WisarWisar
Rus tili kursi/B2 Yuqori Orta26 daqiqa

B2 — 31-dars: Rasmiy-ish uslubi (официа́льно-делово́й стиль) — hujjatlar, klishe, kanselyarizm va standart iboralar

B2 — YUQORI-O'RTA · 31-dars


1. Dars nomi va maqsad

Dars nomi: Rasmiy-ish uslubi (Официа́льно-делово́й стиль) — hujjat tili, standart klishe, kanselyarizm va shaxssizlik.

O'tgan darsda (29-dars) siz rus tilining funksional uslublarini yaxlit ko'rib chiqdingiz: qaysi vaziyatda qaysi uslub ishlaydi, ular bir-biridan nimasi bilan farq qiladi. O'shanda beshta uslub — so'zlashuv (разгово́рный), badiiy (худо́жественный), publitsistik (публицисти́ческий), ilmiy (нау́чный) va rasmiy-ish (официа́льно-делово́й) — bir jadvalda yonma-yon turgan edi. Bugun biz ana shu beshtadan eng qat'iy, eng standartlashgan birini — rasmiy-ish uslubini mikroskop ostiga qo'yamiz.

Nega aynan shu uslub alohida dars talab qiladi? Chunki bu — kattalar hayotidagi eng "hujjatli" til. Siz ariza (заявле́ние), ma'lumotnoma (спра́вка), buyruq (прика́з), shartnoma (догово́р), ishonchnoma (дове́ренность), bayonnoma (протоко́л) bilan doim to'qnashasiz. Ularning har biri o'z qolipi, o'z klishesi, o'z leksikasi bilan yoziladi. Bu tilda ijodkorlik man etiladi: matn qanchalik standart, quruq va aniq bo'lsa, shunchalik yaxshi. B1 darajada (32-dars) siz ariza va rasmiy email "skeletini" o'rgangan edingiz — endi B2 da biz bu skeletning ichki mexanikasini ochamiz: nima uchun rasmiy tilda оказа́ть по́мощь deyiladi-yu, помо́чь emas; nega hujjatda "men buyuraman" o'rniga устана́вливается, запреща́ется yoziladi; НДС, ООО, ИНН nimalar.

Bu darsning yuragi — распознава́ть и стро́ить официа́льно-делово́й текст (rasmiy-ish matnini tanish va qura bilish): klishe iborani to'g'ri kelishikda qo'yish, kanselyar konstruksiyani og'zaki nutqdan farqlash, shaxssiz shakllarni tushunish va — eng muhimi — bu uslubni o'z o'rnida ishlatish. Chunki eng katta xato — kanselyarizmni oddiy suhbatga olib kirish.

Dars oxirida siz quyidagilarni bilib olasiz:

  • Rasmiy-ish uslubining oltita asosiy belgisi: standartlik, shaxssizlik, emotsiyasizlik, aniqlik, kanselyarizm, klishe.
  • Standart klishe iboralar: в соотве́тствии с, на основа́нии, в связи́ с, в це́лях, согла́сно, во исполне́ние, насто́ящим уведомля́ю, в устано́вленном поря́дке — kelishik boshqaruvi bilan.
  • Kanselyarizm (расщеплённое сказу́емое): оказа́ть по́мощь = помо́чь, приня́ть уча́стие = уча́ствовать, произвести́ опла́ту = оплати́ть — va ularni qachon ishlatish, qachon ishlatmaslik.
  • Atama va qisqartmalar: НДС, ООО, ИНН, ФИО, и т.д., и т.п., и др. — o'qilishi va ma'nosi.
  • Shaxssizlik: passiv va 3-shaxs orqali muallifni yashirish (устана́вливается, запреща́ется, рекоменду́ется).
  • Murakkab predlog va bog'lovchilar: ввиду́ того́ что, в си́лу, всле́дствие, в тече́ние, по ме́ре.
  • Hujjat turlari (заявле́ние, прика́з, спра́вка, догово́р, дове́ренность, протоко́л) va ularning tili; 3 ta to'liq namuna hujjat.
  • Klishe tilni oddiy tilga aylantirish va aksincha.

Bu — stilistik-amaliy dars: yangi grammatika deyarli yo'q, asosiysi — bilgan grammatikangizni (passiv, sifatdosh, murakkab predlog) rasmiy registrga to'g'ri yig'ish.


2. Takror — funksional uslublar va rasmiy registr (29-dars, B1 32-dars)

Chuqur mavzuga o'tishdan avval ikki narsani — 29-darsdagi uslublar tizimini va B1 32-darsdagi rasmiy xat skeletini — tez tiklab olaylik.

a) 29-darsdan — beshta uslub va ularning "manzili". Har uslubning o'z yashash muhiti bor:

Uslub Qayerda Asosiy belgi
Разгово́рный (so'zlashuv) kundalik suhbat erkinlik, hissiyot, qisqalik
Худо́жественный (badiiy) adabiyot obraz, ekspressiya
Публицисти́ческий (publitsistik) ommaviy axborot ta'sir + baho
Нау́чный (ilmiy) fan, darslik aniqlik, atama, mantiq
Официа́льно-делово́й (rasmiy-ish) hujjat, qonun, idora standart, shaxssiz, quruq

b) B1 32-darsdan — rasmiy xat skeleti. O'shanda siz uch narsani mustahkam o'rgangan edingiz:

  • Ariza (заявле́ние) qolipi: "shapka" (кому — Д.п. / от кого — Р.п.) sarlavha Заявле́ние matn (Прошу́...) sana + imzo.
  • Rasmiy klishe kelishigi bilan: в связи́ с (+ Т.п.), по причи́не (+ Р.п.), в соотве́тствии с (+ Т.п.), согла́сно (+ Д.п.).
  • Rasmiy leksika: напра́вить > отпра́вить, необходи́мо > на́до, сообщи́ть > сказа́ть; Вы katta harf.

Muhim bog'lanish: B1 da siz rasmiy uslubga "tashqaridan" qaragan edingiz — qanday qolipga qanday so'z qo'yishni bildingiz. B2 da biz "ichkaridan" qaraymiz: nega bu so'z quruq, nega bu ibora shaxssiz, nega hujjat "odam tilida" emas. B1 da rasmiy xat — retsept bo'yicha yig'ilgan taom edi; B2 da siz oshpaz bo'lasiz: har ingredientning (klishe, kanselyarizm, passiv) vazifasini bilib, uni ongli tanlaysiz va — kerak bo'lmaganda — ishlatmaysiz.


