B1 — 8-dars: Harakat fe'llari — boshqa juftliklar (нести́/носи́ть, вести́/води́ть, везти́/вози́ть...) + ko'chma ma'no
B1 — O'RTA · 8-dars
1. Dars nomi va maqsad
Harakat fe'llari (глаго́лы движе́ния) tizimini siz allaqachon bilasiz: A2 da идти́/ходи́ть (piyoda) va е́хать/е́здить (transportda) juftlarini, B1 ning 5–7-darslarida esa ularga prefiks qo'shishni (прийти́, уйти́, прие́хать, уе́хать...) o'rgandingiz. Lekin harakat fe'llari faqat "borish-kelish" bilan tugamaydi. Rus tilida yana bir nechta muhim juftlik bor va ular kundalik nutqda juda ko'p uchraydi:
- нести́ / носи́ть — (piyoda) ko'tarib olib bormoq (несу́ су́мку — sumka ko'tarib ketyapman);
- вести́ / води́ть — yetaklab bormoq, boshqarmoq (веду́ ребёнка — bolani yetaklab boryapman; вожу́ маши́ну — mashina haydayman);
- везти́ / вози́ть — transportda olib bormoq (везу́ ве́щи — narsalarni olib ketyapman);
- лете́ть / лета́ть — uchmoq (лечу́ в Москву́ — Moskvaga uchyapman);
- плыть / пла́вать — suzmoq (умею пла́вать — suza olaman);
- бежа́ть / бе́гать — yugurmoq (бегу́ домо́й — uyga yuguryapman).
Xuddi идти́/ходи́ть dagidek, har juftda bittasi bir yo'nalishli (однонапра́вленный — hozir, aniq maqsad tomon), ikkinchisi ko'p yo'nalishli / takroriy (многонапра́вленный — odat, umumiy, borib-kelish) ma'nosini beradi.
Bundan tashqari bu fe'llarning eng qiziq tomoni — ularning ko'chma ma'nolari. носи́ть faqat "ko'tarib yurish" emas, balki "kiyim kiymoq" hamdir (носи́ть очки́ — ko'zoynak taqmoq). вести́ себя́ — "o'zini tutmoq", везёт — "omad kelmoq" (мне везёт! — omadim bor!). Dars oxirida siz:
- Ushbu oltita juftni to'liq tuslay olasiz (несу́/несёшь, веду́/ведёшь — qiyin tuslanishlar);
- Ularning o'tgan zamon shakllarini (нёс/несла́, вёл/вела́, вёз/везла́) to'g'ri yasaysiz;
- Eng muhimi — bu fe'llarning ko'chma ma'nolarini (kiymoq, haydamoq, o'zini tutmoq, omad kelmoq) tanib, o'z nutqingizda ishlatasiz.
2. Avvalgi darslardan takror (harakat fe'llari tizimi)
Bugungi mavzu — allaqachon o'zlashtirilgan tizimning kengaytmasi. Uni tez esga olamiz:
- Har harakat fe'li — juft: biri bir yo'nalishli (hozir, bir marta, aniq tomon), biri ko'p yo'nalishli (takror, odat, borib-kelish).
- Я иду́ в шко́лу (hozir ketyapman) Я хожу́ в шко́лу (qatnayman, odat).
- Я е́ду в Москву́ (hozir ketyapman) Я е́зжу в Москву́ ка́ждый год (har yili boraman).
- O'tgan zamonda ma'no farqi ayniqsa muhim: шёл — "ketayotgan edim" (jarayon), ходи́л — "borib keldim" (natija: qaytdim).
- Belgi so'zlari: ка́ждый день, ча́сто, обы́чно, иногда́, по выходны́м ko'p yo'nalishli (носи́ть, води́ть, лета́ть...); сейча́с, куда́?, туда́ + ayni damdagi jarayon bir yo'nalishli (нести́, вести́, лете́ть...).
- Prefiks tizimi (B1 5–7): bir yo'nalishli fe'ldan tugallangan (сов.) fe'l, ko'p yo'nalishlidan tugallanmagan (несов.) fe'l yasaladi: нести́ принести́ (сов.), носи́ть приноси́ть (несов.).
Muhim bog'lanish: идти́/ходи́ть mantig'ini yaxshi tushungan bo'lsangiz, bugungi oltita juft ham aynan shu qonun bo'yicha ishlaydi. Yangi narsa — tuslanishning qiyinligi (нёс, вёл, вёз kabi shakllar) va ko'chma ma'nolar.
