B2 — 44-dars: Mavzuli lug'at — psixologiya, falsafa, huquq, tibbiyot
B2 — YUQORI-O'RTA · 44-dars
1. Dars nomi va maqsad
O'tgan darsda (43-dars) siz siyosat, iqtisod, fan va san'at sohalarining ixtisoslashgan leksikasini o'zlashtirdingiz — jamiyatning "tashqi", jamoat hayoti bilan bog'liq tomonini so'z bilan qamrab olishni o'rgandingiz. Bugun esa biz insonning ichki dunyosi va uni tartibga soluvchi institutlar tomon burilamiz: to'rtta yangi ixtisoslashgan soha —
- Психоло́гия (psixologiya) — ong, xulq-atvor, hissiyot, stress, xotira, xarakter, motivatsiya va «испы́тывать стресс», «справля́ться с эмо́циями», «психи́ческое здоро́вье».
- Филосо́фия (falsafa) — borliq, haqiqat, ma'no, axloq, aql, erkinlik, dunyoqarash va «смысл жи́зни», «по́иск и́стины», «нра́вственный вы́бор».
- Пра́во (huquq) — qonun, sud, sudya, advokat, jinoyat, jazo, mas'uliyat, shartnoma va «нару́шить зако́н», «пода́ть в суд», «нести́ отве́тственность».
- Медици́на (tibbiyot) — sog'liq, kasallik, tashxis, davolash, simptom, operatsiya, profilaktika va «поста́вить диа́гноз», «назна́чить лече́ние», «вести́ здоро́вый о́браз жи́зни».
Bu to'rt soha — B2 darajasida ilmiy-ommabop matn (научно-популярная статья), munozara va ma'ruzani tushunish uchun eng ko'p uchraydigan ixtisoslashgan maydonlardir. Gazeta-jurnal, podkast, hujjatli film — bularning barchasida psixologiya, huquq va tibbiyot atamalari doimiy chiqadi. Har mavzuda oddiy so'z ro'yxatidan tashqari kollokatsiya (qaysi so'z qaysi so'z bilan "juftlashadi") va fe'l boshqaruvi (qaysi kelishik bilan yuradi) ham beriladi — chunki B2da so'zni alohida emas, iborada bilish talab qilinadi.
Bu — B2 mavzuli lug'atning yakuniy bloki. 45-dars butun B2 darajasi bo'yicha umumiy takror va ТРКИ-2 formatidagi checkpoint test bo'ladi.
2. Avvalgi darslardan takror
- 43-darsdan (siyosat, iqtisod, fan, san'at): ixtisoslashgan otni iborada yodlash usuli. Bugun shu uslubni davom ettiramiz: испы́тывать стресс, поста́вить диа́гноз — quruq so'z emas, butun kollokatsiya.
- 10-dars (fe'l boshqaruvi)dan: har fe'l o'z kelishigini "boshqaradi". Bugun bu qoida asosiy qurol: справля́ться с эмо́циями (vosita), нести́ отве́тственность (tushum), пода́ть в суд (tushum, predlog bilan).
- 11-dars (ot-sifat boshqaruvi)dan: по́иск (чего?) и́стины, смысл (чего?) жи́зни — qaratqich kelishigi bilan zanjir. Falsafa mavzusida bu qurilma ustundir.
- 32-dars (ilmiy uslub)dan: atamalar aniq va bir ma'noli bo'lishi kerak. Bugungi to'rt soha — ilmiy uslubning "xom ashyosi", ya'ni terminologiyasi.
- Tez mashq: aytib ko'ring — Я испы́тываю стресс. На́до вести́ здоро́вый о́браз жи́зни. Ка́ждый несёт отве́тственность за свои́ посту́пки.
Muhim bog'lanish: bugun to'rt mavzuning har birida bittadan asosiy fe'l boshqaruvi bor — испы́тывать / справля́ться с… (psixologiya), иска́ть и́стину / де́лать вы́бор (falsafa), нару́шить зако́н / нести́ отве́тственность (huquq), поста́вить диа́гноз / назна́чить лече́ние (tibbiyot). Har birini alohida, misol bilan ko'rib chiqamiz.
