WisarWisar
Rus tili kursi/B1 Orta20 daqiqa

B1 — 8-dars: Harakat fe'llari — boshqa juftliklar (нести́/носи́ть, вести́/води́ть, везти́/вози́ть...) + ko'chma ma'no

B1 — O'RTA · 8-dars


1. Dars nomi va maqsad

Harakat fe'llari (глаго́лы движе́ния) tizimini siz allaqachon bilasiz: A2 da идти́/ходи́ть (piyoda) va е́хать/е́здить (transportda) juftlarini, B1 ning 5–7-darslarida esa ularga prefiks qo'shishni (прийти́, уйти́, прие́хать, уе́хать...) o'rgandingiz. Lekin harakat fe'llari faqat "borish-kelish" bilan tugamaydi. Rus tilida yana bir nechta muhim juftlik bor va ular kundalik nutqda juda ko'p uchraydi:

  • нести́ / носи́ть — (piyoda) ko'tarib olib bormoq (несу́ су́мку — sumka ko'tarib ketyapman);
  • вести́ / води́тьyetaklab bormoq, boshqarmoq (веду́ ребёнка — bolani yetaklab boryapman; вожу́ маши́ну — mashina haydayman);
  • везти́ / вози́тьtransportda olib bormoq (везу́ ве́щи — narsalarni olib ketyapman);
  • лете́ть / лета́тьuchmoq (лечу́ в Москву́ — Moskvaga uchyapman);
  • плыть / пла́ватьsuzmoq (умею пла́вать — suza olaman);
  • бежа́ть / бе́гатьyugurmoq (бегу́ домо́й — uyga yuguryapman).

Xuddi идти́/ходи́ть dagidek, har juftda bittasi bir yo'nalishli (однонапра́вленный — hozir, aniq maqsad tomon), ikkinchisi ko'p yo'nalishli / takroriy (многонапра́вленный — odat, umumiy, borib-kelish) ma'nosini beradi.

Bundan tashqari bu fe'llarning eng qiziq tomoni — ularning ko'chma ma'nolari. носи́ть faqat "ko'tarib yurish" emas, balki "kiyim kiymoq" hamdir (носи́ть очки́ — ko'zoynak taqmoq). вести́ себя́ — "o'zini tutmoq", везёт — "omad kelmoq" (мне везёт! — omadim bor!). Dars oxirida siz:

  1. Ushbu oltita juftni to'liq tuslay olasiz (несу́/несёшь, веду́/ведёшь — qiyin tuslanishlar);
  2. Ularning o'tgan zamon shakllarini (нёс/несла́, вёл/вела́, вёз/везла́) to'g'ri yasaysiz;
  3. Eng muhimi — bu fe'llarning ko'chma ma'nolarini (kiymoq, haydamoq, o'zini tutmoq, omad kelmoq) tanib, o'z nutqingizda ishlatasiz.

2. Avvalgi darslardan takror (harakat fe'llari tizimi)

Bugungi mavzu — allaqachon o'zlashtirilgan tizimning kengaytmasi. Uni tez esga olamiz:

  • Har harakat fe'li — juft: biri bir yo'nalishli (hozir, bir marta, aniq tomon), biri ko'p yo'nalishli (takror, odat, borib-kelish).
    • Я иду́ в шко́лу (hozir ketyapman) Я хожу́ в шко́лу (qatnayman, odat).
    • Я е́ду в Москву́ (hozir ketyapman) Я е́зжу в Москву́ ка́ждый год (har yili boraman).
  • O'tgan zamonda ma'no farqi ayniqsa muhim: шёл — "ketayotgan edim" (jarayon), ходи́л — "borib keldim" (natija: qaytdim).
  • Belgi so'zlari: ка́ждый день, ча́сто, обы́чно, иногда́, по выходны́м ko'p yo'nalishli (носи́ть, води́ть, лета́ть...); сейча́с, куда́?, туда́ + ayni damdagi jarayon bir yo'nalishli (нести́, вести́, лете́ть...).
  • Prefiks tizimi (B1 5–7): bir yo'nalishli fe'ldan tugallangan (сов.) fe'l, ko'p yo'nalishlidan tugallanmagan (несов.) fe'l yasaladi: нести́ принести́ (сов.), носи́ть приноси́ть (несов.).

