B2 — 5-dars: Harakat fe'llari — frazeologik va ko'chma ishlatilish (идёт дождь, время идёт, речь идёт о, прийти к выводу)
B2 — YUQORI-O'RTA · 5-dars
1. Dars nomi va maqsad
Siz harakat fe'llarini (глаго́лы движе́ния) chuqur o'rgandingiz: A2 da идти́/ходи́ть va е́хать/е́здить juftlarini, B1 da ularga prefiks qo'shishni (прийти́, уйти́, вы́йти, пройти́...), keyin esa нести́/вести́/везти́ guruhini bilib oldingiz. Endi eng qiziq va eng "ruscha" bosqichga keldik: harakat fe'llarining ko'chma va frazeologik ishlatilishi.
Gap shundaki, native rus nutqida bu fe'llar juda ko'p hollarda hech qanday harakatni bildirmaydi. Идёт дождь — bu yerda yomg'ir hech qayerga "bormaydi", u shunchaki yog'yapti. Вре́мя идёт — vaqt oyoq bilan yurmaydi, u o'tyapti. Речь идёт о рабо́те — bu yerda "nutq" hech qayerga ketmaydi, ma'nosi: gap ish haqida ketyapti. Я пришёл к вы́воду — men jismonan hech qayerga "kelmadim", xulosaga keldim.
Bu ko'chma ma'nolar B2 darajaning kalitidir. Ularsiz siz gazeta, film, jonli suhbat va rasmiy nutqning yarmini tushunolmaysiz, chunki идти́, прийти́, вы́йти, пройти́, вести́, нести́ — rus tilidagi eng "unumdor" fe'llardan bo'lib, o'nlab turg'un iboralar hosil qiladi.
Dars maqsadi: eng ko'p uchraydigan 35–40 ta ko'chma/frazeologik birikmani fe'llar bo'yicha guruhlab o'rganish, ularning o'zbekcha ekvivalentini topish, kelishik boshqaruvini (речь идёт о чём, прийти́ к чему́) yodlash va nutqingizga tabiiy qo'shish. Dars oxirida siz "о чём идёт речь?" degan savolga "речь идёт о..." deb javob bera olasiz — bu esa haqiqiy erkin so'zlashuvchining belgisidir.
2. Avvalgi darslardan takror (harakat fe'llari + ko'chma ma'no)
Bugungi mavzu — ikki tanish qatlamning uchrashuvi: harakat fe'llari (A2–B1) va ko'chma ma'no (B1 26-dars). Ularni tez esga olamiz:
- Prefiksli harakat fe'llari (B1): идти́ o'zagidan prefiks orqali butun oila yasaladi — прийти́ (kelmoq), уйти́ (ketmoq), вы́йти (chiqmoq), войти́ (kirmoq), пройти́ (o'tmoq), дойти́ (yetib bormoq), перейти́ (kesib o'tmoq). Bugun ularning har biri ko'chma ma'noda "jonlanadi".
- Aspekt juftligi saqlanadi: идти́ (несов.) пройти́ (сов.), приходи́ть (несов.) прийти́ (сов.). Ko'chma ma'noda ham aspekt ishlaydi: вре́мя идёт (jarayon, несов.) вре́мя прошло́ (natija, сов.).
- Ko'chma ma'no mantig'i (B1 26): so'z "ikki hayot" kechiradi — to'g'ri va obrazli. Идти́ to'g'ri ma'noda "piyoda bormoq", ko'chma ma'noda "yog'moq, o'tmoq, yurishmoq". Kontekst qaysi ma'no ekanini aniqlaydi.
- Frazeologizm — yaxlit birlik: iborani so'zma-so'z emas, butun holda va kelishik boshqaruvi bilan yodlang: речь идёт о + предл., прийти́ к + дат., вы́йти из + род.
Muhim bog'lanish: o'zbek tilida ham harakat fe'llari ko'chma ma'noda ishlaydi — vaqt o'tdi, gap ... haqida ketyapti, xulosaga keldim, jahli chiqdi. Demak, obraz sizga tanish. Yangi narsa — rus varianti, uning kelishigi va urg'usi. Aynan shu yerda B2 o'quvchi "tarjima qiluvchi" darajadan "ruscha fikrlaydigan" darajaga o'tadi.
Tez mashq — ovoz chiqarib ayting: Идёт дождь. Вре́мя идёт. Речь идёт о рабо́те. Я пришёл к вы́воду. Она́ вы́шла за́муж.
3. Asosiy tushuntirish
3.1. ИДТИ́ — ko'chma ma'nolarning "shohi"
Идти́ — rus tilidagi eng ko'p ko'chma ma'noga ega fe'l. To'g'ri ma'nosi "piyoda bormoq", lekin ko'chma ma'nolari o'nlab. Ularni ma'no guruhlariga ajratamiz:
a) Ob-havo hodisalari — "yog'moq":
Идёт дождь. — Yomg'ir yog'yapti.