3. Asosiy tushuntirish
3.1. ПСИХОЛО́ГИЯ — psixologiya, ong va hissiyot
Avval psixologiya mavzusining asosiy so'zlarini o'rganamiz. Bular — insonning ichki holati, xulq-atvori va ruhiyati haqida gapirish uchun kerak bo'ladigan mavhum otlar:
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Rod |
|---|---|---|---|
| психоло́гия | пси-хо-ло́-ги-я | psixologiya | ж |
| созна́ние | со-зна́-ни-е | ong, hush | с |
| поведе́ние | по-ве-де́-ни-е | xulq-atvor | с |
| эмо́ция | э-мо́-ци-я | hissiyot, emotsiya | ж |
| чу́вство | чу́в-ство | tuyg'u, his | с |
| стресс | стресс | stress | м |
| депре́ссия | де-пре́с-си-я | depressiya | ж |
| хара́ктер | ха-ра́к-тер | xarakter, fe'l | м |
| темпера́мент | тем-пе-ра́-мент | temperament | м |
| мотива́ция | мо-ти-ва́-ци-я | motivatsiya | ж |
| па́мять | па́-мять | xotira | ж |
| восприя́тие | вос-при-я́-ти-е | idrok, qabul qilish | с |
| ли́чность | ли́ч-ность | shaxs, shaxsiyat | ж |
| привы́чка | при-вы́ч-ка | odat | ж |
| страх | страх | qo'rquv | м |
| тревога | тре-во́-га | xavotir, tashvish | ж |
| самооце́нка | са-мо-о-це́н-ка | o'z-o'zini baholash | ж |
| подсозна́ние | под-со-зна́-ни-е | ong osti | с |
| настрое́ние | на-стро-е́-ни-е | kayfiyat | с |
Kollokatsiya va iboralar (psixologiya):
испы́тывать стресс — stress boshdan kechirmoq
справля́ться с эмо́циями — hissiyotlar bilan kurashmoq / eplashmoq
психи́ческое здоро́вье — psixik / ruhiy salomatlik
душе́вное состоя́ние — ruhiy holat
контроли́ровать эмо́ции — hissiyotlarni nazorat qilmoq
впада́ть в депре́ссию — depressiyaga tushmoq
черта́ хара́ктера — xarakter xususiyati
влия́ть на поведе́ние — xulq-atvorga ta'sir qilmoqGrammatik ilova — «испы́тывать» va «справля́ться с» (fe'l boshqaruvi):
Psixologiya mavzusining ikki asosiy fe'li turli kelishik oladi. испы́тывать / испыта́ть (boshdan kechirmoq) ob'ektni tushum kelishigida (Винительный) oladi: испы́тывать (что?) стресс, страх, ра́дость:
Пе́ред экза́меном я испы́тываю си́льный стресс. — Imtihon oldidan men kuchli stress boshdan kechiraman.справля́ться / спра́виться с (eplashmoq, kurashib yengmoq) esa vosita kelishigini (Творительный) predlog с bilan oladi: справля́ться (с чем?) с эмо́циями, со стре́ссом:
Ва́жно уме́ть справля́ться со стре́ссом. — Stressni yenga bilish muhim.DIQQAT: чу́вство (his, tuyg'u) va эмо́ция (hissiyot) — yaqin, lekin чу́вство kengroq (masalan чу́вство до́лга — burch tuyg'usi), эмо́ция esa ko'proq lahzalik reaksiya. "Ruhiy salomatlik" — aynan психи́ческое здоро́вье (psixik), духо́вное emas (u — ma'naviy).
3.2. ФИЛОСО́ФИЯ — falsafa, borliq va ma'no
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Rod |
|---|---|---|---|
| филосо́фия | фи-ло-со́-фи-я | falsafa | ж |
| бытие́ | бы-ти-е́ | borliq, hayot-mavjudlik | с |
| созна́ние | со-зна́-ни-е | ong | с |
| и́стина | и́с-ти-на | haqiqat | ж |
| смысл | смысл | ma'no, mazmun | м |
| мора́ль | мо-ра́ль | axloq, ma'naviyat | ж |
| э́тика | э́-ти-ка | etika | ж |
| ра́зум | ра́-зум | aql, tafakkur | м |
| свобо́да | сво-бо́-да | erkinlik | ж |
| це́нность | це́н-ность | qadriyat | ж |
| мировоззре́ние | ми-ро-воз-зре́-ни-е | dunyoqarash | с |
| и́стинность | и́с-тин-ность | haqiqiylik | ж |
| сомне́ние | сом-не́-ни-е | shubha | с |
| мудрость | му́д-рость | donolik, hikmat | ж |
| дух | дух | ruh | м |
| матери́я | ма-те́-ри-я | materiya | ж |
| зна́ние | зна́-ни-е | bilim | с |
| убежде́ние | у-беж-де́-ни-е | e'tiqod, ishonch | с |
| противоре́чие | про-ти-во-ре́-чи-е | ziddiyat | с |
Kollokatsiya va iboralar (falsafa):
смысл жи́зни — hayotning ma'nosi
по́иск и́стины — haqiqat izlash / qidirish
нра́вственный вы́бор — axloqiy tanlov
свобо́да во́ли — iroda erkinligi
жи́зненные це́нности — hayotiy qadriyatlar
поднима́ть вопро́с — masala ko'tarmoq
подверга́ть сомне́нию — shubha ostiga olmoq
доброта́ и зло — ezgulik va yovuzlikGrammatik ilova — qaratqich zanjiri va «де́лать вы́бор»:
Falsafa mavzusi qaratqich kelishigi (Родительный) zanjiriga tayanadi: bir ot ikkinchisini "aniqlaydi": смысл (чего?) жи́зни, по́иск (чего?) и́стины, свобо́да (чего?) во́ли:
Фило́софы веками́ иска́ли смысл жи́зни. — Faylasuflar asrlar davomida hayot ma'nosini izlashgan."Tanlov qilmoq" — де́лать / сде́лать вы́бор (tushum kelishigi), ko'pincha ме́жду + vosita bilan:
Ка́ждый де́лает свой нра́вственный вы́бор. — Har kim o'z axloqiy tanlovini qiladi.