Muhim bog'lanish: идти́/ходи́ть mantig'ini yaxshi tushungan bo'lsangiz, bugungi oltita juft ham aynan shu qonun bo'yicha ishlaydi. Yangi narsa — tuslanishning qiyinligi (нёс, вёл, вёз kabi shakllar) va ko'chma ma'nolar.

Tez mashq — aytib ko'ring: Я иду́ и несу́ су́мку. Он е́дет и везёт ве́щи. Она́ хо́дит и но́сит очки́.


3. Asosiy tushuntirish

3.1. Uch "olib borish" fe'li: нести́ · вести́ · везти́

Rus tilida "olib bormoq" bitta fe'l emas — qanday olib borishingizga qarab uch xil fe'l ishlatiladi. Bu — o'zbek o'quvchisi uchun eng chalkash joy, chunki o'zbekchada uchalasi ham "olib bormoq":

text
нести́    qo'lda / yelkada KO'TARIB (piyoda)     несу́ су́мку        (sumka ko'tarib ketyapman)
вести́    YETAKLAB / boshqarib (piyoda birga)     веду́ ребёнка       (bolani yetaklab boryapman)
везти́    TRANSPORTDA (mashina, poyezd...)         везу́ чемода́н       (chamadonni olib ketyapman)

Farqni his qilish uchun bitta savol bering: "Yuk o'z oyog'i bilan yuradimi yoki men uni ko'taribmanmi?"

  • Jonsiz narsa / kichik yuk, qo'lda нести́ (несу́ кни́ги — kitoblarni ko'tarib ketyapman).
  • Jonli — birga yuradi, men yetaklayman вести́ (веду́ соба́ку — itni yetaklab boryapman).
  • Mashina/poyezdda (yuk ham, odam ham) везти́ (везу́ дете́й в шко́лу — bolalarni maktabga (mashinada) olib ketyapman).

Kalit: нести́ — men ko'taraman; вести́ — u yonimda yuradi, men yo'l ko'rsataman; везти́ — g'ildirak/dvigatel ishlaydi.

3.2. нести́ / носи́ть — to'liq tuslash

нести́ (bir yo'nalishli, "ko'tarib ketyapman") — hozirgi zamon, o'zak нес-:

Olmosh Shakl O'zbekcha
я несу́ ko'tarib ketyapman
ты несёшь ko'tarib ketyapsan
он / она́ несёт ko'tarib ketyapti
мы несём ko'tarib ketyapmiz
вы несёте ko'tarib ketyapsiz
они́ несу́т ko'tarib ketyapti (ular)

O'tgan zamon: нёс (m), несла́ (f), несло́ (o'rta), несли́ (ko'plik). Diqqat: erkak shaklda "ё" (нёс), qolganlarida urg'u oxirda va "е" (несла́, несли́).

носи́ть (ko'p yo'nalishli / takror; ayni paytda "kiymoq") — o'zak нос-, II tuslanish:

Olmosh Shakl O'zbekcha
я ношу́ (odatda) ko'taraman / kiyaman
ты но́сишь ko'tarasan / kiyasan
он / она́ но́сит ko'taradi / kiyadi
мы но́сим ko'taramiz / kiyamiz
вы но́сите ko'tarasiz / kiyasiz
они́ но́сят ko'taradi / kiyadi (ular)

DIQQAT — urg'u ko'chadi! Faqat я shaklida urg'u oxirda: ношу́. Qolganlarida urg'u birinchi bo'g'inga qaytadi: но́сишь, но́сит, но́сят. Bu — хожу́/хо́дишь bilan bir xil qonun.

3.3. вести́ / води́ть — to'liq tuslash

вести́ (bir yo'nalishli, "yetaklab boryapman / boshqaryapman") — o'zak вед-:

Olmosh Shakl O'zbekcha
я веду́ yetaklab boryapman
ты ведёшь yetaklab boryapsan
он / она́ ведёт yetaklab boryapti
мы ведём yetaklab boryapmiz
вы ведёте yetaklab boryapsiz
они́ веду́т yetaklab boryapti (ular)

O'tgan zamon: вёл (m), вела́ (f), вело́ (o'rta), вели́ (ko'plik). Yana o'sha naqsh: erkak — "ё" (вёл), qolgani — urg'u oxirda "е".