Идёт снег. — Qor yog'yapti.
Идёт град. — Do'l yog'yapti.
Шёл си́льный дождь. — Kuchli yomg'ir yog'ardi.Bu yerda rus tili "yog'moq" uchun alohida fe'l ishlatmaydi — идёт kifoya. O'zbekcha "yomg'ir yog'yapti" ruscha дождь идёт (so'zma-so'z "yomg'ir ketyapti").
b) Vaqt — "o'tmoq":
Вре́мя идёт бы́стро. — Vaqt tez o'tyapti.
Го́ды иду́т. — Yillar o'tib boryapti.
Уро́к идёт уже́ час. — Dars bir soatdan beri davom etyapti.
Собра́ние идёт. — Yig'ilish davom etyapti (ketyapti).в) "Речь идёт о..." — gap ... haqida ketmoqda (ENG MUHIM):
О чём идёт речь? — Gap nima haqida ketyapti?
Речь идёт о но́вом прое́кте. — Gap yangi loyiha haqida ketyapti.
Здесь речь идёт о деньга́х. — Bu yerda gap pul haqida ketyapti.DIQQAT — kelishik: речь идёт о + предложный (o'rin kelishigi): о чём? о рабо́те, о де́ньгах, о том, что... Bu iborani B2 da mukammal bilish shart — u rasmiy va og'zaki nutqda doim uchraydi.
г) Film / spektakl — "namoyish etilmoq, qo'yilmoq":
Како́й фильм идёт в кино́? — Kinoda qanday film ko'rsatilyapti?
В теа́тре идёт но́вый спекта́кль. — Teatrda yangi spektakl qo'yilyapti.д) Kiyim yarashishi — "yarashmoq" (кому́ — jo'nalish kelishigi):
Тебе́ идёт э́то пла́тье. — Senga bu ko'ylak yarashadi.
Вам о́чень идёт кра́сный цвет. — Sizga qizil rang juda yarashadi.
Ей идёт коро́ткая стри́жка. — Unga kalta soch turmagi yarashadi.Kelishik: yarashuvchi shaxs — jo'nalish kelishigida (тебе́, вам, ей), fe'l esa doim идёт (yoki ko'plikda иду́т): Тебе́ иду́т э́ти очки́.
e) Ishlar / mexanizm — "yurishmoq, ishlamoq":
Как иду́т дела́? — Ishlar qalay ketyapti?
Дела́ иду́т отли́чно. — Ishlar zo'r ketyapti.
Часы́ иду́т то́чно. — Soat aniq yuribdi.
Всё идёт по пла́ну. — Hammasi reja bo'yicha ketyapti.
Перегово́ры иду́т тру́дно. — Muzokaralar qiyin kechyapti.j) Turg'un iboralar (idtí + predlog/ot):
идти́ на риск — tavakkal qilmoq (Он идёт на большо́й риск.)
идти́ на по́льзу — foyda bermoq (Спорт идёт на по́льзу.)
идти́ навстре́чу — yon bermoq, ko'maklashmoq (Дире́ктор пошёл нам навстре́чу.)
идти́ к концу́ — tugab bormoq (Год идёт к концу́.)
речь не идёт о... — ... haqida gap ham yo'q (Об э́том речь не идёт.)3.2. ПРИЙТИ́ — "kelmoq" ning ko'chma dunyosi
Прийти́ (сов., "kelmoq") ko'chma ma'noda "biror holatga yoki natijaga yetib bormoq"ni bildiradi. Ko'pincha предлог + kelishik bilan keladi:
прийти́ к вы́воду — xulosaga kelmoq (к + дат.)
прийти́ к соглаше́нию — kelishuvga erishmoq (к + дат.)
прийти́ в го́лову — xayolga kelmoq (в + вин.; кому́ — дат.)
прийти́ в себя́ — o'ziga kelmoq (hushiga)
прийти́ на по́мощь — yordamga kelmoq (кому́ — дат.)
прийти́ в восто́рг — hayratga tushmoq, quvonmoq
прийти́ в я́рость — g'azablanmoq
прийти́ в ужас — dahshatga tushmoqMisollar:
Учёные пришли́ к ва́жному вы́воду. — Olimlar muhim xulosaga kelishdi.
Мне пришла́ в го́лову хоро́шая иде́я. — Xayolimga yaxshi fikr keldi.
По́сле о́бморока он пришёл в себя́. — Hushidan ketgach, u o'ziga keldi.
Друзья́ всегда́ прихо́дят на по́мощь. — Do'stlar doim yordamga keladi.
Она́ пришла́ в восто́рг от пода́рка. — U sovg'adan hayratga tushdi (juda quvondi).DIQQAT — kelishiklar: прийти́ к вы́воду / соглаше́нию (jo'nalish, к + дат.); прийти́ в го́лову / восто́рг / я́рость (в + вин.); прийти́ на по́мощь (на + вин.). "Kim"ning xayoliga kelsa yoki kimga yordamga kelsa — u jo'nalishda: мне пришла́ иде́я, прийти́ кому́ на по́мощь.