Ну́жно вы́брать ме́жду до́лгом и жела́нием. — Burch va istak orasidan tanlash kerak.DIQQAT: созна́ние so'zi ikki mavzuda ham chiqadi: psixologiyada — "ong/hush" (потеря́ть созна́ние — hushdan ketmoq), falsafada — "ong" mavhum tushuncha sifatida (бытие́ определя́ет созна́ние). B2da bir so'zning soha ma'nosini kontekstdan aniqlash muhim.
3.3. ПРА́ВО — huquq, qonun va sud
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Rod |
|---|---|---|---|
| пра́во | пра́-во | huquq | с |
| зако́н | за-ко́н | qonun | м |
| суд | суд | sud | м |
| судья́ | судь-я́ | sudya | м |
| адвока́т | ад-во-ка́т | advokat | м |
| прокуро́р | про-ку-ро́р | prokuror | м |
| преступле́ние | прес-туп-ле́-ни-е | jinoyat | с |
| наказа́ние | на-ка-за́-ни-е | jazo | с |
| обя́занность | о-бя́-зан-ность | majburiyat, burch | ж |
| догово́р | до-го-во́р | shartnoma | м |
| отве́тственность | от-ве́т-ствен-ность | mas'uliyat, javobgarlik | ж |
| престу́пник | прес-ту́п-ник | jinoyatchi | м |
| свиде́тель | сви-де́-тель | guvoh | м |
| пригово́р | при-го-во́р | hukm | м |
| штраф | штраф | jarima | м |
| ви́на | ви-на́ | aybdorlik, ayb | ж |
| и́ск | иск | da'vo | м |
| правосу́дие | пра-во-су́-ди-е | adolat, adliya | с |
| законода́тельство | за-ко-но-да́-тель-ство | qonunchilik | с |
Kollokatsiya va iboralar (huquq):
нару́шить зако́н — qonunni buzmoq
подать в суд (на кого-то) — sudga bermoq (birovni)
нести́ отве́тственность — mas'uliyat yuklamoq / javob bermoq
соблюда́ть зако́н — qonunga rioya qilmoq
права́ и обя́занности — huquq va majburiyatlar
заключи́ть догово́р — shartnoma tuzmoq
вынести́ пригово́р — hukm chiqarmoq
призна́ть вино́вным — aybdor deb topmoqGrammatik ilova — «нести́ отве́тственность за» va «пода́ть в суд»:
Huquq mavzusining eng muhim iborasi — нести́ отве́тственность (mas'uliyat yuklamoq/javob bermoq). Ob'ekt за + tushum kelishigi bilan qo'shiladi: отве́тственность (за что?) за свои́ посту́пки:
Ка́ждый несёт отве́тственность за свои́ де́йствия. — Har kim o'z harakatlari uchun javob beradi.пода́ть в суд (sudga bermoq) — ikki predlogli qurilma: в суд (qayerga — tushum) + на + tushum (kimni ustidan):
Компа́ния подала́ в суд на конкуре́нта. — Kompaniya raqib ustidan sudga berdi.нару́шить (buzmoq) — tushum kelishigi: нару́шить (что?) зако́н, догово́р, пра́во:
Он нару́шил зако́н и понёс наказа́ние. — U qonunni buzdi va jazo oldi.DIQQAT: пра́во ikki ma'noli: (1) "huquq" mavhum tushuncha (междунаро́дное пра́во — xalqaro huquq) va (2) "huquq/imkoniyat" (име́ть пра́во — haqqi bor). Ko'plikda права́ — "huquqlar" (права́ челове́ка). обя́занность esa uning antonimi — "majburiyat".
3.4. МЕДИЦИ́НА — tibbiyot, sog'liq va davolash
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Rod |
|---|---|---|---|
| медици́на | ме-ди-ци́-на | tibbiyot | ж |
| здоро́вье | здо-ро́-вье | sog'liq | с |
| боле́знь | бо-ле́знь | kasallik | ж |
| диа́гноз | ди-а́г-ноз | tashxis | м |
| лече́ние | ле-че́-ни-е | davolash | с |
| врач | врач | shifokor, vrach | м |
| пацие́нт | па-ци-е́нт | bemor, patsiyent | м |
| симпто́м | симп-то́м | simptom, alomat | м |
| опера́ция | о-пе-ра́-ци-я | operatsiya | ж |
| лека́рство | ле-ка́р-ство | dori | с |
| профила́ктика | про-фи-ла́к-ти-ка | profilaktika | ж |
| здра́воохране́ние | здра-во-ох-ра-не́-ни-е | sog'liqni saqlash | с |
| обсле́дование | об-сле́-до-ва-ни-е | ko'rik, tekshiruv | с |
| зараже́ние | за-ра-же́-ни-е | yuqish, infeksiya | с |
| иммуните́т | им-му-ни-те́т | immunitet | м |
| реце́пт | ре-це́пт | retsept | м |
| хирург | хи-ру́рг | jarroh | м |
| осложне́ние | ос-лож-не́-ни-е | asorat | с |
| вы́здоровление | вы́з-до-ров-ле́-ни-е | tuzalish, sog'ayish | с |
