B2 — 43-dars: Mavzuli lug'at — siyosat, iqtisod, fan, san'at
B2 — YUQORI-O'RTA · 43-dars
1. Dars nomi va maqsad
Bu dars — B2 darajasidagi ilg'or mavzuli lug'at darsi. B1da (34-dars) biz jamiyat, texnologiya, ekologiya va madaniyat bo'yicha munozara so'zlarini to'plagan edik. Endi esa til darajangiz o'sdi: siz gazeta-jurnal maqolalarini o'qiy olishingiz, teledebatlarni tushunishingiz, esse yoza olishingiz kerak. Buning uchun to'rtta eng "og'ir" — ammo eng zarur — soha leksikasi kerak:
- Поли́тика (siyosat) — davlat, hukumat, saylov, partiya, qonun, islohot, demokratiya va «приня́ть зако́н», «прийти́ к вла́сти», «провести́ вы́боры» kabi kollokatsiyalar.
- Эконо́мика (iqtisod) — bozor, inflyatsiya, byudjet, soliq, foyda, investitsiya, raqobat, ishsizlik va «плати́ть нало́ги», «получи́ть при́быль», «экономи́ческий рост».
- Нау́ка (fan) — tadqiqot, kashfiyot, tajriba, nazariya, gipoteza, ixtiro, texnologiya va «провести́ иссле́дование», «сде́лать откры́тие», «вы́двинуть гипо́тезу».
- Иску́сство (san'at) — rassomlik, haykaltaroshlik, adabiyot, musiqa, teatr, kino, shedevr va «созда́ть произведе́ние», «написа́ть карти́ну».
Bu to'rt soha — B2 imtihoni (OAV matni, esse, og'zaki nutq) uchun eng ko'p uchraydigan mavzular. Har mavzuda oddiy so'z ro'yxatidan tashqari kollokatsiya (qaysi so'z qaysi so'z bilan yuradi), fe'l boshqaruvi (qaysi kelishik) va munozara iboralari beriladi. Dars oxirida siz bu to'rt sohada gazeta uslubida gapira va yoza olasiz.
Bu — B2 mavzuli lug'atning birinchi bloki. 44-dars ikkinchi blok — sog'liq, huquq, sport, ta'lim mavzulari bo'ladi.
2. Avvalgi darslardan takror
- 34-dars (B1 mavzuli lug'at)dan: реша́ть пробле́му, на мой взгляд, игра́ть роль iboralarini olganmiz. Bugun ular B2 munozarasida ham asos bo'ladi, lekin ustiga rasmiyroq iboralar qo'shamiz.
- 32-dars (ilmiy uslub)dan: obyektiv, mantiqiy bayon. Fan va iqtisod bo'limida shu uslub ish beradi: «иссле́дование пока́зывает, что…».
- 23–26-dars (so'z yasash, prefiks-suffiks)dan: эконо́мика экономи́ческий, поли́тика полити́ческий, нау́ка нау́чный — sohadan sifat yasash. Bu B2 leksikasining kaliti.
- B1 24-dars (murakkab kelishiklar)dan: роди́тельный (qaratqich) — рост эконо́мики, твори́тельный (vosita) — облада́ть вла́стью. Bugun kollokatsiyalarda shu kelishiklar ishlaydi.
- Tez mashq: aytib ko'ring — Прави́тельство при́няло но́вый зако́н. Учёные провели́ иссле́дование. Худо́жник написа́л карти́ну.
Muhim bog'lanish: bugun har sohada asosiy so'zdan tashqari fe'l + ot kollokatsiyasini yodlaysiz: приня́ть зако́н (siyosat), плати́ть нало́ги (iqtisod), провести́ иссле́дование (fan), созда́ть произведе́ние (san'at). Rus tilida bu birikmalar qat'iy — so'zlarni almashtirib bo'lmaydi. Har birini alohida, misol bilan ko'rib chiqamiz.