3. Asosiy tushuntirish

3.1. Rasmiy-ish uslubi nima? Oltita belgi

Rasmiy-ish uslubi (официа́льно-делово́й стиль) — bu hujjatlar, qonunlar, idoraviy yozishmalar tili. Uning bosh vazifasi — aniq, bir ma'noli, shaxssiz axborot yetkazish, hech qanday hissiyot yoki ikki xil talqinga o'rin qoldirmaslik. Bu uslubning oltita asosiy belgisi bor:

  1. Standartlik (стандартизи́рованность). Matn tayyor qolip va klishelardan yig'iladi. Bir xil hujjat — bir xil so'zlar bilan. Ijod yo'q.
  2. Shaxssizlik (безли́чность). Muallif "men" yashiriladi: устана́вливается, запреща́ется, рекоменду́ется. Hujjat "yuqoridan", xolis yangraydi.
  3. Emotsiyasizlik (неэмоциона́льность). Baho, his-tuyg'u, ekspressiya yo'q. Faqat faktlar. краси́вый, ужа́сный, обра́довались — bunday so'zlar hujjatga kirmaydi.
  4. Aniqlik (то́чность). Har so'z bir ma'noli bo'lishi shart. Sana, raqam, ism, muddat — to'liq va aniq: с 15 ию́ля 2026 го́да сро́ком на 14 календа́рных дней.
  5. Kanselyarizm (канцеляри́т). Nominal, "og'ir" konstruksiyalar: оказа́ть по́мощь (помо́чь o'rniga), приня́ть реше́ние (реши́ть o'rniga).
  6. Klishe (речевы́е клише́). Har vaziyatning tayyor "formula" iborasi: в соотве́тствии с, на основа́нии, в связи́ с, в це́лях.
text
    RASMIY-ISH USLUBI = STANDART + SHAXSSIZ + QURUQ + ANIQ
    (документ = точность без эмоций, форма важнее автора)

Kalit tushuncha: rasmiy-ish uslubda shakl mazmundan muhimroq. Bir xil g'oyani o'z so'zingiz bilan aytsangiz — bu hujjat emas. Uni standart klishe ichiga solsangiz — hujjat bo'ladi. Shuning uchun bu darsda biz eng ko'p klishe va standart konstruksiyalarni o'rganamiz. Ammo darsning ikkinchi yarmida siz teskarisini ham bilib olasiz: bu quruq tilni og'zaki nutqqa olib kirish — jiddiy xato.

3.2. Standart klishe iboralar — hujjatning "sement"i

Klishe iboralar — rasmiy hujjatning tayyor bloklari. Ular hujjatning boshi, sababi, asosi, maqsadini standart tarzda bog'laydi. Eng ko'p uchraydiganlari:

Klishe Kelishik Ma'no (o'zbekcha) Misol
в соотве́тствии с Т.п. (с чем?) ... ga muvofiq в соотве́тствии с зако́ном
на основа́нии Р.п. (чего?) ... asosida на основа́нии заявле́ния
в связи́ с Т.п. (с чем?) ... munosabati bilan / sababli в связи́ с ремо́нтом
в це́лях Р.п. (чего?) ... maqsadida в це́лях повыше́ния ка́чества
согла́сно Д.п. (чему?) ... ga binoan согла́сно прика́зу
во исполне́ние Р.п. (чего?) ... ni ijro etish uchun во исполне́ние поруче́ния
в устано́вленном поря́дке belgilangan tartibda офо́рмить в устано́вленном поря́дке
насто́ящим уведомля́ю shu bilan xabar qilaman насто́ящим уведомля́ю Вас
в тече́ние Р.п. (чего?) ... davomida в тече́ние трёх дней
по вопро́су Р.п. (чего?) ... masalasida по вопро́су поста́вки

Diqqat qiling: bu klishelar odatda gap boshida turadi va butun jumlaga rasmiy ohang beradi:

  • В соотве́тствии с прика́зом № 12 устана́вливается но́вый гра́фик рабо́ты. — 12-buyruqqa muvofiq yangi ish jadvali belgilanadi.
  • На основа́нии заявле́ния сотру́дника предоста́вить о́тпуск. — Xodim arizasi asosida ta'til berilsin.
  • В це́лях обеспе́чения безопа́сности вход посторо́нним запрещён. — Xavfsizlikni ta'minlash maqsadida begonalarning kirishi taqiqlanadi.

Diqqat — "насто́ящим" so'zi: rasmiy hujjatlarda насто́ящим ("shu bilan", "ushbu hujjat orqali") juda tez-tez uchraydi: Насто́ящим уведомля́ю Вас о..., Насто́ящим подтвержда́ю, что..., Насто́ящим догово́ром устана́вливается.... Bu — sof kanselyar so'z, og'zaki nutqda umuman ishlatilmaydi. Uni ko'rsangiz — oldingizda 100% hujjat.

3.3. Kanselyarizm — "расщеплённое сказу́емое" (bo'lingan kesim)

Rasmiy tilning eng o'ziga xos belgisi — bitta fe'l o'rniga "ot + fe'l" juftligi ishlatilishi. Bunga rus tilshunosligida расщеплённое сказу́емое (bo'lingan kesim) yoki отглаго́льная конструкция deyiladi. Bir so'zli harakat ikki so'zga "yoyiladi":

Kanselyar (rasmiy) Oddiy (og'zaki) O'zbekcha
оказа́ть по́мощь помо́чь yordam bermoq
приня́ть уча́стие уча́ствовать ishtirok etmoq
произвести́ опла́ту оплати́ть to'lov qilmoq / to'lamoq
приня́ть реше́ние реши́ть qaror qabul qilmoq
вести́ борьбу́ боро́ться kurash olib bormoq
дать разреше́ние разреши́ть ruxsat bermoq
произвести́ осмо́тр осмотре́ть ko'rikdan o'tkazmoq
осуществля́ть контро́ль контроли́ровать nazorat qilmoq
вноси́ть измене́ния изменя́ть o'zgartirish kiritmoq

Ushbu konstruksiyaning yadrosi — "bo'sh" fe'l (оказа́ть, произвести́, приня́ть, осуществля́ть, вести́), asosiy ma'no esa otga (по́мощь, опла́та, реше́ние) o'tadi. Rasmiy uslub aynan shu "og'ir", ismli tuzilmani yaxshi ko'radi, chunki u:

  • shaxssizroq eshitiladi (harakat emas, "jarayon");
  • rasmiyroq, jiddiyroq ohang beradi;
  • otni aniqlovchi bilan boyitishga imkon beradi: оказа́ть своевре́менную по́мощь, приня́ть акти́вное уча́стие.