Kollokatsiya va iboralar (tibbiyot):
поста́вить диа́гноз — tashxis qo'ymoq
назна́чить лече́ние — davolashni tayinlamoq / belgilamoq
вести́ здоро́вый о́браз жи́зни — sog'lom turmush tarzini olib bormoq
приня́ть лека́рство — dori qabul qilmoq
обрати́ться к врачу́ — shifokorga murojaat qilmoq
пройти́ обсле́дование — tekshiruvdan o'tmoq
сде́лать опера́цию — operatsiya qilmoq
укрепля́ть иммуните́т — immunitetni mustahkamlamoqGrammatik ilova — «поста́вить диа́гноз» va «обрати́ться к»:
Tibbiyot mavzusida ikki barqaror qurilma bor. поста́вить диа́гноз (tashxis qo'ymoq) — bemor jo'nalish kelishigida (Дательный): поста́вить диа́гноз (кому?) больно́му:
Врач бы́стро поста́вил пацие́нту то́чный диа́гноз. — Shifokor bemorga tez aniq tashxis qo'ydi.обрати́ться к (murojaat qilmoq) — ham jo'nalish kelishigi predlog к bilan: обрати́ться (к кому?) к врачу́:
При пе́рвых симпто́мах на́до обрати́ться к врачу́. — Birinchi alomatlarda shifokorga murojaat qilish kerak.назна́чить (tayinlamoq) — ob'ekt tushum, kim uchun — jo'nalish: назна́чить (что?) лече́ние (кому?) пацие́нту:
Врач назна́чил больно́му но́вое лека́рство. — Shifokor bemorga yangi dori tayinladi.DIQQAT: боле́знь (kasallik) — umumiy so'z; заболева́ние — ilmiy/rasmiy sinonimi. "Kasal bo'lmoq" fe'li — боле́ть (Я боле́ю гри́ппом — vosita kelishigi bilan kasallik nomi!). "Davolamoq" — лечи́ть (кого?), "davolanmoq" — лечи́ться. Bularni aralashtirmang.
4. Misollar (jonli gaplar)
Psixologiya:
Мно́гие лю́ди не уме́ют справля́ться со стре́ссом. — Ko'p odamlar stressni yenga olmaydi.
Психи́ческое здоро́вье так же ва́жно, как физи́ческое. — Ruhiy salomatlik jismoniy salomatlik kabi muhim.
Пло́хое настрое́ние мо́жет перейти́ в депре́ссию. — Yomon kayfiyat depressiyaga o'tishi mumkin.
Хара́ктер формиру́ется в де́тстве. — Xarakter bolalikda shakllanadi.
Мотива́ция влия́ет на на́ше поведе́ние. — Motivatsiya xulq-atvorimizga ta'sir qiladi.Falsafa:
Фило́софы веками́ иска́ли смысл жи́зни. — Faylasuflar asrlar davomida hayot ma'nosini izlashgan.
Свобо́да — одна́ из гла́вных це́нностей челове́ка. — Erkinlik — insonning asosiy qadriyatlaridan biri.
Ка́ждый де́лает свой нра́вственный вы́бор. — Har kim o'z axloqiy tanlovini qiladi.
Нау́ка и рели́гия по-ра́зному объясня́ют бытие́. — Fan va din borliqni har xil tushuntiradi.
Мировоззре́ние челове́ка меня́ется с во́зрастом. — Insonning dunyoqarashi yosh bilan o'zgaradi.Huquq:
Тот, кто нару́шил зако́н, до́лжен нести́ отве́тственность. — Qonunni buzgan kishi javob berishi kerak.
Обвиня́емый име́ет пра́во на адвока́та. — Ayblanuvchining advokatga haqqi bor.
Суд вы́нес суро́вый пригово́р престу́пнику. — Sud jinoyatchiga qattiq hukm chiqardi.
Сто́роны заключи́ли догово́р на год. — Tomonlar bir yilga shartnoma tuzdi.
У ка́ждого гра́жданина есть права́ и обя́занности. — Har bir fuqaroning huquq va majburiyatlari bor.Tibbiyot:
Врач поста́вил то́чный диа́гноз и назна́чил лече́ние. — Shifokor aniq tashxis qo'yib, davolashni tayinladi.
При пе́рвых симпто́мах обрати́тесь к врачу́. — Birinchi alomatlarda shifokorga murojaat qiling.
Профила́ктика лу́чше, чем лече́ние. — Profilaktika davolashdan yaxshiroq.
Пацие́нту пришло́сь сде́лать сро́чную опера́цию. — Bemorga shoshilinch operatsiya qilishga to'g'ri keldi.
Что́бы быть здоро́вым, ну́жно вести́ здоро́вый о́браз жи́зни. — Sog'lom bo'lish uchun sog'lom turmush tarzini olib borish kerak.5. Talaffuz bo'limi
- психоло́гия /psi-xa-LO-gi-ya/ — boshida "пс" ni birga, urg'usiz aytilmasdan; urg'u "ло" da; "-гия" birga "giya".
- созна́ние /sa-ZNA-ni-ye/ — urg'u "на" da; boshidagi "со" "sa"; "-ние" birga "niye".
- бытие́ /bi-ti-YE/ — urg'u oxirgi bo'g'inda ("е"); uch bo'g'in, oxiri "ye" cho'zib aytiladi.