Tez mashq — aytib ko'ring: Я иду́ и несу́ су́мку. Он е́дет и везёт ве́щи. Она́ хо́дит и но́сит очки́.
3. Asosiy tushuntirish
3.1. Uch "olib borish" fe'li: нести́ · вести́ · везти́
Rus tilida "olib bormoq" bitta fe'l emas — qanday olib borishingizga qarab uch xil fe'l ishlatiladi. Bu — o'zbek o'quvchisi uchun eng chalkash joy, chunki o'zbekchada uchalasi ham "olib bormoq":
нести́ qo'lda / yelkada KO'TARIB (piyoda) несу́ су́мку (sumka ko'tarib ketyapman)
вести́ YETAKLAB / boshqarib (piyoda birga) веду́ ребёнка (bolani yetaklab boryapman)
везти́ TRANSPORTDA (mashina, poyezd...) везу́ чемода́н (chamadonni olib ketyapman)Farqni his qilish uchun bitta savol bering: "Yuk o'z oyog'i bilan yuradimi yoki men uni ko'taribmanmi?"
- Jonsiz narsa / kichik yuk, qo'lda нести́ (несу́ кни́ги — kitoblarni ko'tarib ketyapman).
- Jonli — birga yuradi, men yetaklayman вести́ (веду́ соба́ку — itni yetaklab boryapman).
- Mashina/poyezdda (yuk ham, odam ham) везти́ (везу́ дете́й в шко́лу — bolalarni maktabga (mashinada) olib ketyapman).
Kalit: нести́ — men ko'taraman; вести́ — u yonimda yuradi, men yo'l ko'rsataman; везти́ — g'ildirak/dvigatel ishlaydi.
3.2. нести́ / носи́ть — to'liq tuslash
нести́ (bir yo'nalishli, "ko'tarib ketyapman") — hozirgi zamon, o'zak нес-:
| Olmosh | Shakl | O'zbekcha |
|---|---|---|
| я | несу́ | ko'tarib ketyapman |
| ты | несёшь | ko'tarib ketyapsan |
| он / она́ | несёт | ko'tarib ketyapti |
| мы | несём | ko'tarib ketyapmiz |
| вы | несёте | ko'tarib ketyapsiz |
| они́ | несу́т | ko'tarib ketyapti (ular) |
O'tgan zamon: нёс (m), несла́ (f), несло́ (o'rta), несли́ (ko'plik). Diqqat: erkak shaklda "ё" (нёс), qolganlarida urg'u oxirda va "е" (несла́, несли́).
носи́ть (ko'p yo'nalishli / takror; ayni paytda "kiymoq") — o'zak нос-, II tuslanish:
| Olmosh | Shakl | O'zbekcha |
|---|---|---|
| я | ношу́ | (odatda) ko'taraman / kiyaman |
| ты | но́сишь | ko'tarasan / kiyasan |
| он / она́ | но́сит | ko'taradi / kiyadi |
| мы | но́сим | ko'taramiz / kiyamiz |
| вы | но́сите | ko'tarasiz / kiyasiz |
| они́ | но́сят | ko'taradi / kiyadi (ular) |
DIQQAT — urg'u ko'chadi! Faqat я shaklida urg'u oxirda: ношу́. Qolganlarida urg'u birinchi bo'g'inga qaytadi: но́сишь, но́сит, но́сят. Bu — хожу́/хо́дишь bilan bir xil qonun.
3.3. вести́ / води́ть — to'liq tuslash
вести́ (bir yo'nalishli, "yetaklab boryapman / boshqaryapman") — o'zak вед-:
| Olmosh | Shakl | O'zbekcha |
|---|---|---|
| я | веду́ | yetaklab boryapman |
| ты | ведёшь | yetaklab boryapsan |
| он / она́ | ведёт | yetaklab boryapti |
| мы | ведём | yetaklab boryapmiz |
| вы | ведёте | yetaklab boryapsiz |
| они́ | веду́т | yetaklab boryapti (ular) |
O'tgan zamon: вёл (m), вела́ (f), вело́ (o'rta), вели́ (ko'plik). Yana o'sha naqsh: erkak — "ё" (вёл), qolgani — urg'u oxirda "е".