Diqqat — asosiy stilistik qoida: kanselyarizm hujjatda o'rinli, ammo og'zaki nutqda va oddiy matnda — xato. Agar do'stingizga Я произвёл опла́ту би́лета desangiz — bu kulgili, sun'iy yangraydi; to'g'risi — Я оплати́л биле́т. Rus tilshunosi Korney Chukovskiy bu kasallikni "канцеляри́т" (kanselyar-it, "kanselyar kasalligi") deb atagan. Qoida oddiy: hujjat yozsangizприня́ть уча́стие mumkin; odam bilan gaplashsangizуча́ствовать deng.

3.4. Shaxssizlik — muallif qayerda?

Rasmiy hujjatning yana bir asosiy belgisi — muallifni yashirish. "Men buyuraman", "biz taqiqlaymiz" o'rniga hujjat shaxssiz yoki passiv shaklda yoziladi. Buning uch usuli bor:

1) Passiv (стради́тельный зало́г) — 09-darsdan tanish. Harakat "o'z-o'zidan" bo'lganday:

Faol (kim) Passiv/shaxssiz (rasmiy) O'zbekcha
Мы устана́вливаем пра́вила. Пра́вила устана́вливаются. Qoidalar belgilanadi.
Дире́ктор запреща́ет куре́ние. Куре́ние запреща́ется. Chekish taqiqlanadi.
Мы рекоменду́ем прове́рить. Рекоменду́ется прове́рить. Tekshirish tavsiya etiladi.

2) 3-shaxs ko'plik shaxssiz (неопределённо-ли́чное). "Kim" noaniq:

  • Вход воспреща́ется. — Kirish man etiladi.
  • Кури́ть запреща́ется. — Chekish taqiqlanadi.
  • При́были не облага́ются нало́гом. — Foyda soliqqa tortilmaydi.

3) Infinitiv-buyruq (buyruqlarda). Prikazda harakat infinitiv bilan buyuriladi — "men buyuraman" aytilmasa ham:

  • Назна́чить Ивано́ва И. П. на до́лжность... — Ivanov I. P. ... lavozimiga tayinlansin.
  • Установи́ть сле́дующий гра́фик... — Quyidagi jadval belgilansin.
  • Контро́ль за исполне́нием возложи́ть на... — Ijro ustidan nazorat ... zimmasiga yuklatilsin.

Kalit qoida: rasmiy hujjatda "kim qildi" muhim emas, "nima qilinadi" muhim. Shuning uchun til muallifni o'chiradi: устана́вливается (kim tomonidan? — aytilmaydi), запреща́ется (kim taqiqlaydi? — hujjat, qonun, tashkilot). Bu — hissiyotsizlik va rasmiylikni ta'minlaydi. O'zbekchada ham bu mavjud: "belgilanadi", "taqiqlanadi", "tayinlansin" — deshaxs (shaxssiz) shakllar.

3.5. Atama va qisqartmalar

Rasmiy hujjat qisqartmalar (аббревиату́ры) va standart qisqarishlar bilan to'la. Eng ko'p uchraydiganlarini bilish shart:

Qisqartma To'liq o'qilishi Ma'no (o'zbekcha)
ООО о́бщество с ограни́ченной отве́тственностью MChJ (mas'uliyati cheklangan jamiyat)
АО акционе́рное о́бщество AJ (aksiyadorlik jamiyati)
ИНН идентификацио́нный но́мер налогоплате́льщика STIR (soliq to'lovchi identifikatsion raqami)
НДС нало́г на доба́вленную сто́имость QQS (qo'shilgan qiymat solig'i)
ФИО фами́лия, и́мя, о́тчество F.I.Sh. (familiya, ism, otasining ismi)
и т.д. и так да́лее va hokazo
и т.п. и тому́ подо́бное va shu kabilar
и др. и други́е va boshqalar
т.е. то есть ya'ni
см. смотри́ qarang
г. год / го́род yil / shahar
но́мер raqam

Bu qisqartmalar ikki turga bo'linadi: o'qiladigan (ООО — "o-o-o", НДС — "en-de-es", harflab) va matn ichida qisqarish (и т.д., см., г.). Hujjatda ular normal, ammo og'zaki nutqda ko'pincha to'liq aytiladi.

Diqqat — talaffuz: harfli qisqartmalar (ООО, НДС, ИНН, АО) rus alifbosi harf nomlari bilan o'qiladi: НДС = "эн-дэ-э́с", ИНН = "и-эн-э́н", ООО = "о-о-о́". Urg'u odatda oxirgi harfda. ФИО esa ko'pincha bir so'zday "фи-о́" deb ham o'qiladi. Bu qisqartmalarni tanimaslik — rasmiy matnni tushunishga to'sqinlik qiladi.

