WisarWisar
Rus tili kursi/B2 Yuqori Orta22 daqiqa

B2 — 16-dars: Aniqlik va noaniqlik olmoshlari (кое-, -то, -нибудь, -либо — noma'lumlikning nozik pardalari)

B2 — YUQORI-O'RTA · 16-dars


1. Dars nomi va maqsad

Rus tilida bir xil "kimdir", "bir narsa", "qayerdadir" tushunchasini to'rt xil qo'shimcha bilan berish mumkin — va ularning har biri boshqacha ma'no soyasini tashiydi. Bu qo'shimchalar: -то, -нибудь, кое- va -либо. Ular so'roq olmoshlariga (кто, что, како́й, где, когда́, куда́...) yopishib, noaniq olmoshlar (неопределённые местоиме́ния) yasaydi.

Muammo shundaki, o'zbek tilida bu to'rt soyani ko'pincha bitta so'z — "kimdir", "biror kim", "allakim" — bilan tarjima qilamiz, shuning uchun rus tilida qaysi birini tanlashda adashamiz. Solishtiring:

text
Кто́-то звони́л.          Kimdir qo'ng'iroq qildi.   (aniq odam bor edi, lekin kim — bilmayman)
Позвони́ кому́-нибудь.    Biror kimga qo'ng'iroq qil. (kim bo'lsa ham, farqi yo'q)
Мне на́до ко́е-что́ сказа́ть.   Bir narsa demoqchiman. (men bilaman nimani, lekin hozir aytmayman)

Uch gapda ham "kim/nima" noma'lum, lekin noma'lumlikning tabiati har xil. Aynan shu farq — bugungi darsning yuragi.

B2 darajasida siz endi "kimdir"ni tarjima qila olish bilan cheklanmaysiz — siz noaniqlikning turini his qilib, to'g'ri qo'shimchani tanlaysiz. Bu — jonli, tabiiy rus tilining eng nozik belgilaridan biri: ona tili egasi buni o'ylamay tanlaydi, chet ellik esa ko'pincha -нибудь o'rniga -то qo'yib, jumlani "buzadi".

Urg'u belgisi: ruscha so'zlarda urg'uli unlini ´ bilan ko'rsatamiz — кто́-то, что́-нибудь. Yozuvda bu belgi qo'yilmaydi, lekin to'g'ri talaffuz uchun zarur. Diqqat: bu qo'shimchalarda urg'u deyarli doim so'roq olmoshining o'zida turadi (кто́-то, где́-нибудь), qo'shimcha esa urg'usiz o'qiladi.

Dars oxirida siz:

  1. -то va -нибудь o'rtasidagi asosiy farqni — aniq mavjud, lekin noma'lum istalgan, farqi yo'q — avtomatik his qilasiz;
  2. zamon va gap turiga qarab (o'tgan/hozir -то; kelasi/savol/buyruq/shart -нибудь) to'g'ri qo'shimchani tanlaysiz;
  3. кое- ni ("bilaman, lekin aytmayman") va uning defis hamda predlog qoidasini (ко́е с кем) o'zlashtirasiz;
  4. -либо ning kitobiy, rasmiy ohangini bilib, uni o'rnida ishlatasiz;
  5. bu olmoshlarni kelishiklarda tuslay olasiz (кого́-то, кому́-нибудь, ко́е о чём).

2. Avvalgi darslardan takror (olmoshlar tizimi)

13-darsda siz olmoshlarni (местоиме́ния) chuqur o'rgangansiz — kishilik, egalik, ko'rsatish, so'roq, o'zlik. Bugungi mavzu ularning bir tarmog'i — noaniq olmoshlar — ustiga quriladi. Shuning uchun avval so'roq olmoshlarini tez tiklaymiz, chunki barcha noaniq olmoshlar aynan ulardan yasaladi.

2.1. So'roq olmoshlari — noaniqlikning "o'zagi"

So'roq olmoshi Ma'no Nimaga ishora
кто kim shaxs
что nima narsa
како́й qanday, qaysi sifat/tur
чей kimniki egalik
где qayerda joy
куда́ qayerga yo'nalish
когда́ qachon vaqt
как qanday usul
ско́лько qancha miqdor

Bu o'zaklarning har biriga to'rt qo'shimchadan istalganini ulash mumkin:

text
кто  +  -то        кто́-то        (kimdir)
что  +  -нибудь    что́-нибудь    (biror narsa)
где  +  кое-       ко́е-где́       (ba'zi joyda)
како́й + -либо      како́й-либо    (qandaydir, biror)

2.2. Noaniqlik inkor: chegarani belgilab qo'yamiz

Diqqat: noaniq olmosh (кто-то — kimdir bor) va inkor olmosh (никто́ — hech kim yo'q) — ikki qarama-qarshi qutb. Ularni chalkashtirmang:

text
Кто́-то пришёл.     Kimdir keldi.       (BOR, lekin noma'lum)   — noaniq
Никто́ не пришёл.   Hech kim kelmadi.   (YO'Q)                  — inkor

Bog'lanish: noaniq olmoshning "o'zagi" — bu doim so'roq olmoshi. Agar so'roq olmoshini bilsangiz (кто, что, где...), noaniq olmoshni yasash — shunchaki to'g'ri qo'shimchani tanlash masalasi. Butun bugungi dars — aynan shu tanlov haqida.