води́ть (ko'p yo'nalishli / takror; ayni paytda "mashina haydamoq") — o'zak вод-, II tuslanish:

Olmosh Shakl O'zbekcha
я вожу́ yetaklayman / haydayman
ты во́дишь yetaklaysan / haydaysan
он / она́ во́дит yetaklaydi / haydaydi
мы во́дим yetaklaymiz / haydaymiz
вы во́дите yetaklaysiz / haydaysiz
они́ во́дят yetaklaydi / haydaydi (ular)

Diqqat — "д ж": я shaklida "д" tovushi "ж" ga aylanadi: вожу́ (води́ть водю́ deb bo'lmaydi!). Urg'u ham я da oxirda (вожу́), qolganlarida boshda (во́дишь).

3.4. везти́ / вози́ть — to'liq tuslash

везти́ (bir yo'nalishli, "transportda olib ketyapman") — o'zak вез-:

Olmosh Shakl O'zbekcha
я везу́ (transportda) olib ketyapman
ты везёшь olib ketyapsan
он / она́ везёт olib ketyapti
мы везём olib ketyapmiz
вы везёте olib ketyapsiz
они́ везу́т olib ketyapti (ular)

O'tgan zamon: вёз (m), везла́ (f), везло́ (o'rta), везли́ (ko'plik).

вози́ть (ko'p yo'nalishli / takror) — o'zak воз-, II tuslanish:

Olmosh Shakl O'zbekcha
я вожу́ (odatda) olib boraman
ты во́зишь olib borasan
он / она́ во́зит olib boradi
мы во́зим olib boramiz
вы во́зите olib borasiz
они́ во́зят olib boradi (ular)

Chalkashlik ehtimoli: води́ть ham, вози́ть ham я shaklida вожу́ bo'ladi (дж va зж, ikkalasi "ж" beradi)! Farq boshqa shakllarda ko'rinadi: во́дишь (yetaklaydi/haydaydi) во́зишь (transportda olib boradi). Gap mazmunidan qaysi biri ekanini ajrating.

3.5. Yana uch juft: лете́ть/лета́ть · плыть/пла́вать · бежа́ть/бе́гать

Bu uch juft — havoda, suvda va yugurib harakatlanish. Bir yo'nalishli shakl "hozir shu tomonga", ko'p yo'nalishli shakl "odat / umumiy qobiliyat":

лете́ть (uchyapman) / лета́ть (uchaman, odat):

text
лете́ть   лечу́, лети́шь, лети́т, лети́м, лети́те, летя́т      (o'tgan: лете́л, лете́ла, лете́ли)
лета́ть   лета́ю, лета́ешь, лета́ет, лета́ем, лета́ете, лета́ют  (o'tgan: лета́л, лета́ла, лета́ли)

Я лечу́ в Москву́ за́втра. — Ertaga Moskvaga uchaman. (bir marta, aniq) · Самолёты лета́ют ка́ждый день. — Samolyotlar har kuni uchadi. (takror)

Diqqat: я shaklida "т ч": лечу́ (лете́ть летю́ emas!).

плыть (suzyapman) / пла́вать (suza olaman, odat):

text
плыть     плыву́, плывёшь, плывёт, плывём, плывёте, плыву́т   (o'tgan: плыл, плыла́, плы́ло, плы́ли)
пла́вать   пла́ваю, пла́ваешь, пла́вает, пла́ваем, пла́ваете, пла́вают  (o'tgan: пла́вал, пла́вала...)

Ло́дка плывёт к бе́регу. — Qayiq qirg'oqqa suzib boryapti. · Я умею пла́вать. — Men suza olaman. (qobiliyat doim пла́вать!)

бежа́ть (yuguryapman) / бе́гать (yuguraman, odat):

text
бежа́ть   бегу́, бежи́шь, бежи́т, бежи́м, бежи́те, бегу́т     (o'tgan: бежа́л, бежа́ла, бежа́ли)
бе́гать   бе́гаю, бе́гаешь, бе́гает, бе́гаем, бе́гаете, бе́гают  (o'tgan: бе́гал, бе́гала, бе́гали)

Куда́ ты бежи́шь? — Qayoqqa yuguryapsan? · Я бе́гаю по утра́м. — Ertalablari yuguraman. (sport, odat)

бежа́ть — aralash (raznospryagaemyy) fe'l: bir qismi I, bir qismi II tuslanishga o'xshaydi. бегу́... бегу́т (я va они́) — "г", qolganlarida "ж" (бежи́шь, бежи́т). Yodlab qo'ying.