3. Asosiy tushuntirish
3.1. ПОЛИ́ТИКА — siyosat va davlat
Avval siyosat sohasining tayanch so'zlarini o'rganamiz. Bular — gazeta va yangiliklarning "birinchi sahifa" so'zlari:
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Rod |
|---|---|---|---|
| поли́тика | по-ли́-ти-ка | siyosat | ж |
| госуда́рство | го-су-да́р-ство | davlat | с |
| прави́тельство | пра-ви́-тель-ство | hukumat | с |
| президе́нт | пре-зи-де́нт | prezident | м |
| парла́мент | пар-ла́-мент | parlament | м |
| вы́боры | вы́-бо-ры | saylov | (ko'plik) |
| па́ртия | па́р-ти-я | partiya | ж |
| оппози́ция | оп-по-зи́-ци-я | muxolafat | ж |
| депута́т | де-пу-та́т | deputat | м |
| зако́н | за-ко́н | qonun | м |
| рефо́рма | ре-фо́р-ма | islohot | ж |
| демокра́тия | де-мо-кра́-ти-я | demokratiya | ж |
| власть | власть | hokimiyat | ж |
| граждани́н | граж-да-ни́н | fuqaro | м |
Kollokatsiya va munozara iboralari (siyosat):
приня́ть зако́н — qonun qabul qilmoq
провести́ вы́боры — saylov o'tkazmoq
прийти́ к вла́сти — hokimiyatga kelmoq
провести́ рефо́рму — islohot o'tkazmoq
полити́ческая парти́я — siyosiy partiya
защища́ть интере́сы наро́да — xalq manfaatlarini himoya qilmoq
как изве́стно… — ma'lumki…
с одно́й стороны́… с друго́й… — bir tomondan… boshqa tomondan…Grammatik ilova — «приня́ть зако́н» va «прийти́ к вла́сти» (fe'l boshqaruvi):
Siyosat sohasining asosiy fe'li — приня́ть / принима́ть (qabul qilmoq). U ob'ektni tushum kelishigida (Винительный) oladi: приня́ть зако́н, реше́ние, рефо́рму:
Парла́мент при́нял но́вый зако́н. — Parlament yangi qonunni qabul qildi.
Прави́тельство принима́ет ва́жные реше́ния. — Hukumat muhim qarorlar qabul qiladi.прийти́ к вла́сти (hokimiyatga kelmoq) — bu yerda власть jo'nalish kelishigida (Дательный, к + чему?):
Э́та па́ртия пришла́ к вла́сти по́сле вы́боров. — Bu partiya saylovdan keyin hokimiyatga keldi.Sohadan sifat: поли́тика полити́ческий (siyosiy): полити́ческая систе́ма, полити́ческий кри́зис.
DIQQAT: вы́боры — rus tilida faqat ko'plikda ishlatiladi (pluralia tantum), xuddi часы́, де́ньги kabi. Shuning uchun провести́ вы́боры (ko'plik, tushum), на вы́борах (o'rin, ko'plik). Birlikdagi вы́бор boshqa ma'no — "tanlov, tanlash".
3.2. ЭКОНО́МИКА — iqtisod va bozor
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Rod |
|---|---|---|---|
| эконо́мика | э-ко-но́-ми-ка | iqtisod | ж |
| ры́нок | ры́-нок | bozor | м |
| инфля́ция | инф-ля́-ци-я | inflyatsiya | ж |
| кри́зис | кри́-зис | inqiroz | м |
| бюдже́т | бюд-же́т | byudjet | м |
| нало́г | на-ло́г | soliq | м |
| при́быль | при́-быль | foyda | ж |
| инвести́ция | ин-вес-ти́-ци-я | investitsiya | ж |
| спрос | спрос | talab | м |
| предложе́ние | пред-ло-же́-ние | taklif | с |
| конкуре́нция | кон-ку-ре́н-ци-я | raqobat | ж |
| безрабо́тица | без-ра-бо́-ти-ца | ishsizlik | ж |
| до́ход | до́-ход | daromad | м |
| разви́тие | раз-ви́-тие | rivojlanish | с |
Kollokatsiya va munozara iboralari (iqtisod):
получи́ть при́быль — foyda olmoq
плати́ть нало́ги — soliq to'lamoq
экономи́ческий рост — iqtisodiy o'sish
экономи́ческий кри́зис — iqtisodiy inqiroz
спрос и предложе́ние — talab va taklif
привлека́ть инвести́ции — investitsiya jalb qilmoq
уровень безрабо́тицы — ishsizlik darajasi
по да́нным стати́стики… — statistika ma'lumotlariga ko'ra…Grammatik ilova — «плати́ть нало́ги» va «получи́ть при́быль»:
Iqtisod sohasining ikki asosiy fe'li ham tushum kelishigini (Винительный) oladi:
- плати́ть / заплати́ть (to'lamoq): плати́ть (что?) нало́ги, де́ньги:
Все компа́нии должны́ плати́ть нало́ги. — Barcha kompaniyalar soliq to'lashi kerak.- получи́ть / получа́ть (olmoq): получи́ть (что?) при́быль, до́ход:
Фи́рма получи́ла большу́ю при́быль. — Firma katta foyda oldi."Nimadan" (manba) — от + qaratqich: при́быль от прода́ж (sotuvdan foyda). Sohadan sifat: эконо́мика экономи́ческий: экономи́ческий рост, экономи́ческая рефо́рма.
DIQQAT: плати́ть fe'li ikki xil boshqaruvga ega — narsani to'lasa tushum (плати́ть нало́ги), lekin nima uchun to'lasa за + tushum (плати́ть за кварти́ру — kvartira uchun to'lamoq). Iqtisodiy matnda ko'proq плати́ть нало́ги (to'g'ridan-to'g'ri) uchraydi.