3.3. ВЫ́ЙТИ — "chiqmoq" ning ikki dunyosi
Вы́йти (сов., "chiqmoq") ham juda ko'p ko'chma ma'noga ega:
вы́йти за́муж — turmushga chiqmoq (ayol haqida!) (за + вин.: за́муж за кого́)
вы́йти из себя́ — jahli chiqmoq, o'zini yo'qotmoq
вы́йти на пе́нсию — nafaqaga chiqmoq
вы́йти из положе́ния — vaziyatdan chiqib ketmoq
вы́йти на связь — aloqaga chiqmoq
кни́га вы́шла — kitob chop etildi / nashrdan chiqdi
ничего́ не вы́шло — hech narsa chiqmadi (uddasidan chiqilmadi)
статья́ вы́шла — maqola chop etildiMisollar:
Она́ вы́шла за́муж за врача́. — U shifokorga turmushga chiqdi.
Он вы́шел из себя́ и накрича́л. — U jahli chiqib baqirib yubordi.
В про́шлом году́ он вы́шел на пе́нсию. — O'tgan yili u nafaqaga chiqdi.
Мы всегда́ найдём, как вы́йти из положе́ния. — Vaziyatdan chiqishning yo'lini har doim topamiz.
Её но́вая кни́га вы́шла в ма́рте. — Uning yangi kitobi mart oyida chiqdi.
Я стара́лся, но ничего́ не вы́шло. — Harakat qildim, lekin hech narsa chiqmadi.DIQQAT — жинс farqi: вы́йти за́муж faqat ayol turmushga chiqishi haqida. Erkak uylanishi — boshqa fe'l: жени́ться (он жени́лся). Aralashtirmang: ayol вы́шла за́муж, erkak жени́лся.
3.4. ПРОЙТИ́ — "o'tmoq" (imtihon, vaqt, og'riq)
Пройти́ (сов.) ko'chma ma'noda "muvaffaqiyatli o'tmoq", "tugamoq", "yo'qolmoq"ni bildiradi:
пройти́ экза́мен / собесе́дование — imtihon / suhbatdan o'tmoq
пройти́ курс / ме́досмотр — kurs / tibbiy ko'rikdan o'tmoq
вре́мя прошло́ — vaqt o'tdi
боль прошла́ — og'riq o'tdi (yo'qoldi)
всё прошло́ хорошо́ — hammasi yaxshi o'tdi
э́то не пройдёт — bu o'tmaydi (yurmaydi, muvaffaqiyatsiz)
праздник прошёл ве́село — bayram quvnoq o'tdiMisollar:
Я успе́шно прошёл собесе́дование. — Suhbatdan muvaffaqiyatli o'tdim.
Прошло́ мно́го вре́мени с тех пор. — O'shandan beri ko'p vaqt o'tdi.
Вы́пей табле́тку — боль ско́ро пройдёт. — Tabletka ich — og'riq tez o'tadi.
Конце́рт прошёл на «отли́чно». — Konsert "a'lo" darajada o'tdi.
Не пыта́йся меня́ обману́ть — не пройдёт! — Meni aldashga urinma — o'tmaydi!3.5. ВЕСТИ́ — "olib bormoq, yuritmoq"
Вести́ to'g'ri ma'noda "yetaklab bormoq", ko'chma ma'noda esa "biror faoliyatni olib bormoq / yuritmoq":
вести́ перегово́ры — muzokara olib bormoq
вести́ себя́ — o'zini tutmoq
вести́ хозя́йство — ro'zg'or yuritmoq / xo'jalik boshqarmoq
вести́ дневни́к — kundalik yuritmoq
вести́ здоро́вый о́браз жи́зни — sog'lom hayot tarzini olib bormoq
вести́ уро́к / переда́чу — dars o'tmoq / ko'rsatuvni olib bormoq
вести́ к чему́-то — biror narsaga olib bormoq (natija)Misollar:
Компа́нии веду́т перегово́ры о сотру́дничестве. — Kompaniyalar hamkorlik haqida muzokara olib boryapti.
Веди́те себя́ прили́чно! — O'zingizni odob bilan tuting!
Она́ ведёт всё дома́шнее хозя́йство. — Uy ro'zg'orini butunlay o'zi yuritadi.
Э́та оши́бка ведёт к серьёзным пробле́мам. — Bu xato jiddiy muammolarga olib boradi.
Он ведёт здоро́вый о́браз жи́зни. — U sog'lom hayot tarzini olib boradi.Eslatma: вести́ себя́ (o'zini tutmoq) — B1 da uchragan, lekin B2 da uni хорошо́ / пло́хо / прили́чно / стра́нно ravishlari bilan kengaytiramiz. вести́ к + jo'nalish — "natijaga olib bormoq" ma'nosida rasmiy nutqda juda faol.