- мировоззре́ние /mi-ra-vaz-ZRE-ni-ye/ — juda uzun; urg'u "зре" da; "воззр" qismini shoshmasdan bo'g'inlang.
- отве́тственность /at-VYET-stvin-nast/ — urg'u "ве" da; "тств" — to'rt undosh birga, mashq qiling; oxirgi "-ность" yumshoq.
- преступле́ние /pris-tup-LYE-ni-ye/ — urg'u "ле" da; urg'usiz "о, е" lar qisqaradi.
- диа́гноз /di-AG-nas/ — urg'u "а" da (иккинчи bo'g'in); oxiridagi "з" "s" ga yaqin, jarangsizlashadi.
- здра́воохране́ние /zdra-va-ax-ra-NYE-ni-ye/ — eng uzun so'z; ikki urg'u sezilishi mumkin, lekin asosiysi "не" da; qism-qismga bo'ling: здра́во + охра + не́ние.
Muhim qoida: urg'usiz о har doim "a" bo'lib o'qiladi. Shuning uchun психоло́гия "psixalógiya", созна́ние "saznániye", отве́тственность "atvyétstvinnast". Ilmiy uzun so'zlarda faqat bitta asosiy urg'u bo'ladi, qolgan bo'g'inlar qisqaradi — mana shu B2 talaffuzining kaliti.
Topshiriq: har mavzudan ovoz chiqarib ayting: психоло́гия, стресс, эмо́ция · филосо́фия, и́стина, смысл · пра́во, суд, отве́тственность · медици́на, диа́гноз, лече́ние. Urg'uga e'tibor bering.
6. Yangi so'zlar (Anki jadvali)
Психоло́гия — psixologiya:
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| психоло́гия | пси-хо-ло́-ги-я | psixologiya | Психоло́гия изуча́ет поведе́ние люде́й. |
| созна́ние | со-зна́-ни-е | ong, hush | Он потеря́л созна́ние. |
| поведе́ние | по-ве-де́-ни-е | xulq-atvor | Его́ поведе́ние измени́лось. |
| эмо́ция | э-мо́-ци-я | hissiyot | На́до контроли́ровать эмо́ции. |
| стресс | стресс | stress | Я испы́тываю си́льный стресс. |
| депре́ссия | де-пре́с-си-я | depressiya | Он впал в депре́ссию. |
| хара́ктер | ха-ра́к-тер | xarakter | У неё си́льный хара́ктер. |
| темпера́мент | тем-пе-ра́-мент | temperament | Э́то вопро́с темпера́мента. |
| мотива́ция | мо-ти-ва́-ци-я | motivatsiya | Ему́ не хвата́ет мотива́ции. |
| па́мять | па́-мять | xotira | У неё отли́чная па́мять. |
| восприя́тие | вос-при-я́-ти-е | idrok | Восприя́тие ми́ра у всех ра́зное. |
| ли́чность | ли́ч-ность | shaxs | Он — я́ркая ли́чность. |
| самооце́нка | са-мо-о-це́н-ка | o'z-o'zini baholash | У ребёнка ни́зкая самооце́нка. |
| справля́ться с | справ-ля́ть-ся с | eplashmoq | Она́ справля́ется со стре́ссом. |
| психи́ческое здоро́вье | пси-хи́-чес-ко-е здо-ро́-вье | ruhiy salomatlik | Психи́ческое здоро́вье ва́жно. |
Филосо́фия — falsafa:
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| филосо́фия | фи-ло-со́-фи-я | falsafa | Он изуча́ет филосо́фию. |
| бытие́ | бы-ти-е́ | borliq | Что тако́е бытие́? |
| и́стина | и́с-ти-на | haqiqat | По́иск и́стины — цель нау́ки. |
| смысл | смысл | ma'no | В чём смысл жи́зни? |
| мора́ль | мо-ра́ль | axloq | Э́то вопро́с мора́ли. |
| э́тика | э́-ти-ка | etika | Э́тика изуча́ет добро́ и зло. |
| ра́зум | ра́-зум | aql | Челове́ка отлича́ет ра́зум. |
| свобо́да | сво-бо́-да | erkinlik | Свобо́да — вы́сшая це́нность. |
| це́нность | це́н-ность | qadriyat | У ка́ждого свои́ це́нности. |
| мировоззре́ние | ми-ро-воз-зре́-ни-е | dunyoqarash | Его́ мировоззре́ние измени́лось. |
| сомне́ние | сом-не́-ни-е | shubha | Я подверга́ю э́то сомне́нию. |
| убежде́ние | у-беж-де́-ни-е | e'tiqod | Э́то мои́ убежде́ния. |
| нра́вственный вы́бор | нра́в-ствен-ный вы́-бор | axloqiy tanlov | Он сде́лал нра́вственный вы́бор. |
| противоре́чие | про-ти-во-ре́-чи-е | ziddiyat | Здесь есть противоре́чие. |
Пра́во — huquq:
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| пра́во | пра́-во | huquq | У него́ есть пра́во на защи́ту. |
| зако́н | за-ко́н | qonun | Нельзя́ нару́шать зако́н. |
| суд | суд | sud | Де́ло рассма́тривает суд. |
| судья́ | судь-я́ | sudya | Судья́ вы́нес реше́ние. |