води́ть (ko'p yo'nalishli / takror; ayni paytda "mashina haydamoq") — o'zak вод-, II tuslanish:
| Olmosh | Shakl | O'zbekcha |
|---|---|---|
| я | вожу́ | yetaklayman / haydayman |
| ты | во́дишь | yetaklaysan / haydaysan |
| он / она́ | во́дит | yetaklaydi / haydaydi |
| мы | во́дим | yetaklaymiz / haydaymiz |
| вы | во́дите | yetaklaysiz / haydaysiz |
| они́ | во́дят | yetaklaydi / haydaydi (ular) |
Diqqat — "д ж": я shaklida "д" tovushi "ж" ga aylanadi: вожу́ (води́ть водю́ deb bo'lmaydi!). Urg'u ham я da oxirda (вожу́), qolganlarida boshda (во́дишь).
3.4. везти́ / вози́ть — to'liq tuslash
везти́ (bir yo'nalishli, "transportda olib ketyapman") — o'zak вез-:
| Olmosh | Shakl | O'zbekcha |
|---|---|---|
| я | везу́ | (transportda) olib ketyapman |
| ты | везёшь | olib ketyapsan |
| он / она́ | везёт | olib ketyapti |
| мы | везём | olib ketyapmiz |
| вы | везёте | olib ketyapsiz |
| они́ | везу́т | olib ketyapti (ular) |
O'tgan zamon: вёз (m), везла́ (f), везло́ (o'rta), везли́ (ko'plik).
вози́ть (ko'p yo'nalishli / takror) — o'zak воз-, II tuslanish:
| Olmosh | Shakl | O'zbekcha |
|---|---|---|
| я | вожу́ | (odatda) olib boraman |
| ты | во́зишь | olib borasan |
| он / она́ | во́зит | olib boradi |
| мы | во́зим | olib boramiz |
| вы | во́зите | olib borasiz |
| они́ | во́зят | olib boradi (ular) |
Chalkashlik ehtimoli: води́ть ham, вози́ть ham я shaklida вожу́ bo'ladi (дж va зж, ikkalasi "ж" beradi)! Farq boshqa shakllarda ko'rinadi: во́дишь (yetaklaydi/haydaydi) во́зишь (transportda olib boradi). Gap mazmunidan qaysi biri ekanini ajrating.
3.5. Yana uch juft: лете́ть/лета́ть · плыть/пла́вать · бежа́ть/бе́гать
Bu uch juft — havoda, suvda va yugurib harakatlanish. Bir yo'nalishli shakl "hozir shu tomonga", ko'p yo'nalishli shakl "odat / umumiy qobiliyat":
лете́ть (uchyapman) / лета́ть (uchaman, odat):
лете́ть лечу́, лети́шь, лети́т, лети́м, лети́те, летя́т (o'tgan: лете́л, лете́ла, лете́ли)
лета́ть лета́ю, лета́ешь, лета́ет, лета́ем, лета́ете, лета́ют (o'tgan: лета́л, лета́ла, лета́ли)Я лечу́ в Москву́ за́втра. — Ertaga Moskvaga uchaman. (bir marta, aniq) · Самолёты лета́ют ка́ждый день. — Samolyotlar har kuni uchadi. (takror)
Diqqat: я shaklida "т ч": лечу́ (лете́ть летю́ emas!).
плыть (suzyapman) / пла́вать (suza olaman, odat):
плыть плыву́, плывёшь, плывёт, плывём, плывёте, плыву́т (o'tgan: плыл, плыла́, плы́ло, плы́ли)
пла́вать пла́ваю, пла́ваешь, пла́вает, пла́ваем, пла́ваете, пла́вают (o'tgan: пла́вал, пла́вала...)Ло́дка плывёт к бе́регу. — Qayiq qirg'oqqa suzib boryapti. · Я умею пла́вать. — Men suza olaman. (qobiliyat doim пла́вать!)
бежа́ть (yuguryapman) / бе́гать (yuguraman, odat):
бежа́ть бегу́, бежи́шь, бежи́т, бежи́м, бежи́те, бегу́т (o'tgan: бежа́л, бежа́ла, бежа́ли)
бе́гать бе́гаю, бе́гаешь, бе́гает, бе́гаем, бе́гаете, бе́гают (o'tgan: бе́гал, бе́гала, бе́гали)Куда́ ты бежи́шь? — Qayoqqa yuguryapsan? · Я бе́гаю по утра́м. — Ertalablari yuguraman. (sport, odat)
бежа́ть — aralash (raznospryagaemyy) fe'l: bir qismi I, bir qismi II tuslanishga o'xshaydi. бегу́... бегу́т (я va они́) — "г", qolganlarida "ж" (бежи́шь, бежи́т). Yodlab qo'ying.