3.6. НЕСТИ́ — "ko'tarib bormoq" "javobgar bo'lmoq, gapirmoq"
Нести́ ko'chma ma'noda ikki asosiy iboraga ega:
нести́ отве́тственность — javobgar bo'lmoq (за + вин.: за что)
нести́ поте́ри / убы́тки — talafot / zarar ko'rmoq
нести́ расхо́ды — xarajat ko'tarmoq
нести́ чушь / ерунду́ — bema'ni gap gapirmoq (og'zaki, salbiy)
нести́ вздор — behuda gapirmoqMisollar:
Роди́тели несу́т отве́тственность за дете́й. — Ota-onalar bolalar uchun javobgar.
Фи́рма понесла́ больши́е убы́тки. — Firma katta zarar ko'rdi.
Что за чушь ты несёшь?! — Sen nima bema'ni gap gapiryapsan?!DIQQAT: нести́ отве́тственность за + вин. (kim/nima uchun). Нести́ чушь — faqat og'zaki, norasmiy va salbiy: kimningdir gapini "bema'ni" deb baholaydi. Rasmiy matnda ishlatilmaydi.
3.7. Umumiy jadval — bir qarashda
| To'g'ri ma'no | Ko'chma / frazeologik ma'no |
|---|---|
| идти́ — piyoda bormoq | идёт дождь (yog'moq), вре́мя идёт (o'tmoq), речь идёт о (gap ... haqida), тебе́ идёт (yarashmoq) |
| прийти́ — kelmoq | прийти́ к вы́воду (xulosaga), в го́лову (xayolga), в себя́ (o'ziga) |
| вы́йти — chiqmoq | вы́йти за́муж (turmushga), из себя́ (jahli chiqmoq), кни́га вы́шла (chop etilmoq) |
| пройти́ — o'tib bormoq | пройти́ экза́мен (imtihondan), боль прошла́ (og'riq o'tdi) |
| вести́ — yetaklab bormoq | вести́ перегово́ры (muzokara), вести́ себя́ (o'zini tutmoq), вести́ хозя́йство |
| нести́ — ko'tarib bormoq | нести́ отве́тственность (javobgar), нести́ чушь (bema'ni gapirmoq) |
4. Misollar (jonli gaplar)
Идти́ — ob-havo, vaqt, gap:
На у́лице идёт си́льный дождь, возьми́ зонт. — Ko'chada kuchli yomg'ir yog'yapti, soyabon ol.
Как незаме́тно идёт вре́мя! — Vaqt qanchalik sezilmay o'tyapti!
Извини́те, о чём идёт речь? — Kechirasiz, gap nima haqida ketyapti?
Тебе́ о́чень идёт э́та причёска. — Senga bu soch turmagi juda yarashadi.
Как иду́т твои́ дела́ на рабо́те? — Ishda ishlaring qalay ketyapti?Прийти́ — natija, holat:
По́сле до́лгих спо́ров мы пришли́ к соглаше́нию. — Uzoq bahslardan so'ng kelishuvga erishdik.
Мне в го́лову пришла́ стра́нная мысль. — Xayolimga g'alati fikr keldi.
Дай ему́ во́ду, пусть придёт в себя́. — Unga suv ber, o'ziga kelsin.
Сосе́ди пришли́ на по́мощь во вре́мя пожа́ра. — Qo'shnilar yong'in paytida yordamga keldi.Вы́йти — hayotiy voqealar:
Моя́ сестра́ вы́шла за́муж про́шлым ле́том. — Singlim o'tgan yozda turmushga chiqdi.
Не выходи́ из себя́, дава́й обсу́дим споко́йно. — Jahling chiqmasin, keling xotirjam muhokama qilaylik.
Его́ пе́рвый рома́н вы́шел де́сять лет наза́д. — Uning birinchi romani o'n yil oldin chiqdi.
Мы найдём спо́соб вы́йти из э́того положе́ния. — Bu vaziyatdan chiqish yo'lini topamiz.Пройти́ — imtihon, vaqt, og'riq:
Она́ блестя́ще прошла́ собесе́дование. — U suhbatdan ajoyib o'tdi.
С тех пор прошло́ уже́ три го́да. — O'shandan beri uch yil o'tdi.
Прими́ лека́рство, и головна́я боль пройдёт. — Dori qabul qil, bosh og'rig'i o'tadi.
Экза́мен прошёл ле́гче, чем я ду́мал. — Imtihon men o'ylagandan osonroq o'tdi.Вести́ · нести́ — faoliyat, javobgarlik:
Дипломаты веду́т сло́жные перегово́ры. — Diplomatlar murakkab muzokara olib boryapti.
Ребёнок пло́хо ведёт себя́ в шко́ле. — Bola maktabda o'zini yomon tutyapti.
Ка́ждый несёт отве́тственность за свои́ слова́. — Har kim o'z so'zi uchun javobgar.