3.3. НАУ́КА — fan va tadqiqot
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Rod |
|---|---|---|---|
| нау́ка | на-у́-ка | fan | ж |
| иссле́дование | ис-сле́-до-ва-ние | tadqiqot | с |
| откры́тие | от-кры́-ти-е | kashfiyot | с |
| экспериме́нт | экс-пе-ри-ме́нт | tajriba | м |
| тео́рия | те-о́-ри-я | nazariya | ж |
| гипо́теза | ги-по́-те-за | gipoteza | ж |
| изобрете́ние | и-зо-бре-те́-ние | ixtiro | с |
| техноло́гия | тех-но-ло́-ги-я | texnologiya | ж |
| учёный | у-чё-ный | olim | м |
| зна́ние | зна́-ни-е | bilim | с |
| результа́т | ре-зуль-та́т | natija | м |
| до́каза́тельство | до-ка-за́-тель-ство | isbot, dalil | с |
| разви́тие | раз-ви́-тие | rivojlanish | с |
| прогре́сс | про-гре́сс | taraqqiyot | м |
Kollokatsiya va munozara iboralari (fan):
провести́ иссле́дование — tadqiqot o'tkazmoq
сде́лать откры́тие — kashfiyot qilmoq
вы́двинуть гипо́тезу — gipoteza ilgari surmoq
доказа́ть тео́рию — nazariyani isbotlamoq
нау́чный прогре́сс — ilmiy taraqqiyot
получи́ть результа́т — natija olmoq
иссле́дование пока́зывает, что… — tadqiqot ko'rsatadiki…
согла́сно да́нным… — ma'lumotlarga ko'ra…Grammatik ilova — «провести́ иссле́дование» va «вы́двинуть гипо́тезу»:
Fan sohasining fe'llari ham asosan tushum kelishigini (Винительный) oladi:
- провести́ / проводи́ть (o'tkazmoq): провести́ (что?) иссле́дование, экспериме́нт:
Учёные провели́ ва́жное иссле́дование. — Olimlar muhim tadqiqot o'tkazdi.- сде́лать откры́тие (kashfiyot qilmoq) — qat'iy birikma:
Э́тот учёный сде́лал вели́кое откры́тие. — Bu olim buyuk kashfiyot qildi.- вы́двинуть гипо́тезу (gipoteza ilgari surmoq):
Он вы́двинул но́вую гипо́тезу. — U yangi gipotezani ilgari surdi.Sohadan sifat: нау́ка нау́чный: нау́чное иссле́дование, нау́чный подхо́д.
DIQQAT: rus tilida "tadqiqot" — иссле́дование (qilinadi emas, o'tkaziladi): faqat провести́ иссле́дование, hech qachon сде́лать иссле́дование emas. Ammo "kashfiyot" — сде́лать откры́тие (провести́ откры́тие emas). Bu kollokatsiyalar qat'iy — ularni juftlik holida yodlang.
3.4. ИСКУ́ССТВО — san'at
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Rod |
|---|---|---|---|
| иску́сство | ис-ку́с-ство | san'at | с |
| жи́вопись | жи́-во-пись | rassomlik | ж |
| скульпту́ра | скульп-ту́-ра | haykaltaroshlik | ж |
| литерату́ра | ли-те-ра-ту́-ра | adabiyot | ж |
| му́зыка | му́-зы-ка | musiqa | ж |
| теа́тр | те-а́тр | teatr | м |
| кино́ | ки-но́ | kino | с |
| шеде́вр | ше-де́вр | shedevr | м |
| произведе́ние | про-из-ве-де́-ние | asar | с |
| вы́ставка | вы́-став-ка | ko'rgazma | ж |
| худо́жник | ху-до́ж-ник | rassom | м |
| карти́на | кар-ти́-на | rasm, kartina | ж |
| тво́рчество | тво́р-че-ство | ijod | с |
| зри́тель | зри́-тель | tomoshabin | м |
Kollokatsiya va munozara iboralari (san'at):
созда́ть произведе́ние — asar yaratmoq
написа́ть карти́ну — rasm chizmoq (kartina)
произведе́ние иску́сства — san'at asari
совреме́нное иску́сство — zamonaviy san'at
посети́ть вы́ставку — ko'rgazmaga bormoq
мирово́й шеде́вр — jahon shedevri
иску́сство отража́ет жизнь — san'at hayotni aks ettiradi
на мой взгляд, э́то настоя́щее иску́сство — menimcha, bu haqiqiy san'atGrammatik ilova — «созда́ть произведе́ние» va «написа́ть карти́ну»:
San'at sohasining fe'llari tushum kelishigini (Винительный) oladi:
- созда́ть / создава́ть (yaratmoq): созда́ть (что?) произведе́ние, шеде́вр:
Худо́жник со́здал настоя́щий шеде́вр. — Rassom haqiqiy shedevr yaratdi.- написа́ть карти́ну (rasm chizmoq) — diqqat: rassomlikda "chizmoq" написа́ть (yozmoq!) fe'li bilan beriladi:
Он написа́л краси́вую карти́ну. — U chiroyli rasm chizdi.Ko'rgazmaga borish — на + tushum (на вы́ставку), teatr/kinoga — в + tushum (в теа́тр, в кино́). Sohadan sifat: иску́сство иску́сственный emas! (bu "sun'iy" degani), balki bu yerda odatda худо́жественный (badiiy): худо́жественное произведе́ние.