3.6. Ko'chma ma'nolar — eng qiziq qism
Bu fe'llar to'g'ridan-to'g'ri harakatdan tashqari ko'chma ma'nolarda ham juda faol. Bularni bilmasangiz, tabiiy rus nutqini tushunolmaysiz:
| Fe'l | Ko'chma ma'no | Misol |
|---|---|---|
| носи́ть | kiyim/aksessuar kiymoq, taqmoq | Она́ но́сит очки́. (ko'zoynak taqadi) · Он но́сит костю́м. (kostyum kiyadi) |
| носи́ть | familiya/nom da(shi)moq | Она́ но́сит фами́лию му́жа. (er familiyasini oladi) |
| води́ть | mashina haydamoq | Ты уме́ешь води́ть? (haydashni bilasanmi?) · Я вожу́ маши́ну 10 лет. |
| води́ть | води́ть дру́жбу (do'stlashmoq), води́ть за́ нос (aldab yurmoq) | Не води́ меня́ за́ нос! (meni aldama!) |
| вести́ | вести́ себя́ — o'zini tutmoq | Веди́ себя́ хорошо́! (o'zingni yaxshi tut!) |
| вести́ | boshqarmoq: вести́ уро́к / перегово́ры / дневни́к | Учи́тель ведёт уро́к. (dars o'tyapti) |
| везти́ | везёт / повезло́ — omad kelmoq (impersonal!) | Мне везёт! (omadim bor!) · Ему́ не повезло́. (u omadsiz keldi) |
| лете́ть | вре́мя лети́т — vaqt uchib o'tmoq | Как бы́стро лети́т вре́мя! (vaqt qanday tez o'tyapti!) |
Eng muhim ko'chma ma'no — везёт (omad): bu shaxssiz (безли́чный) qurilma. "Kim" omadli bo'lsa — u jo'nalish kelishigida (Дательный) turadi, fe'l esa doim везёт (hozir) yoki повезло́ (o'tgan) shaklida qotadi:
- Мне везёт. — Menga omad kulyapti. (so'zma-so'z: "menga olib boryapti")
- Тебе́ повезло́! — Sen omading keldi!
- Ему́ не повезло́ на экза́мене. — U imtihonda omadsiz keldi. Bu yerda "men" — я emas, мне; "u" — он emas, ему́. Buni yodda tuting.
3.7. Prefiks bilan (qisqa eslatma)
B1 5–7 dagi prefiks qonuni bu juftlarga ham tegishli. Bir yo'nalishli fe'l + prefiks = tugallangan (сов.), ko'p yo'nalishli + prefiks = tugallanmagan (несов.):
- при- (kelib): принести́ (olib kelmoq), привести́ (yetaklab kelmoq), привезти́ (transportda olib kelmoq), прилете́ть (uchib kelmoq).
- у- (ketib): унести́, увести́, увезти́, улете́ть.
- пере-: перевезти́ (bir joydan boshqasiga tashimoq), перевести́ — tarjima qilmoq! (перевести́ текст — matnni tarjima qilmoq).
Diqqat: перевести́ ("tarjima qilmoq") — вести́ ("yetaklamoq") dan ko'chma ma'no bilan yasalgan: fikrni bir tildan boshqasiga "olib o'tish".