3.6. Ko'chma ma'nolar — eng qiziq qism

Bu fe'llar to'g'ridan-to'g'ri harakatdan tashqari ko'chma ma'nolarda ham juda faol. Bularni bilmasangiz, tabiiy rus nutqini tushunolmaysiz:

Fe'l Ko'chma ma'no Misol
носи́ть kiyim/aksessuar kiymoq, taqmoq Она́ но́сит очки́. (ko'zoynak taqadi) · Он но́сит костю́м. (kostyum kiyadi)
носи́ть familiya/nom da(shi)moq Она́ но́сит фами́лию му́жа. (er familiyasini oladi)
води́ть mashina haydamoq Ты уме́ешь води́ть? (haydashni bilasanmi?) · Я вожу́ маши́ну 10 лет.
води́ть води́ть дру́жбу (do'stlashmoq), води́ть за́ нос (aldab yurmoq) Не води́ меня́ за́ нос! (meni aldama!)
вести́ вести́ себя́o'zini tutmoq Веди́ себя́ хорошо́! (o'zingni yaxshi tut!)
вести́ boshqarmoq: вести́ уро́к / перегово́ры / дневни́к Учи́тель ведёт уро́к. (dars o'tyapti)
везти́ везёт / повезло́omad kelmoq (impersonal!) Мне везёт! (omadim bor!) · Ему́ не повезло́. (u omadsiz keldi)
лете́ть вре́мя лети́тvaqt uchib o'tmoq Как бы́стро лети́т вре́мя! (vaqt qanday tez o'tyapti!)

Eng muhim ko'chma ma'no — везёт (omad): bu shaxssiz (безли́чный) qurilma. "Kim" omadli bo'lsa — u jo'nalish kelishigida (Дательный) turadi, fe'l esa doim везёт (hozir) yoki повезло́ (o'tgan) shaklida qotadi:

  • Мне везёт. — Menga omad kulyapti. (so'zma-so'z: "menga olib boryapti")
  • Тебе́ повезло́! — Sen omading keldi!
  • Ему́ не повезло́ на экза́мене. — U imtihonda omadsiz keldi. Bu yerda "men" — я emas, мне; "u" — он emas, ему́. Buni yodda tuting.

3.7. Prefiks bilan (qisqa eslatma)

B1 5–7 dagi prefiks qonuni bu juftlarga ham tegishli. Bir yo'nalishli fe'l + prefiks = tugallangan (сов.), ko'p yo'nalishli + prefiks = tugallanmagan (несов.):

  • при- (kelib): принести́ (olib kelmoq), привести́ (yetaklab kelmoq), привезти́ (transportda olib kelmoq), прилете́ть (uchib kelmoq).
  • у- (ketib): унести́, увести́, увезти́, улете́ть.
  • пере-: перевезти́ (bir joydan boshqasiga tashimoq), перевести́tarjima qilmoq! (перевести́ текст — matnni tarjima qilmoq).

Diqqat: перевести́ ("tarjima qilmoq") — вести́ ("yetaklamoq") dan ko'chma ma'no bilan yasalgan: fikrni bir tildan boshqasiga "olib o'tish".


4. Misollar

нести́ / носи́ть:

Ruscha O'zbekcha
Я несу́ тяжёлую су́мку. Og'ir sumkani ko'tarib ketyapman.
Официа́нт несёт нам ко́фе. Ofitsiant bizga qahva olib kelyapti.
Он всегда́ но́сит чёрную ку́ртку. U doim qora kurtka kiyadi.
Она́ но́сит очки́ с де́тства. U bolaligidan ko'zoynak taqadi.
Мать несла́ ребёнка на рука́х. Ona bolani qo'lida ko'tarib ketardi.

вести́ / води́ть:

Ruscha O'zbekcha
Я веду́ дочь в де́тский сад. Qizimni bog'chaga yetaklab boryapman.
Кто ведёт э́тот уро́к? Bu darsni kim o'tyapti?
Ты хорошо́ во́дишь маши́ну. Sen mashinani yaxshi haydaysan.
Веди́те себя́ ти́хо! O'zingizni tinch tuting!
Он вёл нас че́рез лес. U bizni o'rmon orqali boshlab bordi.