| адвока́т | ад-во-ка́т | advokat | Его́ защища́ет адвока́т. |
| прокуро́р | про-ку-ро́р | prokuror | Прокуро́р потре́бовал наказа́ния. |
| преступле́ние | прес-туп-ле́-ни-е | jinoyat | Он соверши́л преступле́ние. |
| наказа́ние | на-ка-за́-ни-е | jazo | Наказа́ние должно́ быть справедли́вым. |
| обя́занность | о-бя́-зан-ность | majburiyat | Э́то ва́ша обя́занность. |
| догово́р | до-го-во́р | shartnoma | Мы заключи́ли догово́р. |
| отве́тственность | от-ве́т-ствен-ность | mas'uliyat | Он несёт отве́тственность. |
| свиде́тель | сви-де́-тель | guvoh | Свиде́тель дал показа́ния. |
| пригово́р | при-го-во́р | hukm | Суд вы́нес пригово́р. |
| нару́шить зако́н | на-ру́-шить за-ко́н | qonunni buzmoq | Он нару́шил зако́н. |
| пода́ть в суд | по-да́ть в суд | sudga bermoq | Она́ подала́ в суд. |
Медици́на — tibbiyot:
| Ruscha | Urg'u | O'zbekcha | Misol |
|---|---|---|---|
| медици́на | ме-ди-ци́-на | tibbiyot | Совреме́нная медици́на развива́ется. |
| здоро́вье | здо-ро́-вье | sog'liq | Здоро́вье важне́е всего́. |
| боле́знь | бо-ле́знь | kasallik | Э́то опа́сная боле́знь. |
| диа́гноз | ди-а́г-ноз | tashxis | Врач поста́вил диа́гноз. |
| лече́ние | ле-че́-ни-е | davolash | Лече́ние продли́тся ме́сяц. |
| врач | врач | shifokor | Врач осмотре́л пацие́нта. |
| пацие́нт | па-ци-е́нт | bemor | Пацие́нт идёт на попра́вку. |
| симпто́м | симп-то́м | simptom | Пе́рвый симпто́м — температу́ра. |
| опера́ция | о-пе-ра́-ци-я | operatsiya | Ему́ сде́лали опера́цию. |
| лека́рство | ле-ка́р-ство | dori | Прими́те э́то лека́рство. |
| профила́ктика | про-фи-ла́к-ти-ка | profilaktika | Профила́ктика лу́чше лече́ния. |
| обсле́дование | об-сле́-до-ва-ни-е | tekshiruv | Он прошёл обсле́дование. |
| иммуните́т | им-му-ни-те́т | immunitet | На́до укрепля́ть иммуните́т. |
| поста́вить диа́гноз | по-ста́-вить ди-а́г-ноз | tashxis qo'ymoq | Врач поста́вил диа́гноз. |
| назна́чить лече́ние | на-зна́-чить ле-че́-ни-е | davolashni tayinlamoq | Врач назна́чил лече́ние. |
Yodlash qoidasi: har so'zni kollokatsiyasi bilan yodlang — quruq so'z emas, iborada. стресс emas, "испы́тывать стресс"; диа́гноз emas, "поста́вить диа́гноз"; отве́тственность emas, "нести́ отве́тственность за…". B2da ixtisoslashgan so'zning butun juftligini eslab qoling.
7. Dialog
— Ты слы́шал но́вый по́дкаст о — Psixologiya haqidagi yangi podkastni
психоло́гии? Там говори́ли, как eshitdingmi? U yerda stress bilan
справля́ться со стре́ссом. qanday kurashish haqida gapirishdi.
— Да, о́чень интере́сно. Психи́ческое — Ha, juda qiziq. Ruhiy salomatlik hozir
здоро́вье сейча́с — ва́жная те́ма. muhim mavzu. Ko'p odam depressiyaga
Мно́гие впада́ют в депре́ссию. tushib qolyapti.
— Кста́ти, там был филосо́фский — Aytgancha, u yerda falsafiy savol ham
вопро́с: в чём смысл жи́зни и как bor edi: hayotning ma'nosi nimada va
челове́к де́лает нра́вственный вы́бор. inson axloqiy tanlovni qanday qiladi.
— Глубоко́. А я вчера́ был по друго́му — Chuqur. Men esa kecha butunlay boshqa
по́воду — в суде́. Сосе́д нару́шил sababga ko'ra suddaman edim. Qo'shni
догово́р, пришло́сь пода́ть в суд. shartnomani buzdi, sudga berishga to'g'ri keldi.
— Серьёзно? И чем зако́нчилось? — Jiddiymi? Nima bilan tugadi?
— Судья́ вы́нес реше́ние в мою́ по́льзу. — Sudya mening foydamga qaror chiqardi.
Тепе́рь он несёт отве́тственность. Endi u javobgarlikni bo'ynida.
— Молоде́ц. Слу́шай, ты что́-то — Barakalla. Eshit, sen rangparg'a
бле́дный. Всё в поря́дке со здоро́вьем? o'xshaysan. Sog'liging joyidami?
— Да так, просту́да. За́втра пойду́ к — Shunchaki shamollash. Ertaga shifokorga
врачу́, пусть поста́вит диа́гноз. boraman, tashxis qo'ysin.