4. Misollar
нести́ / носи́ть:
| Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|
| Я несу́ тяжёлую су́мку. | Og'ir sumkani ko'tarib ketyapman. |
| Официа́нт несёт нам ко́фе. | Ofitsiant bizga qahva olib kelyapti. |
| Он всегда́ но́сит чёрную ку́ртку. | U doim qora kurtka kiyadi. |
| Она́ но́сит очки́ с де́тства. | U bolaligidan ko'zoynak taqadi. |
| Мать несла́ ребёнка на рука́х. | Ona bolani qo'lida ko'tarib ketardi. |
вести́ / води́ть:
| Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|
| Я веду́ дочь в де́тский сад. | Qizimni bog'chaga yetaklab boryapman. |
| Кто ведёт э́тот уро́к? | Bu darsni kim o'tyapti? |
| Ты хорошо́ во́дишь маши́ну. | Sen mashinani yaxshi haydaysan. |
| Веди́те себя́ ти́хо! | O'zingizni tinch tuting! |
| Он вёл нас че́рез лес. | U bizni o'rmon orqali boshlab bordi. |
везти́ / вози́ть:
| Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|
| Такси́ везёт нас в аэропо́рт. | Taksi bizni aeroportga olib ketyapti. |
| Я вожу́ дете́й в шко́лу ка́ждое у́тро. | Har kuni ertalab bolalarni maktabga olib boraman. |
| Поезд вёз пассажи́ров на юг. | Poyezd yo'lovchilarni janubga olib borardi. |
| Мне везёт на хоро́ших люде́й. | Menga yaxshi odamlar bobida omad kuladi. |
| Ему́ повезло́ — он вы́играл. | U omadi keldi — yutdi. |
лете́ть/лета́ть · плыть/пла́вать · бежа́ть/бе́гать:
| Ruscha | O'zbekcha |
|---|---|
| За́втра я лечу́ в Ташке́нт. | Ertaga Toshkentga uchaman. |
| Как бы́стро лети́т вре́мя! | Vaqt qanday tez o'tyapti! |
| Ры́ба плывёт про́тив тече́ния. | Baliq oqimga qarshi suzyapti. |
| Мой сын уже́ уме́ет пла́вать. | O'g'lim endi suza oladi. |
| Куда́ ты так бежи́шь? | Qayoqqa bunchalik yuguryapsan? |
| По утра́м я бе́гаю в па́рке. | Ertalablari parkda yuguraman. |
5. Talaffuz bo'limi
- несу́ /ni-SU/ — urg'u oxirda; urg'usiz "е" "i": "nisú".
- нёс /nyos/ — "ё" urg'uli "yo", bir bo'g'in: "nyos".
- несла́ /nis-LA/ — urg'u oxirda, "е" "i": "nislá".
- веду́ /vi-DU/ — urg'u oxirda; "е" "i": "vidú".
- вёл /vyol/ — "ё" urg'uli "yo": "vyol" (qisqa, bir bo'g'in).
- вожу́ /va-ZHU/ — urg'u oxirda; urg'usiz "о" "a"; "ж" — o'zbekcha "j": "vazhú".
- во́дишь /VO-dish/ — urg'u boshda, "о" aniq "o": "vódish".
- везу́ /vi-ZU/ — urg'u oxirda; "е" "i", "з" — jarangli "z": "vizú".
- вёз /vyos/ — "ё" urg'uli "yo"; oxirdagi "з" jarangsizlashadi "s": "vyos".
- лечу́ /li-CHU/ — urg'u oxirda; "е" "i": "lichú".
- бегу́ /bi-GU/ — urg'u oxirda; "е" "i": "bigú".
- везёт /vi-ZYOT/ — "ё" urg'uli; omad ma'nosida ham xuddi shunday: "vizyót".
Muhim qoida: bu qatorda "ё" doim urg'uli va "yo" bo'lib o'qiladi (нёс, вёл, вёз, несёт, ведёт, везёт). O'tgan zamon ayol/ko'plik shakllarida esa urg'u oxirga ko'chadi va "е" saqlanadi: несла́, вела́, везла́, несли́, вели́, везли́.