везти́ / вози́ть:

Ruscha O'zbekcha
Такси́ везёт нас в аэропо́рт. Taksi bizni aeroportga olib ketyapti.
Я вожу́ дете́й в шко́лу ка́ждое у́тро. Har kuni ertalab bolalarni maktabga olib boraman.
Поезд вёз пассажи́ров на юг. Poyezd yo'lovchilarni janubga olib borardi.
Мне везёт на хоро́ших люде́й. Menga yaxshi odamlar bobida omad kuladi.
Ему́ повезло́ — он вы́играл. U omadi keldi — yutdi.

лете́ть/лета́ть · плыть/пла́вать · бежа́ть/бе́гать:

Ruscha O'zbekcha
За́втра я лечу́ в Ташке́нт. Ertaga Toshkentga uchaman.
Как бы́стро лети́т вре́мя! Vaqt qanday tez o'tyapti!
Ры́ба плывёт про́тив тече́ния. Baliq oqimga qarshi suzyapti.
Мой сын уже́ уме́ет пла́вать. O'g'lim endi suza oladi.
Куда́ ты так бежи́шь? Qayoqqa bunchalik yuguryapsan?
По утра́м я бе́гаю в па́рке. Ertalablari parkda yuguraman.

5. Talaffuz bo'limi

  • несу́ /ni-SU/ — urg'u oxirda; urg'usiz "е" "i": "nisú".
  • нёс /nyos/ — "ё" urg'uli "yo", bir bo'g'in: "nyos".
  • несла́ /nis-LA/ — urg'u oxirda, "е" "i": "nislá".
  • веду́ /vi-DU/ — urg'u oxirda; "е" "i": "vidú".
  • вёл /vyol/ — "ё" urg'uli "yo": "vyol" (qisqa, bir bo'g'in).
  • вожу́ /va-ZHU/ — urg'u oxirda; urg'usiz "о" "a"; "ж" — o'zbekcha "j": "vazhú".
  • во́дишь /VO-dish/ — urg'u boshda, "о" aniq "o": "vódish".
  • везу́ /vi-ZU/ — urg'u oxirda; "е" "i", "з" — jarangli "z": "vizú".
  • вёз /vyos/ — "ё" urg'uli "yo"; oxirdagi "з" jarangsizlashadi "s": "vyos".
  • лечу́ /li-CHU/ — urg'u oxirda; "е" "i": "lichú".
  • бегу́ /bi-GU/ — urg'u oxirda; "е" "i": "bigú".
  • везёт /vi-ZYOT/ — "ё" urg'uli; omad ma'nosida ham xuddi shunday: "vizyót".

Muhim qoida: bu qatorda "ё" doim urg'uli va "yo" bo'lib o'qiladi (нёс, вёл, вёз, несёт, ведёт, везёт). O'tgan zamon ayol/ko'plik shakllarida esa urg'u oxirga ko'chadi va "е" saqlanadi: несла́, вела́, везла́, несли́, вели́, везли́.

Topshiriq: ovoz chiqarib ayting: несу́ – нёс – несла́ – несли́ · веду́ – вёл – вела́ · везу́ – вёз – везла́ · лечу́ – лети́т · бегу́ – бежи́т.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
нести́ нес-ти́ (piyoda) ko'tarib ketmoq Я несу́ су́мку.
носи́ть но-си́ть ko'tarmoq (takror); kiymoq Она́ но́сит очки́.
несу́ не-су́ ko'tarib ketyapman Я несу́ кни́ги.
нёс / несла́ нёс / нес-ла́ ko'tarib ketardi (m/f) Он нёс су́мку.
вести́ вес-ти́ yetaklab bormoq; boshqarmoq Я веду́ ребёнка.
води́ть во-ди́ть yetaklamoq (takror); haydamoq Я вожу́ маши́ну.
веду́ ве-ду́ yetaklab boryapman Я веду́ дочь в сад.
вёл / вела́ вёл / ве-ла́ yetaklab bordi (m/f) Он вёл нас.
вести́ себя́ вес-ти́ се-бя́ o'zini tutmoq Веди́ себя́ хорошо́!
везти́ вез-ти́ transportda olib bormoq Такси́ везёт нас.
вози́ть во-зи́ть olib bormoq (takror) Я вожу́ дете́й.
везу́ ве-зу́ olib ketyapman Я везу́ ве́щи.
вёз / везла́ вёз / вез-ла́ olib borardi (m/f) Поезд вёз люде́й.
везёт (кому́) ве-зёт omad kelmoq (shaxssiz) Мне везёт!
повезло́ по-вез-ло́ omad keldi (o'tgan) Тебе́ повезло́!
лете́ть ле-те́ть uchmoq (bir yo'nalish) Я лечу́ в Москву́.
лета́ть ле-та́ть uchmoq (takror) Самолёт лета́ет.
плыть плыть suzmoq (bir yo'nalish) Ло́дка плывёт.
пла́вать пла́-вать suzmoq (takror); suza olmoq Я уме́ю пла́вать.
бежа́ть бе-жа́ть yugurmoq (bir yo'nalish) Куда́ ты бежи́шь?
бе́гать бе́-гать yugurmoq (takror) Я бе́гаю по утра́м.
перевести́ пе-ре-вес-ти́ tarjima qilmoq (ko'chma) Переведи́ текст.