3. Asosiy tushuntirish

3.1. To'rt qo'shimchaning umumiy xaritasi

Avval butun tizimni bitta rasmda ko'ring — keyin har birini alohida ochamiz:

text
                     NOANIQLIK DARAJASI
  aniqroq ◄─────────────────────────────────────────► noaniqroq

  КОЕ-              -ТО              -НИБУДЬ / -ЛИБО
  ┌───────────┐    ┌───────────┐    ┌────────────────────┐
  │ gapiruvchi│    │ aniq bor, │    │ istalgan biri,     │
  │ BILADI,   │    │ lekin kim/│    │ FARQI YO'Q,        │
  │ lekin     │    │ nima —    │    │ hali tanlanmagan / │
  │ AYTMAYDI  │    │ NOMA'LUM  │    │ mavjudligi noaniq  │
  └───────────┘    └───────────┘    └────────────────────┘
  Ко́е-что́ есть.   Кто́-то звони́л.   Дай что́-нибудь.
  Bir gap bor.     Kimdir qo'ng'iroq  Biror narsa ber.
  (bilaman)        qildi. (bilmayman) (nima bo'lsa ham)

Endi har bir qo'shimchani chuqur ochamiz.

3.2. -ТО — "aniq mavjud, lekin men bilmayman"

-то — bu eng ko'p uchraydigan noaniq qo'shimcha. Uning ma'nosi aniq: obyekt haqiqatan mavjud (harakat sodir bo'lgan), lekin gapiruvchi uni aniq bilmaydi — kim, nima, qaysi ekanini ayta olmaydi.

text
Кто́-то звони́л, пока́ тебя́ не́ было.
   Sen yo'q ekaningda kimdir qo'ng'iroq qildi.
    Qo'ng'iroq BO'LDI (fakt), lekin men kimligini bilmayman.

Я что́-то забы́л, но не по́мню что.
   Men nimadir unutdim, lekin nimaligini eslay olmayman.
    Unutilgan narsa BOR, lekin aynan nima — noma'lum.

Он живёт где́-то на се́вере.
   U qayerdadir shimolda yashaydi.
    Aniq joy BOR, lekin men aniq bilmayman.

-то ning "vaqt xaritasi": u ko'pincha o'tgan zamon yoki hozirgi zamon bilan keladi — chunki fakt allaqachon sodir bo'lgan yoki hozir mavjud, faqat tafsilot noma'lum.

Kalit belgisi: -то — bu "allaqachon ro'y bergan, lekin men xabardor emasman" olmoshi. O'zbekcha eng aniq ekvivalenti — "kimdir / nimadir / allakim / allanima" (aynan mavjudlikka ishora bor).

3.3. -НИБУДЬ — "istalgan biri, farqi yo'q"

-нибудь — bu -то ning to'liq qarama-qarshisi. Uning ma'nosi: aniq obyekt yo'q yoki muhim emas — istalgani bo'laveradi, tanlov ochiq, yoki umuman mavjudligi noaniq.

-нибудь to'rtta "muhitda" yashaydi — buni yodlab qo'ying, chunki bu tanlovning eng ishonchli mezoni:

text
1) KELASI ZAMON:    За́втра я куплю́ тебе́ что́-нибудь.
                    Ertaga senga biror narsa sotib olaman. (hali qaysi — noma'lum)

2) SAVOL:           Ты ви́дел кого́-нибудь?
                    Kimnidir ko'rdingmi? (umuman, kim bo'lsa ham)

3) BUYRUQ:          Расскажи́ нам что́-нибудь!
                    Bizga biror narsa aytib ber! (nima bo'lsa ham)

4) SHART / TILAK:   Е́сли кто́-нибудь позвони́т, скажи́ мне.
                    Agar kimdir qo'ng'iroq qilsa, menga ayt. (istalgan kishi)

Bu to'rt muhitning umumiy mantig'i bitta: obyekt hali aniqlanmagan — u kelajakda tanlanadi, yoki savol/shart ichida "gipotetik" turadi. Aynan shuning uchun -нибудь "farqi yo'q, istalgani" ma'nosini beradi.

Kalit belgisi: -нибудь — bu "hali tanlanmagan, istalgani bo'laveradi" olmoshi. O'zbekcha ekvivalenti — "biror kim / biror narsa / kim bo'lsa ham / xohlagan".