Topshiriq: ovoz chiqarib ayting: несу́ – нёс – несла́ – несли́ · веду́ – вёл – вела́ · везу́ – вёз – везла́ · лечу́ – лети́т · бегу́ – бежи́т.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| нести́ | нес-ти́ | (piyoda) ko'tarib ketmoq | Я несу́ су́мку. |
| носи́ть | но-си́ть | ko'tarmoq (takror); kiymoq | Она́ но́сит очки́. |
| несу́ | не-су́ | ko'tarib ketyapman | Я несу́ кни́ги. |
| нёс / несла́ | нёс / нес-ла́ | ko'tarib ketardi (m/f) | Он нёс су́мку. |
| вести́ | вес-ти́ | yetaklab bormoq; boshqarmoq | Я веду́ ребёнка. |
| води́ть | во-ди́ть | yetaklamoq (takror); haydamoq | Я вожу́ маши́ну. |
| веду́ | ве-ду́ | yetaklab boryapman | Я веду́ дочь в сад. |
| вёл / вела́ | вёл / ве-ла́ | yetaklab bordi (m/f) | Он вёл нас. |
| вести́ себя́ | вес-ти́ се-бя́ | o'zini tutmoq | Веди́ себя́ хорошо́! |
| везти́ | вез-ти́ | transportda olib bormoq | Такси́ везёт нас. |
| вози́ть | во-зи́ть | olib bormoq (takror) | Я вожу́ дете́й. |
| везу́ | ве-зу́ | olib ketyapman | Я везу́ ве́щи. |
| вёз / везла́ | вёз / вез-ла́ | olib borardi (m/f) | Поезд вёз люде́й. |
| везёт (кому́) | ве-зёт | omad kelmoq (shaxssiz) | Мне везёт! |
| повезло́ | по-вез-ло́ | omad keldi (o'tgan) | Тебе́ повезло́! |
| лете́ть | ле-те́ть | uchmoq (bir yo'nalish) | Я лечу́ в Москву́. |
| лета́ть | ле-та́ть | uchmoq (takror) | Самолёт лета́ет. |
| плыть | плыть | suzmoq (bir yo'nalish) | Ло́дка плывёт. |
| пла́вать | пла́-вать | suzmoq (takror); suza olmoq | Я уме́ю пла́вать. |
| бежа́ть | бе-жа́ть | yugurmoq (bir yo'nalish) | Куда́ ты бежи́шь? |
| бе́гать | бе́-гать | yugurmoq (takror) | Я бе́гаю по утра́м. |
| перевести́ | пе-ре-вес-ти́ | tarjima qilmoq (ko'chma) | Переведи́ текст. |
Yodlash qoidasi: har juftni birga yodlang: нести́/носи́ть, вести́/води́ть, везти́/вози́ть. Ko'chma ma'noni juftning ko'p yo'nalishli shakli beradi: носи́ть = kiymoq, води́ть = haydamoq. везёт (omad) esa faqat shaxssiz shaklda yashaydi.
7. Dialog
— Приве́т, Ди́ма! Куда́ ты так бежи́шь? — Salom, Dima! Qayoqqa bunchalik yuguryapsan?
— Приве́т! Бегу́ на вокза́л. Я везу́ роди́телей — Salom! Vokzalga yuguryapman. Ota-onamni
на да́чу, а по́езд че́рез два́дцать мину́т! dachaga olib ketyapman, poyezd 20 daqiqada!
— А, поня́тно. Ты ча́сто их во́зишь туда́? — Ha, tushunarli. Ularni u yerga tez-tez olib borasanmi?
— Да, ка́ждое ле́то. Обы́чно вожу́ на маши́не, — Ha, har yozda. Odatda mashinada olib boraman,
но сейча́с она́ в ремо́нте. lekin hozir u ta'mirda.
— Тебе́ повезло́, что есть по́езд! — Poyezd borligi omading ekan!
— Э́то то́чно. Ой, смотри́ — вон он несёт — Shunisi rost. Voy, qara — anavi odam
твой чемода́н! Ты его́ забы́л? sening chamadoningni ko'tarib ketyapti! Unutibsanmi?
— Ой, нет! Э́то мой друг. Он ведёт меня́ — Voy, yo'q! Bu do'stim. U meni
к маши́не. Всё в поря́дке! mashinaga boshlab boryapti. Hammasi joyida!E'tibor bering: бежи́шь / бегу́ (hozir yuguryapman — bir yo'nalish), везу́ роди́телей (hozir olib ketyapman), ча́сто во́зишь / вожу́ ка́ждое ле́то (takror вози́ть), повезло́ (omad — shaxssiz, тебе́), несёт чемода́н (ko'tarib ketyapti), ведёт меня́ к маши́не (boshlab boryapti). Bitta dialogda oltita ma'no!
8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar
Uch fe'lni aralashtirish: Я несу́ дете́й в шко́лу на маши́не. Я везу́ дете́й в шко́лу на маши́не. Sabab: mashinada везти́. нести́ — faqat qo'lda ko'tarib (piyoda).
я shaklida "д/з" ni saqlash: Я водю́ маши́ну / Я возю́ дете́й. Я вожу́ маши́ну / Я вожу́ дете́й. Sabab: я da дж va зж, ikkalasi вожу́.
"Omad" ni shaxsli qilish: Я везу́! ("omadim bor" ma'nosida). Мне везёт! Sabab: omad — shaxssiz qurilma: кому́ (jo'nalish) + везёт/повезло́.