Yodlash qoidasi: har juftni birga yodlang: нести́/носи́ть, вести́/води́ть, везти́/вози́ть. Ko'chma ma'noni juftning ko'p yo'nalishli shakli beradi: носи́ть = kiymoq, води́ть = haydamoq. везёт (omad) esa faqat shaxssiz shaklda yashaydi.


7. Dialog

text
— Приве́т, Ди́ма! Куда́ ты так бежи́шь?        — Salom, Dima! Qayoqqa bunchalik yuguryapsan?
— Приве́т! Бегу́ на вокза́л. Я везу́ роди́телей — Salom! Vokzalga yuguryapman. Ota-onamni
   на да́чу, а по́езд че́рез два́дцать мину́т!      dachaga olib ketyapman, poyezd 20 daqiqada!
— А, поня́тно. Ты ча́сто их во́зишь туда́?      — Ha, tushunarli. Ularni u yerga tez-tez olib borasanmi?
— Да, ка́ждое ле́то. Обы́чно вожу́ на маши́не,  — Ha, har yozda. Odatda mashinada olib boraman,
   но сейча́с она́ в ремо́нте.                     lekin hozir u ta'mirda.
— Тебе́ повезло́, что есть по́езд!             — Poyezd borligi omading ekan!
— Э́то то́чно. Ой, смотри́ — вон он несёт     — Shunisi rost. Voy, qara — anavi odam
   твой чемода́н! Ты его́ забы́л?                  sening chamadoningni ko'tarib ketyapti! Unutibsanmi?
— Ой, нет! Э́то мой друг. Он ведёт меня́       — Voy, yo'q! Bu do'stim. U meni
   к маши́не. Всё в поря́дке!                       mashinaga boshlab boryapti. Hammasi joyida!

E'tibor bering: бежи́шь / бегу́ (hozir yuguryapman — bir yo'nalish), везу́ роди́телей (hozir olib ketyapman), ча́сто во́зишь / вожу́ ка́ждое ле́то (takror вози́ть), повезло́ (omad — shaxssiz, тебе́), несёт чемода́н (ko'tarib ketyapti), ведёт меня́ к маши́не (boshlab boryapti). Bitta dialogda oltita ma'no!


8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar

  • Uch fe'lni aralashtirish: Я несу́ дете́й в шко́лу на маши́не. Я везу́ дете́й в шко́лу на маши́не. Sabab: mashinada везти́. нести́ — faqat qo'lda ko'tarib (piyoda).

  • я shaklida "д/з" ni saqlash: Я водю́ маши́ну / Я возю́ дете́й. Я вожу́ маши́ну / Я вожу́ дете́й. Sabab: я da дж va зж, ikkalasi вожу́.

  • "Omad" ni shaxsli qilish: Я везу́! ("omadim bor" ma'nosida). Мне везёт! Sabab: omad — shaxssiz qurilma: кому́ (jo'nalish) + везёт/повезло́.

  • "Kiymoq" uchun boshqa fe'l: Она́ надева́ет очки́ ка́ждый день ("doim taqadi" ma'nosida). Она́ но́сит очки́. Sabab: doimiy odat "kiyib yurmoq" носи́ть. надева́ть — "kiyib olmoq" (bir martalik harakat).

  • Urg'uni noto'g'ri qo'yish: я но́шу, ты носи́шь. я ношу́ (urg'u oxirda), ты но́сишь (urg'u boshda). Sabab: ношу́ — oxirda; qolganlarida urg'u boshga qaytadi.