DIQQAT: rus tilida rassom rasm chizmaydi, balki rasm yozadi — написа́ть карти́ну (so'zma-so'z "kartinani yozmoq"). Рисова́ть (chizmoq) — bu qalam/ruchka bilan chizish (eskiz), писа́ть esa bo'yoq bilan chizish (moyli rasm). Professional san'atda: худо́жник пи́шет карти́ну.
4. Misollar (jonli gaplar)
Siyosat:
Парла́мент при́нял но́вый зако́н о нало́гах. — Parlament soliqlar to'g'risida yangi qonunni qabul qildi.
По́сле вы́боров к вла́сти пришла́ друга́я па́ртия. — Saylovdan keyin hokimiyatga boshqa partiya keldi.
Прави́тельство прово́дит ва́жные рефо́рмы. — Hukumat muhim islohotlar o'tkazyapti.
Оппози́ция кри́тикует полити́ческий курс. — Muxolafat siyosiy yo'nalishni tanqid qiladi.
Как изве́стно, демокра́тия предполага́ет свобо́ду. — Ma'lumki, demokratiya erkinlikni nazarda tutadi.Iqtisod:
Из-за инфля́ции це́ны на проду́кты вы́росли. — Inflyatsiya tufayli mahsulot narxlari oshdi.
Компа́ния получи́ла реко́рдную при́быль в э́том году́. — Kompaniya bu yili rekord foyda oldi.
Все гра́ждане обя́заны плати́ть нало́ги. — Barcha fuqarolar soliq to'lashga majbur.
По да́нным стати́стики, безрабо́тица сни́зилась. — Statistika ma'lumotlariga ko'ra, ishsizlik kamaydi.
Госуда́рство стреми́тся привлека́ть инвести́ции. — Davlat investitsiya jalb qilishga intiladi.Fan:
Гру́ппа учёных провела́ большо́е иссле́дование. — Bir guruh olimlar katta tadqiqot o'tkazdi.
Э́то откры́тие измени́ло совреме́нную нау́ку. — Bu kashfiyot zamonaviy fanni o'zgartirdi.
Учёный вы́двинул сме́лую гипо́тезу. — Olim jasoratli gipotezani ilgari surdi.
Иссле́дование пока́зывает, что кли́мат меня́ется. — Tadqiqot ko'rsatadiki, iqlim o'zgaryapti.
Нау́чный прогре́сс улучша́ет ка́чество жи́зни. — Ilmiy taraqqiyot hayot sifatini yaxshilaydi.San'at:
Э́тот худо́жник со́здал не́сколько шеде́вров. — Bu rassom bir necha shedevr yaratdi.
Мы посети́ли вы́ставку совреме́нного иску́сства. — Biz zamonaviy san'at ko'rgazmasiga bordik.
Кла́ссик написа́л э́ту карти́ну в XIX ве́ке. — Klassik bu rasmni XIX asrda chizgan.
Настоя́щее иску́сство отража́ет жизнь о́бщества. — Haqiqiy san'at jamiyat hayotini aks ettiradi.
Литерату́ра и му́зыка — часть мирово́й культу́ры. — Adabiyot va musiqa — jahon madaniyatining bir qismi.5. Talaffuz bo'limi
- поли́тика /pa-LI-ti-ka/ — urg'u ikkinchi bo'g'inda "ли" da; boshidagi urg'usiz "о" "a"; полити́ческий da esa urg'u "ти" ga ko'chadi.
- прави́тельство /pra-VI-til-stva/ — urg'u "ви" da; uzun so'z, "-тельство" birga; oxirgi "о" "a".
- эконо́мика /e-ka-NO-mi-ka/ — urg'u "но" da; boshi "э", ikkinchi "о" urg'usiz "a"; экономи́ческий da urg'u "ми" ga ko'chadi.
- инфля́ция /inf-LYA-tsi-ya/ — urg'u "ля" da; "ц" "ts"; "-ция" birga "tsiya".
- иссле́дование /is-SLYE-da-va-ni-ye/ — juda uzun; urg'u "сле" da; "сс" bitta uzun "s"; shoshmasdan bo'g'inlang.
- гипо́теза /gi-PO-ti-za/ — urg'u "по" da; "г" qattiq; oxirgi "а" qisqa "a".