"Kiymoq" uchun boshqa fe'l: Она́ надева́ет очки́ ка́ждый день ("doim taqadi" ma'nosida). Она́ но́сит очки́. Sabab: doimiy odat "kiyib yurmoq" носи́ть. надева́ть — "kiyib olmoq" (bir martalik harakat).
Urg'uni noto'g'ri qo'yish: я но́шу, ты носи́шь. я ношу́ (urg'u oxirda), ты но́сишь (urg'u boshda). Sabab: ношу́ — oxirda; qolganlarida urg'u boshga qaytadi.
"Suza olaman" uchun bir yo'nalishli fe'l: Я умею плыть. Я умею пла́вать. Sabab: qobiliyat / umumiy ko'nikma пла́вать (ko'p yo'nalishli). плыть — "hozir suzyapman".
Mini-mashq (xatolarni to'g'rilang)
1. Я несу́ бага́ж в Москву́ на по́езде.
2. Ты уме́ешь води́ть маши́ну? — Да, я водю́ уже́ пять лет.
3. Я о́чень везу́ сего́дня!
4. Он но́сит очки́ то́лько сейча́с, в э́ту мину́ту.(Javoblar 11-bo'limda.)
9. Mashqlar
Mashq 1. нести́ / вести́ / везти́ — qaysi biri? (qo'lda нести́; yetaklab вести́; transportda везти́):
1. Ма́ма ___ ребёнка за́ руку в сад. (несёт / ведёт / везёт)
2. Я ___ большо́й чемода́н на вокза́л. (несу́ / веду́ / везу́)
3. Авто́бус ___ тури́стов в центр. (несёт / ведёт / везёт)
4. Официа́нт ___ горя́чий суп. (несёт / ведёт / везёт)Mashq 2. носи́ть fe'lini to'g'ri shaxsda tuslang (urg'uga e'tibor bering):
я ___, ты ___, он ___, мы ___, вы ___, они́ ___Mashq 3. везти́ (bir yo'nalishli) fe'lini to'g'ri shaxsda tuslang:
я ___, ты ___, она́ ___, мы ___, вы ___, они́ ___Mashq 4. O'tgan zamon — нёс/несла́/несли́, вёл/вела́/вели́, вёз/везла́/везли́ ni qo'ying:
1. Он ___ тяжёлую су́мку. (нести́, m)
2. Она́ ___ дочь в шко́лу. (вести́, f)
3. Поезд ___ пассажи́ров на юг. (везти́, m)
4. Де́ти ___ цветы́ учи́телю. (нести́, ko'plik)Mashq 5. Ko'chma ma'no — to'g'ri variantni tanlang:
1. Мне о́чень ___ с рабо́той. (везёт / несу́)
2. Ты уме́ешь ___ маши́ну? (води́ть / вести́)
3. Веди́ ___ хорошо́ на уро́ке! (себя́ / тебя́)
4. Как бы́стро ___ вре́мя! (лети́т / несёт)Mashq 6. O'zbekchadan ruschaga o'giring:
1. Men har kuni bolalarni maktabga (mashinada) olib boraman.
2. U qora kostyum kiyadi.
3. Menga omad kulyapti!
4. Qayoqqa yuguryapsan?
5. O'g'lim suza oladi.Mashq 7. Xatoni toping va to'g'rilang:
1. Я водю́ маши́ну уже́ де́сять лет.
2. Я несу́ дете́й в шко́лу на маши́не.
3. Я о́чень везу́ сего́дня!
4. Я умею плыть.Mashq 8. Kichik matn tuzing (kamida 5 gap): bugungi kuningizni tasvirlang — nimani ko'tarib ketyapsiz (несу́), kimni yetaklaysiz yoki mashinada olib borasiz (веду́ / везу́), qanday kiyim kiyasiz (ношу́) va omadingiz bormi (везёт). Kamida to'rt xil fe'l ishlating.
10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
- Uch fe'lni ajratish: Wisar AIdan 10 ta gap so'rang, har birida "olib bormoq" ma'nosi bo'lsin (qo'lda / yetaklab / transportda). Siz нести́ / вести́ / везти́ dan to'g'risini tanlang; AI xatolaringizni tushuntirsin.
- Ko'chma ma'no mashqi: AIga o'zingiz haqingizda 5 gap yozing — qanday kiyim kiyasiz (ношу́), mashina haydaysizmi (вожу́), bugun omadingiz bormi (мне везёт). AI ko'chma ma'nolar to'g'ri ishlatilganini tekshirsin.