  • "Suza olaman" uchun bir yo'nalishli fe'l: Я умею плыть. Я умею пла́вать. Sabab: qobiliyat / umumiy ko'nikma пла́вать (ko'p yo'nalishli). плыть — "hozir suzyapman".

Mini-mashq (xatolarni to'g'rilang)

1. Я несу́ бага́ж в Москву́ на по́езде.
2. Ты уме́ешь води́ть маши́ну? — Да, я водю́ уже́ пять лет.
3. Я о́чень везу́ сего́дня!
4. Он но́сит очки́ то́лько сейча́с, в э́ту мину́ту.

(Javoblar 11-bo'limda.)


9. Mashqlar

Mashq 1. нести́ / вести́ / везти́ — qaysi biri? (qo'lda нести́; yetaklab вести́; transportda везти́):

1. Ма́ма ___ ребёнка за́ руку в сад.          (несёт / ведёт / везёт)
2. Я ___ большо́й чемода́н на вокза́л.         (несу́ / веду́ / везу́)
3. Авто́бус ___ тури́стов в центр.             (несёт / ведёт / везёт)
4. Официа́нт ___ горя́чий суп.                 (несёт / ведёт / везёт)

Mashq 2. носи́ть fe'lini to'g'ri shaxsda tuslang (urg'uga e'tibor bering):

я ___,  ты ___,  он ___,  мы ___,  вы ___,  они́ ___

Mashq 3. везти́ (bir yo'nalishli) fe'lini to'g'ri shaxsda tuslang:

я ___,  ты ___,  она́ ___,  мы ___,  вы ___,  они́ ___

Mashq 4. O'tgan zamon — нёс/несла́/несли́, вёл/вела́/вели́, вёз/везла́/везли́ ni qo'ying:

1. Он ___ тяжёлую су́мку. (нести́, m)
2. Она́ ___ дочь в шко́лу. (вести́, f)
3. Поезд ___ пассажи́ров на юг. (везти́, m)
4. Де́ти ___ цветы́ учи́телю. (нести́, ko'plik)

Mashq 5. Ko'chma ma'no — to'g'ri variantni tanlang:

1. Мне о́чень ___ с рабо́той.            (везёт / несу́)
2. Ты уме́ешь ___ маши́ну?              (води́ть / вести́)
3. Веди́ ___ хорошо́ на уро́ке!          (себя́ / тебя́)
4. Как бы́стро ___ вре́мя!               (лети́т / несёт)

Mashq 6. O'zbekchadan ruschaga o'giring:

1. Men har kuni bolalarni maktabga (mashinada) olib boraman.
2. U qora kostyum kiyadi.
3. Menga omad kulyapti!
4. Qayoqqa yuguryapsan?
5. O'g'lim suza oladi.

Mashq 7. Xatoni toping va to'g'rilang:

1. Я водю́ маши́ну уже́ де́сять лет.
2. Я несу́ дете́й в шко́лу на маши́не.
3. Я о́чень везу́ сего́дня!
4. Я умею плыть.

Mashq 8. Kichik matn tuzing (kamida 5 gap): bugungi kuningizni tasvirlang — nimani ko'tarib ketyapsiz (несу́), kimni yetaklaysiz yoki mashinada olib borasiz (веду́ / везу́), qanday kiyim kiyasiz (ношу́) va omadingiz bormi (везёт). Kamida to'rt xil fe'l ishlating.


10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. Uch fe'lni ajratish: Wisar AIdan 10 ta gap so'rang, har birida "olib bormoq" ma'nosi bo'lsin (qo'lda / yetaklab / transportda). Siz нести́ / вести́ / везти́ dan to'g'risini tanlang; AI xatolaringizni tushuntirsin.
  2. Ko'chma ma'no mashqi: AIga o'zingiz haqingizda 5 gap yozing — qanday kiyim kiyasiz (ношу́), mashina haydaysizmi (вожу́), bugun omadingiz bormi (мне везёт). AI ko'chma ma'nolar to'g'ri ishlatilganini tekshirsin.
  3. Tuslash va urg'u: AIdan носи́ть, води́ть, вози́ть fe'llarini to'liq tuslashni so'rang va urg'u ko'chishini (ношу́но́сишь) tekshiring. Ayniqsa вожу́ (води́ть va вози́ть) chalkashligiga e'tibor bering.