— Пра́вильно. Лу́чше пройти́ — To'g'ri. Vaqtida tekshiruvdan o'tgan
обсле́дование во́время. Профила́ктика afzal. Profilaktika davolashdan yaxshi.
лу́чше лече́ния.E'tibor bering: dialogda to'rt mavzu ham bor — справля́ться со стре́ссом / впада́ть в депре́ссию (psixologiya), смысл жи́зни / нра́вственный вы́бор (falsafa), нару́шить догово́р / пода́ть в суд / нести́ отве́тственность (huquq), поста́вить диа́гноз / пройти́ обсле́дование / профила́ктика (tibbiyot). Har mavzuning fe'l boshqaruvini kollokatsiya bilan birga eslab qoling.
8. O'zbekcha-ruscha tipik xatolar
справля́ться dan keyin tushum yoki bosh kelishik: Я справля́юсь стресс. Я справля́юсь со стре́ссом. Sabab: справля́ться dan keyin ob'ekt vosita kelishigida predlog с bilan keladi.
отве́тственность ni predlogsiz yoki noto'g'ri predlog bilan: Он несёт отве́тственность о свои́х посту́пках. Он несёт отве́тственность за свои́ посту́пки. Sabab: mas'uliyat aynan за + tushum kelishigi bilan bog'lanadi.
"tashxis qo'ymoq"ni to'g'ridan-to'g'ri tarjima qilish: сде́лать диа́гноз. поста́вить диа́гноз. Sabab: ruschada tashxis ставить/поставить fe'li bilan yuradi, сделать emas — bu barqaror kollokatsiya.
Kasallik nomini bosh kelishik bilan: Я боле́ю грипп. Я боле́ю гри́ппом. Sabab: боле́ть dan keyin kasallik nomi vosita kelishigida (Творительный) keladi.
"hayot ma'nosi"ni predlog bilan: смысл в жи́зни (noto'g'ri ma'noda). смысл жи́зни. Sabab: "nimaning ma'nosi" — narsa qaratqich kelishigida: смысл (чего?) жи́зни.
обрати́ться dan keyin noto'g'ri kelishik: обрати́ться к врача́ yoki обрати́ться врачу́. обрати́ться к врачу́. Sabab: обрати́ться — к + jo'nalish kelishigi (Дательный): к врачу.
Mini-mashq (xatoni to'g'rilang):
1) Я не могу́ справля́ться стресс.
2) Ка́ждый несёт отве́тственность о свои́х де́йствиях.
3) Врач сде́лал мне диа́гноз.
4) Она́ боле́ет анги́на.
5) На́до обрати́ться к врача́.9. Mashqlar
Mashq 1. So'zni to'g'ri mavzuga joylang (psixologiya / falsafa / huquq / tibbiyot):
диа́гноз, и́стина, стресс, суд, бытие́, лека́рство, эмо́ция, догово́р, смысл, врач, наказа́ние, мотива́ция
Mashq 2. To'g'ri kelishikni tanlang (fe'l boshqaruvi):
Я испы́тываю (стресс) ___ .
Он справля́ется (эмо́ции) ___ .
Она́ обрати́лась (врач) ___ .
Ка́ждый несёт отве́тственность за (посту́пки) ___ .Mashq 3. Barqaror kollokatsiyani to'ldiring (fe'lni qo'ying — поста́вить / назна́чить / нару́шить / пода́ть):
___ диа́гноз
___ лече́ние
___ зако́н
___ в судMashq 4. Bo'sh joyni mos so'z bilan to'ldiring (смысл жи́зни / психи́ческое здоро́вье / нра́вственный вы́бор / здоро́вый о́браз жи́зни):
Фило́софы ищут ___ .
___ так же ва́жно, как физи́ческое.
Что́бы не боле́ть, ну́жно вести́ ___ .
В тру́дной ситуа́ции челове́к де́лает ___ .Mashq 5. Ruschaga tarjima qiling:
1) Stressni yenga bilish muhim.
2) Har kim o'z harakatlari uchun javob beradi.
3) Shifokor bemorga aniq tashxis qo'ydi.
4) Faylasuflar hayot ma'nosini izlaydi.Mashq 6. Savolga o'zingiz haqingizda javob bering (2–3 gap):
Как вы справля́етесь со стре́ссом?
В чём, по-ва́шему, смысл жи́зни?
Что ну́жно де́лать, что́бы сохрани́ть здоро́вье?
Согла́сны ли вы, что ка́ждый несёт отве́тственность за свои́ посту́пки?Mashq 7. Har bir mavzudan bittadan gap tuzing (jami 4 gap), kollokatsiyadan foydalaning:
Psixologiya: …
Falsafa: …
Huquq: …
Tibbiyot: …10. Amaliy topshiriq (Wisar AI bilan)
- Psixologiya — stress haqida suhbat: Wisar AIdan «Как вы справля́етесь со стре́ссом?» deb so'rashini so'rang. Siz «испы́тывать стресс», «справля́ться со стре́ссом», «психи́ческое здоро́вье» iboralarini to'g'ri kelishik bilan ishlatib, kamida 3 gapda javob bering. AI xatolaringizni to'g'irlasin.