3.6. Murakkab predlog va bog'lovchilar

Rasmiy uslub oddiy predloglar (из-за, для, по) o'rniga murakkab, kitobiy predlog va bog'lovchilarni afzal ko'radi. Ular sabab, maqsad, shart, vaqtni "og'irroq", rasmiyroq ifodalaydi:

Murakkab (rasmiy) Kelishik / tuzilma Oddiy ekvivalent O'zbekcha
ввиду́ Р.п. (чего?) из-за ... tufayli / sababli
всле́дствие Р.п. (чего?) из-за ... natijasida / oqibatida
в си́лу Р.п. (чего?) из-за ... kuchiga ko'ra / sababli
по ме́ре Р.п. (чего?) ... ga qarab / davomida
при усло́вии Р.п. (чего?) е́сли ... sharti bilan
ввиду́ того́ что ergash gap потому́ что ... tufayli (chunki)
всле́дствие того́ что ergash gap потому́ что ... oqibatida (chunki)
в связи́ с тем что ergash gap потому́ что ... munosabati bilan
несмотря́ на В.п. (что?) хотя́ ... ga qaramay

Misollar:

  • Ввиду́ боле́зни сотру́дника совеща́ние перено́сится. — Xodimning kasalligi tufayli majlis ko'chiriladi.
  • Всле́дствие наруше́ния догово́ра... — Shartnoma buzilishi oqibatida...
  • В си́лу вступле́ния зако́на в де́йствие... — Qonun kuchga kirishi sababli...
  • При усло́вии своевре́менной опла́ты... — O'z vaqtida to'lash sharti bilan...

Diqqat — kelishik: bu predloglarning aksariyati родительный (Р.п., "чего?") talab qiladi: ввиду́ боле́зни, всле́дствие ава́рии, в си́лу обстоя́тельств, по ме́ре поступле́ния. Faqat несмотря́ навинительный (В.п., "что?"): несмотря́ на тру́дности. Bu predloglarni kelishigi bilan birga yodlang — bu B1 da ham, hozir ham eng ko'p uchraydigan xato manbai.

3.7. Hujjat turlari va ularning tili

Rasmiy-ish uslubi bir xil emas — u kichik "janrlarga" bo'linadi. Har hujjatning o'z boshlanish so'zi va qolipi bor:

Hujjat Nima uchun Kalit so'z / boshlanish
заявле́ние (ariza) so'rov, murojaat Прошу́...
прика́з (buyruq) rasmiy buyruq Приказываю: ... / Назна́чить, установи́ть...
спра́вка (ma'lumotnoma) faktni tasdiqlash Дана́ ... в том, что...
догово́р (shartnoma) kelishuv ... заключи́ли настоя́щий догово́р о ни́жеслед́ующем...
дове́ренность (ishonchnoma) vakolat berish Я, ..., доверя́ю ...
протоко́л (bayonnoma) majlis yozuvi Прису́тствовали: ... Пове́стка дня: ...
акт (dalolatnoma) holatni qayd etish Настоя́щий акт соста́влен о том, что...
служе́бная запи́ска (xizmat xati) ichki murojaat Дово́жу до Ва́шего све́дения, что...

Har hujjat o'z klishesi bilan boshlanadi va shu klishe uni darrov "tanitadi". Masalan:

  • Спра́вка doim Дана́ (кому) в том, что (что подтвержда́ется) bilan: Дана́ Ивано́ву И. П. в том, что он рабо́тает в ООО «Свет».
  • Прика́з buyruq qismidan oldin ПРИКА́ЗЫВАЮ: so'zi (katta harflar, ikki nuqta) turadi, keyin infinitiv-buyruqlar.
  • Служе́бная запи́ска ko'pincha Дово́жу до Ва́шего све́дения, что... ("Sizga ma'lum qilamanki") bilan.

Foydali kuzatuv: hujjat turini uning birinchi so'zidan aniqlash mumkin. Прошу́ ariza. ПРИКА́ЗЫВАЮ / Назна́чить buyruq. Дана́ ... в том, что ma'lumotnoma. Я, ..., доверя́ю ishonchnoma. Насто́ящим уведомля́ю / Дово́жу до све́дения xabarnoma. Bu "kalit so'zlar" — hujjatning pasporti.

3.8. Klishe til oddiy til: ikki tomonlama tarjima

B2 darajada eng qimmatli ko'nikma — bir g'oyani ikki registrda ayta olish. Bir vaziyatni rasmiy va og'zaki qanday ifodalashni solishtiring:

G'oya Rasmiy-ish (hujjat) Og'zaki (suhbat)
yordam berish оказа́ть содействие / по́мощь помо́чь
pul to'lash произвести́ опла́ту заплати́ть
kelishga so'rash про́сим прибыть приходи́, зайди́
kasal bo'ldim в связи́ с вре́менной нетрудоспосо́бностью я заболе́л
ruxsat berish предоста́вить разреше́ние разреши́ть
xabar berish дово́дим до све́дения говори́м, сообща́ем
tugatildi рабо́ты завершены́ в по́лном объёме всё сде́лали

Ikki tomon ham kerak: hujjat yozganda chapdagi ustunni, do'st bilan gaplashganda o'ngdagini tanlaysiz. Xato — ularni aralashtirish: rasmiy arizada я заболе́л yoki oddiy chatda в связи́ с вре́менной нетрудоспосо́бностью.

Kalit qoida: registr — bu kiyim kabi. Rasmiy hujjatga оказа́ть содействие — kostyum-shim; do'stlar davrasiga произвести́ опла́ту — hovuzga kostyumda tushish. B2 metodikasining maqsadi — ikkala "kiyim"ni ham bilib, vaziyatga qarab to'g'risini tanlash. Kanselyarizmni bilish shart, lekin uni o'z joyida ishlatish undan ham muhim.


4. Namuna hujjatlar

Quyida uch to'liq namuna hujjat. Har birini o'qing, klishe, kanselyarizm va shaxssiz shakllarni kuzating.

Namuna 1 — СПРАВКА (ma'lumotnoma):

text
                    ООО «Прогре́сс»
              ИНН 1234567890 · г. Ташке́нт
              ─────────────────────────────

                       СПРА́ВКА
                   № 47 от 06.07.2026

    Дана́ Али́еву Аза́мату Рави́левичу в том, что
    он рабо́тает в ООО «Прогре́сс» в до́лжности
    ме́неджера отде́ла прода́ж с 15 января́ 2024 го́да
    по настоя́щее вре́мя.

    Спра́вка вы́дана для предъявле́ния по ме́сту
    тре́бования.

    Дире́ктор                        Петро́в И. С.
    (по́дпись, печа́ть)

Tarjima: «Progress» MChJ. STIR 1234567890, Toshkent sh. MA'LUMOTNOMA № 47, 06.07.2026. Aliyev Azamat Ravilevichga ushbu ma'lumotnoma berildiki, u «Progress» MChJda savdo bo'limi menejeri lavozimida 2024-yil 15-yanvardan hozirgi kungacha ishlaydi. Ma'lumotnoma talab qilingan joyga taqdim etish uchun berildi. Direktor Petrov I. S. (imzo, muhr).