Переста́нь нести́ чушь, говори́ по де́лу! — Bema'ni gapni bas qil, ish yuzasidan gapir!5. Talaffuz bo'limi
- идёт /i-DYOT/ — "ё" doim urg'uli "yo": "idyót"; boshidagi "и" — "i".
- идёт дождь /i-DYOT DOZHT'/ — дождь oxiri jarangsizlashadi: "дожд" "dozht"; birga, bir nafasda.
- вре́мя идёт /VRYE-mya i-DYOT/ — вре́мя urg'u boshda; ikki so'z bog'lanib aytiladi.
- речь идёт о /RYECH i-DYOT a/ — о predlogi urg'usiz, "a" bo'lib eshitiladi: "ryech idyót a rabóti".
- прийти́ к вы́воду /pri-TI k VI-va-du/ — прийти́ urg'u oxirda; к jarangsiz, keyingi so'zga yopishadi; вы́воду urg'u boshda.
- пришёл /pri-SHOL/ — "ё" urg'uli "yo": "prishól"; ayol shakli пришла́ /prish-LA/ — urg'u oxirda.
- вы́йти за́муж /VIY-ti ZA-mush/ — ikkalasida ham urg'u boshda; за́муж oxiri jarangsiz: "zámush".
- вы́йти из себя́ /VIY-ti iz si-BYA/ — себя́ urg'u oxirda: "sibyá".
- прошло́ /prash-LO/ — urg'u oxirda; urg'usiz "о" "a": "prashló".
- нести́ отве́тственность /nis-TI at-VYET-stvin-nast'/ — uzun so'z, urg'u отве́т- da; sekin mashq qiling.
Muhim qoida: идёт, идёшь, идёте, ведёт, несёт, придёт — bu shakllarda "ё" doim urg'uli va "yo" bo'lib o'qiladi. O'tgan zamon ayol/ko'plik shaklida urg'u oxirga ko'chadi: шёл шла, шли; пришёл пришла́, пришли́; прошёл прошла́, прошли́; вы́шел вы́шла (bu yerda вы- prefiksi urg'uni o'zida ushlab qoladi: вы́шел, вы́шла).
Topshiriq: ovoz chiqarib ayting: идёт дождь · вре́мя идёт · речь идёт о рабо́те · прийти́ к вы́воду · вы́йти за́муж · боль прошла́ · нести́ отве́тственность.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
ИДТИ́ — ko'chma ma'nolar:
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| идёт дождь | и-дёт дождь | yomg'ir yog'yapti | На у́лице идёт дождь. |
| идёт снег | и-дёт снег | qor yog'yapti | Идёт пе́рвый снег. |
| вре́мя идёт | вре́-мя и-дёт | vaqt o'tyapti | Как бы́стро идёт вре́мя! |
| речь идёт о (+предл.) | речь и-дёт о | gap ... haqida ketyapti | Речь идёт о рабо́те. |
| фильм идёт | фильм и-дёт | film ko'rsatilyapti | Како́й фильм идёт? |
| тебе́ идёт (+ дат.) | те-бе́ и-дёт | senga yarashadi | Тебе́ идёт э́тот цвет. |
| дела́ иду́т | де-ла́ и-ду́т | ishlar yurishyapti | Дела́ иду́т хорошо́. |
| идти́ на риск | ид-ти́ на риск | tavakkal qilmoq | Он идёт на риск. |
| идти́ на по́льзу | ид-ти́ на по́ль-зу | foyda bermoq | Спорт идёт на по́льзу. |
| идти́ навстре́чу | ид-ти́ на-встре́-чу | yon bermoq | Он пошёл нам навстре́чу. |
ПРИЙТИ́ · ВЫ́ЙТИ · ПРОЙТИ́:
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| прийти́ к вы́воду | прий-ти́ к вы́-во-ду | xulosaga kelmoq | Я пришёл к вы́воду. |
| прийти́ в го́лову | прий-ти́ в го́-ло-ву | xayolga kelmoq | Мне пришла́ иде́я. |
| прийти́ в себя́ | прий-ти́ в се-бя́ | o'ziga kelmoq | Он пришёл в себя́. |
| прийти́ на по́мощь | прий-ти́ на по́-мощь | yordamga kelmoq | Друг пришёл на по́мощь. |
| вы́йти за́муж | вы́й-ти за́-муж | turmushga chiqmoq | Она́ вы́шла за́муж. |
| вы́йти из себя́ | вы́й-ти из се-бя́ | jahli chiqmoq | Не выходи́ из себя́. |
| кни́га вы́шла | кни́-га вы́-шла | kitob chop etildi | Кни́га вы́шла в ма́рте. |
| ничего́ не вы́шло | ни-че-го́ не вы́-шло | hech narsa chiqmadi | У меня́ ничего́ не вы́шло. |
| пройти́ экза́мен | прой-ти́ эк-за́-мен | imtihondan o'tmoq | Я прошёл экза́мен. |
| боль прошла́ | боль про-шла́ | og'riq o'tdi | Головна́я боль прошла́. |
| вре́мя прошло́ | вре́-мя про-шло́ | vaqt o'tdi | Прошло́ мно́го вре́мени. |