- иску́сство /is-KUS-tva/ — urg'u "ку" da; "сств" murakkab undosh to'plami — "s-stv" ni birga, lekin ravon ayting.
- произведе́ние /pra-iz-vi-DYE-ni-ye/ — eng uzun; urg'u "де" da; boshida "прои" — uch unli ketma-ket, sekin ayting.
Muhim qoida: urg'usiz о har doim "a" bo'lib o'qiladi: поли́тика "palitika", эконо́мика "ekanomika", произведе́ние "praizvidyeniye". B2 so'zlari uzun bo'lgani uchun faqat bitta urg'uli bo'g'in bor — qolgan barcha "о, е, я" lar qisqaradi. Sifat yasalganda urg'u ko'chishiga e'tibor bering: поли́тика полити́ческий, эконо́мика экономи́ческий.
Topshiriq: har mavzudan ovoz chiqarib ayting: поли́тика, прави́тельство, вы́боры · эконо́мика, инфля́ция, при́быль · нау́ка, иссле́дование, гипо́теза · иску́сство, жи́вопись, шеде́вр. Urg'u va sifat shakllariga e'tibor bering.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
Поли́тика — siyosat:
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| поли́тика | по-ли́-ти-ка | siyosat | Он интересу́ется поли́тикой. |
| прави́тельство | пра-ви́-тель-ство | hukumat | Прави́тельство при́няло реше́ние. |
| президе́нт | пре-зи-де́нт | prezident | Президе́нт вы́ступил с ре́чью. |
| парла́мент | пар-ла́-мент | parlament | Парла́мент при́нял зако́н. |
| вы́боры | вы́-бо-ры | saylov | Ско́ро состоя́тся вы́боры. |
| па́ртия | па́р-ти-я | partiya | Э́та па́ртия победи́ла. |
| оппози́ция | оп-по-зи́-ци-я | muxolafat | Оппози́ция кри́тикует власть. |
| зако́н | за-ко́н | qonun | Парла́мент при́нял но́вый зако́н. |
| рефо́рма | ре-фо́р-ма | islohot | Прави́тельство прово́дит рефо́рмы. |
| демокра́тия | де-мо-кра́-ти-я | demokratiya | Демокра́тия — власть наро́да. |
| власть | власть | hokimiyat | Па́ртия пришла́ к вла́сти. |
| приня́ть зако́н | при-ня́ть за-ко́н | qonun qabul qilmoq | Парла́мент при́нял зако́н. |
Эконо́мика — iqtisod:
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| эконо́мика | э-ко-но́-ми-ка | iqtisod | Эконо́мика страны́ растёт. |
| ры́нок | ры́-нок | bozor | Ры́нок труда́ меня́ется. |
| инфля́ция | инф-ля́-ци-я | inflyatsiya | Инфля́ция сни́зилась. |
| кри́зис | кри́-зис | inqiroz | Начался́ экономи́ческий кри́зис. |
| бюдже́т | бюд-же́т | byudjet | Э́то госуда́рственный бюдже́т. |
| нало́г | на-ло́г | soliq | На́до плати́ть нало́ги. |
| при́быль | при́-быль | foyda | Компа́ния получи́ла при́быль. |
| инвести́ция | ин-вес-ти́-ци-я | investitsiya | Мы привлека́ем инвести́ции. |
| конкуре́нция | кон-ку-ре́н-ци-я | raqobat | На ры́нке высо́кая конкуре́нция. |
| безрабо́тица | без-ра-бо́-ти-ца | ishsizlik | Уровень безрабо́тицы вы́рос. |
| плати́ть нало́ги | пла-ти́ть на-ло́-ги | soliq to'lamoq | Все пла́тят нало́ги. |
| экономи́ческий рост | э-ко-но-ми́-чес-кий рост | iqtisodiy o'sish | Наблюда́ется экономи́ческий рост. |
Нау́ка — fan:
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| нау́ка | на-у́-ка | fan | Нау́ка развива́ется бы́стро. |
| иссле́дование | ис-сле́-до-ва-ние | tadqiqot | Учёные провели́ иссле́дование. |
| откры́тие | от-кры́-ти-е | kashfiyot | Э́то ва́жное откры́тие. |
| экспериме́нт | экс-пе-ри-ме́нт | tajriba | Они́ провели́ экспериме́нт. |
| тео́рия | те-о́-ри-я | nazariya | Э́то изве́стная тео́рия. |
| гипо́теза | ги-по́-те-за | gipoteza | Он вы́двинул гипо́тезу. |
| изобрете́ние | и-зо-бре-те́-ние | ixtiro | Э́то поле́зное изобрете́ние. |
| учёный | у-чё-ный | olim | Учёный сде́лал откры́тие. |
| прогре́сс | про-гре́сс | taraqqiyot | Нау́чный прогре́сс не остана́вливается. |