3.4. -ТО -НИБУДЬ — darsning markaziy farqi

Bu ikki qo'shimcha — butun mavzuning yuragi. Ularning farqini bitta jadvalga jamlaymiz va yaxshilab yodlang:

Belgi -ТО -НИБУДЬ
Obyekt mavjudmi? HA, aniq bor noma'lum / hali yo'q
Gapiruvchi biladimi? yo'q, lekin bor deb biladi tanlov ochiq, farqi yo'q
Odatiy zamon o'tgan / hozirgi kelasi / gipotetik
Gap turi darak (fakt) savol, buyruq, shart, kelasi
O'zbekcha kimdir, allakim (bor) biror kim, kim bo'lsa ham

Eng yorqin qarama-qarshilik — bitta juftlikda ko'ring:

text
Кто́-то тебе́ звони́л.       Senga kimdir qo'ng'iroq qildi.
    BO'LIB O'TDI. Odam bor edi. (-то)

Позвони́ кому́-нибудь.       Kimgadir qo'ng'iroq qil.
    HALI YO'Q. Kim bo'lsa ham. (-нибудь)
text
Он что́-то сказа́л.          U nimadir dedi.
    Aytdi, gap bor, lekin men eshitmadim/tushunmadim. (-то)

Скажи́ что́-нибудь!          Biror narsa ayt!
    Hali aytmagan. Nima bo'lsa ham. (-нибудь)
text
Я где́-то ви́дел э́того челове́ка.   Men bu odamni qayerdadir ko'rganman.
    Ko'rganman (fakt), joyni eslay olmayman. (-то)

Дава́й вме́сте пое́дем куда́-нибудь.  Kel, birga qayergadir boraylik.
    Hali qayerga — hal qilinmagan. Istalgan joy. (-нибудь)

Oltin sinov: o'zingizga savol bering — "Bu obyekt allaqachon bormi (faqat men bilmaymanmi)?" HA bo'lsa -то. "Yo'q, hali tanlanmagan / kim bo'lsa ham / savol ichida" bo'lsa -нибудь. Bu bitta savol xatolarning 90 foizini oldini oladi.

3.5. КОЕ- — "men bilaman, lekin aytmayman"

кое- — bu maxsus qo'shimcha: u so'zning oldiga qo'shiladi (boshqalari — orqasiga). Ma'nosi: gapiruvchi aniq biladi kim/nima ekanini, lekin ataylab aytmaydi — yashirmoqchi, sir saqlamoqchi yoki hali oshkor qilmoqchi emas.

text
Мне на́до ко́е-что́ тебе́ сказа́ть.
   Senga bir narsa demoqchiman.
    Men nimani aytishimni ANIQ bilaman, lekin hozir sir.

Ко́е-кто́ уже́ зна́ет об э́том.
   Ba'zi birov buni allaqachon biladi.
    Men kimligini bilaman, lekin ismini aytmayman.

Я ко́е-где́ был сего́дня.
   Men bugun bir joyda bo'ldim.
    Qayerda ekanini bilaman, lekin aytmoqchi emasman.

кое- ning ikki muhim texnik qoidasi:

a) Defis (chiziqcha) bilan yoziladi: ко́е-что́, ко́е-кто́, ко́е-како́й, ко́е-где́.

b) Predlog (bosh kelishik so'zi) КОЕ- va o'zak ORASIGA kiradi — bu eng ko'p unutiladigan qoida:

text
Мне на́до ко́е с кем поговори́ть.
   Men bir kishi bilan gaplashishim kerak.
    ко́е + [с] + кем — predlog "с" o'rtaga tushdi, defis yo'qoladi!

Я хочу́ ко́е о чём тебя́ спроси́ть.
   Men sendan bir narsa haqida so'ramoqchiman.
    ко́е + [о] + чём

Он ко́е у кого́ занима́л де́ньги.
   U kimdandir qarz olib turgan.
    ко́е + [у] + кого́

Diqqat — predlog qoidasi: predlog bo'lganda кое- alohida yoziladi (defissiz), predlog esa o'rtaga kiradi: ко́е с кем, ко́е о чём, ко́е у кого́, ко́е к кому́. Bu — B2 darajaning nozik, "ona tili" belgisi. Chet ellik ko'pincha с кое-кем deb xato qiladi.

Kalit belgisi: кое- — bu "bilaman, lekin sir" olmoshi. O'zbekcha ekvivalenti — "bir (narsa/kishi/joy), ba'zi bir, allanarsa (aniq)".

3.6. -ЛИБО — kitobiy, rasmiy "-нибудь"

-либо — ma'no jihatidan -нибудь ga juda yaqin ("istalgani, biror"), lekin uslubi kitobiy va rasmiy. U og'zaki nutqda deyarli ishlatilmaydi — uning uyi hujjat, ilmiy matn, qonun, rasmiy e'lon.

text
OG'ZAKI:   У тебя́ есть каки́е-нибудь вопро́сы?
RASMIY:    Есть ли у вас каки́е-либо вопро́сы?
           Sizda biror savol bormi?

RASMIY:    Запреща́ется передава́ть да́нные кому́-либо без согла́сия.
           Ma'lumotni rozilikisiz kimgadir uzatish taqiqlanadi.

KITOBIY:   Без каки́х-либо доказа́тельств обвине́ние недействи́тельно.
           Hech qanday dalilsiz ayblov haqiqiy emas.