ВЕСТИ́ · НЕСТИ́:
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| вести́ перегово́ры | вес-ти́ пе-ре-го-во́-ры | muzokara olib bormoq | Стра́ны веду́т перегово́ры. |
| вести́ себя́ | вес-ти́ се-бя́ | o'zini tutmoq | Веди́ себя́ хорошо́. |
| вести́ хозя́йство | вес-ти́ хо-зя́й-ство | ro'zg'or yuritmoq | Она́ ведёт хозя́йство. |
| вести́ к (+ дат.) | вес-ти́ к | ... ga olib bormoq | Э́то ведёт к пробле́мам. |
| нести́ отве́тственность | нес-ти́ от-ве́т-ствен-ность | javobgar bo'lmoq | Он несёт отве́тственность. |
| нести́ чушь | нес-ти́ чушь | bema'ni gapirmoq | Не неси́ чушь! |
| нести́ убы́тки | нес-ти́ у-бы́т-ки | zarar ko'rmoq | Фи́рма несёт убы́тки. |
Yodlash qoidasi: har birikmani kelishik boshqaruvi bilan yodlang, chunki xato aynan shu yerda bo'ladi: речь идёт о чём (предл.), прийти́ к чему́ (дат.), вы́йти из себя́ (род.), нести́ отве́тственность за что (вин.). Iborani so'z + predlog + kelishik "paketi" sifatida eslab qoling.
7. Dialog
— Приве́т, Ани́! Как иду́т дела́ с диссерта́цией? — Salom, Ani! Dissertatsiya ishlari qalay ketyapti?
— Ой, не спра́шивай. Вре́мя идёт, а я всё — Voy, so'rama. Vaqt o'tyapti, men esa hali ham
ещё пишу́ втору́ю главу́. ikkinchi bobni yozyapman.
— Не выходи́ из себя́. О чём во́обще идёт — Jahling chiqmasin. Umuman, ishing nima
речь в твое́й рабо́те? haqida ketyapti?
— Речь идёт о вли́янии интерне́та на язы́к. — Gap internetning tilga ta'siri haqida ketyapti.
Я пришла́ к вы́воду, что он меня́ет Men shunday xulosaga keldim: u tilni juda
язы́к о́чень бы́стро. tez o'zgartiryapti.
— Интере́сно! Слу́шай, а мне то́лько что — Qiziq! Eshit, xayolimga hozirgina bir
пришла́ в го́лову иде́я. Дава́й я помогу́? fikr keldi. Kel, yordam beray?
— Пра́вда придёшь на по́мощь? Спаси́бо! Ты — Rostdan yordamga kelasanmi? Rahmat! Sen
всегда́ идёшь мне навстре́чу. doim menga yon berasan.
— Коне́чно. Кста́ти, тебе́ о́чень идёт э́та — Albatta. Aytgancha, senga bu yangi soch
но́вая причёска — сра́зу ви́дно, что всё turmagi juda yarashibdi — darrov ko'rinib
у тебя́ прохо́дит хорошо́! turibdi, hammasi yaxshi ketyapti!
— Спаси́бо! А ты возьмёшь на себя́ — Rahmat! Sen adabiyotlar ro'yxatini o'z
отве́тственность за спи́сок литерату́ры? zimmangga olasanmi?
— Договори́лись. Всё бу́дет отли́чно! — Kelishdik. Hammasi zo'r bo'ladi!E'tibor bering: bu dialogda 9 ta ko'chma birikma bor — иду́т дела́, вре́мя идёт, вы́йти из себя́, речь идёт о, прийти́ к вы́воду, прийти́ в го́лову, прийти́ на по́мощь, идти́ навстре́чу, тебе́ идёт, всё прохо́дит, взять на себя́ отве́тственность. Aynan shu zichlik jonli, ziyoli rus nutqiga xos.
8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar
"Yomg'ir yog'yapti" ni so'zma-so'z: дождь па́дает yoki дождь льётся. Идёт дождь. Sabab: rus tilida ob-havo hodisasi uchun идти́ ishlatiladi — идёт дождь / снег / град.
"Речь идёт" da noto'g'ri kelishik: речь идёт о рабо́ту yoki речь идёт про рабо́ту. Речь идёт о рабо́те (о + предложный). Sabab: bu ibora doim о + o'rin kelishigi bilan keladi.
"Xulosaga keldim" da noto'g'ri predlog: прийти́ в вы́вод yoki прийти́ до вы́вода. прийти́ к вы́воду (к + jo'nalish). Sabab: natijaga "kelish" — doim к + дат. (к соглаше́нию, к реше́нию, к вы́воду).
"Senga yarashadi" ni bosh kelishik bilan: ты идёшь э́то пла́тье. Тебе́ идёт э́то пла́тье. Sabab: yarashuvchi shaxs jo'nalishda (тебе́, вам, ей), fe'l — идёт/иду́т.