- Falsafiy munozara: AIga «В чём смысл жи́зни?» mavzusida o'z fikringizni ayting. «по́иск и́стины», «нра́вственный вы́бор», «жи́зненные це́нности» iboralaridan foydalaning. AI qaratqich zanjirini (смысл жи́зни, по́иск и́стины) tekshirsin.
- Huquqiy vaziyat: AIdan bir nizoli vaziyat (masalan, qo'shni shartnomani buzdi) o'ylab topishini so'rang. Siz «нару́шить зако́н / догово́р», «пода́ть в суд», «нести́ отве́тственность за…» iboralari bilan vaziyatni tasvirlab bering.
- Tibbiyot — shifokor bilan dialog: AI shifokor rolini o'ynasin, siz bemor. «обрати́ться к врачу́», «поста́вить диа́гноз», «назна́чить лече́ние», «вести́ здоро́вый о́браз жи́зни» iboralarini ishlating. AI fe'l boshqaruvini (к врачу́, диа́гноз пацие́нту) tekshirsin.
11. Javoblar kaliti
Mashq 1: psixologiya — стресс, эмо́ция, мотива́ция; falsafa — и́стина, бытие́, смысл; huquq — суд, догово́р, наказа́ние; tibbiyot — диа́гноз, лека́рство, врач. Mashq 2: испы́тываю стресс (tushum); справля́ется с эмо́циями (vosita, с bilan); обрати́лась к врачу́ (jo'nalish, к bilan); отве́тственность за посту́пки (tushum, за bilan). Mashq 3: поста́вить диа́гноз; назна́чить лече́ние; нару́шить зако́н; пода́ть в суд. Mashq 4: ищут смысл жи́зни; Психи́ческое здоро́вье…; вести́ здоро́вый о́браз жи́зни; де́лает нра́вственный вы́бор. Mashq 5: 1) Ва́жно уме́ть справля́ться со стре́ссом. 2) Ка́ждый несёт отве́тственность за свои́ де́йствия. 3) Врач поста́вил пацие́нту то́чный диа́гноз. 4) Фило́софы ищут смысл жи́зни. Mashq 6: namunaviy javoblar — Я справля́юсь со стре́ссом с по́мощью спо́рта. По-мо́ему, смысл жи́зни — в разви́тии и по́мощи други́м. Что́бы сохрани́ть здоро́вье, ну́жно вести́ здоро́вый о́браз жи́зни и де́лать профила́ктику. Да, я согла́сен: ка́ждый несёт отве́тственность за свои́ посту́пки. Mashq 7: namunaviy javoblar — Psixologiya: Я учу́сь справля́ться со стре́ссом. Falsafa: Ка́ждый челове́к сам ищет смысл жи́зни. Huquq: Тот, кто нару́шил зако́н, несёт отве́тственность. Tibbiyot: При пе́рвых симпто́мах на́до обрати́ться к врачу́.
Mini-mashq (8-bo'lim): 1) Я не могу́ справля́ться со стре́ссом. 2) Ка́ждый несёт отве́тственность за свои́ де́йствия. 3) Врач поста́вил мне диа́гноз. 4) Она́ боле́ет анги́ной. 5) На́до обрати́ться к врачу́.
12. Xulosa va keyingi dars
- Психоло́гия: созна́ние, поведе́ние, эмо́ция, стресс, депре́ссия, хара́ктер, мотива́ция, па́мять, восприя́тие; испы́тывать стресс (tushum), справля́ться с эмо́циями (vosita, с), психи́ческое здоро́вье.
- Филосо́фия: бытие́, и́стина, смысл, мора́ль, э́тика, ра́зум, свобо́да, це́нность, мировоззре́ние; смысл жи́зни, по́иск и́стины (qaratqich zanjiri), де́лать нра́вственный вы́бор (tushum).
- Пра́во: зако́н, суд, судья́, адвока́т, прокуро́р, преступле́ние, наказа́ние, догово́р; нару́шить зако́н (tushum), пода́ть в суд на… (tushum + предлог), нести́ отве́тственность за… (tushum, за).
- Медици́на: здоро́вье, боле́знь, диа́гноз, лече́ние, врач, пацие́нт, симпто́м, опера́ция, профила́ктика; поста́вить диа́гноз (jo'nalish), обрати́ться к врачу́ (jo'nalish, к), вести́ здоро́вый о́браз жи́зни.
- Oltin qoida: B2da ixtisoslashgan so'zni kollokatsiyasi va kelishigi bilan yodlang — боле́ть гри́ппом, справля́ться со стре́ссом, поста́вить диа́гноз. So'z alohida emas, iborada yashaydi.
Keyingi dars — B2 — 45-dars: B2 darajasi bo'yicha umumiy takror va checkpoint test (ТРКИ-2). Bu — B2 bosqichining yakuniy darsi: barcha grammatika (aspekt nozik holatlar, harakat fe'llari prefiks tizimi, passiv, sifatdosh/ravishdosh oborotlar, fe'l/ot boshqaruvi, funksional uslublar, so'z yasash) va to'rt blok mavzuli lug'at bo'yicha katta takror hamda ТРКИ-2 (B2) formatidagi checkpoint test bo'ladi.
Izohlar (0)
Izoh yozish uchun kiring.
- Hozircha izoh yo'q. Birinchi bo'ling!