Namuna 2 — ПРИКАЗ (buyruq parchasi):

text
              ООО «Прогре́сс»

                   ПРИКА́З
              № 12 от 06.07.2026
                 г. Ташке́нт

    О назначе́нии на до́лжность

    В соотве́тствии со шта́тным расписа́нием
    и на основа́нии заявле́ния сотру́дника

    ПРИКА́ЗЫВАЮ:

    1. Назна́чить Али́ева А. Р. на до́лжность
       ме́неджера отде́ла прода́ж с 15 ию́ля 2026 г.
    2. Установи́ть окла́д согла́сно шта́тному
       расписа́нию.
    3. Контро́ль за исполне́нием настоя́щего
       прика́за возложи́ть на нача́льника отде́ла
       ка́дров.

    Дире́ктор                        Петро́в И. С.

Tarjima: «Progress» MChJ. BUYRUQ № 12, 06.07.2026, Toshkent sh. Lavozimga tayinlash to'g'risida. Shtat jadvaliga muvofiq va xodimning arizasi asosida BUYURAMAN: 1. Aliyev A. R. 2026-yil 15-iyuldan savdo bo'limi menejeri lavozimiga tayinlansin. 2. Maosh shtat jadvaliga binoan belgilansin. 3. Ushbu buyruq ijrosi ustidan nazorat kadrlar bo'limi boshlig'i zimmasiga yuklatilsin. Direktor Petrov I. S.

Namuna 3 — ДОВЕРЕННОСТЬ (ishonchnoma):

text
                    ДОВЕ́РЕННОСТЬ

    г. Ташке́нт                        06.07.2026

    Я, Али́ев Аза́мат Рави́левич, па́спорт
    серия AA № 1234567, доверя́ю Ивано́ву
    Ива́ну Серге́евичу получи́ть в отделе́нии
    по́чты почто́вое отправле́ние на моё и́мя.

    Настоя́щая дове́ренность действи́тельна
    в тече́ние одного́ ме́сяца.

    Подпись                          Али́ев А. Р.

Tarjima: ISHONCHNOMA. Toshkent sh., 06.07.2026. Men, Aliyev Azamat Ravilevich, pasport seriya AA № 1234567, Ivanov Ivan Sergeyevichga pochta bo'limidan mening nomimga kelgan pochta jo'natmasini olishni ishonaman. Ushbu ishonchnoma bir oy davomida amal qiladi. Imzo. Aliyev A. R.

E'tibor bering: uch hujjatda ham til — shaxssiz va klishe. 1-namuna (спра́вка): Дана́... в том, что..., для предъявле́ния по ме́сту тре́бования. 2-namuna (прика́з): В соотве́тствии со..., на основа́нии..., keyin ПРИКА́ЗЫВАЮ: va infinitiv-buyruqlar (Назна́чить, установи́ть, возложи́ть — passiv-buyruq ma'nosi). 3-namuna (дове́ренность): Я, ..., доверя́ю..., Настоя́щая дове́ренность действи́тельна в тече́ние.... Hech qayerda hissiyot, "men xohlayman", oddiy so'z yo'q — faqat standart, quruq, aniq til.


5. Talaffuz bo'limi

Rasmiy so'zlarni ovoz chiqarib mashq qiling — ular hujjatda ham, rasmiy majlis va telefon suhbatida ham asqotadi.

  • в соотве́тствии /f sa-at-VYET-stvi-i/ — urg'u -ве- da; qiyin so'z, bo'g'inlab: "f sa-at-VYÉTST-vi-i"; в "f".
  • на основа́нии /na as-na-VA-ni-i/ — urg'u -ва- da; oxirida ikkita и: "na asnaváni-i".
  • согла́сно /sa-GLAS-na/ — urg'u -гла- da; birinchi о urg'usiz "a": "saglásna".
  • уведомля́ю /u-vye-dam-LYA-yu/ — urg'u -ля- da; о urg'usiz "a": "uvyedamlyáyu".
  • насто́ящим /nas-TO-ya-shim/ — urg'u -то- da; "nastóyashim".
  • канцеляри́т /kan-tsi-lya-RIT/ — urg'u oxirda; "kantsilyarít" (kanselyar tili kasalligi).
  • ввиду́ /vvi-DU/ — urg'u oxirda; ikki в ketma-ket: "vvidú".
  • всле́дствие /f-SLYED-stvi-ye/ — urg'u -сле- da; boshda в "f": "fslyédstviye".
  • предоста́вить /pri-da-STA-vit/ — urg'u -ста- da; ikki urg'usiz unli "i/a": "pridastávit".