Erkak uchun "turmushga chiqdi": он вы́шел за́муж. Ayol вы́шла за́муж; erkak жени́лся. Sabab: вы́йти за́муж faqat ayolga tegishli.
"Jahli chiqdi" ni его́ гнев вы́шел deb yasash. Он вы́шел из себя́. Sabab: bu turg'un ibora — вы́йти из себя́ (o'zidan chiqmoq), o'zgartirib bo'lmaydi.
"Imtihondan o'tdim" ni я прошёл через экза́мен deb aytish. Я прошёл экза́мен (predlogsiz, вин. kelishik). Sabab: пройти́ экза́мен / собесе́дование — to'g'ridan-to'g'ri to'ldiruvchi bilan.
Mini-mashq (to'g'rilang yoki to'ldiring):
1) Речь идёт ___ но́вом зако́не. (predlog + kelishik?)
2) Учёные пришли́ ___ ва́жному вы́воду. (predlog?)
3) На у́лице ___ снег. (qaysi fe'l?)
4) Мой брат ___ за́муж. (to'g'rimi? nega?)9. Mashqlar
Mashq 1. Har bir birikmani to'g'ri ma'nosi bilan juftlang:
1) идёт дождь а) xulosaga kelmoq
2) речь идёт о б) jahli chiqmoq
3) прийти́ к вы́воду в) yomg'ir yog'yapti
4) вы́йти из себя́ г) javobgar bo'lmoq
5) нести́ отве́тственность д) gap ... haqida ketyaptiMashq 2. To'g'ri predlog va kelishikni qo'ying:
1) Речь идёт ___ (о / про) ва́жном вопро́се.
2) Мы пришли́ ___ (к / в) соглаше́нию.
3) Он пришёл ___ (в / на) себя́ по́сле сна.
4) Она́ несёт отве́тственность ___ (за / о) дете́й.
5) Э́то ведёт ___ (к / до) больши́м пробле́мам.Mashq 3. Mos fe'lni tanlang (идёт / пришёл / вы́шла / прошла́):
1) На у́лице ___ си́льный дождь.
2) Я до́лго ду́мал и ___ к вы́воду.
3) Моя́ сестра́ ___ за́муж в ма́е.
4) Головна́я боль наконе́ц ___ .Mashq 4. Birikmani to'ldiring:
1) Тебе́ о́чень ___ э́тот цвет. (yarashadi)
2) Мне в го́лову ___ отли́чная иде́я. (keldi)
3) Не ___ чушь, говори́ серьёзно! (gapirma)
4) Дире́ктор пошёл нам ___ . (yon berdi)
5) Его́ но́вая кни́га ___ в про́шлом году́. (chiqdi)Mashq 5. Har bir gapdagi harakat fe'li to'g'ri (прямо́е) yoki ko'chma (переносное) ma'nodami?
1) Он идёт в магази́н.
2) Вре́мя идёт бы́стро.
3) Она́ вы́шла из ко́мнаты.
4) Она́ вы́шла за́муж.
5) Ребёнок несёт су́мку.
6) Он несёт отве́тственность.Mashq 6. O'zbekchadan ruschaga o'giring (ko'chma iboralardan foydalaning):
1) Gap yangi loyiha haqida ketyapti.
2) Olimlar muhim xulosaga kelishdi.
3) Singlim o'tgan yozda turmushga chiqdi.
4) Jahling chiqmasin, keling xotirjam gaplashaylik.
5) Har kim o'z so'zi uchun javobgar.
6) Vaqt qanchalik tez o'tyapti!Mashq 7. Savolga речь идёт о... qolipida javob bering:
О чём идёт речь в фи́льме? (mavzuni o'zingiz tanlang)
О чём идёт речь на собра́нии?
О чём идёт речь в э́той кни́ге?Mashq 8. Qisqa matn tuzing (kamida 6 gap): bugungi kuningizni ko'chma iboralar bilan tasvirlang — havo qanday (идёт дождь/снег), ishlar qalay (дела́ иду́т), xayolingizga qanday fikr keldi (пришла́ в го́лову), nima uchun javobgar ekaningiz (несу́ отве́тственность за), vaqt qanday o'tdi (вре́мя прошло́). Kamida to'rt xil fe'l ishlating.
10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
- Ma'no ajratish: Wisar AIga 10 ta gap so'rang — yarmida harakat fe'li to'g'ri ma'noda, yarmida ko'chma ma'noda bo'lsin. Siz har birini "to'g'ri" yoki "ko'chma" deb belgilang; AI xatolaringizni tushuntirsin.
- Kelishik mashqi: AIdan речь идёт о, прийти́ к, вы́йти из, нести́ отве́тственность за iboralarini har xil to'ldiruvchilar bilan yozishni so'rang va predlog+kelishik to'g'riligini tekshiring.