| провести́ иссле́дование | про-вес-ти́ ис-сле́-до-ва-ние | tadqiqot o'tkazmoq | Гру́ппа провела́ иссле́дование. |
| сде́лать откры́тие | сде́-лать от-кры́-ти-е | kashfiyot qilmoq | Он сде́лал вели́кое откры́тие. |
| вы́двинуть гипо́тезу | вы́-дви-нуть ги-по́-те-зу | gipoteza ilgari surmoq | Она́ вы́двинула гипо́тезу. |
Иску́сство — san'at:
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| иску́сство | ис-ку́с-ство | san'at | Я люблю́ совреме́нное иску́сство. |
| жи́вопись | жи́-во-пись | rassomlik | Он изуча́ет жи́вопись. |
| скульпту́ра | скульп-ту́-ра | haykaltaroshlik | Э́та скульпту́ра — шеде́вр. |
| литерату́ра | ли-те-ра-ту́-ра | adabiyot | Ру́сская литерату́ра изве́стна в ми́ре. |
| му́зыка | му́-зы-ка | musiqa | Кла́ссическая му́зыка успока́ивает. |
| теа́тр | те-а́тр | teatr | Мы идём в теа́тр. |
| шеде́вр | ше-де́вр | shedevr | Э́то мирово́й шеде́вр. |
| произведе́ние | про-из-ве-де́-ние | asar | Э́то изве́стное произведе́ние. |
| вы́ставка | вы́-став-ка | ko'rgazma | Мы посети́ли вы́ставку. |
| худо́жник | ху-до́ж-ник | rassom | Худо́жник написа́л карти́ну. |
| созда́ть произведе́ние | со-зда́ть про-из-ве-де́-ние | asar yaratmoq | Он со́здал вели́кое произведе́ние. |
| написа́ть карти́ну | на-пи-са́ть кар-ти́-ну | rasm chizmoq | Худо́жник написа́л карти́ну. |
Yodlash qoidasi: B2da har so'zni kollokatsiyasi bilan yodlang — quruq зако́н emas, "приня́ть зако́н"; иссле́дование emas, "провести́ иссле́дование". Rus tilida bu birikmalar qat'iy: сде́лать откры́тие, lekin провести́ иссле́дование — almashtirib bo'lmaydi. Har sohadan sifat shaklini ham yodlang: полити́ческий, экономи́ческий, нау́чный, худо́жественный.
7. Dialog
— Ты чита́л но́вости? Парла́мент — Yangiliklarni o'qidingmi? Parlament
при́нял но́вый зако́н об эконо́мике. iqtisod to'g'risida yangi qonun qabul qildi.
— Да, чита́л. Говоря́т, э́то часть — Ha, o'qidim. Aytishlaricha, bu
большо́й экономи́ческой рефо́рмы. katta iqtisodiy islohotning bir qismi.
— Как ты ду́маешь, э́то помо́жет — Sencha, bu iqtisodiy o'sishga
экономи́ческому ро́сту? yordam beradimi?
— С одно́й стороны́, да — привлечёт — Bir tomondan, ha — investitsiya jalb
инвести́ции. С друго́й, инфля́ция qiladi. Boshqa tomondan, inflyatsiya
всё ещё высо́кая. hali ham baland.
— Согла́сен. А ты слы́шал про то — Roziman. Anavi olimlar
откры́тие, кото́рое сде́лали учёные? qilgan kashfiyot haqida eshitdingmi?
— Да! Они́ провели́ иссле́дование — Ha! Ular besh yil davomida tadqiqot
пять лет и вы́двинули но́вую гипо́тезу. o'tkazib, yangi gipoteza ilgari surdi.
— Настоя́щий нау́чный прогре́сс. — Haqiqiy ilmiy taraqqiyot.
Кста́ти, ве́чером идём на вы́ставку? Aytgancha, kechqurun ko'rgazmaga boramizmi?
— С удово́льствием. Там пока́зывают — Bajonidil. U yerda mashhur rassomning
карти́ны изве́стного худо́жника — rasmlari namoyish etiladi — haqiqiy
настоя́щие произведе́ния иску́сства. san'at asarlari.E'tibor bering: dialogda to'rt soha ham bor — приня́ть зако́н (siyosat), экономи́ческий рост / привле́чь инвести́ции / инфля́ция (iqtisod), сде́лать откры́тие / провести́ иссле́дование / вы́двинуть гипо́тезу (fan), вы́ставка / карти́ны / произведе́ния иску́сства (san'at). Va munozara iboralari: с одно́й стороны́… с друго́й…, согла́сен, как ты ду́маешь — bularni yodlang, ular har qanday B2 munozarasida kerak.
8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar
"tadqiqot qilmoq" ni сде́лать bilan: Учёные сде́лали иссле́дование. Учёные провели́ иссле́дование. Sabab: tadqiqot rus tilida провести́ (o'tkazmoq) fe'li bilan yuradi, сде́лать emas. Kollokatsiya qat'iy.