Uslub qoidasi: -либо — bu -нибудь ning "galstuk taqqan" varianti. Jonli suhbatda что́-либо deyish — bir oz sun'iy, "quruq" eshitiladi. Rasmiy hujjatda esa aynan u tabiiy. B2 darajada siz -нибудь (og'zaki) va -либо (rasmiy) ni registrga qarab almashtira olasiz.

3.7. Kelishiklarda tuslash — qo'shimcha o'zgarmaydi, o'zak o'zgaradi

Muhim qoida: -то, -нибудь, -либо qo'shimchalari hech qachon o'zgarmaydi. Faqat so'roq olmoshining o'zagi kelishikda tuslanadi:

text
Именительный (kim/nima?):   кто́-то        что́-нибудь
Родительный  (kimning?):    кого́-то       чего́-нибудь
Дательный    (kimga?):      кому́-то       чему́-нибудь
Винительный  (kimni?):      кого́-то       что́-нибудь
Творительный (kim bilan?):  кем-то        чем-нибудь
Предложный   (kim haqida?): о ко́м-то      о чём-нибудь

какой-то / какой-нибудь — sifat kabi to'liq tuslanadi (rod, son, kelishik bo'yicha): како́й-то, кака́я-то, како́е-то, каки́е-то; како́го-то, каки́м-то...

кое- da esa: o'zak tuslanadi, predlog bo'lsa o'rtaga kiradi:

text
Родительный:   ко́е-чего́     predlog bilan:  ко́е у кого́
Дательный:     ко́е-кому́                     ко́е к кому́
Творительный:  ко́е с кем   (predlog o'rtada)
Предложный:    ко́е о чём   (predlog o'rtada)

Eslatma: где́-то, куда́-нибудь, когда́-либо, как-то kabi ravish ko'rinishidagilar tuslanmaydi — ular o'zgarmas. Faqat кто, что, како́й, чей asosidagilar kelishikda o'zgaradi.

3.8. O'zbekcha bilan ko'prik — "kimdir / biror kim / allakim"

O'zbek tili bizga yordam beradi, agar to'g'ri moslikni topsak:

O'zbekcha Ruscha Ma'no soyasi
kimdir, allakim кто́-то bor, lekin noma'lum
biror kim, kim bo'lsa ham кто́-нибудь istalgani, hali yo'q
ba'zi bir, bir kishi (aniq) ко́е-кто́ bilaman, aytmayman
kimsa, biror kishi (rasmiy) кто́-либо kitobiy "istalgani"
nimadir, allanarsa что́-то bor, noma'lum
biror narsa что́-нибудь istalgani
bir narsa (aniq, sir) ко́е-что́ bilaman, aytmayman

Ko'prik qoidasi: o'zbekcha "-dir" (kimdir, nimadir) ko'pincha -то ga; "biror" ko'pincha -нибудь ga; "bir (aniq)" ko'pincha кое- ga; rasmiy "kimsa/biror" esa -либо ga to'g'ri keladi. Bu — 100% qonun emas, lekin ishonchli tayanch.


4. Ko'p misollar

-ТО (aniq bor, lekin noma'lum):

Ruscha O'zbekcha
Кто́-то стучи́т в дверь. Kimdir eshikni taqillatyapti.
Я что́-то слы́шал об э́том. Men bu haqda nimadir eshitganman.
Она́ купи́ла каку́ю-то стра́нную кни́гу. U qandaydir g'alati kitob sotib oldi.
Он живёт где́-то ря́дом. U yaqin bir joyda yashaydi.
Мы уже́ ви́делись когда́-то. Biz allaqachon, qachondir ko'rishganmiz.
Тебе́ кто́-то оста́вил запи́ску. Senga kimdir xat qoldirib ketibdi.

-НИБУДЬ (istalgani, farqi yo'q):

Ruscha O'zbekcha Muhit
Купи́ мне что́-нибудь сла́дкое. Menga biror shirin narsa olib kel. buyruq
Ты зна́ешь кого́-нибудь здесь? Bu yerda kimnidir tanaysanmi? savol
За́втра мы куда́-нибудь пойдём. Ertaga qayergadir boramiz. kelasi
Е́сли что́-нибудь случи́тся, звони́. Agar biror narsa bo'lsa, qo'ng'iroq qil. shart
Расскажи́те о себе́ что́-нибудь. O'zingiz haqingizda biror narsa aytib bering. buyruq
Мо́жет, кто́-нибудь помо́жет? Balki kimdir yordam berar? gipotetik savol

КОЕ- (bilaman, aytmayman):

Ruscha O'zbekcha
Мне на́до ко́е-что́ прове́рить. Menga bir narsani tekshirish kerak.
Ко́е-кто́ опозда́л сего́дня. Ba'zi birov bugun kechikdi.
Я принёс тебе́ ко́е-что́. Men senga bir narsa keltirdim.
Дава́й зайдём ко́е-куда́. Kel, bir joyga kirib chiqaylik.
Ко́е с кем я уже́ поговори́л. Bir kishi bilan men allaqachon gaplashdim.
У меня́ есть ко́е-каки́е пла́ны. Menda ba'zi bir rejalar bor.