- "О чём идёт речь?" o'yini: AIga qisqa matn (3–4 gap) tuzishni ayting, so'ng "о чём идёт речь?" deb so'rang va o'zingiz "речь идёт о..." qolipida javob bering. AI javobingizni baholasin.
- Ko'chma dialog: AI bilan do'stona suhbat quring va kamida 6 ta ko'chma ibora ishlating (как иду́т дела́, вре́мя идёт, прийти́ в го́лову, вы́йти из себя́, тебе́ идёт, нести́ отве́тственность). AI uslub va kelishik xatolarini to'g'rilasin.
- Solishtirish: AIdan "qaysi rus ko'chma iboralari o'zbekchada ham xuddi shunday, qaysilari boshqacha?" deb so'rang va 5 ta misol bilan javob oling.
11. Javoblar kaliti
Mini-mashq (8-bo'lim):
- Речь идёт о но́вом зако́не (о + предл.). 2. ...пришли́ к ва́жному вы́воду (к + дат.). 3. На у́лице идёт снег. 4. Noto'g'ri: вы́йти за́муж faqat ayolga tegishli; erkak uchun — Мой брат жени́лся.
Mashq 1: 1-в; 2-д; 3-а; 4-б; 5-г. Mashq 2: 1. о (ва́жном вопро́се — предл.); 2. к (соглаше́нию — дат.); 3. в (себя́); 4. за (дете́й — вин.); 5. к (пробле́мам — дат.). Mashq 3: 1. идёт; 2. пришёл; 3. вы́шла; 4. прошла́. Mashq 4: 1. идёт; 2. пришла́; 3. неси́; 4. навстре́чу; 5. вы́шла. Mashq 5: 1. to'g'ri (do'konga ketyapti); 2. ko'chma (vaqt o'tyapti); 3. to'g'ri (xonadan chiqdi); 4. ko'chma (turmushga chiqdi); 5. to'g'ri (sumkani ko'tarib ketyapti); 6. ko'chma (javobgar). Mashq 6: 1. Речь идёт о но́вом прое́кте. 2. Учёные пришли́ к ва́жному вы́воду. 3. Моя́ сестра́ вы́шла за́муж про́шлым ле́том. 4. Не выходи́ из себя́, дава́й поговори́м споко́йно. 5. Ка́ждый несёт отве́тственность за свои́ слова́. 6. Как бы́стро идёт вре́мя! Mashq 7: namunaviy javoblar — В фи́льме речь идёт о любви́ и дру́жбе. На собра́нии речь идёт о но́вом прое́кте. В э́той кни́ге речь идёт об исто́рии го́рода. Mashq 8: namuna — Сего́дня с утра́ идёт дождь, но дела́ у меня́ иду́т хорошо́. Мне в го́лову пришла́ иде́я для но́вого прое́кта. На рабо́те я несу́ отве́тственность за весь отде́л. Вре́мя прошло́ незаме́тно, и уже́ ве́чер. Я пришёл к вы́воду, что э́то был отли́чный день.
12. Xulosa va keyingi dars
- Идти́ — eng boy ko'chma fe'l: идёт дождь/снег (yog'moq), вре́мя идёт (o'tmoq), речь идёт о (gap ... haqida), тебе́ идёт (yarashmoq — дат.), дела́ иду́т (yurishmoq), идти́ на риск / на по́льзу / навстре́чу.
- Прийти́: прийти́ к вы́воду / соглаше́нию (дат.), прийти́ в го́лову / себя́ / восто́рг (вин.), прийти́ на по́мощь.
- Вы́йти: вы́йти за́муж (ayol!), вы́йти из себя́ (jahli chiqmoq), кни́га вы́шла (chop etildi), ничего́ не вы́шло.
- Пройти́: пройти́ экза́мен / собесе́дование (predlogsiz), вре́мя прошло́, боль прошла́, всё прошло́ хорошо́.
- Вести́ · нести́: вести́ перегово́ры / хозя́йство / себя́, вести́ к (natija); нести́ отве́тственность за (вин.), нести́ чушь (og'zaki).
- Oltin qoida: har iborani predlog + kelishik bilan yaxlit yodlang — B2 da xatolar aynan kelishikda bo'ladi.
Keyingi dars — B2 — 6-dars: Sifatdosh oboroti (причастный оборот) — to'liq, vergul qoidasi. B1 da siz sifatdoshlar (читающий, прочитавший, сделанный) bilan tanishgansiz. Endi ularni oborot (bir necha so'zli aylanma) ichida ishlatishni va eng muhimi — vergul qo'yish qoidasini o'rganamiz: Кни́га, вы́шедшая в про́шлом году́, ста́ла бестсе́ллером. E'tibor bering: bugungi вы́йти fe'lining sifatdoshi (вы́шедший) aynan shu oborotning yuragi bo'ladi — ya'ni harakat fe'llari sifatdosh oboroti uchun ham asos bo'lib xizmat qiladi.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!