Urg'u eslatmasi: в соотве́тствии с — rasmiy hujjatning eng chastotali klishesi, urg'u -ве- da (соотве́тствии). Uni "f sa-at-VYÉTST-vi-i s" deb bir butun ohangda ayting. Bu ibora buyruqda ham (в соотве́тствии с прика́зом), shartnomada ham (в соотве́тствии с усло́виями), qonunda ham (в соотве́тствии с зако́ном) doim uchraydi.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
официа́льно-делово́й о-фи-ци-а́ль-но де-ло-во́й rasmiy-ish (uslub) официа́льно-делово́й стиль — rasmiy-ish uslubi
докуме́нт до-ку-ме́нт hujjat Офо́рмить докуме́нт. — Hujjatni rasmiylashtirmoq.
в соотве́тствии с в со-от-ве́т-стви-и с ... ga muvofiq В соотве́тствии с зако́ном. — Qonunga muvofiq.
на основа́нии на ос-но-ва́-ни-и ... asosida На основа́нии заявле́ния. — Ariza asosida.
в це́лях в це́-лях ... maqsadida В це́лях безопа́сности. — Xavfsizlik maqsadida.
согла́сно со-гла́с-но ... ga binoan Согла́сно прика́зу. — Buyruqqa binoan.
во исполне́ние во ис-пол-не́-ни-е ... ijrosi uchun Во исполне́ние поруче́ния. — Topshiriq ijrosi uchun.
насто́ящим на-сто́-я-щим shu bilan, ushbu orqali Насто́ящим уведомля́ю. — Shu bilan xabar qilaman.
уведомля́ть у-ве-дом-ля́ть xabardor qilmoq Уведомля́ем Вас о... — Sizni ... haqida xabardor qilamiz.
устана́вливается у-ста-на́в-ли-ва-ет-ся belgilanadi Устана́вливается гра́фик. — Jadval belgilanadi.
запреща́ется за-пре-ща́-ет-ся taqiqlanadi Кури́ть запреща́ется. — Chekish taqiqlanadi.
оказа́ть по́мощь о-ка-за́ть по́-мощь yordam bermoq (rasmiy) Оказа́ть по́мощь населе́нию. — Aholiga yordam bermoq.
приня́ть уча́стие при-ня́ть у-ча́с-ти-е ishtirok etmoq (rasmiy) Приня́ть уча́стие в собра́нии. — Yig'ilishda ishtirok etmoq.
произвести́ опла́ту про-из-вес-ти́ о-пла́-ту to'lov qilmoq (rasmiy) Произвести́ опла́ту в срок. — Muddatida to'lov qilmoq.
ввиду́ вви-ду́ ... tufayli Ввиду́ боле́зни. — Kasallik tufayli.
всле́дствие всле́д-стви-е ... oqibatida Всле́дствие ава́рии. — Avariya oqibatida.
спра́вка спра́в-ка ma'lumotnoma Взять спра́вку с рабо́ты. — Ishdan ma'lumotnoma olmoq.
прика́з при-ка́з buyruq Изда́ть прика́з. — Buyruq chiqarmoq.
догово́р до-го-во́р shartnoma Заключи́ть догово́р. — Shartnoma tuzmoq.
дове́ренность до-ве́-рен-ность ishonchnoma Офо́рмить дове́ренность. — Ishonchnoma rasmiylashtirmoq.
в устано́вленном поря́дке в ус-та-но́в-лен-ном по-ря́д-ке belgilangan tartibda Офо́рмить в устано́вленном поря́дке. — Belgilangan tartibda rasmiylashtirmoq.

Yodlash qoidasi: so'zlarni guruh bo'yicha yodlang. Klishe guruhi: в соотве́тствии с, на основа́нии, в це́лях, согла́сно, во исполне́ние. Kanselyarizm guruhi: оказа́ть по́мощь, приня́ть уча́стие, произвести́ опла́ту. Shaxssizlik guruhi: устана́вливается, запреща́ется, уведомля́ется. Predlog guruhi: ввиду́, всле́дствие. Har klishe'ni kelishigi bilan yodlang: в соотве́тствии с + Т.п., на основа́нии + Р.п., ввиду́ + Р.п.


7. Namuna matn (hujjat tilining "tarjimasi")

Quyida bitta g'oya — "xodim kasal bo'ldi, shuning uchun majlis boshqa kunga o'tkaziladi" — ikki registrda berilgan. Ularni solishtiring:

A) Og'zaki nutq (hamkasb hamkasbga):

text
— Слу́шай, Ива́н сего́дня заболе́л, так что
  собра́ние перено́сим на за́втра, ла́дно?
— Да, коне́чно. А во ско́лько?
— Дава́й в де́сять, как обы́чно.

B) Rasmiy hujjat (xizmat xati — служебная записка):

text
    Нача́льнику отде́ла ка́дров
    Петро́ву И. С.
    от ме́неджера Али́ева А. Р.

              Служе́бная запи́ска

    Дово́жу до Ва́шего све́дения, что ввиду́
    вре́менной нетрудоспосо́бности сотру́дника
    Ивано́ва И. И. заплани́рованное на 07.07.2026
    собра́ние перено́сится на 08.07.2026.

    Про́шу внести́ соотве́тствующие измене́ния
    в гра́фик.

    06.07.2026                       Али́ев А. Р.

Tarjima (B): Kadrlar bo'limi boshlig'i Petrov I. S.ga, menejer Aliyev A. R.dan. Xizmat xati. Sizga ma'lum qilamanki, xodim Ivanov I. I.ning vaqtincha mehnatga layoqatsizligi tufayli 2026-yil 7-iyulga rejalashtirilgan yig'ilish 8-iyulga ko'chiriladi. Jadvalga tegishli o'zgartirishlar kiritishingizni so'rayman. 06.07.2026. Aliyev A. R.

E'tibor bering — bir g'oya, ikki dunyo: A matnda — заболе́л, перено́сим, ла́дно, дава́й (jonli, qisqa, hissiy). B matnda — ввиду́ вре́менной нетрудоспосо́бности (kasal o'rniga!), дово́жу до Ва́шего све́дения, перено́сится (passiv), внести́ измене́ния (kanselyarizm), соотве́тствующие (kitobiy so'z). Bir voqea — ikki butunlay boshqa til. Bu — registr tanlashning yorqin namunasi: kimga, qanday vaziyatda yozayotganingizga qarab, A yoki B ni tanlaysiz.


8. Tipik xatolar + mini-mashq

  • Kanselyarizmni og'zaki nutqda ishlatish: Я произвёл опла́ту за биле́т и оказа́л по́мощь дру́гу. Я оплати́л биле́т и помо́г дру́гу. Sabab: oddiy suhbatda kanselyarizm sun'iy, kulgili yangraydi. Произвести́ опла́ту, оказа́ть по́мощь — faqat hujjatda. Do'st bilan — оплати́ть, помо́чь.

  • Klishe'dan keyin noto'g'ri kelishik: в соотве́тствии с зако́на (Р.п.), на основа́нии заявле́нию (Д.п.), ввиду́ боле́знью (Т.п.). в соотве́тствии с зако́ном (Т.п.) · на основа́нии заявле́ния (Р.п.) · ввиду́ боле́зни (Р.п.). Sabab: в соотве́тствии с Т.п., на основа́нии va ввиду́ Р.п. Klisheni kelishigi bilan yodlang.

  • Hujjatda hissiy / oddiy so'z: Я о́чень-о́чень прошу́ дать мне спра́вку, потому́ что мне о́чень на́до! Прошу́ вы́дать спра́вку с ме́ста рабо́ты для предъявле́ния по ме́сту тре́бования. Sabab: hujjat — xolis, standart; о́чень-о́чень, на́до hissiy va og'zaki, rasmiy uslubga to'g'ri kelmaydi.