-ЛИБО (rasmiy, kitobiy):

Ruscha O'zbekcha
Есть ли каки́е-либо возраже́ния? Biror e'tiroz bormi?
Запреща́ется вноси́ть каки́е-либо измене́ния. Biror o'zgartirish kiritish taqiqlanadi.
Без чьего́-либо разреше́ния вход воспрещён. Kimningdir ruxsatisiz kirish man etilgan.
Е́сли у вас есть кто́-либо на приме́те... Agar sizda biror nomzod bo'lsa...

5. Talaffuz bo'limi

  • кто́-то /KTÓ-ta/ — urg'u кто́ da; qo'shimcha -то urg'usiz, "o" "a": "któta".
  • что́-нибудь /SHTÓ-ni-bud'/ — что "shto"; -нибудь urg'usiz, oxiri yumshoq "d'": "shtónibud'".
  • кто́-нибудь /KTÓ-ni-bud'/ — "któnibud'"; -нибудь ni bir oqimda, tez ayting.
  • ко́е-что́ /KÓ-ye-SHTÓ/ — bu yerda ikki urg'u sezilishi mumkin: ко́е va что́; "kóye-shtó".
  • ко́е-кто́ /KÓ-ye-KTÓ/ — "kóye-któ".
  • како́й-нибудь /ka-KÓY-ni-bud'/ — urg'u -ко́й da; "kakóynibud'".
  • кого́-то /ka-VÓ-ta/ — diqqat: -го- bu yerda "vo" o'qiladi (rus tilida -ого/-его "-ovo/-evo"): "kavóta".
  • чего́-нибудь /chi-VÓ-ni-bud'/ — чего́ "chivó" (ham "г""v", ham urg'usiz "e""i"): "chivónibud'".
  • ко́е с кем /KÓ-ye s KYÉM/ — predlog с o'zak bilan qo'shilib: "kóye s kyém".
  • что́-либо /SHTÓ-li-ba/ — -либо urg'usiz, oxiri "a": "shtóliba".

Ikki oltin talaffuz qoidasi bugun: (1) urg'u deyarli doim so'roq o'zagida (кто́-, что́-, где́-), qo'shimcha esa urg'usiz "yeb yuboriladi" — -нибудь ni tez, bir bo'g'inday ayting. (2) кого́-то, чего́-нибудь dagi -го- har doim "vo" bo'lib o'qiladi — bu rus tilining umumiy qoidasi (его́ "yevó"), noaniq olmoshda ham buziladi emas.

Topshiriq: ovoz chiqarib ayting: кто́-то — кто́-нибудь — ко́е-кто́ · что́-то — что́-нибудь — ко́е-что́ · где́-то — где́-нибудь — ко́е-где́. Har uchligini ketma-ket aytib, ohangdagi farqni his qiling.


6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)

Ruscha Urg'u O'zbekcha Misol
кто́-то кто́-то kimdir, allakim Кто́-то звони́л.
что́-то что́-то nimadir, allanarsa Я что́-то забы́л.
кто́-нибудь кто́-ни-будь biror kim Кто́-нибудь зна́ет?
что́-нибудь что́-ни-будь biror narsa Дай что́-нибудь.
како́й-то ка-ко́й-то qandaydir Пришёл како́й-то челове́к.
како́й-нибудь ка-ко́й-ни-будь biron-bir, xohlagan Возьми́ како́й-нибудь.
где́-то где́-то qayerdadir Он где́-то тут.
где́-нибудь где́-ни-будь biror joyda Поу́жинаем где́-нибудь.
куда́-нибудь ку-да́-ни-будь biror joyga Пое́дем куда́-нибудь.
когда́-то ког-да́-то qachondir, bir vaqtlar Я когда́-то жил здесь.
когда́-нибудь ког-да́-ни-будь qachondir (kelasi) Ты когда́-нибудь был там?
ко́е-что́ ко́-е-что́ bir narsa (aniq) Скажу́ тебе́ ко́е-что́.
ко́е-кто́ ко́-е-кто́ ba'zi birov Ко́е-кто́ опозда́л.
ко́е-како́й ко́-е-ка-ко́й ba'zi bir ко́е-каки́е дела́
что́-либо что́-ли-бо biror narsa (rasmiy) без чего́-либо
како́й-либо ка-ко́й-ли-бо biror, qandaydir (rasmiy) без каки́х-либо причи́н
на приме́те на при-ме́-те ko'zda tutilgan, nazarda Есть кто́-то на приме́те.

Yodlash qoidasi: har o'zakni uchlik bilan yodlang — кто́-то / кто́-нибудь / ко́е-кто́. Bitta Anki kartada uchalasi va ularning o'zbekcha soyalari ("bor-noma'lum / istalgani / bilaman-aytmayman") turishi kerak. Alohida-alohida yodlash — farqni yo'qotadi.


7. Dialog

Ikki do'st — Ди́ма va Ка́тя — bayram sovg'asini rejalashtirmoqda. Dialog to'rt qo'shimchani jonli kontekstda ko'rsatadi.

text
Ди́ма:  Ка́тя, мне на́до ко́е-что́ с тобо́й обсуди́ть.
        Katya, men sen bilan bir narsani muhokama qilmoqchiman.

