так как рабо́чий день был дли́нным); Поско́льку срок истёк, зая́вку не при́няли.

Mashq 6: Из-за боле́зни я пропусти́л рабо́ту (salbiy sabab, благодаря́ emas); Мы оста́лись до́ма, потому́ что шёл дождь (yoki: Так как шёл дождь, мы оста́лись до́ма — потому́ что gap boshida ishlatilmaydi); Благодаря́ дру́гу я сдал экза́мен (Д. kelishigi, дру́га emas); Я опозда́л, из-за того́ что не рабо́тал буди́льник (butun gap из-за того́ что, из-за что emas).

Mashq 7 (namuna javoblar): — Потому́ что я был бо́лен. / — Рейс отмени́ли из-за тума́на. / — Мы успе́ли благодаря́ ва́шей по́мощи. / — Зая́вку отклони́ли, поско́льку она́ была́ непо́лной.


12. Xulosa va keyingi dars

  • Sabab ergash gaplari (причи́нные прида́точные) «Почему́?» ("Nega?") savoliga javob beradi va olti xil bog'lovchi bilan ifodalanadi — har biri o'z rangi va uslubiga ega.
  • NEYTRAL guruh: потому́ что (universal, faqat sabab keyinda), так как (rasmiyroq, sabab oldinda ham), поско́льку (kitobiy, eng rasmiy). Uslub shkalasi: og'zaki rasmiy kitobiy.
  • SALBIY sabab: из-за + Р. (из-за дождя́) yoki из-за того́ что + gap — yomon narsa tufayli (yomon natija).
  • IJOBIY sabab: благодаря́ + Д. (благодаря́ по́мощи) yoki благодаря́ тому́ что + gap — yaxshi narsa yordamida (yaxshi natija). Kelishikni chalkashtirmang: из-за Р., благодаря́ Д.
  • VERGUL: murakkab bog'lovchida (потому́ что, из-за того́ что...) vergul butun ibora oldida (neytral, tavsiya etiladi) yoki что oldida (ta'kid) turadi — lekin albatta bo'lishi shart.

Keyingi dars — B1 — 17-dars: Maqsad ergash gaplar (це́левые прида́точные) — что́бы, для того́ что́бы, с це́лью. Bugun siz nega? ("sabab") savoliga javob bergan gaplarni qurdingiz. Keyingi darsda nima maqsadda? («заче́м? с како́й це́лью?») savoliga javob beradigan maqsad ergash gaplarini o'rganamiz. A2 dagi что́бы ni chuqurlashtirib, uning rasmiy "akalari" — для того́ что́бы, с це́лью bilan tanishasiz. Bugungi "bir ega infinitiv, ikki ega o'tgan shakl" qoidasi u yerda ham davom etadi, va vergul mantiqimiz bir xil ishlaydi.

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
B1 — 16-dars: Sabab ergash gaplar (причи́нные прида́точные) — потому́ что, так как, поско́льку, из-за того́ что, благодаря́ тому́ что, оттого́ что — Wisar