  • Muallifni ochiq ko'rsatish (buyruqda "men"): Я хочу́, что́бы вы наняли́ Ивано́ва на рабо́ту. Назна́чить Ивано́ва И. И. на до́лжность ме́неджера. Sabab: buyruq shaxssiz — infinitiv-buyruq (Назна́чить), "men xohlayman" emas.

  • Qisqartmani noto'g'ri o'qish yoki yozish: общество ООО, налог НДС (takror), yoki и т.д nuqtasiz. ООО «Свет» (ООО o'zi "общество"ni bildiradi, takrorlamang) · и т.д. (nuqta bilan). Sabab: qisqartma allaqachon to'liq iborani o'z ichiga oladi; standart yozilishini saqlang.

  • Aralash registr (rasmiy klishe + og'zaki so'z bir gapda): В соотве́тствии с прика́зом ты до́лжен прийти́ за́втра. В соотве́тствии с прика́зом Вам необходи́мо яви́ться 07.07.2026. Sabab: rasmiy klishe (в соотве́тствии с) og'zaki ты, прийти́, за́втра bilan qo'shilmaydi; butun gap bir registrda bo'lishi kerak.

Mini-mashq (yozma): quyidagi og'zaki jumlani rasmiy hujjat tiliga aylantiring: Ива́н заболе́л, поэ́тому он не смо́жет прийти́ на рабо́ту три дня. (Javob 11-bo'limda.)


9. Mashqlar

Mashq 1. Klishe uchun to'g'ri kelishikni tanlang:

1. в соотве́тствии с (прика́з / прика́за / прика́зом)
2. на основа́нии (заявле́ние / заявле́ния / заявле́нию)
3. согла́сно (гра́фик / гра́фика / гра́фику)
4. ввиду́ (боле́знь / боле́зни / боле́знью)
5. в це́лях (безопа́сность / безопа́сности / безопа́сностью)

Mashq 2. Har bir kanselyarizmga uning oddiy ekvivalentini toping:

1. оказа́ть по́мощь        а) реши́ть
2. приня́ть реше́ние       б) уча́ствовать
3. произвести́ опла́ту     в) помо́чь
4. приня́ть уча́стие       г) оплати́ть

Mashq 3. Faol gapni shaxssiz/passiv rasmiy shaklga aylantiring:

1. Мы устана́вливаем но́вые пра́вила.        Но́вые пра́вила ______ .
2. Дире́ктор запреща́ет куре́ние.             Куре́ние ______ .
3. Мы рекоменду́ем прове́рить докуме́нты.     ______ прове́рить докуме́нты.

Mashq 4. Bo'sh joyga mos klishe qo'ying (в соотве́тствии с / на основа́нии / в це́лях / согла́сно):

1. ______ зако́ном устана́вливается но́вый поря́док.
2. ______ заявле́ния предоста́вить о́тпуск.
3. ______ повыше́ния безопа́сности вход закры́т.
4. ______ прика́зу № 5 назна́чить отве́тственного.

Mashq 5. Qisqartmalarni to'liq oching va ma'nosini yozing:

1. ООО   2. ИНН   3. НДС   4. ФИО   5. и т.д.

Mashq 6. Xatoni toping va to'g'rilang:

1. в соотве́тствии с зако́на            (kelishik)
2. Я произвёл опла́ту за ко́фе в кафе́.  (registr — og'zaki)
3. ввиду́ боле́знью                      (kelishik)
4. Я хочу́, что́бы назна́чили Ивано́ва.   (buyruq shakli)

Mashq 7 (aylantirish). Quyidagi og'zaki matnni rasmiy xizmat xati (служебная записка) tiliga aylantiring: Приве́т! У нас принтер слома́лся, купи́те но́вый, а то рабо́тать невозмо́жно.

Mashq 8 (ijodiy — hujjat yozing). O'zingiz uchun ma'lumotnoma so'rovi (spravka so'rab yozilgan ariza) yozing: "shapka" (кому — Д.п. / от кого — Р.п.), sarlavha Заявле́ние, matn (Прошу́ вы́дать спра́вку... в связи́ с...), sana + imzo. Kamida ikkita klishe ishlating.


10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

Wisar platformasidagi AI suhbatdosh bilan rasmiy-ish uslubini mashq qiling — AI klishe, kanselyarizm, kelishik va registrni tekshiradi.

  1. Klishe + kelishik mashqi: Wisar AIdan 6 ta rasmiy vaziyat berishni so'rang (masalan: "qonunga muvofiq", "ariza asosida", "kasallik tufayli", "xavfsizlik maqsadida"). Har biriga bitta klishe iborani (в соотве́тствии с... / на основа́нии... / ввиду́... / в це́лях...) to'g'ri kelishikda yozing. AI kelishik to'g'rimi tekshirsin.

  2. Registr almashtirish: AIdan 5 ta og'zaki jumla berishni so'rang (masalan: "Ivan kasal, kelolmaydi"). Siz har birini rasmiy hujjat tiliga aylantiring (kanselyarizm + klishe + passiv bilan). AI registr to'g'ri ko'tarilganini baholasin.

  3. Kanselyarizm sinovi: AIga 5 ta kanselyar ibora (оказа́ть по́мощь, приня́ть уча́стие, произвести́ опла́ту, вести́ борьбу́, приня́ть реше́ние) bering va ularni oddiy fe'lga aylantiring. So'ng AIdan bitta og'zaki dialog yozishni so'rang va kanselyarizm kirib qolmaganini tekshiring — bu "kanselyaritdan tozalash" mashqi.

Maqsad: kamida bitta to'liq hujjat (ariza yoki xizmat xati) yozing va beshta og'zaki jumlani rasmiy tilga aylantiring; AI ularni "klishe joyida, kelishik to'g'ri, registr aralashmagan" deb tasdiqlaguncha qayta ishlang.


11. Javoblar kaliti

Mini-mashq (8-bo'lim): В связи́ с вре́менной нетрудоспосо́бностью сотру́дника Ивано́ва И. И. он не смо́жет приступи́ть к рабо́те в тече́ние трёх дней. (og'zaki заболе́л / поэ́тому / прийти́ на рабо́ту rasmiy в связи́ с вре́менной нетрудоспосо́бностью / приступи́ть к рабо́те / в тече́ние трёх дней).