Ка́тя:  Что́-то случи́лось? Ты вы́глядишь взволно́ванным.
        Nimadir bo'ldimi? Sen xavotirli ko'rinasan.

Ди́ма:  Нет-нет. Про́сто ско́ро день рожде́ния ма́мы, и на́до
        купи́ть ей что́-нибудь осо́бенное.
        Yo'q-yo'q. Shunchaki tez orada onamning tug'ilgan kuni,
        unga biror alohida narsa olish kerak.

Ка́тя:  О, у тебя́ уже́ есть каки́е-нибудь иде́и?
        Oh, sende allaqachon biror g'oya bormi?

Ди́ма:  Ко́е-каки́е есть. Я зна́ю, что она́ давно́ хо́чет
        что́-то для ку́хни, но не по́мню, что и́менно.
        Ba'zi biri bor. Bilaman, u anchadan beri oshxona uchun
        nimadir istaydi, lekin aynan nimaligini eslay olmayman.

Ка́тя:  Мо́жет, спро́сим у кого́-нибудь из родны́х? Наприме́р,
        у твое́й сестры́ — она́ наверняка́ ко́е-что́ зна́ет.
        Balki qarindoshlardan birortasidan so'raymizmi? Masalan,
        opangdan — u albatta bir narsani biladi.

Ди́ма:  Отли́чная мысль! Я как раз ко́е с кем из семьи́
        сего́дня уви́жусь.
        Ajoyib fikr! Men aynan bugun oiladan bir kishi bilan
        ko'rishaman.

Ка́тя:  Тогда́ узна́й у неё что́-нибудь конкре́тное. А е́сли
        ничего́ не вы́яснишь, ку́пим про́сто цветы́ и торт.
        Unda undan biror aniq narsa bilib ol. Agar hech nimani
        aniqlay olmasang, shunchaki gul va tort olamiz.

Ди́ма:  Договори́лись. Кста́ти, я где́-то ви́дел
        краси́вый набо́р посу́ды — поищу́ его́.
        Kelishdik. Aytgancha, men qayerdadir chiroyli idish
        to'plamini ko'rgandim — uni qidiraman.

Dialog tahlili: ко́е-что́ обсуди́ть (Dima biladi nimani — sir) · что́-то случи́лось? (Katya bilmaydi — bor-yo'qmi) · что́-нибудь осо́бенное (hali tanlanmagan — kelasi) · каки́е-нибудь иде́и? (savol) · ко́е-каки́е есть (bor, aniq, lekin batafsil aytilmaydi) · что́-то для ку́хни (bor, lekin aniq nima — noma'lum) · у кого́-нибудь (istalgan qarindosh) · ко́е-что́ зна́ет (opa aniq biladi) · ко́е с кем (predlog o'rtada!) · где́-то ви́дел (ko'rgan — fakt, joyni eslamaydi). Bitta dialogda to'rt qo'shimchaning butun mantig'i.


8. Tipik xatolar + mini-mashq

  • -то ni kelasi/buyruqda ishlatish: Купи́ мне что́-то. ("biror narsa ol" demoqchi). Купи́ мне что́-нибудь. Sabab: buyruq — obyekt hali tanlanmagan, "istalgani". что́-то faqat "aniq bor, lekin noma'lum" ma'nosida (o'tgan/hozir). Buyruq va kelasida — doim -нибудь.

  • -нибудь ni o'tgan zamon fakti bilan: Вчера́ мне кто́-нибудь звони́л. ("kecha kimdir qo'ng'iroq qildi"). Вчера́ мне кто́-то звони́л. Sabab: qo'ng'iroq bo'lib o'tdi — fakt, aniq odam bor edi. -нибудь "istalgani, hali yo'q" — o'tgan faktga to'g'ri kelmaydi.

  • кое- da predlogni noto'g'ri joylash: Я поговори́л с ко́е-кем. Я поговори́л ко́е с кем. Sabab: кое- da predlog o'zak va кое- orasiga kiradi, defis yo'qoladi: ко́е с кем, ко́е о чём, ко́е у кого́.

  • кое- ni "noma'lum" ma'nosida ishlatish: Ко́е-кто́ мне звони́л, но я не зна́ю кто. Кто́-то мне звони́л, но я не зна́ю кто. Sabab: кое-кто — "men bilaman, lekin aytmayman". Agar gapiruvchining o'zi bilmasa, bu кто́-то bo'ladi. кое- dan keyin "kim ekanini bilmayman" deyish — ziddiyat.

  • -либо ni jonli suhbatda haddan ortiq ishlatish: do'stga: Хо́чешь что́-либо поесть? Хо́чешь что́-нибудь пое́сть? Sabab: -либо — rasmiy/kitobiy registr. Jonli suhbatda u sun'iy, "quruq" eshitiladi. Do'st bilan — -нибудь.

  • Qo'shimchani tuslash (o'zak o'rniga): Я ви́дел кто́-то-го. Я ви́дел кого́-то. Sabab: qo'shimcha -то o'zgarmaydi; faqat o'zak (кто кого́) tuslanadi.