"kashfiyot qilmoq" ni провести́ bilan: Он провёл откры́тие. Он сде́лал откры́тие. Sabab: kashfiyot esa aksincha — сде́лать откры́тие. Har juftlikni alohida yodlang.
вы́боры ni birlikda: Президе́нтский вы́бор бу́дет в ма́рте. Президе́нтские вы́боры бу́дут в ма́рте. Sabab: "saylov" — faqat ko'plik вы́боры (fe'l ham ko'plikda — бу́дут). Вы́бор birlikda "tanlash" ma'nosini beradi.
"hokimiyatga kelmoq" da tushum kelishigi: прийти́ власть. прийти́ к вла́сти. Sabab: прийти́ к + jo'nalish kelishigi (Дательный): к вла́сти, власть вла́сти.
"rasm chizmoq" ni рисова́ть bilan (professional san'atda): Худо́жник нарисова́л карти́ну ма́слом. Худо́жник написа́л карти́ну ма́слом. Sabab: moyli bo'yoq bilan rasm — писа́ть/написа́ть карти́ну, рисова́ть qalam/eskiz uchun.
иску́сство dan sifat sifatida иску́сственный: иску́сственное произведе́ние. худо́жественное произведе́ние. Sabab: иску́сственный "sun'iy" degani (masalan, иску́сственный интелле́кт). San'at asariga худо́жественный (badiiy) ishlatiladi.
Mini-mashq (xatoni to'g'rilang):
1) Учёные сде́лали большо́е иссле́дование.
2) Президе́нтский вы́бор состои́тся ле́том.
3) Э́та па́ртия пришла́ власть по́сле вы́боров.
4) Худо́жник нарисова́л карти́ну ма́слом.9. Mashqlar
Mashq 1. So'zni to'g'ri sohaga joylang (siyosat / iqtisod / fan / san'at):
инфля́ция, гипо́теза, парла́мент, шеде́вр, нало́г, рефо́рма, иссле́дование, жи́вопись, бюдже́т, демокра́тия, откры́тие, худо́жник
Mashq 2. To'g'ri fe'lni tanlang (провести́ / сде́лать / вы́двинуть / приня́ть):
Парла́мент ___ но́вый зако́н.
Учёные ___ большо́е иссле́дование.
Э́тот учёный ___ вели́кое откры́тие.
Она́ ___ но́вую гипо́тезу.Mashq 3. To'g'ri kelishikni qo'ying (fe'l boshqaruvi):
Все компа́нии должны́ плати́ть (нало́ги) ___ .
Фи́рма получи́ла большу́ю (при́быль) ___ .
Э́та па́ртия пришла́ к (власть) ___ .
Худо́жник со́здал настоя́щее (произведе́ние) ___ .Mashq 4. Bo'sh joyni mos munozara iborasi bilan to'ldiring (с одно́й стороны́ / по да́нным стати́стики / как изве́стно / иссле́дование пока́зывает):
___, демокра́тия — власть наро́да.
___, инфля́ция сни́зилась в э́том году́.
___, э́то помо́жет эконо́мике, но есть и ри́ски.
___, что кли́мат меня́ется из-за челове́ка.Mashq 5. Sohadan sifat yasang (поли́тика / эконо́мика / нау́ка):
поли́тика ___ систе́ма
эконо́мика ___ рост
нау́ка ___ иссле́дованиеMashq 6. Ruschaga tarjima qiling:
1) Parlament yangi qonunni qabul qildi.
2) Kompaniya katta foyda oldi.
3) Olimlar muhim tadqiqot o'tkazdi.
4) Rassom haqiqiy shedevr yaratdi.Mashq 7. Savolga o'zingiz haqingizda javob bering (2–3 gap):
Вы интересу́етесь поли́тикой? Почему́?
Как вы ду́маете, что влия́ет на эконо́мику страны́?
Кака́я нау́ка вам интере́сна?
Како́е иску́сство вам нра́вится бо́льше всего́?Mashq 8. Har bir sohadan bittadan gap tuzing (jami 4 gap), kollokatsiyadan foydalaning:
Siyosat: …
Iqtisod: …
Fan: …
San'at: …10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
- Siyosiy yangilik: Wisar AIdan bir siyosiy voqeani (masalan, вы́боры yoki но́вый зако́н) tasvirlab berishini so'rang. Siz «приня́ть зако́н», «прийти́ к вла́сти», «провести́ рефо́рму» iboralarini to'g'ri ishlating. AI xatolaringizni to'g'irlasin.
- Iqtisod bahsi: AIga mamlakat iqtisodi haqida 3–4 gap ayting. «экономи́ческий рост», «плати́ть нало́ги», «привлека́ть инвести́ции» kollokatsiyalarini to'g'ri kelishik bilan ishlating.