Mashq 1: 1 — прика́зом (Т.п.) · 2 — заявле́ния (Р.п.) · 3 — гра́фику (Д.п.) · 4 — боле́зни (Р.п.) · 5 — безопа́сности (Р.п.).

Mashq 2: 1 в (оказа́ть по́мощь помо́чь) · 2 а (приня́ть реше́ние реши́ть) · 3 г (произвести́ опла́ту оплати́ть) · 4 б (приня́ть уча́стие уча́ствовать).

Mashq 3:

text
1. Но́вые пра́вила устана́вливаются.
2. Куре́ние запреща́ется.
3. Рекоменду́ется прове́рить докуме́нты.

Mashq 4: 1. В соотве́тствии с зако́ном... · 2. На основа́нии заявле́ния... · 3. В це́лях повыше́ния безопа́сности... · 4. Согла́сно прика́зу № 5...

Mashq 5:

text
1. ООО — о́бщество с ограни́ченной отве́тственностью (MChJ)
2. ИНН — идентификацио́нный но́мер налогоплате́льщика (STIR)
3. НДС — нало́г на доба́вленную сто́имость (QQS)
4. ФИО — фами́лия, и́мя, о́тчество (F.I.Sh.)
5. и т.д. — и так да́лее (va hokazo)

Mashq 6: 1. Kelishik в соотве́тствии с зако́ном (Т.п.) · 2. Registr Я оплати́л ко́фе в кафе́. (og'zaki nutqda kanselyarizm kerak emas) · 3. Kelishik ввиду́ боле́зни (Р.п.) · 4. Buyruq shakli Назна́чить Ивано́ва И. И. (infinitiv-buyruq, "хочу́, чтобы" emas).

Mashq 7 (namuna javob):

text
    Нача́льнику отде́ла снабже́ния
    Петро́ву И. С.
    от ме́неджера Али́ева А. Р.

              Служе́бная запи́ска

    Дово́жу до Ва́шего све́дения, что ввиду́
    неиспра́вности при́нтера в отде́ле прода́ж
    рабо́та затрудне́на. Про́шу приобрести́
    но́вое устро́йство в устано́вленном поря́дке.

    06.07.2026                       Али́ев А. Р.

Mashq 8 (namuna javob):

text
                                    Дире́ктору ООО «Прогре́сс»
                                    Петро́ву И. С.
                                    от ме́неджера
                                    Али́ева А. Р.

                        Заявле́ние

    Прошу́ вы́дать мне спра́вку с ме́ста рабо́ты
    в связи́ с необходи́мостью предъявле́ния её
    в банк. Спра́вка тре́буется в соотве́тствии
    с усло́виями оформле́ния креди́та.

    06.07.2026                          Али́ев А. Р.

12. Xulosa va keyingi dars

Bugun siz o'rgandingiz:

  • Rasmiy-ish uslubining oltita belgisi: standartlik, shaxssizlik, emotsiyasizlik, aniqlik, kanselyarizm, klishe. Shakl mazmundan muhimroq.
  • Standart klishe iboralar kelishigi bilan: в соотве́тствии с (+ Т.п.), на основа́нии (+ Р.п.), в це́лях (+ Р.п.), согла́сно (+ Д.п.), ввиду́ / всле́дствие (+ Р.п.), насто́ящим уведомля́ю.
  • Kanselyarizm (bo'lingan kesim): оказа́ть по́мощь = помо́чь, приня́ть уча́стие = уча́ствовать, произвести́ опла́ту = оплати́ть — hujjatda o'rinli, og'zaki nutqda — xato.
  • Shaxssizlik: passiv va 3-shaxs orqali muallifni yashirish (устана́вливается, запреща́ется, рекоменду́ется), buyruqda infinitiv (назна́чить, установи́ть).
  • Atama va qisqartmalar: ООО, АО, ИНН, НДС, ФИО, и т.д., и т.п., и др.
  • Hujjat turlari: заявле́ние, прика́з, спра́вка, догово́р, дове́ренность, протоко́л — har biri o'z kalit so'zi bilan (Прошу́ / ПРИКА́ЗЫВАЮ / Дана́... в том, что / доверя́ю).
  • Ikki tomonlama tarjima: bir g'oyani rasmiy og'zaki registrda ayta olish, registrni aralashtirmaslik.

Eslatib qo'yamiz: rasmiy-ish uslubi — ijod emas, standart bloklarni yig'ish. Hujjat yozishdan avval o'zingizga ayting: «Bu qaysi hujjat — ariza, buyruq, ma'lumotnoma?» va uning kalit so'zi bilan boshlang. Har blokka mos klishe qo'ying, uni to'g'ri kelishikda ishlating, matnni shaxssiz va xolis saqlang. Va eng muhim B2 qoidasi: kanselyarizmni biling, lekin uni faqat hujjatda ishlating — oddiy suhbatga olib kirmang. Bu — registrni his qilishning belgisi.

Keyingi dars — B2 — 32-dars: Ilmiy uslub (нау́чный стиль) — atamalar, mantiqiy bog'lanish, ta'rif va argumentatsiya. Bugun siz hujjat tilini — quruq, standart, shaxssiz uslubni — ochib chiqdingiz. Keyingi darsda esa uning "yaqin qarindoshi" — ilmiy uslub bilan tanishasiz. U ham aniq, xolis va shaxssiz (рассма́тривается, сле́дует отме́тить), ammo maqsadi boshqacha: bilim yetkazish va isbotlash. Siz atamalar tizimini, ta'rif berish qoliplarini (явля́ется, представля́ет собо́й, называ́ется), mantiqiy bog'lovchilarni (сле́довательно, таки́м о́бразом, ввиду́ э́того) va ilmiy argumentatsiyani o'rganasiz. Rasmiy hujjatning "buyruq" ohangidan endi ilmning "isbot" ohangiga o'tamiz.

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
B2 — 31-dars: Rasmiy-ish uslubi (официа́льно-делово́й стиль) — hujjatlar, klishe, kanselyarizm va standart iboralar — Wisar