Mini-mashq (og'zaki): har gapda -то yoki -нибудь ni tanlang va nega ekanini ayting:

1. За́втра я тебе́ ___ (что) принесу́.
2. Мне ___ (кто) звони́л, пока́ я спал.
3. Ты ___ (где) был ле́том?
4. Он ___ (что) шепну́л ей на́ ухо, но я не расслы́шал.

(Javoblar 11-bo'limda.)


9. Mashqlar

Mashq 1. Bo'sh joyga -то yoki -нибудь ni to'g'ri o'zak bilan qo'ying:

1. Кто́-___ хо́чет ча́ю? (istalgan kishi — savol)
2. Кто́-___ забы́л здесь зонт. (kimdir qoldirgan — fakt)
3. Дай мне что́-___ почита́ть. (biror kitob — buyruq)
4. Я что́-___ ви́жу вдали́. (nimadir ko'rinyapti — hozir)
5. Е́сли кто́-___ спро́сит, я в о́фисе. (shart — istalgani)

Mashq 2. Gapga кое- li olmoshni qo'shing (defis va predlog qoidasiga rioya qiling):

1. Мне на́до ___ тебе́ сказа́ть. (bir narsa)
2. ___ уже́ в ку́рсе де́ла. (ba'zi birov)
3. Я хочу́ ___ с тобо́й посове́товаться. (bir narsa haqida — predlog "о")
4. Он ходи́л ___ по дела́м. (bir joyga)

Mashq 3. O'zakni to'g'ri kelishikda tuslang:

1. Я жду ___ (кто́-то) — Родительный/Винительный.
2. Расскажи́ ___ (кто́-нибудь) о нас. (Дательный)
3. Я говори́л ___ (ко́е-кто́) об э́том. (Творительный, predlog "с")
4. Он ду́мает ___ (что́-то). (Предложный, predlog "о")

Mashq 4. Og'zaki -нибудь ni rasmiy -либо ga aylantiring:

1. У вас есть каки́е-нибудь докуме́нты?
2. Без како́й-нибудь причи́ны он не придёт.
3. Е́сли кто́-нибудь нару́шит пра́вила, его́ оштрафу́ют.

Mashq 5. Xatoni toping va to'g'rilang:

1. Купи́ мне что́-то в магази́не.
2. Вчера́ кто́-нибудь тебя́ иска́л.
3. Я поговори́л с ко́е-кем.
4. Ко́е-кто́ звони́л, но я не зна́ю, кто э́то был.

Mashq 6. O'zbekchadan ruschaga tarjima qiling (to'g'ri qo'shimchani tanlang):

1. Kimdir eshikni taqillatyapti.
2. Menga biror shirin narsa olib kel.
3. Men senga bir narsa demoqchiman (sir).
4. Sen qachondir Moskvada bo'lganmisan?
5. Agar biror savol bo'lsa, so'rang.

Mashq 7. Har bir qo'shimcha (-то, -нибудь, кое-, -либо) bilan bittadan mustaqil gap tuzing. Har birida ma'no soyasi (bor-noma'lum / istalgani / bilaman-aytmayman / rasmiy) aniq ko'rinsin.

Mashq 8. Qisqa dialog tuzing (kamida 6 gap): do'stingiz bilan dam olish rejasini muhokama qiling. Kamida ikkita -нибудь (savol/kelasi), bitta -то (o'tgan fakt) va bitta кое- (sir) ishlating.


10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)

  1. Uchlik drill: Wisar AIdan har o'zak (кто, что, где, когда́, како́й) bo'yicha uchtadan gap so'rang — biri -то, biri -нибудь, biri кое- bilan. Har birini o'zbekchaga tarjima qiling va ma'no soyasini ("bor-noma'lum / istalgani / bilaman-aytmayman") tushuntiring. AI tanlovingizni tekshirsin.

  2. To'g'rilash o'yini: AIdan 8 ta gap bering — ularning yarmida -то va -нибудь ataylab aralashtirilgan (xato). Siz har birini tekshiring: "TO'G'RI" yoki "XATO — sababi..." deb ayting va to'g'ri variantni bering. AI baholab bersin.

  3. Registr almashtirish: AIga bitta rasmiy e'lon (masalan, ish e'loni yoki qoida) yozing — unda -либо ishlating. Keyin xuddi shu matnni og'zaki shaklga (-нибудь bilan) o'giring. AIdan qaysi registr qayerga mos ekanini va кое с кем kabi predlog qoidasi to'g'ri qo'llanganini baholashini so'rang.


11. Javoblar kaliti

Mini-mashq (8-bo'lim): 1. что́-нибудь — kelasi zamon (принесу́), hali tanlanmagan. 2. кто́-то — o'tgan fakt (звони́л), aniq odam bor edi. 3. где́-нибудь — savol (был?), "biror joyda". 4. что́-то — o'tgan fakt (шепну́л), aytdi, lekin men eshitmadim.