- Ilmiy suhbat: AIdan «Расскажи́ о нау́чном откры́тии» deb so'rang. Siz «провести́ иссле́дование», «сде́лать откры́тие», «вы́двинуть гипо́тезу» iboralaridan foydalaning va провести́ / сде́лать farqiga e'tibor bering.
- San'at haqida esse: AIga sevimli san'at asaringizni (kartina, film yoki musiqa) 4–5 gapda tasvirlab bering — «произведе́ние иску́сства», «созда́ть шеде́вр», «написа́ть карти́ну» iboralarini ishlating. AI fe'l boshqaruvi va kollokatsiyani tekshirsin.
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: siyosat — парла́мент, рефо́рма, демокра́тия; iqtisod — инфля́ция, нало́г, бюдже́т; fan — гипо́теза, иссле́дование, откры́тие; san'at — шеде́вр, жи́вопись, худо́жник. Mashq 2: при́нял но́вый зако́н; провели́ большо́е иссле́дование; сде́лал вели́кое откры́тие; вы́двинула но́вую гипо́тезу. Mashq 3: плати́ть нало́ги (tushum); получи́ла при́быль (tushum); пришла́ к вла́сти (jo'nalish); со́здал произведе́ние (tushum). Mashq 4: Как изве́стно, демокра́тия…; По да́нным стати́стики, инфля́ция…; С одно́й стороны́, э́то помо́жет…; Иссле́дование пока́зывает, что кли́мат… Mashq 5: полити́ческая систе́ма; экономи́ческий рост; нау́чное иссле́дование. Mashq 6: 1) Парла́мент при́нял но́вый зако́н. 2) Компа́ния получи́ла большу́ю при́быль. 3) Учёные провели́ ва́жное иссле́дование. 4) Худо́жник со́здал настоя́щий шеде́вр. Mashq 7: namunaviy javoblar — Да, я интересу́юсь поли́тикой, потому́ что э́то ва́жно для о́бщества. На эконо́мику влия́ют инфля́ция и конкуре́нция. Мне интере́сна нау́ка о ко́смосе. Бо́льше всего́ мне нра́вится жи́вопись. Mashq 8: namunaviy javoblar — Siyosat: Прави́тельство при́няло ва́жный зако́н. Iqtisod: По да́нным стати́стики, наблюда́ется экономи́ческий рост. Fan: Учёные провели́ иссле́дование и сде́лали откры́тие. San'at: Худо́жник со́здал настоя́щее произведе́ние иску́сства.
Mini-mashq (8-bo'lim): 1) Учёные провели́ большо́е иссле́дование. 2) Президе́нтские вы́боры состоя́тся ле́том. 3) Э́та па́ртия пришла́ к вла́сти по́сле вы́боров. 4) Худо́жник написа́л карти́ну ма́слом.
12. Xulosa va keyingi dars
- Поли́тика: госуда́рство, прави́тельство, президе́нт, парла́мент, вы́боры, па́ртия, оппози́ция, зако́н, рефо́рма, демокра́тия, власть; приня́ть зако́н (tushum), прийти́ к вла́сти (jo'nalish), провести́ вы́боры/рефо́рму; sifat — полити́ческий.
- Эконо́мика: ры́нок, инфля́ция, кри́зис, бюдже́т, нало́г, при́быль, инвести́ция, спрос/предложе́ние, конкуре́нция, безрабо́тица; плати́ть нало́ги, получи́ть при́быль (tushum), экономи́ческий рост; sifat — экономи́ческий.
- Нау́ка: иссле́дование, откры́тие, экспериме́нт, тео́рия, гипо́теза, изобрете́ние, учёный, прогре́сс; провести́ иссле́дование, сде́лать откры́тие, вы́двинуть гипо́тезу (hammasi tushum); sifat — нау́чный.
- Иску́сство: жи́вопись, скульпту́ра, литерату́ра, му́зыка, теа́тр, кино́, шеде́вр, произведе́ние, вы́ставка, худо́жник; созда́ть произведе́ние, написа́ть карти́ну (tushum); sifat — худо́жественный.
- Oltin qoida: B2da har so'zni kollokatsiyasi bilan yodlang (qat'iy birikmalar: провести́ иссле́дование ≠ сде́лать иссле́дование) va munozarada rasmiy iboralar (как изве́стно, с одно́й стороны́… с друго́й…, по да́нным стати́стики, иссле́дование пока́зывает, что…) bilan boshlang.
Keyingi dars — B2 — 44-dars: Mavzuli lug'at 2 — sog'liq, huquq, sport, ta'lim. Bu — B2 mavzuli lug'atning ikkinchi bloki: yana to'rtta zarur soha bo'yicha ilg'or leksika, kollokatsiya va fe'l boshqaruvi bilan OAV va esse uchun so'z boyligingizni yakunlaymiz.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!