11. Javoblar kaliti

Mini-mashq (8-bo'lim):

  1. Я везу́ бага́ж в Москву́ на по́езде (poyezdda везти́). 2. ...я вожу́ уже́ пять лет (дж, водю́ emas). 3. Мне о́чень везёт сего́дня! (omad — shaxssiz, мне). 4. Он но́сит очки́ — bu doimiy odat, "ayni bu daqiqada" ma'nosi noto'g'ri; to'g'ri: Он но́сит очки́ (doim taqadi) yoki Он сейча́с в очка́х (hozir ko'zoynakda).

Mashq 1: 1. ведёт; 2. несу́; 3. везёт; 4. несёт. Mashq 2: я ношу́; ты но́сишь; он но́сит; мы но́сим; вы но́сите; они́ но́сят. Mashq 3: я везу́; ты везёшь; она́ везёт; мы везём; вы везёте; они́ везу́т. Mashq 4: 1. нёс; 2. вела́; 3. вёз; 4. несли́. Mashq 5: 1. везёт; 2. води́ть; 3. себя́; 4. лети́т. Mashq 6: 1. Я вожу́ дете́й в шко́лу на маши́не ка́ждый день. 2. Он но́сит чёрный костю́м. 3. Мне везёт! 4. Куда́ ты бежи́шь? 5. Мой сын уме́ет пла́вать. Mashq 7: 1. Я вожу́ маши́ну (дж). 2. Я везу́ дете́й на маши́не (transportda везти́). 3. Мне везёт сего́дня! (shaxssiz). 4. Я умею пла́вать (qobiliyat пла́вать). Mashq 8: namuna — Сего́дня я несу́ большо́й пакет с кни́гами. Я веду́ сы́на в шко́лу, а пото́м везу́ жену́ на рабо́ту на маши́не. Я ношу́ тёплую ку́ртку, потому́ что хо́лодно. Ка́жется, сего́дня мне везёт — всё идёт хорошо́!


12. Xulosa va keyingi dars

  • Uch "olib borish" fe'li: нести́ (qo'lda ko'tarib), вести́ (yetaklab), везти́ (transportda) — har biri o'z juftiga ega: носи́ть / води́ть / вози́ть (takror).
  • Yana uch juft: лете́ть/лета́ть (uchmoq), плыть/пла́вать (suzmoq — умею пла́вать!), бежа́ть/бе́гать (yugurmoq). Har juftda: bir yo'nalishli ko'p yo'nalishli.
  • Qiyin tuslanish: несу́/несёшь, веду́/ведёшь, везу́/везёшь; я da urg'u oxirda va tovush almashinuvi: ношу́ (но́сишь), вожу́ (во́дишь / во́зишь), лечу́, бегу́.
  • O'tgan zamon: нёс/несла́, вёл/вела́, вёз/везла́ (erkak — "ё", ayol/ko'plik — urg'u oxirda "е").
  • Ko'chma ma'nolar: носи́ть = kiymoq; води́ть маши́ну = haydamoq; вести́ себя́ = o'zini tutmoq; мне везёт / повезло́ = omad kelmoq (shaxssiz!); вре́мя лети́т = vaqt uchib o'tmoq; перевести́ = tarjima qilmoq.
  • Prefiks bilan: принести́, привести́, привезти́, прилете́ть; перевести́ текст = matnni tarjima qilmoq.

Keyingi dars — B1 — 9-dars: Sifatdosh (причастие) kirish — hozirgi zamon aktiv (читающий, работающий). Harakat fe'llari mavzusini yakunlab, endi rus tili grammatikasining yangi va kuchli qatlamiga — sifatdoshlarga o'tamiz. Bilib qo'ying: несу́щий (ko'tarib ketayotgan), веду́щий (boshlovchi — teleboshlovchi ham!), лета́ющий (uchuvchi) kabi so'zlar aynan bugungi fe'llardan yasaladi. Ya'ni harakat fe'llari — sifatdoshlar uchun ham poydevor. Keyingi darsda "-щий" qo'shimchasi bilan fe'lni sifatga aylantirishni o'rganamiz.

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
B1 — 8-dars: Harakat fe'llari — boshqa juftliklar (нести́/носи́ть, вести́/води́ть, везти́/вози́ть...) + ko'chma ma'no — Wisar