- Tuslash va urg'u: AIdan носи́ть, води́ть, вози́ть fe'llarini to'liq tuslashni so'rang va urg'u ko'chishini (ношу́но́сишь) tekshiring. Ayniqsa вожу́ (води́ть va вози́ть) chalkashligiga e'tibor bering.
11. Javoblar kaliti
Mini-mashq (8-bo'lim):
- Я везу́ бага́ж в Москву́ на по́езде (poyezdda везти́). 2. ...я вожу́ уже́ пять лет (дж, водю́ emas). 3. Мне о́чень везёт сего́дня! (omad — shaxssiz, мне). 4. Он но́сит очки́ — bu doimiy odat, "ayni bu daqiqada" ma'nosi noto'g'ri; to'g'ri: Он но́сит очки́ (doim taqadi) yoki Он сейча́с в очка́х (hozir ko'zoynakda).
Mashq 1: 1. ведёт; 2. несу́; 3. везёт; 4. несёт. Mashq 2: я ношу́; ты но́сишь; он но́сит; мы но́сим; вы но́сите; они́ но́сят. Mashq 3: я везу́; ты везёшь; она́ везёт; мы везём; вы везёте; они́ везу́т. Mashq 4: 1. нёс; 2. вела́; 3. вёз; 4. несли́. Mashq 5: 1. везёт; 2. води́ть; 3. себя́; 4. лети́т. Mashq 6: 1. Я вожу́ дете́й в шко́лу на маши́не ка́ждый день. 2. Он но́сит чёрный костю́м. 3. Мне везёт! 4. Куда́ ты бежи́шь? 5. Мой сын уме́ет пла́вать. Mashq 7: 1. Я вожу́ маши́ну (дж). 2. Я везу́ дете́й на маши́не (transportda везти́). 3. Мне везёт сего́дня! (shaxssiz). 4. Я умею пла́вать (qobiliyat пла́вать). Mashq 8: namuna — Сего́дня я несу́ большо́й пакет с кни́гами. Я веду́ сы́на в шко́лу, а пото́м везу́ жену́ на рабо́ту на маши́не. Я ношу́ тёплую ку́ртку, потому́ что хо́лодно. Ка́жется, сего́дня мне везёт — всё идёт хорошо́!
12. Xulosa va keyingi dars
- Uch "olib borish" fe'li: нести́ (qo'lda ko'tarib), вести́ (yetaklab), везти́ (transportda) — har biri o'z juftiga ega: носи́ть / води́ть / вози́ть (takror).
- Yana uch juft: лете́ть/лета́ть (uchmoq), плыть/пла́вать (suzmoq — умею пла́вать!), бежа́ть/бе́гать (yugurmoq). Har juftda: bir yo'nalishli ko'p yo'nalishli.
- Qiyin tuslanish: несу́/несёшь, веду́/ведёшь, везу́/везёшь; я da urg'u oxirda va tovush almashinuvi: ношу́ (но́сишь), вожу́ (во́дишь / во́зишь), лечу́, бегу́.
- O'tgan zamon: нёс/несла́, вёл/вела́, вёз/везла́ (erkak — "ё", ayol/ko'plik — urg'u oxirda "е").
- Ko'chma ma'nolar: носи́ть = kiymoq; води́ть маши́ну = haydamoq; вести́ себя́ = o'zini tutmoq; мне везёт / повезло́ = omad kelmoq (shaxssiz!); вре́мя лети́т = vaqt uchib o'tmoq; перевести́ = tarjima qilmoq.
- Prefiks bilan: принести́, привести́, привезти́, прилете́ть; перевести́ текст = matnni tarjima qilmoq.
Keyingi dars — B1 — 9-dars: Sifatdosh (причастие) kirish — hozirgi zamon aktiv (читающий, работающий). Harakat fe'llari mavzusini yakunlab, endi rus tili grammatikasining yangi va kuchli qatlamiga — sifatdoshlarga o'tamiz. Bilib qo'ying: несу́щий (ko'tarib ketayotgan), веду́щий (boshlovchi — teleboshlovchi ham!), лета́ющий (uchuvchi) kabi so'zlar aynan bugungi fe'llardan yasaladi. Ya'ni harakat fe'llari — sifatdoshlar uchun ham poydevor. Keyingi darsda "-щий" qo'shimchasi bilan fe'lni sifatga aylantirishni o'rganamiz.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!