Mashq 1: 1. Кто́-нибудь (savol, istalgan). 2. Кто́-то (fakt — qoldirgan). 3. что́-нибудь (buyruq). 4. что́-то (hozir, aniq bor). 5. кто́-нибудь (shart).

Mashq 2: 1. Мне на́до ко́е-что́ тебе́ сказа́ть. 2. Ко́е-кто́ уже́ в ку́рсе де́ла. 3. Я хочу́ ко́е о чём с тобо́й посове́товаться (predlog "о" o'rtada). 4. Он ходи́л ко́е-куда́ по дела́м.

Mashq 3: 1. Я жду кого́-то. 2. Расскажи́ кому́-нибудь о нас. 3. Я говори́л ко́е с кем об э́том (predlog "с" o'rtada). 4. Он ду́мает о чём-то.

Mashq 4: 1. У вас есть каки́е-либо докуме́нты? 2. Без како́й-либо причи́ны он не придёт. 3. Е́сли кто́-либо нару́шит пра́вила, его́ оштрафу́ют.

Mashq 5: 1. Купи́ мне что́-нибудь в магази́не (buyruq -нибудь). 2. Вчера́ кто́-то тебя́ иска́л (o'tgan fakt -то). 3. Я поговори́л ко́е с кем (predlog o'rtaga). 4. Кто́-то звони́л, но я не зна́ю, кто э́то был (gapiruvchi bilmaydi кто-то, кое-кто emas).

Mashq 6: 1. Кто́-то стучи́т в дверь. 2. Купи́ / Принеси́ мне что́-нибудь сла́дкое. 3. Я хочу́ тебе́ ко́е-что́ сказа́ть. 4. Ты когда́-нибудь был(а́) в Москве́? 5. Е́сли есть каки́е-нибудь вопро́сы, спра́шивайте.

Mashq 7: (Ochiq mashq — namuna.) -то: Мне кто́-то написа́л но́чью. (bor, noma'lum) · -нибудь: Позвони́ мне за́втра во ско́лько-нибудь. (istalgan vaqt) · кое-: У меня́ есть ко́е-что́ для тебя́. (bilaman, sir) · -либо: Про́сьба не оставля́ть каки́е-либо ве́щи без присмо́тра. (rasmiy).

Mashq 8: (Ochiq mashq — namuna.)Дава́й в выходны́е куда́-нибудь пое́дем! (—нибудь, kelasi) — А у тебя́ есть каки́е-нибудь иде́и? (—нибудь, savol) — Ко́е-что́ есть, но пока́ секре́т. (кое-, sir) — Кста́ти, мне вчера́ кто́-то присла́л ссы́лку на хоро́ший о́тдых. (—то, o'tgan fakt) — Дава́й её посмо́трим!Договори́лись. O'z variantingiz so'zma-so'z bir xil bo'lishi shart emas — asosiysi qo'shimchalar to'g'ri tanlangan bo'lsin.


12. Xulosa va keyingi dars

  • Bosh g'oya: to'rt qo'shimcha bir "kimdir"ning to'rt xil soyasidir: -то (aniq bor, lekin noma'lum) · -нибудь (istalgani, farqi yo'q, hali yo'q) · кое- (bilaman, lekin aytmayman) · -либо (rasmiy "istalgani").
  • Markaziy farq — -ТО -НИБУДЬ: -то — o'tgan/hozirgi fakt (obyekt bor, men bilmayman); -нибудь — kelasi, savol, buyruq, shart (obyekt hali tanlanmagan). Oltin sinov: "obyekt allaqachon bormi?" HA -то, YO'Q -нибудь.
  • кое- qoidalari: so'z oldiga qo'shiladi, defis bilan; predlog o'zak bilan кое- orasiga kiradi (ко́е с кем, ко́е о чём); ma'nosi "bilaman, aytmayman".
  • -либо-нибудь ning kitobiy, rasmiy varianti (hujjat, qonun, ilmiy matn).
  • Tuslash: qo'shimcha o'zgarmaydi, faqat o'zak kelishikda tuslanadi (кого́-то, кому́-нибудь, ко́е о чём).

Keyingi dars — B2 — 17-dars: Murakkab qo'shma gap — ko'p qismli bog'langan va ergashgan qurilmalar (сло́жное предложе́ние: бессою́зные, сочини́тельные и подчини́тельные свя́зи в одно́м предложе́нии). Bugun siz noaniq olmoshlarni ergash gap ichida ham ishlatdingiz (е́сли кто́-нибудь спро́сит..., я не зна́ю, кто э́то был). Keyingi darsda gapning o'zini ko'p qavatli qilib quramiz: bir gapda bir necha ergash va bog'langan qismni mantiqiy joylash, tinish belgilarini to'g'ri qo'yish, "og'ir" jumlani boshqarish. Noaniq olmoshlar — shu murakkab gaplarning tez-tez uchraydigan g'ishtlaridan biri. Уда́чи! (Omad!)

Izohlar (0)

Izoh yozish uchun kiring.

  • Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!
B2 — 16-dars: Aniqlik va noaniqlik olmoshlari (кое-, -то, -нибудь, -либо — noma'lumlikning nozik pardalari) — Wisar